TCK m.14 “Seçimlik Cezalarda Soruşturma” (2026): Yurt Dışında İşlenen Bazı Suçlarda Türkiye’de Neden Soruşturma/Kovuşturma Açılmaz?

Yurt dışında (özellikle Almanya, Hollanda, Fransa vb.) gerçekleşen “hakaret”, “basit yaralama”, “mala zarar verme” gibi bazı fiiller bakımından Türkiye’de şikâyetçi olunsa dahi ceza soruşturmasının hiç başlayamaması veya başlamış dosyanın düşme ile sonuçlanması mümkündür. Bunun sebebi, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) m.14 hükmüdür.

Bu yazı; TCK m.14’ün hangi hallerde uygulanacağını, “seçimlik ceza” kavramının ne anlama geldiğini, savcılık/mahkeme aşamasında sonucun ne olacağını ve uygulamada en sık karıştırılan noktaları 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuat çerçevesinde açıklar.

1) TCK m.14 Neyi Düzenler?

TCK m.14, başlığıyla uyumlu şekilde “seçimlik ceza” öngörülen bazı suçlar yönünden, belirli yurt dışı suçlarında Türkiye’de soruşturma veya kovuşturma açılamayacağını hükme bağlar:

TCK m.14/1: “11 ve 12 nci maddelerde belirtilen hallerde, soruşturma konusu suçun yer aldığı kanun maddesinde hapis cezası ile adli para cezasından birinin uygulanması seçimlik sayılmış ise soruşturma veya kovuşturma açılmaz.”

Buradaki kritik nokta şudur: TCK m.14 genel bir “cezasızlık” kuralı değildir; yalnızca TCK m.11 ve m.12 kapsamına giren yurt dışı suçlarında devreye girer.

2) TCK m.11 ve m.12 ile Bağlantı: Hangi Yurt Dışı Dosyalarında Gündeme Gelir?

a) TCK m.11: Türk vatandaşının yurt dışında işlediği suç

TCK m.11, belirli şartlarla Türk vatandaşının yurt dışında işlediği suçun Türkiye’de yargılanmasına imkân tanır. Metinde ayrıca “aşağı sınırı bir yıldan az” suçlarda şikâyet şartı ve 6 aylık süre gibi özel koşullar da vardır.

b) TCK m.12: Yabancının yurt dışında işlediği suç

TCK m.12 ise yabancının yurt dışında işlediği suçlarda (Türkiye’nin zararına veya Türk vatandaşının/özel hukuk tüzel kişisinin zararına gibi) Türkiye’de yargılama şartlarını düzenler; bazı hallerde Adalet Bakanlığının istemi ayrıca aranır.

Sonuç: Bir olay TCK m.11 veya m.12 kapsamında Türkiye’nin yargılama yetkisine girecek olsa bile, suç tipinin cezası “seçimlik” ise TCK m.14 devreye girerek kapıyı tamamen kapatabilir. 

3) “Seçimlik Ceza” Ne Demektir? (En Çok Karıştırılan Nokta)

Seçimlik ceza = “hapis veya adlî para”

Kanun maddesinde “hapis veya adlî para cezası” deniyorsa, hâkim bu iki yaptırımdan birini seçmekte serbesttir. Bu durumda TCK m.14’ün aradığı şart gerçekleşebilir. Seçimlik cezanın anlamı ve TCK m.14’ün mantığı doktrinde şu şekilde açıklanır: Mahkeme sadece adlî para cezasını da seçebildiğinden, kanun koyucu TCK m.11–12 bağlamında bu suçlar için Türkiye’de soruşturmayı/kovuşturmayı engellemiştir.

Seçimlik olmayan = “hapis ve adlî para”

Kanun maddesinde “hapis ve adlî para cezası” birlikte öngörülmüşse, bu kez adlî para cezası tek başına seçilemez; hapis cezasının yanında ayrıca uygulanır. Örneğin dolandırıcılık suçunda ceza “hapis ve adlî para” şeklindedir; bu tip suçlarda TCK m.14’ün “seçimlik” şartı doğmaz.

4) TCK m.14’ün Uygulanma Şartları: Pratik Kontrol Listesi

Aşağıdaki soruların tamamına “evet” yanıtı veriyorsanız TCK m.14 gündeme gelir:

1. Fiil yabancı ülkede mi işlendi?

   
   

2. Dosya, Türkiye’nin yurt dışı suçlarda yargılama yetkisini düzenleyen TCK m.11 veya m.12 kapsamında mı değerlendiriliyor?

   
   

3. Suç, TCK m.13’te sayılan katalog suçlardan değil mi? (TCK m.11 zaten m.13 dışındaki suçlar için kurallıdır.)

   
   

4. İlgili suç tipinin cezası kanunda “hapis veya adlî para” şeklinde seçimlik mi düzenlenmiş?

Bu koşullar varsa, savcılık veya mahkeme “esasa girip suç işlendi/işlenmedi” tartışmasına geçmeden önce, yargılama engelini değerlendirmek zorundadır.

5) Hangi Suçlar Sıklıkla TCK m.14’e Takılır? (Örneklerle)

(i) Hakaret (TCK m.125/1)

Hakaret suçu, maddede açıkça “hapis veya adlî para” şeklinde seçimlik düzenlenmiştir. Yurt dışında işlendiğinde ve dosya TCK m.11–12 zemininde Türkiye’ye taşınmak istendiğinde, TCK m.14 nedeniyle soruşturma ve kovuşturma açılamayabiliri.

(ii) Mala zarar verme (TCK m.151/1)

Mala zarar verme de “hapis veya adlî para” seçimlik yaptırımı içerir. Yurt dışında gerçekleşen basit mala zarar verme iddialarında, TCK m.11–12 şartları tartışılsa bile TCK m.14 nedeniyle Türkiye’de süreç başlatılamayabilir.

(iii) Basit tıbbi müdahale ile giderilebilir kasten yaralama (TCK m.86/2)

Bu fıkrada da ceza “hapis veya adlî para” olarak seçimliktir ve doktrinde TCK m.14 kapsamında tipik örnek olarak ele alınır.

Not: Buradaki değerlendirme, somut olayın nitelendirilmesine bağlıdır. Aynı fiil daha ağır bir tipe (nitelikli hal, farklı fıkra) giriyorsa sonuç değişebilir.

6) Savcılık Aşamasında Ne Olur? (Soruşturma Açılmaz Ne Demektir?)

TCK m.14 “soruşturma açılmaz” der; pratikte bu, savcılığın “kovuşturma olanağı bulunmaması” gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK) vermesi sonucunu doğurur. CMK m.172, savcının soruşturma sonunda “kovuşturma olanağının bulunmaması” halinde KYOK vereceğini düzenler.

KYOK kararına karşı, şartları varsa itiraz yoluna gidilebilir; ancak TCK m.14 bir yargılama engeli oluşturuyorsa itirazın başarı şansı çoğu dosyada düşüktür (dosyanın TCK m.13 veya farklı bir tipe girip girmediği yine de ayrıca incelenmelidir).

7) Dava Açılmışsa Mahkeme Ne Karar Verir?

Eğer iddianame düzenlenmiş ve dava açılmışsa, TCK m.14’ün uygulanması halinde mahkemenin “esasa girip beraat/mahkûmiyet” yerine yargılama şartının yokluğu nedeniyle düşme kararı vermesi gündeme gelir. Uygulamada bu sonuç, CMK m.223/8 çerçevesinde ele alınır.

8) Yargıtay Uygulaması: TCK m.14 Bir “Yargılama Engeli” Olarak Ele Alınır

Yargıtay kararlarında TCK m.14’ün, özellikle TCK m.11 bağlamında ve seçimlik ceza öngörülen suçlarda, soruşturma/kovuşturma yürütülmesini engellediği; dosyanın bu yön gözetilmeden sonuçlandırılmasının isabetsiz olacağı vurgulanmaktadır. Örneğin, yurt dışında işlendiği belirtilen basit yaralama (TCK 86/2) bakımından TCK m.14 nedeniyle soruşturma/kovuşturma açılamayacağı değerlendirilmiş ve dosyada bu yönün dikkate alınması gerektiği ifade edilmiştir.

9) Sık Yapılan Hata: TCK m.14 ile CMK m.14’ü Karıştırmak

• TCK m.14: Yurt dışı suçlarda, seçimlik ceza varsa soruşturma/kovuşturma yasağı doğuran maddi ceza hukuku kuralıdır.

  
  

• CMK m.14: Yabancı ülkede işlenen ve Türkiye’de soruşturulması gereken suçlarda yetkili mahkemeyi belirleyen usul kuralıdır (yetki meselesi).

  
  

Bir dosyada yetki tartışması yapılmadan önce, zaten TCK m.14 nedeniyle süreç açılamıyorsa, öncelik yargılama engelinin değerlendirilmesidir.

10) Uygulama İçin Kısa Yol Haritası

1. Olay yurt dışında mı oldu?

   
   

2. Suç tipi nedir? Kanun maddesinde “hapis veya adlî para” ifadesi var mı?

   
   

3. Şikâyet/başvuru yaptıysanız; savcılık KYOK verdiyse karar gerekçesinde TCK m.14 ve “kovuşturma olanağı yokluğu” değerlendirmesi aranır.

   
   

4. Dava açıldıysa; ilk itiraz/başvurularda TCK m.14’ün yargılama engeli olduğu yönündeki değerlendirme, dosyanın niteliğine göre ileri sürülebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

1) TCK m.14 her seçimlik cezalı suçta mı uygulanır?

Hayır. TCK m.14, yalnızca TCK m.11 ve m.12’deki yurt dışı suç halleri için geçerlidir.

2) Türkiye’de işlenen hakaret/mala zarar verme için “soruşturma açılmaz” denebilir mi?

Genel kural olarak hayır. TCK m.14’ün konusu, yabancı ülkede işlenen suçların Türkiye’de soruşturulması meselesidir.

3) Yurt dışında “hakaret” oldu; Türkiye’de şikâyetçi oldum. Ne olur?

Hakaret suçu TCK m.125/1’de “hapis veya adlî para” şeklinde seçimliktir. Olay TCK m.11–12 kapsamında Türkiye’ye taşınmak isteniyorsa, TCK m.14 nedeniyle soruşturma/kovuşturma engeli doğabilir.

4) Yurt dışında “basit yaralama” oldu; Türkiye’de dava açılabilir mi?

Basit tıbbi müdahale ile giderilebilir yaralama (TCK 86/2) seçimlik ceza içerdiğinden, TCK m.11 bağlamında TCK m.14 engeli gündeme gelebilir.

5) Yurt dışında işlendiği iddia edilen suçta şüpheli Türkiye’de değilse ne değişir?

TCK m.11 ve m.12’nin uygulanması için metinde “kendisinin Türkiye’de bulunması” şartı öngörülmüştür. Şüpheli Türkiye’de değilse, çoğu senaryoda zaten TCK m.11–12 koşulları sağlanmayabilir; ayrıca yetki/usul tartışmaları (CMK m.14) ayrı bir katmandır.

6) TCK m.11/2’deki “6 ay” süresi nedir?

TCK m.11/2’ye göre, suçun alt sınırı bir yıldan az ise yargılama zarar görenin veya yabancı hükümetin şikâyetine bağlıdır ve şikâyet, vatandaşın Türkiye’ye girişinden itibaren 6 ay içinde yapılmalıdır.

7) Yabancı failin yurt dışında işlediği suçta Adalet Bakanlığı izni ne zaman gerekir?

TCK m.12’de bazı hallerde (özellikle Türkiye’nin zararına işlenen suçlarda) “Adalet Bakanının istemi” şartı açıkça düzenlenmiştir.

8) Savcılık TCK m.14 nedeniyle dosyayı kapatırsa kararın adı nedir?

Pratikte savcılık, “kovuşturma olanağı bulunmaması” gerekçesiyle CMK m.172 uyarınca KYOK verir.

9) Dava açılmışsa mahkeme “beraat” mi verir, “düşme” mi?

TCK m.14 bir yargılama engeli doğuruyorsa, mahkemenin “esasa girip beraat” yerine yargılama şartı yokluğu ekseninde değerlendirme yapması beklenir (uygulamada CMK m.223/8 çerçevesi tartışılır).

10) TCK m.14 uygulanıyorsa fail tamamen “cezasız” mı kalır?

Hayır. Bu, yalnızca Türkiye’de TCK m.11–12 bağlamında soruşturma/kovuşturma yürütülmesine ilişkindir. Suçun işlendiği ülkenin hukuku ve yargı yetkisi ayrıca değerlendirilir.

11) “Hapis ve adlî para” olan suçlarda TCK m.14 yine engel olur mu?

Genellikle hayır. Çünkü burada ceza seçimlik değil; adlî para cezası hapisle birlikte öngörülür. Doktrinde dolandırıcılık (TCK 157) bu ayrıma örnek verilir.

12) TCK m.14 ile CMK m.14 aynı şey midir?

Hayır. TCK m.14 yargılama engeli doğurabilir; CMK m.14 ise yetkili mahkemenin belirlenmesine ilişkindir.

Yasal Uyarı: Bu web sitesinde yer alan bilgiler, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Bu sitedeki bilgilerin kullanımı, hiçbir şekilde avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. İçerikte yer alan bilgilere dayanarak hareket etmeden önce, özel hukuki durumunuzla ilgili olarak mutlaka bu alanda çalışan bir avukata danışmanız tavsiye edilir.