TCK m.11 (Vatandaş Tarafından İşlenen Suç): Yurt Dışında İşlenen Suçlar Türkiye’de Hangi Şartlarda Yargılanır?

Yurt dışında işlenen bir fiil, her zaman yalnızca suçun işlendiği ülkede sonuç doğurmaz. Türk Ceza Kanunu, belirli koşullar gerçekleştiğinde Türk vatandaşının yurt dışında işlediği suçtan dolayı Türkiye’de de yargılanabilmesini öngörür. Bu düzenleme, ceza kanunlarının kişi bakımından uygulanması içinde, “faile göre şahsilik” yaklaşımının somut karşılığıdır.

Bu yazıda; TCK m.11’in şartlarını, şikâyet ve süre rejimini, yetkili mahkemenin nasıl belirlendiğini (CMK m.14), seçimlik ceza engelini (TCK m.14), mahsup (TCK m.16) ve yabancı ülke cezasının üst sınırının dikkate alınmasını (TCK m.19), ayrıca uygulamada sık yapılan hataları 2026 itibarıyla yürürlükteki kanun metinleri ve içtihat örnekleri üzerinden açıklanmıştır.

TCK m.11 – Vatandaş Tarafından İşlenen Suç (Tam Metin)

Madde 11 – (1) Bir Türk vatandaşı, 13 üncü maddede yazılı suçlar dışında, Türk kanunlarına göre aşağı sınırı bir yıldan az olmayan hapis cezasını gerektiren bir suçu yabancı ülkede işlediği ve kendisi Türkiye’de bulunduğu takdirde, bu suçtan dolayı yabancı ülkede hüküm verilmemiş olması ve Türkiye’de kovuşturulabilirliğin bulunması koşulu ile Türk kanunlarına göre cezalandırılır.

(2) Suç, aşağı sınırı bir yıldan az hapis cezasını gerektirdiğinde, yargılama yapılması zarar görenin veya yabancı hükûmetin şikâyetine bağlıdır. Bu durumda şikâyet, vatandaşın Türkiye’ye girdiği tarihten itibaren altı ay içinde yapılmalıdır.

TCK m.11’in Getirdiği İki Temel Rejim

• (TCK m.11/1): Suç, Türk hukukuna göre alt sınırı 1 yıl veya daha fazla hapis cezası gerektiriyorsa; fail Türkiye’de bulunuyor, suç nedeniyle yabancı ülkede hüküm verilmemiş ve Türkiye’de kovuşturulabilirlik şartları mevcutsa, Türkiye’de resen yargılama yapılabilir.

  
  

• (TCK m.11/2): Suç, Türk hukukuna göre alt sınırı 1 yıldan az hapis cezası gerektiriyorsa; Türkiye’de yargılama kendiliğinden değil, zarar görenin veya yabancı hükûmetin şikâyeti üzerine yapılabilir. Bu durumda şikâyet, vatandaşın Türkiye’ye giriş tarihinden itibaren 6 ay içinde ileri sürülmelidir.

2) TCK m.11 hangi suçları kapsar, hangilerini kapsamaz?

2.1. “TCK m.13 katalog suçları” dışındakiler

TCK m.11, açıkça “13’üncü maddede yazılı suçlar dışında” diyerek kapsamı sınırlar. Yani suç TCK m.13 kapsamındaysa, çoğu durumda TCK m.11 değil, TCK m.13 rejimi gündeme gelir.

2.2. Suçun yurt dışında işlenmesi şartı

Yurt dışı; yalnızca yabancı bir devletin egemenlik alanı değil, Türkiye egemenlik sahası dışında kalan alanları da kapsayabilir (örneğin açık deniz). Bu yaklaşım doktrinde ve uygulama anlatımlarında yerleşiktir.

3) TCK m.11/1 şartları: Türkiye’de resen yargılama için “kontrol listesi”

TCK m.11/1’in uygulanabilmesi için şu koşulların birlikte bulunması gerekir:

(A) Fail Türk vatandaşı olmalı

Vatandaşlık değerlendirmesi, kural olarak fiilin işlendiği tarihe göre yapılır; çifte vatandaşlık tartışmalarında da Türk vatandaşlığı bağlantısı önemlidir.

(B) Suç yurt dışında işlenmiş olmalı ve TCK m.13 kapsamında olmamalı

TCK m.11, TCK m.13’e “istisna”dır. Suç TCK m.13’te sayılanlardan ise m.11 yerine m.13 hükümleri devreye girer.

(C) Türk kanunlarına göre cezanın alt sınırı 1 yıldan az olmamalı

Burada ölçü, Türk kanunundaki yaptırımdır. (Alt sınır 1 yıldan az ise m.11/2’ye geçilir.)

(D) Fail Türkiye’de bulunmalı (kovuşturma şartı)

Failin Türkiye’de bulunması, doktrinde ve akademik çalışmalarda açıkça kovuşturma şartı olarak ifade edilir.

(E) Yabancı ülkede bu suçtan hüküm verilmemiş olmalı

TCK m.11, “yabancı ülkede hüküm verilmemiş olmasını” şart koşar. Buradaki “hüküm” kavramı, ceza muhakemesinde hüküm niteliğindeki kararları kapsar (mahkûmiyet/beraat/düşme vb.). Bu şartla, uygulamada tartışılan non bis in idem (aynı fiilden iki kez yargılama/cezalandırma yapılmaması) yaklaşımına açık bir sınır çizilmiştir.

(F) Türkiye’de “kovuşturulabilirlik” bulunmalı

“Kovuşturulabilirlik”; fiilin Türk hukukunda suç sayılması yanında, ceza muhakemesi şartlarının gerçekleşmiş olması anlamına gelir. Örneğin; af/zamanaşımı, şikâyet şartı, usuli engeller gibi nedenlerle kovuşturma yapılamıyorsa, m.11 işletilemez.

4) TCK m.11/2: Alt sınırı 1 yıldan az olan suçlarda şikâyet ve 6 aylık süre

Suçun Türk hukukundaki yaptırımında alt sınır 1 yıldan az ise:

• Yargılama, zarar görenin veya yabancı hükümetin şikâyetine bağlıdır.

• Şikâyet, vatandaşın Türkiye’ye girdiği tarihten itibaren 6 ay içinde yapılmalıdır.

Bu düzenleme, genel şikâyet süreleriyle karıştırılmamalıdır: burada kanun açıkça “Türkiye’ye giriş” tarihini esas alır. Uygulamada hak kaybı doğuran en tipik hata, bu 6 aylık pencerenin kaçırılmasıdır.

5) Yetkili savcılık/mahkeme nasıl belirlenir? (CMK m.14)

Yurt dışında işlenen ve Türk hukukuna göre Türkiye’de soruşturulması/kovuşturulması gereken suçlarda yetki, CMK m.14’te düzenlenir:

• CMK m.14/1’e göre yetki, CMK m.13/1–2’deki ölçütlerle belirlenir (yakalama yeri; yakalanmamışsa yerleşim yeri; o da yoksa Türkiye’de en son adres gibi).

  
  

• Şüpheli/sanık Türkiye’de yakalanmamış/yerleşmemiş/adresi yoksa, yetkili mahkeme Adalet Bakanı istemi + Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı başvurusu üzerine Yargıtay tarafından belirlenir (CMK m.14/3).

  
  

• Diplomatik bağışıklığı olan Türk kamu görevlilerinde yetkili mahkeme Ankara mahkemeleridir (CMK m.14/4).

Uygulama notu: Yargıtay, CMK m.14/3 koşullarının bulunduğu bir olayda, dosyanın Adalet Bakanlığı süreci işletilmeden salt “görevsizlik/yetkisizlik” ile bırakılmasını isabetli görmeyen değerlendirmelere yer vermiştir.

6) En kritik “gizli engel”: Seçimlik ceza varsa Türkiye’de soruşturma/kovuşturma açılamayabilir (TCK m.14)

TCK m.14 çok sık gözden kaçırılır. Kural şudur:

TCK m.11 (ve m.12) kapsamında, soruşturma konusu suçun düzenlendiği maddede “hapis veya adlî para cezası” seçimlik öngörülmüşse soruşturma veya kovuşturma açılmaz. 

Bu, pratikte özellikle şu tip suçlarda gündeme gelir:

• Basit tıbbi müdahale ile giderilebilir kasten yaralama gibi (TCK 86/2 örneğinde seçimlik yaptırım tartışmaları karar metinlerinde görülür).

İçtihat örneği (özet): Yargıtay 5. Ceza Dairesi, yurt dışında işlendiği ileri sürülen bir “basit yaralama” iddiasında, hem CMK 14/3 yetki belirleme mekanizmasına hem de TCK 14 (seçimlik ceza) nedeniyle soruşturma/kovuşturma açılamayacağı sonucuna dayalı değerlendirmelere yer vermiş; ayrıca Yargıtay 3. Ceza Dairesi’nin benzer yöndeki ilamına atıf yapılmıştır.

7) Ceza miktarı hesabı (TCK m.15) ve pratik anlamı

Alt sınır ölçütü (1 yıl) bir “soruşturma koşulu” gibi çalıştığında, TCK m.15 gereği değerlendirme yapılırken kanunî ağırlaştırıcı nedenlerin aşağı sınırı ve kanunî hafifletici nedenlerin yukarı sınırı dikkate alınarak hesap yapılır.

8) Yurt dışında geçirilen gözaltı/tutukluluk/hükümlülük süresi Türkiye’de “mahsup” edilir (TCK m.16)

Aynı fiil nedeniyle yabancı ülkede:

• gözaltı,

• gözlem,

• tutukluluk,

• hükümlülük

süreleri varsa, bunlar Türkiye’de verilecek cezadan mahsup edilir.

9) Türkiye’de verilecek ceza, yabancı ülke üst sınırını aşabilir mi? (TCK m.19)

TCK m.19/1’e göre, Türkiye’nin egemenlik alanı dışında işlenen suçlarda Türkiye’de yargılama yapılırken, Türk kanununa göre verilecek ceza, suçun işlendiği ülke kanunundaki üst sınırı aşamaz. 

Ancak TCK m.19/2, bazı durumlarda bu üst sınır kuralının uygulanmayacağını belirtir:

• Türkiye’nin güvenliğine karşı/zararına işlenen suçlar,

• Türk vatandaşına karşı veya Türk özel hukuk tüzel kişisi zararına işlenen suçlar.

10) “Mağdur yabancıysa” fiilin işlendiği ülkede de suç olması gerekir mi?

TCK m.11’in lafzında bu şart açıkça yazılı değildir; ancak gerekçe/komisyon anlatımlarında ve öğretide bu mesele tartışılmıştır.

• Meclis/komisyon anlatımlarında, mağdur yabancı ise fiilin işlendiği ülke kanununa göre de suç olması gerektiği ifade edilmektedir.

  
  

• Akademik değerlendirmede ise; bu şartın metinde açıkça yer almamasının sorunlu olduğu, “kovuşturulabilirlik” kavramının ceza muhakemesi koşullarını ifade ettiği ve ayrıca TCK m.19 sistematiği üzerinden “fiil suç değilse Türkiye’de yargılama yapılamayacağı” sonucuna varılabileceği tartışılmaktadır.

  
  

Uygulamada, özellikle mağdurun yabancı olduğu dosyalarda, çifte suçluluk (fiilin hem Türk hukukunda hem suçun işlendiği ülke hukukunda suç olması) boyutu somut olayda ayrıca değerlendirilmektedir.

11) TCK m.11 ile “iade edilmezlik” ilişkisi: Vatandaş yurt dışına verilir mi?

Aynı bölümdeki “geri verme” hükmü bakımından, vatandaşın suç sebebiyle yabancı ülkeye verilemeyeceği kuralı düzenlenmiştir (istisna: uluslararası yükümlülükler). Bu nedenle pratikte, yabancı ülkenin iade talebi gündeme geldiğinde Türkiye’de yargılama yapılması (şartları varsa) tartışması sıklaşır.

Sonuç: TCK m.11’in pratik özeti

1. Yurt dışı + Türk vatandaşlığı + Türkiye’de bulunma temel eksendir.

   
   

2. Yabancı ülkede hüküm varsa (mahkûmiyet/beraat/düşme vb.), kural olarak TCK m.11 işletilemez. 

   
   

3. Alt sınır < 1 yıl ise şikâyet + 6 ay (Türkiye’ye girişten itibaren) şartı vardır.

   
   

4. Seçimlik ceza (hapis veya adlî para) varsa TCK m.14 engeline mutlaka bakılmalıdır.

   
   

5. Yetki sorunlarında CMK m.14/3 (Yargıtay yetki belirleme) mekanizması kritik olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

1) Yurt dışında işlediğim bir suçtan Türkiye’de mutlaka yargılanır mıyım?

Hayır. TCK m.11’de sayılan şartlar birlikte gerçekleşmelidir: suçun niteliği/ceza alt sınırı, Türkiye’de bulunma, yabancı ülkede hüküm olmaması ve kovuşturulabilirlik gibi koşullar belirleyicidir.

2) “Türkiye’de bulunma” şartı ne demek?

Failin Türkiye sınırları içinde fiilen bulunması, TCK m.11 bakımından kovuşturma şartı olarak kabul edilir.

3) Yabancı ülkede beraat ettim; Türkiye’de yeniden yargılanır mıyım?

TCK m.11’de “yabancı ülkede hüküm verilmemiş olması” şartı bulunduğundan, yabancı ülkede beraat/mahkûmiyet gibi bir hüküm varsa kural olarak Türkiye’de m.11’e dayanarak yeniden yargılama yapılmaz.

4) Yabancı ülkede dava/soruşturma sürüyor ama henüz karar çıkmadı; Türkiye’de süreç başlayabilir mi?

Yabancı ülkede hüküm verilmemişse m.11 bakımından engel otomatik değildir; somut olayın koşulları ayrıca değerlendirilir.

5) Suçun cezasının alt sınırı 1 yıldan azsa Türkiye’de hiç mi yargılama olmaz?

Olabilir; ancak bu halde yargılama zarar görenin veya yabancı hükümetin şikâyetine bağlıdır ve şikâyet Türkiye’ye girişten itibaren 6 ay içinde yapılmalıdır.

6) 6 aylık şikâyet süresi ne zaman başlar?

Kanun açıkça, vatandaşın Türkiye’ye girdiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyet edilmesini arar.

7) Yetkili mahkeme/savcılık hangisidir?

Yurt dışında işlenen suçlarda yetki CMK m.14’e göre belirlenir; yakalama yeri, yerleşim yeri, en son adres gibi ölçütler kullanılır. Türkiye’de yakalanma/yerleşim/adres yoksa Yargıtay, Adalet Bakanlığı istemiyle yetkili mahkemeyi belirleyebilir.

8) Türkiye’de yakalanmadım ve adresim yok; buna rağmen dosya nasıl ilerler?

CMK m.14/3 mekanizması gündeme gelir: yetkili mahkeme, Adalet Bakanı istemi ve Yargıtay C.Başsavcılığı başvurusu üzerine Yargıtay tarafından belirlenebilir.

9) “Hapis veya adlî para” seçimlik ceza olan suçlarda ne olur?

TCK m.14’e göre, TCK m.11 kapsamındaki hallerde suç tipi seçimlik ceza öngörüyorsa soruşturma/kovuşturma açılmaz. 

10) Yurt dışında gözaltında/tutuklu kaldım; Türkiye’de cezamdan düşer mi?

Evet. Aynı fiil nedeniyle yabancı ülkede özgürlüğü kısıtlayan tedbirlerde geçen süre, Türkiye’de verilecek cezadan mahsup edilir. 

11) Türkiye’de verilecek ceza, suçun işlendiği ülkenin cezasından fazla olabilir mi?

Kural olarak Türkiye’de verilecek ceza, suçun işlendiği ülke kanunundaki üst sınırı aşamaz (TCK m.19/1). Ancak Türkiye’nin güvenliği veya Türk vatandaşı/Türk tüzel kişisi mağduriyeti gibi hallerde istisna vardır.

12) Yurt dışında suç işlendi diye Türkiye vatandaşı iade edilir mi?

Kural olarak vatandaş, suç sebebiyle yabancı ülkeye geri verilmez (istisnalar uluslararası yükümlülüklerle sınırlı). Bu nedenle bazı dosyalarda “Türkiye’de yargılama” tartışması öne çıkar.

Yasal Uyarı: Bu web sitesinde yer alan bilgiler, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Bu sitedeki bilgilerin kullanımı, hiçbir şekilde avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. İçerikte yer alan bilgilere dayanarak hareket etmeden önce, özel hukuki durumunuzla ilgili olarak mutlaka bu alanda çalışan bir avukata danışmanız tavsiye edilir.