TCK m.12 (Yabancı Tarafından İşlenen Suç): Yurt Dışında İşlenen Suçlarda Türkiye’de Yargılama Şartları

Yurt dışında bir suç işlendiğinde “Bu iş Türkiye’yi ilgilendirir mi?” sorusu çoğu zaman belirsizdir. Özellikle fail yabancı ise, Türkiye’nin ceza yargı yetkisini hangi şartlarda kullanacağı TCK m.12 ile düzenlenir. Bu yazıda; Adalet Bakanının istemi, şikâyet şartı, mağdurun kim olduğu, cezanın alt sınırı, suçluların iadesi, yabancı ülkede karar verilmişse yeniden yargılama gibi kritik başlıkları, vatandaşın anlayacağı dille ve uygulamaya dönük şekilde açıklanmıştır.

1) TCK m.12 neyi düzenler?

TCK m.12’nin temel fikri şudur:Yabancı bir kişi, suçu yurt dışında işlemiş olsa bile, bazı koşullarda Türkiye’de soruşturulup kovuşturulabilir.

Ancak bu, “her yurt dışı olayı Türkiye’de görülür” demek değildir. Kanun; yargılamayı sınırlı ve şartlı olarak kabul eder ve çoğu durumda “soruşturma şartı” olarak Adalet Bakanının istemini veya mağdurun şikâyetini arar.

2)TCK 12’de 5 farklı senaryo var

Aşağıdaki tablo, TCK 12’nin mantığını tek bakışta verir:

Fıkra	Mağdur/Zarar Kime?	Ceza Eşiği (Türk kanunlarına göre)	Türkiye’de yargılama için ek şart
12/1	Türkiye’nin zararına	Alt sınır ≥ 1 yıl hapis	Fail Türkiye’de bulunmalı + Adalet Bakanı istemi
12/2	Türk vatandaşı veya Türk özel hukuk tüzel kişisi zararına	(12/1 kapsamındaki suç)	Fail Türkiye’de bulunmalı + yabancı ülkede hüküm yok + şikâyet
12/3	Mağdur yabancı	Alt sınır ≥ 3 yıl hapis	İade imkânı yok/ret + Adalet Bakanı istemi
12/4	12/1 kapsamındaki suçta yabancı ülkede karar/sonuç var	12/1 kapsamı	Adalet Bakanı istemiyle Türkiye’de yeniden yargılama
12/5	12/1 kapsamındaki rüşvet & nüfuz ticareti	12/1 kapsamı	Adalet Bakanı istemi aranmaz

Bu çerçeve, maddenin tamamını doğru okumak için kritiktir.

3) TCK 12/1: “Türkiye’nin zararına” yurt dışında işlenen suçlar

3.1. Şartlar nelerdir?

TCK m.12/1’e göre şu koşullar birlikte varsa Türkiye’de yargılama gündeme gelir:

1. Fail yabancı olmalı,

   
   

2. Suç yabancı ülkede işlenmiş olmalı,

   
   

3. Suç, TCK m.13’te sayılan “evrensel nitelikteki suçlar” dışında olmalı (m.13 ayrı rejimdir),

   
   

4. Suçun Türk kanunlarına göre cezasının alt sınırı en az 1 yıl hapis olmalı,

   
   

5. Suç Türkiye’nin zararına işlenmiş olmalı,

   
   

6. Fail Türkiye’de bulunuyor olmalı,

   
   

7. Soruşturma/kovuşturma Adalet Bakanının istemine bağlı olmalı.

3.2. “Türkiye’nin zararına” ne demek?

Bu ifade, her olayda “maddi zarar” gibi dar yorumlanmaz. Uygulamada “Türkiye’nin zararına” değerlendirmesi;

• Türkiye’nin kamu düzeni ve güvenliği,

  
  

• kamu idaresinin itibarı ve işleyişi,

  
  

• kamu maliyesi ve kamu kurumlarının menfaatleri,

  
  

• Türkiye’nin uluslararası yükümlülükleri bağlamındaki temel çıkarlargibi alanlarda korunan hukuki değere göre yapılır.

Önemli nokta: 12/1, mağdurun “tek tek vatandaş” olmasından ziyade Türkiye’nin menfaati merkezlidir.

4) TCK 12/2: Türk vatandaşı veya Türk şirketi zararına işlenen suç

Vatandaşın en çok karşılaştığı senaryodur: Örneğin yurt dışında yabancı bir kişi tarafından dolandırılma, tehdit, yaralama, malvarlığına yönelik suç iddiaları gibi.

4.1. Şartlar nelerdir?

• Suç, TCK 12/1’deki çerçeveye giren bir suç olmalı (yani alt sınır ≥ 1 yıl hapis gibi eşikler dâhil),

  
  

• Suç, Türk vatandaşının veya Türk kanunlarına göre kurulmuş özel hukuk tüzel kişisinin zararına işlenmiş olmalı,

• Fail Türkiye’de bulunmalı,

  
  

• Bu suçtan dolayı yabancı ülkede hüküm verilmemiş olmalı,

  
  

• Ve en önemlisi: Suçtan zarar görenin şikâyeti olmalı.

  
  

4.2. Şikâyet nereye yapılır?

Şikâyet Türkiye’de savcılığa/kolluğa yapılabileceği gibi, kanun; yurt dışında işlenip Türkiye’de takibi gereken suçlar için Türkiye’nin elçilik ve konsolosluklarına da ihbar/şikâyet yapılabileceğini açıkça düzenler. Bu, yurt dışında yaşayan veya seyahat eden vatandaşlar için pratik bir imkândır.

4.3. Şikâyet süresi var mı?

Genel kural olarak şikâyete bağlı suçlarda, yetkili kişi 6 ay içinde şikâyet etmezse soruşturma/kovuşturma yapılamaz; süre, fiilin ve failin öğrenildiği günden başlar. Uygulamada 12/2’nin “şikâyet” şartı, çoğu dosyada soruşturma şartı olarak ele alınır. Bu nedenle gecikme, dosyayı doğrudan düşürebilecek kadar kritiktir.

5) TCK 12/3: Mağdur yabancıysa (daha ağır eşik + iade şartı)

TCK m. 12/3, mağdurun yabancı olduğu hallerde Türkiye’nin yargı yetkisini daha dar kurar.

5.1. Şartlar nelerdir?

Mağdur yabancı ise fail; ancak şu koşullarla yargılanır:

• Suçun Türk kanunlarına göre cezasının alt sınırı 3 yıldan az olmamalı,

  
  

• Suçluların geri verilmesi (iade) anlaşması bulunmamalı veya iade istemi, suçun işlendiği ülke ya da failin uyruğundaki devlet tarafından kabul edilmemiş olmalı,

  
  

• Yargılama Adalet Bakanının istemi ile yürümeli.

Bu düzenleme; “iade imkânı yoksa veya iade reddedildiyse, Türkiye bazı ağır suçlarda devreye girebilsin” mantığına dayanır.

6) TCK 12/4: Yabancı ülkede karar varsa Türkiye’de yeniden yargılama

En çok gözden kaçan ama stratejik önemi büyük fıkra budur.

TCK m.12/4’e göre; 12/1 kapsamındaki bir suç nedeniyle yabancı hakkında yabancı mahkemece:

• mahkûmiyet verilmişse,

  
  

• ya da dava/ceza düşmüşse,

  
  

• beraat verilmişse,

  
  

• yahut fiil herhangi bir nedenle kovuşturulabilir olmaktan çıkmışsa,Adalet Bakanının istemi üzerine Türkiye’de yeniden yargılama yapılır. 

  
  

Bu hüküm; “yabancı ülkede karar var, konu kapandı” yaklaşımının her zaman doğru olmadığını gösterir. Özellikle Türkiye’nin zararına sonuç doğuran dosyalarda, 12/4 ciddi bir yargılama kapısı açar.

7) TCK 12/5: Rüşvet ve nüfuz ticaretinde Bakanlık istemi aranmaz

2014’te eklenen düzenleme ile, TCK m.12/1 kapsamındaki hallerde rüşvet ve nüfuz ticareti suçlarında yargılama yapılması Adalet Bakanının istemine bağlı değildir.

Bu istisna, özellikle uluslararası ticaret ve kamu görevlileriyle ilişkili süreçlerde önemli sonuçlar doğurur.

8) “Alt sınır 1 yıl / 3 yıl” hesabı nasıl yapılır? (TCK 14–15 kritik)

TCK m. 12’deki eşikler, uygulamada en çok hata yapılan yerdir. Çünkü eşik, “suçun katalog adı” ile değil; Türk kanunlarına göre öngörülen cezanın alt sınırı ile ölçülür.

• Eğer suç, hapis veya adlî para cezası şeklinde seçimlik düzenlenmişse; TCK m.14 gereği, TCK m.11 ve 12 kapsamındaki hallerde soruşturma ve kovuşturma yapılmaz. 

  
  

• Alt sınır hesabında; suçun ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenleri varsa, TCK m.15’teki yönteme göre alt sınır yeniden belirlenir.

  
  

Bu nedenle “bu suç 1 yılı geçiyor” demek için, somut olayın nitelikli hallerini mutlaka birlikte değerlendirmek gerekir.

9) Yurt dışında tutukluluk/ceza çekildiyse Türkiye’de mahsup olur mu? (TCK 16)

Yabancı ülkede aynı fiil nedeniyle geçirilmiş gözaltı/tutukluluk veya hükümlülük süresi, belirli koşullarla Türkiye’de verilecek cezadan mahsup edilir. TCK m.16 bu konuda açık düzenleme içerir.

Bu başlık, özellikle TCK m.12/4 “yeniden yargılama” senaryolarında, ceza adaleti ve ölçülülük bakımından kritik bir denge unsurudur.

10) Türkiye’de hangi mahkeme yetkili olur? (CMK 14)

Yurt dışında işlenen ve Türkiye’de takibi gereken suçlarda yetki kuralı CMK m.14 ile belirlenir:

• Genel olarak, CMK m.13’teki sıraya göre (yakalandığı yer / yerleşim yeri / son adres vb.) yetki kurulur.

  
  

• Gerekirse Yargıtay, suçun işlendiği yere daha yakın mahkemeye yetki verebilir.

  
  

• Şüpheli/sanık Türkiye’de yakalanmamış, yerleşmemiş veya adresi yoksa; Adalet Bakanının istemi ve Yargıtay CBS başvurusu üzerine yetkili mahkeme Yargıtay tarafından belirlenir. 

  
  

Bu, TCK 12 dosyalarında “hangi savcılık/mahkeme bakacak?” tartışmasını çoğu zaman çözen temel hükümdür.

11) Pratik Yol Haritası: Vatandaş ne yapmalı?

Aşağıdaki adımlar, TCK 12/2 senaryosunda (Türk vatandaşı zararına) en pratik yol haritasıdır:

1. Delil toplayın: Yazışmalar, ödeme dekontları, tanık bilgileri, yer–tarih, kimlik/iletişim bilgileri, varsa yabancı makam tutanakları.

   
   

2. Şikâyet dilekçesi hazırlayın: Olayı kronolojik anlatın, suç vasfını savcılık takdirine bırakın ama somutlayın.

   
   

3. Türkiye’de başvurun veya konsolosluğa başvurun: Yurt dışındaysanız konsolosluk/elb. kanalı da mümkündür.

   
   

4. Fail Türkiye’de mi? TCK 12/2’de failin Türkiye’de bulunması çoğu kez belirleyicidir.

   
   

5. Yabancı ülkede hüküm var mı? 12/2’de “yabancı ülkede hüküm verilmemiş olması” şartını kontrol edin.

   
   

6. Dosya TCK m.12/1 veya TCK m.12/3’e giriyorsa: Bakanlık istemi / iade süreci boyutu gündeme gelir.

12) Suçluların iadesi bu tabloda nereye oturur?

TCK m. 12/3 özellikle “iade yok veya iade reddedildi” koşuluna bağlandığı için, suçluların iadesi kavramı pratikte önemlidir. Adalet Bakanlığı’nın ilgili birimleri, 6706 sayılı Kanun ve Türkiye’nin taraf olduğu andlaşmalar çerçevesinde iade süreçlerini yürütür.

Sonuç: TCK 12, “Türkiye’nin yargı yetkisi” için bir filtre sistemidir

• Her yurt dışı suç Türkiye’de görülmez.

  
  

• Mağdurun kim olduğu (Türkiye / Türk vatandaşı / yabancı), cezanın alt sınırı ve soruşturma şartları (Bakanlık istemi/şikâyet), dosyanın kaderini belirler.

  
  

• Yetkili mahkeme ve başvuru kanalları (konsolosluk dâhil) ise sürecin doğru başlamasını sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

1) Yabancı biri yurt dışında suç işledi; Türkiye’de yargılanır mı?

Bazı şartlarla evet. TCK 12; mağdurun kimliği, cezanın alt sınırı ve Bakanlık istemi/şikâyet gibi şartlara göre Türkiye’de yargılama imkânı tanır.

2) TCK 12/1’de failin Türkiye’de bulunması neden önemli?

TCK m.12/1’de açıkça “kendisi Türkiye’de bulunduğu takdirde” diyerek, Türkiye’nin fiilen yargı yetkisi kurmasını failin ülkede bulunmasına bağlar.

3) “Türkiye’nin zararına” ne demek?

Her olayda yalnız para kaybı değildir. Devletin güvenliği, kamu düzeni, kamu idaresi ve kamu menfaatleri gibi korunan değerlere yönelik zararlar bu kapsamda değerlendirilir.

4) Türk vatandaşı yurt dışında mağdur olduysa hangi fıkra uygulanır?

Fail yabancıysa ve şartlar oluşuyorsa çoğunlukla TCK m.12/2 gündeme gelir: Fail Türkiye’de bulunmalı, yabancı ülkede hüküm olmamalı ve mağdur şikâyet etmelidir.

5) Şikâyet nereye yapılır? Yurt dışındaysam ne yapacağım?

Türkiye’de savcılığa/kolluğa başvurabilirsiniz. Yurt dışındaysanız Türkiye’nin elçilik/konsolosluklarına da ihbar veya şikâyet yapılabilir.

6) Şikâyet için süre var mı?

Şikâyete bağlı suçlarda kural olarak 6 ay içinde şikâyet gerekir; süre fiil ve failin öğrenildiği günden başlar.

7) Mağdur yabancıysa Türkiye’de yargılama olur mu?

Olabilir; ancak TCK m.12/3 daha ağır şartlar getirir: cezanın alt sınırı en az 3 yıl olmalı ve iade imkânı bulunmamalı veya iade talebi reddedilmiş olmalı; ayrıca Bakanlık istemi aranır.

8) Yabancı ülkede beraat/mahkûmiyet varsa Türkiye’de tekrar yargılama olur mu?

TCK m.12/1 kapsamındaki suçlarda, yabancı ülkede mahkûmiyet/beraat/düşme gibi sonuçlar olsa bile, Adalet Bakanının istemiyle Türkiye’de yeniden yargılama mümkün olabilir (TCK 12/4).

9) Rüşvet ve nüfuz ticaretinde “Bakanlık istemi” şart mı?

Hayır. 12/1 kapsamındaki hallerde rüşvet ve nüfuz ticaretinde yargılama Bakanlık istemine bağlı değildir (TCK 12/5).

10) “Alt sınır 1 yıl / 3 yıl” nasıl hesaplanır?

Somut olayın nitelikli halleri ve kanundaki artırma/indirme nedenleri dikkate alınır. Ayrıca suç hapis/adlî para şeklinde seçimlikse TCK 14 sınırlaması gündeme gelebilir.

11) Türkiye’de hangi mahkeme bakar?

CMK 14’e göre; yakalandığı yer/yerleşim yeri gibi ölçütlerle yetki belirlenir. Gerekirse Yargıtay yetkili mahkemeyi belirleyebilir; bazı hallerde bu süreç Adalet Bakanı istemiyle işler.

12) Yabancı ülkede tutuklu kaldım/ceza çektim; Türkiye’de mahsup olur mu?

Belirli koşullarla, yabancı ülkede aynı fiil nedeniyle geçirilen sürelerin Türkiye’de verilecek cezadan mahsup edilmesi mümkündür (TCK 16).

Yasal Uyarı: Bu web sitesinde yer alan bilgiler, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Bu sitedeki bilgilerin kullanımı, hiçbir şekilde avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. İçerikte yer alan bilgilere dayanarak hareket etmeden önce, özel hukuki durumunuzla ilgili olarak mutlaka bu alanda çalışan bir avukata danışmanız tavsiye edilir.