Aile hukuku uyuşmazlıkları yalnız evliliğin sona ermesini değil; çocukların durumu, geçici tedbirler, nafaka, maddi ve manevi sonuçlar, aile konutu, ziynet ve mal rejiminin tasfiyesi gibi birbirinden farklı başlıkları içerir. Her talebin hukuki dayanağı, zamanı ve ispatı ayrıdır. Bu nedenle anlaşmalı veya çekişmeli boşanma seçimi yapılırken yalnız sürenin değil, protokolün ve kararın uzun vadeli sonuçlarının da değerlendirilmesi gerekir.

Avukat Mete Şahin’in Yenimahalle, Ankara’daki ofisinde aile hukuku dosyaları; tarafların güvenliği, çocukların üstün yararı, mali sonuçlar, belgeler ve usul süreleri gözetilerek ele alınır. Bu sayfa genel bilgi verir; bir uyuşmazlığın sonucu hakkında taahhüt içermez.

Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma ayrımı

Anlaşmalı boşanma

Türk Medeni Kanunu m.166/3 uyarınca evlilik en az bir yıl sürmüşse eşler birlikte başvurabilir veya bir eşin açtığı davayı diğeri kabul edebilir. Hâkim tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli; boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulmalıdır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek gerekli değişiklikleri önerebilir; bu değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya karar verilebilir.

Anlaşmalı boşanma protokolünde yalnız “boşanmayı kabul ediyoruz” ifadesi yeterli bir plan değildir. Velayet, çocukla kişisel ilişki, iştirak ve yoksulluk nafakası, maddi/manevi tazminat, konut, ev eşyası, ziynet, mal rejimi ve yargılama giderleri açık ve uygulanabilir biçimde ele alınmalıdır. Her başlığın protokolde yer almasının gerekli olup olmadığı somut duruma göre belirlenir; belirsiz veya çelişkili ifadeler sonraki uyuşmazlıkları artırabilir.

Çekişmeli boşanma

Taraflar boşanma veya sonuçları üzerinde anlaşamıyorsa, ileri sürülen boşanma sebebi ile dayanak olayların ispatı gerekir. Dilekçelerde olayların tarih ve içerik bakımından somutlaştırılması; hukuka uygun delillerin süresinde bildirilmesi önemlidir. Tanık, mesaj, sosyal medya kaydı, sağlık veya kolluk belgesi her dosyada aynı ispat gücüne sahip değildir. Özel hayatın gizliliğini ihlal eden veya hukuka aykırı elde edilen kayıtlar ayrıca risk doğurabilir.

TMK m.166/4, daha önce açılan bir boşanma davasının reddine ilişkin karar kesinleştikten sonra ortak hayatın yeniden kurulamaması durumunu düzenler. 7532 sayılı Kanunla eski üç yıllık bekleme süresi bir yıla indirilmiştir. Ret kararının kesinleşme tarihi, ortak hayatın kurulup kurulmadığı ve yeni davanın açılış tarihi birlikte kontrol edilmelidir.

Hangi aile mahkemesi yetkilidir?

Boşanma veya ayrılık davasında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerde kanundaki görevlendirme çerçevesinde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar. Ankara’da yalnız nüfusa kayıtlı olunan veya düğünün yapıldığı yere bakılarak yetki belirlenmez.

Dava sürerken geçici tedbirler

Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan geçici önlemleri resen alır. Eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakım ve korunması bu kapsamda değerlendirilebilir. Uygulamada “tedbir nafakası” olarak anılan ödeme de yargılama süresindeki ihtiyaca ilişkindir; nihai karardaki iştirak veya yoksulluk nafakasıyla aynı hukuki başlık değildir.

Şiddet veya şiddet tehlikesi bulunan durumlarda 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruyucu ve önleyici tedbirler, boşanma davasından bağımsız veya onunla birlikte gündeme gelebilir. Acil risk hâlinde olağan dilekçe ve görüşme takvimi beklenmemeli; 112 Acil Çağrı Merkezi ile kanunda görevli kolluk ve mercilere başvurulmalıdır.

Çocuklara ilişkin kararlar

Velayet ve çocuğun üstün yararı

Velayet, eşler arasındaki kusurun bir ödülü veya cezası değildir. Mahkeme; çocuğun yaşı, gelişimi, eğitim ve sağlık ihtiyaçları, bakım düzeni, ebeveynlerle ilişkisi ve istikrarlı yaşam ortamı dâhil somut koşulları çocuğun üstün yararı açısından değerlendirir. Çocuğun görüşünün alınması da yaşı ve olgunluğu ile usul güvenceleri çerçevesinde gündeme gelebilir.

Velayeti kendisine verilmeyen ebeveynle çocuk arasında kişisel ilişki kurulurken çocuğun yararı ve uygulanabilir bir takvim esas alınır. Teslim yeri, okul ve tatil dönemleri, iletişim yöntemi ve özel ihtiyaçlar belirsiz bırakılmamalıdır.

İştirak nafakası

Velayet kendisine verilmeyen eş, gücü oranında çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılır. Miktar belirlenirken çocuğun ihtiyaçları ile anne ve babanın yaşam koşulları ve ödeme güçleri değerlendirilir. Çocuğun hakkı olan bu katkı, eşler arasındaki diğer mali taleplerle karıştırılmamalıdır.

Nafaka türleri arasındaki fark

• Tedbir nafakası, dava devam ederken eş veya çocukların geçici geçimine yönelik olabilir.
• İştirak nafakası, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılım amacı taşır.
• Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru diğer eşten daha ağır olmayan tarafça istenebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.

Nafakanın miktarı için sabit bir tarife bulunmaz. Tarafların gelir ve giderleri, yaşam koşulları, çocukların ihtiyaçları ve hakkaniyet değerlendirilir. Sonradan koşullar değişirse artırma, azaltma veya kaldırma talebi kanundaki şartlarla gündeme gelebilir.

Boşanmanın mali sonuçları

Maddi ve manevi tazminat

Boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun maddi tazminat isteyebilir. Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf için manevi tazminat gündeme gelebilir. Kusur, zarar, illiyet ve talep biçimi somut olayda incelenir.

Mal rejiminin tasfiyesi

Eşler başka bir mal rejimi seçmemişse yasal rejim edinilmiş mallara katılmadır. Hangi malın kişisel veya edinilmiş mal olduğu; edinme tarihi, finansman kaynağı, karşılıksız kazanma, kişisel malın geliri, borç ve değer artış katkısı gibi unsurlara göre belirlenir. 1 Ocak 2002’den önce kurulan evliliklerde geçiş dönemi ve önceki rejim ayrıca incelenmelidir.

Boşanma kararı ile mal rejimi talepleri arasında bağlantı bulunsa da hesap ve yargılama başlıkları aynı değildir. Tapu, banka, araç, şirket payı, kredi ve katkı kayıtlarının tarih sırasıyla hazırlanması önem taşır.

Ziynet alacağı

Ziynet eşyasına ilişkin uyuşmazlıkta eşyanın varlığı, kime ait olduğu, kimde kaldığı ve iade/bedel talebinin dayanağı değerlendirilir. Ziynet talebi, edinilmiş mallara katılma alacağıyla otomatik olarak aynı hesaba dâhil edilmez. Fotoğraf, video, fatura, tanık ve teslim kayıtlarının ispat değeri dosyaya göre değişir.

Aile konutu

Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez; konutu devredemez veya konut üzerindeki hakları sınırlayamaz. Malik olmayan eş tapu kütüğüne aile konutu şerhi verilmesini isteyebilir. Taşınmazın gerçekten aile konutu niteliğinde olup olmadığı ve işlemin türü ayrıca incelenir.

İlk görüşme için belge ve bilgi listesi

• Evlilik ve çocuklara ilişkin temel nüfus bilgileri
• Varsa önceki dava, tedbir veya koruma kararları
• Tarafların güncel adresleri ve yerleşim yeri bilgileri
• Gelir, gider, kira, eğitim ve sağlık belgeleri
• Tapu, araç, banka, kredi, şirket ve sigorta kayıtları
• Ziynet veya kişisel eşyaya ilişkin mevcut belgeler
• İleri sürülen olayların tarih sıralı kısa özeti
• Hukuka uygun biçimde elde edilmiş mesaj, e-posta, fotoğraf veya diğer kayıtlar
• Anlaşmalı boşanma düşünülüyorsa üzerinde uzlaşılan ve açık kalan konular

Çocukların sağlık, eğitim ve kimlik bilgileri ile aile içi kayıtlar hassas kişisel veriler içerebilir. Belgeler yalnız gerekli kişilerle, güvenli yöntemle ve uyuşmazlıkla sınırlı olarak paylaşılmalıdır.

Süreç nasıl ilerler?

1. Güvenlik ve aciliyet değerlendirilir: Koruma veya geçici tedbir ihtiyacı varsa önceliklendirilir.
2. Dava türü belirlenir: Anlaşmalı/çekişmeli ayrımı ve ileri sürülecek talepler netleştirilir.
3. Çocuk ve mali başlıklar ayrılır: Velayet, kişisel ilişki, nafaka, tazminat, ziynet ve mal rejimi ayrı planlanır.
4. Yetki, süre ve deliller kontrol edilir: Dilekçe ve delil takvimi buna göre hazırlanır.
5. Karar sonrası işlemler izlenir: Kesinleşme, nüfus kaydı, ödeme, kişisel ilişki ve gerekiyorsa mal rejimi işlemleri takip edilir.

Sık sorulan sorular

Anlaşmalı boşanma için evliliğin ne kadar sürmesi gerekir?

TMK m.166/3 uyarınca evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Tarafların bizzat dinlenmesi ve hâkimin mali sonuçlar ile çocuklara ilişkin düzenlemeyi uygun bulması da zorunludur.

Protokol imzalanınca boşanma tamamlanır mı?

Hayır. Protokol mahkeme kararının yerine geçmez. Hâkim tarafların serbest iradesini ve düzenlemenin uygunluğunu değerlendirir; boşanma kararı kanuni süreç sonunda verilir.

Çekişmeli boşanma davasında her iddia tanıkla mı ispatlanır?

Hayır. İddianın niteliğine göre belge, mesaj, resmî kayıt, uzman incelemesi ve tanık dâhil farklı deliller kullanılabilir. Delilin hukuka uygun elde edilmiş olması gerekir.

Velayet anneye veya babaya otomatik verilir mi?

Hayır. Cinsiyete dayalı otomatik bir sonuç yoktur. Çocuğun üstün yararı ve somut bakım koşulları değerlendirilir.

Nafaka için sabit hesaplama tablosu var mı?

Hayır. Nafaka türü, ihtiyaçlar, gelirler, yaşam koşulları ve hakkaniyet birlikte değerlendirilir. İnternet hesaplamaları kesin mahkeme sonucu göstermez.

Mal rejimi davası boşanma davasıyla aynı mıdır?

Hayır. Aralarında bağlantı bulunsa da talep, hesap ve yargılama koşulları farklıdır. Evlilik tarihi ve malların edinim/finansman kayıtları önemlidir.

Önceki boşanma davası reddedildiyse yeniden ne zaman dava açılabilir?

Yeni bir boşanma sebebine dayanma imkânı somut olaya göre ayrıca değerlendirilir. TMK m.166/4’e dayanılacaksa ret kararının kesinleşmesinden sonra bir yıl geçmesi ve bu sürede ortak hayatın yeniden kurulamaması gerekir.

İlgili sayfalar

• Hukuki çalışma alanları

• İsim ve soyadı değiştirme davası
• Yalnız soyadı değiştirme davaları

• İletişim ve ofis bilgileri

Resmî kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — TBMM kabul metni
• 7532 sayılı Kanun — TMK m.166/4 değişikliği
• 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun

• ​6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun

Bilgilendirme: Bu metin genel hukuki bilgi niteliğindedir. Aile hukuku dosyalarında güvenlik, çocukların yararı, süreler, deliller ve mali sonuçlar somut olaya göre değerlendirilir. İçeriğin okunması avukatlık ilişkisi kurmaz ve belirli bir sonuç taahhüdü içermez.

Dava türü, protokol, çocuklara ilişkin düzenlemeler veya mali talepler için iletişim bilgilerini inceleyebilirsiniz.