top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  KİŞİLER HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Evli Kadının Yalnız Önceki Soyadını Kullanma Talebinin Reddi

 

B. No: 2013/4439 · 6 Mart 2014

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Evlenmekle soyadı eşinin soyadı olarak değişen başvurucu, eğitim ve çalışma hayatında evlilik öncesi soyadıyla tanındığını belirterek yalnız bu soyadını kullanmak için dava açtı. Aile mahkemesi, kanunda evli kadının yalnız önceki soyadını kullanabileceğine dair hüküm bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetti; karar onandı. Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın 90. maddesi uyarınca temel haklara ilişkin uluslararası sözleşmelerin, bunlarla çatışan Türk Medeni Kanunu'nun 187. maddesine göre öncelikle uygulanması gerektiğini belirtti. Müdahalenin kanunilik şartını sağlamadığını tespit ederek manevi varlığı koruma hakkının ihlaline ve yeniden yargılamaya karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, evli kadının yalnız önceki soyadını kullanma talebinde, Anayasa'nın 90. maddesinin beşinci fıkrası gereğince temel haklara ilişkin uluslararası sözleşme hükümlerinin, aynı konuda farklı hüküm içeren Türk Medeni Kanunu'nun 187. maddesine göre esas alınması gerektiğini kabul etti. Derece mahkemelerinin çatışan kanun hükmünü uygulayarak talebi reddetmesi, isim hakkına yönelik müdahaleyi kanunilik şartından yoksun bıraktı.

 

Sonuç

 

Anayasa'nın 17. maddesine ilişkin iddia kabul edilebilir bulundu; manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılama için dosyanın ilgili mahkemesine gönderilmesine oybirliğiyle karar verildi. Anayasa'nın 10., 12. ve 90. maddelerine ilişkin iddiaların ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmedi. Tazminat talebi reddedildi; 1.698,35 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine hükmedildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 17, 90
    Manevi varlığı koruma hakkı ve kanunilik; temel haklara ilişkin andlaşmaların kanunlara önceliği

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 187
    Derece mahkemelerinin ret dayanağı; uluslararası sözleşmelerle çatışan hüküm

  • Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi — m. 8, 14
    Özel hayata saygı ve cinsiyete dayalı ayrımcılık yasağı

  • Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasal Haklar Sözleşmesi — m. 23
    Eşlerin evlilikte eşit hak ve sorumlulukları

  • Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Sözleşme — m. 16
    Aile adı seçiminde eşit kişisel haklar

  • 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 45, 50
    Ortak koruma alanı; ihlalin giderilmesi için yeniden yargılama

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


BİRİNCİ BÖLÜM


KARAR


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2013/4439)


Karar Tarihi: 6/3/2014


BİRİNCİ BÖLÜM


KARAR


Başkan


:


Serruh KALELİ


Üyeler


:


Burhan ÜSTÜN


Nuri NECİPOĞLU


Hicabi DURSUN


Erdal TERCAN


Raportör


:


Şebnem NEBİOĞLU ÖNER


Başvurucu


:


...


Vekili


:


Av. ...


I. BAŞVURUNUN


KONUSU


1. Başvurucu, evli kadının


kızlık soyadını tek başına kullanmasına engel olan 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 187. maddesine istinaden yapılan


uygulama neticesinde, Anayasa’nın 10., 12., 17. ve 90. maddelerinde tanımlanan


haklarının ihlal edildiğini ileri sürerek, ihlalin tespitiyle, uğradığı zararın


tazminine karar verilmesini talep etmiştir.


II. BAŞVURU


SÜRECİ


2. Başvuru, 17/6/2013 tarihinde


İstanbul 4. Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden


yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun


bulunmadığı tespit edilmiştir.


3. Birinci Bölüm Birinci


Komisyonunca, kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere


dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.


4. Bölüm tarafından 7/11/2013 tarihinde


yapılan toplantıda, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin


birlikte yapılmasına karar verilmiştir.


5. Başvuru konusu olay ve


olgular ile başvurunun bir örneği görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.


Adalet Bakanlığının 7/1/2014 tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin 19/12/2013


tarih ve 2013/2187 başvuru numaralı kararına atfen, görüş sunulmayacağı


bildirilmiştir.


III. OLAY VE


OLGULAR


A. Olaylar


6. Başvuru dilekçesi ile


başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar


özetle şöyledir:


7. Biyokimya uzmanı olan


başvurucu, evlenmekle “...”


olarak değişen soyadının evlenmeden önce taşıdığı “...” soyadı ile değiştirilmesi istemiyle dava açmıştır.


8. İzmir 9. Aile Mahkemesinin


5/5/2011 tarih ve E.2011/140, K.2011/389 sayılı kararı ile davanın reddine


hükmedilmiştir.


9. Başvurucu tarafından yapılan


temyiz talebi Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 17/12/2012 tarih ve E.2011/13342,


K.2012/30687 sayılı kararı ile reddedilerek ilk derece mahkemesi kararı


onanmıştır.


10. Başvurucu tarafından yapılan


karar düzeltme talebi, Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 11/4/2013 tarih ve


E.2013/5562, K.2013/10319 sayılı kararı ile reddedilmiş, ret kararı 17/5/2013


tarihinde başvurucu vekiline tebliğ edilmiştir.


B. İlgili


Hukuk


11. 22/11/2001 tarih ve 4721


sayılı Türk Medeni Kanunu’nun “Kadının soyadı” kenar başlıklı 187. maddesi şöyledir:


“Kadın, evlenmekle


kocasının soyadını alır; ancak evlendirme memuruna veya daha sonra nüfus


idaresine yapacağı yazılı başvuruyla kocasının soyadı önünde önceki soyadını da


kullanabilir. Daha önce iki soyadı kullanan kadın, bu haktan sadece bir soyadı


için yararlanabilir.”


IV. İNCELEME VE


GEREKÇE


12. Mahkemenin 6/3/2014


tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 17/6/2013 tarih ve 2013/4439


numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:


A. Başvurucunun


İddiaları


13. Başvurucu, biyokimya uzmanı


olarak uzun yıllar kamu sektörü ve özel sektörde görev yaptığını, evlenmeden


önce “...” olan soyadının


evlenmekle “...” olarak


değiştiğini, evlendiği tarihe kadar eğitim ve çalışma yaşamında “...” soyadı ile kişilik ve kimlik


kazandığını ve bu nedenle eski soyadını kullanma talebiyle açılan davanın


reddedildiğini belirterek, Anayasa’nın 10., 12., 17. ve 90. maddelerinde


tanımlanan haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.


B. Değerlendirme


1. Kabul Edilebilirlik Yönünden


14. Başvurunun incelenmesi


neticesinde, açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar


verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun


kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


2. Esas İnceleme


15. Başvurucu evli kadınların


yalnızca evlilik öncesindeki soyadlarını kullanmasını engelleyen 4721 sayılı


Kanun’un 187. maddesine dayanılarak yapılan uygulama nedeniyle, Anayasa’nın 17.


maddesinde tanımlanan hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.


16. Anayasa’nın 148. maddesinin


üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralı fıkrası


hükümlerine göre, Anayasa Mahkemesine yapılan bir bireysel başvurunun esasının


incelenebilmesi için, kamu gücü tarafından müdahale edildiği iddia edilen


hakkın Anayasa’da güvence altına alınmış olmasının yanı sıra Avrupa İnsan


Hakları Sözleşmesi ve Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerinin kapsamına da


girmesi gerekir. Bir başka ifadeyle, Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı


dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir


olduğuna karar verilmesi mümkün değildir (B. No. 2012/1049, 26/3/2013, § 18)


17. Başvurucunun ihlal iddiasına


konu isim hakkı, Anayasa’nın 17. maddesi ve Sözleşme’nin 8. maddesinde


düzenlenmiştir.


18. Anayasa’nın “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı”


kenar başlıklı 17. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:


“Herkes, yaşama,


maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.”


19. Sözleşme’nin “Özel ve aile hayatına saygı hakkı” kenar


başlıklı 8. maddesi şöyledir:


“(1) Herkes özel ve


aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.


(2) Bu hakkın


kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla


öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin


ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya


ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir


tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.”


20. Özel yaşama saygı hakkı alt


kategorisinde geçen “özel yaşam” kavramı


Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) tarafından oldukça geniş yorumlanmakta ve


bu kavrama ilişkin tüketici bir tanım yapmaktan özellikle kaçınılmaktadır.


21. Kişinin bireyselliğinin,


yani bir kişiyi diğerlerinden ayıran ve onu bireyselleştiren niteliklerin


hukuken tanınması ve bu unsurların güvence altına alınması son derece


önemlidir. Birçok uluslar arası insan hakları


belgesinde “kişiliğin serbestçe


geliştirilmesi” kavramına yer verilmekle beraber, Sözleşme


kapsamında bu kavrama açıkça işaret edilmediği görülmektedir.


22. Bununla birlikte,


Sözleşme’nin denetim organlarının içtihatlarında, “bireyin kişiliğini geliştirmesi ve gerçekleştirmesi”


kavramının, özel yaşama saygı hakkının kapsamının belirlenmesinde temel


alındığı anlaşılmaktadır. Özel yaşamın korunması hakkının sadece mahremiyet


hakkına indirgenemeyeceği gerçeği karşısında, kişiliğin serbestçe


geliştirilmesiyle uyumlu birçok hak, bu hak kapsamında değerlendirilmiştir. Bu


kapsamda dış dünya ile ilişki kurma noktasında son derece önemli olan isim


hakkı da, Sözleşme denetim organları tarafından ön ad


ve soyadını kapsayacak şekilde maddenin güvence alanı içinde yorumlanmıştır.


23. AİHM, Sözleşmenin 8.


maddesinin ad ve soyadı konusunda açık bir hüküm içermediğini belirtmekle


beraber, kişinin kimliğinin ve aile bağlarının belirlenmesinde kullanılan bir


araç olması nedeniyle, belirli bir dereceye kadar diğer kişilerle ilişki


kurmayı da içeren özel yaşama ve aile yaşamına saygı hakkıyla ilgili olduğunu


ve bir kamu hukuku konusu olarak toplumun ve Devletin adların düzenlenmesi


konusuyla ilgilenmesinin bu unsuru özel hayat ve aile hayatı kavramlarından


uzaklaştırmayacağını kabul etmektedir. Bu kapsamda, soyadı değiştirme ile


çocuğun ve kadının soyadı bağlamında AİHM içtihatlarına konu edildiği görülen


soyadının da Sözleşme’nin 8. maddesinin koruma alanında olduğu anlaşılmaktadır.


AİHM’e göre soyadı, mesleki bağlamın yanı sıra,


bireylerin özel ve aile yaşamında diğer insanlarla sosyal, kültürel ya da diğer


türden ilişkiler kurabilmesi için önemli olup, onları dış dünyaya tanıtma


fonksiyonunu üstlenmektedir (Burghartz/İsviçre,


B.No. 16213/90, 22/2/1994, § 24; Stjerna/Finlandiya, B.No. 18131/91,


25/11/1994, § 37; Niemietz/Almanya, B.No.


13710/88, 16/12/1992, § 29).


24. Anayasa’nın 17. maddesinin


birinci fıkrasında, herkesin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme


hakkına sahip olduğu belirtilmekte olup, bu düzenlemede yer verilen maddi ve


manevi varlığı koruma ve geliştirme hakkı, Sözleşme’nin 8. maddesi çerçevesinde


özel yaşama saygı hakkı kapsamında güvence altına alınan fiziksel ve zihinsel


bütünlük hakkı ile, bireyin kendisini gerçekleştirme ve kendisine ilişkin


kararlar alabilme hakkına karşılık gelmektedir. Bireyin yaşamıyla özdeşleşen ve


kişiliğinin ayrılmaz bir unsuru haline gelen, birey olarak kimliğin


belirlenmesinde ayırdedici önemli unsurlardan biri ve


vazgeçilmez, devredilmez, kişiye sıkı surette bağlı bir kişilik hakkı olan


soyadının da kişinin manevi varlığı kapsamında olduğu açıktır.


25. Cinsiyet, doğum kaydı gibi


kimlik bilgileri ve aile bağlarıyla ilgili bilgiler ile bunlarda değişiklik ve


düzeltme yapılmasını isteme hakkının yanı sıra, isim hakkı da Anayasa Mahkemesi


tarafından, Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında değerlendirilmektedir (B. No.


2013/2187, 19/12/2013, § 30; AYM, E.2011/34, K.2012/48, K.T.30/3/2012; AYM,


E.2009/85, K.2011/49, K.T.10/3/2011).


26. Başvuruya konu yargılama


kapsamında başvurucunun sadece evlenmeden önceki soyadını kullanmasına yetkili


idari ve yargısal merciler tarafından izin verilmemesi şeklindeki uygulamanın,


kişinin kimliğinin belirlenmesinde en önemli unsurlardan biri olan soyadının vazgeçilemezlik, devredilemezlik


ve kişiye sıkı surette bağlı olma niteliklerinin kadının soyadı bakımından


geçerliliğini etkilediği görülmekle, belirtilen uygulamanın Anayasa’nın 17.


maddesinde tanımlanan manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkına


yönelik bir müdahale oluşturduğu açıktır.


27. Anayasa’nın 17. maddesinde,


manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkı açısından herhangi bir


sınırlama nedeni öngörülmemiş olmakla birlikte, bunun hiçbir şekilde


sınırlandırılması mümkün olmayan mutlak bir hak olduğu söylenemez. Özel


sınırlama nedeni öngörülmemiş olan hakların da hakkın doğasından kaynaklanan


bazı sınırları bulunduğu kabul edilmektedir. Ayrıca hakkı düzenleyen maddede


herhangi bir sınırlama nedenine yer verilmemiş olsa da,


Anayasa’nın diğer maddelerinde yer alan kurallara dayanarak bu hakların


sınırlandırılması da mümkün olabilir. Bu noktada Anayasanın 13. maddesinde yer


alan güvence ölçütleri işlevsel niteliği haizdir.


28. Anayasa’nın “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması”


kenar başlıklı 13. maddesi şöyledir:


“Temel hak ve


hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde


belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu


sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik


Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”


29. Belirtilen Anayasa hükmü, hak ve özgürlükleri sınırlama ve güvence


rejimi bakımından temel öneme sahip olup, Anayasada yer alan bütün hak ve


özgürlüklerin yasa koyucu tarafından hangi ölçütler göz önünde bulundurularak


sınırlandırılabileceğini ortaya koymaktadır. Anayasanın bütünselliği ilkesi


çerçevesinde, Anayasa kurallarının bir arada ve hukukun genel kuralları göz


önünde tutularak uygulanması zorunlu olduğundan, belirtilen düzenlemede yer


alan başta yasa ile sınırlama kaydı olmak üzere tüm güvence ölçütlerinin,


Anayasa’nın 17. maddesinde yer verilen hakkın kapsamının belirlenmesinde de


gözetilmesi gerektiği açıktır (B. No. 2013/2187, 19/12/2013, § 35).


30. Hak ve özgürlüklerin yasayla


sınırlanması ölçütü anayasa hukukunda önemli bir yere sahiptir. Hak ya da


özgürlüğe bir müdahale söz olduğunda öncelikle tespiti gereken husus,


müdahaleye yetki veren bir kanun hükmünün, yani müdahalenin hukuki bir


temelinin mevcut olup olmadığıdır.


31. Sözleşme’nin lafzı ve AİHM


içtihadı uyarınca da, Sözleşme’nin 8. maddesi kapsamında yapılacak bir


müdahalenin meşruluğu, öncelikle söz konusu müdahalenin yasa uyarınca


gerçekleştirilmesine bağlı tutulmuş olup, müdahalenin hukukîlik


unsurunu taşımadığının tespiti halinde, Sözleşmenin 8. maddesinin (2) numaralı


fıkrasında yer alan diğer güvence ölçütleri tetkik edilmeksizin, müdahalenin


ilgili maddeye aykırı olduğu sonucuna ulaşılmaktadır (Bkz. Fadeyeva/Rusya, B. No. 55723/00, 9/6/2005, § 95; Bykov/Rusya, B. No. 4378/02, 10/3/2009, § 82).


32. Anayasa’nın 17. maddesi


kapsamında yapılan bir müdahalenin yasallık şartını sağladığının kabulü için,


müdahalenin kanuni bir dayanağının bulunması zorunludur.


33. Başvuru konusu olayda


başvurucunun evlilik öncesi soyadını kullanması yönündeki talebinin, ilk derece


mahkemesince, 4721 sayılı Kanunda evli kadının kocasının soyadı olmaksızın


yalnızca evlenmeden önceki soyadını kullanabileceğine dair bir hüküm


bulunmadığı belirtilerek reddedildiği anlaşılmaktadır.


34. Anayasa’nın “Milletlerarası andlaşmaları


uygun bulma” kenar başlıklı 90. maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:


“Usulüne göre


yürürlüğe konulmuş Milletlerarası andlaşmalar kanun


hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa


Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 7/5/2004-5170/7 md.)


Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin


milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda


farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.”


35. Belirtilen düzenlemeyle,


usulüne uygun olarak yürürlüğe konulan temel hak ve özgürlüklere ilişkin


uluslararası andlaşmalarda yer alan düzenlemelerin


kanun hükmünde olduğu belirtilerek, 7/5/2004 tarihinde yapılan değişiklikle


fıkraya eklenen son cümle ile, hukukumuzda kanunlar ile temel hak ve


özgürlüklere ilişkin uluslararası andlaşmalar


arasında bir çeşit hiyerarşi ihdas edilmiş ve aralarında uyuşmazlık bulunması


halinde andlaşmalara öncelik tanınacağı hüküm altına


alınmıştır. Bu düzenleme uyarınca, temel hak ve özgürlüklere ilişkin


uluslararası bir andlaşma ile bir kanun hükmünün


çatışması halinde, uluslararası andlaşma hükmünün


öncelikle uygulanması gerekir. Bu durumda başta yargı mercileri olmak üzere,


birbiriyle çatışan temel hak ve özürlüklere ilişkin bir uluslararası andlaşma hükmü ile bir kanun hükmünü önlerindeki olaya


uygulamak durumunda olan uygulayıcıların, kanunu göz ardı ederek uluslararası andlaşmayı uygulama yükümlülükleri vardır.


36. Belirtilen düzenleme


uyarınca, uluslararası insan hakları hukukunun temel belgelerinden olan ve


Türkiye tarafından da kabul edilerek onaylanan Sözleşme hükümlerine de doğrudan


uygulama alanı tanınmakla, Sözleşme iç hukukta doğrudan uygulanabilir hale


gelmiştir.


37. Sözleşme’nin 8. maddesi özel


hayata ve aile hayatına saygıyı ifade ederken, 14. maddesi cinsiyete dayalı


ayrımcılığı yasaklamaktadır. AİHM'in, kişinin


soyadını özel hayat kapsamında değerlendirerek evli kadının kocasının soyadını


kullanma zorunluluğunu özel hayata müdahale olarak kabul ettiği birçok


kararında, soyadı kullanımı ile ilgili başvurular, Sözleşme’nin 8. maddesinde


yer alan “özel hayatın ve aile hayatının


korunması” ilkesi kapsamında incelenmiş ve kadının evlendikten sonra


yalnızca evlilik öncesi soyadını kullanmasına ulusal mercilerce izin verilmemesinin,


Sözleşmenin özel hayatın gizliliğini öngören 8. maddesiyle bağlantılı olarak,


ayrımcılığı yasaklayan 14. maddesine aykırı olduğu sonucuna varılmıştır (Ünal Tekeli/Türkiye, B.No.


29865/96, 16/11/2004; Leventoğlu Abdulkadiroğlu/Türkiye, B.No.


7971/07, 28/5/2013; Tuncer Güneş/Türkiye,


B.No. 26268/08, 3/10/2013; Tanbay Tüten/Türkiye,


B. No. 38249/09, 10/12/2013).


38. Cinsiyetler arası eşitlik ve


cinsiyete dayalı ayrımcılıkla ilgili hususlar, insan hakları ile ilgili diğer bir takım uluslararası hukuk belgelerinde de yer almaktadır.


Türkiye’nin 4/6/2003 tarihinde onayladığı, Birleşmiş Milletler Medeni ve


Siyasal Haklar Sözleşmesi’nin 23. maddesinin 4. fıkrasında taraf devletlerin,


eşlerin evlenirken, evlilik süresince ve evliliğin sona ermesinde eşit hak ve


sorumluluklara sahip olmalarını sağlamak için gerekli tedbirleri alacakları;


Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılmasına İlişkin


Sözleşme’nin 16. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (g) bendinde ise yine taraf


devletlerin kadınlara karşı evlilik ve aile ilişkileri konusunda ayrımı önlemek


için gerekli bütün önlemleri alacakları ve özellikle kadın erkek eşitliğine


dayanılarak aile adı, meslek ve iş seçimi dâhil her iki eş için geçerli, eşit


kişisel haklar sağlayacakları düzenlemesine yer verilmiştir.


39. Anayasa’nın 90. maddenin


beşinci fıkrası uyarınca, söz­leşmeler hukuk sistemimizin bir parçası olup,


kanunlar gibi uygulanma özelliğine sahiptir. Yine aynı fıkraya göre, uygulamada


bir kanun hükmü ile temel hak ve özgürlüklere ilişkin olan sözleşme hükümleri


arasında bir uyuşmazlığın bulunması halinde, sözleşme hükümlerinin esas


alınması zorunludur. Bu kural bir zımni ilga kuralı olup, temel hak ve


özgürlüklere ilişkin sözleşme hükümleriyle çatışan kanun hükümlerinin uygulanma


kabiliyetini ortadan kaldırmaktadır (B. No. 2013/2187, 19/12/2013, § 45).


40. Başvuruya konu yargılama


kapsamında verilen kararın 4721 sayılı Kanun’un 187. maddesine dayanarak


verildiği anlaşılmaktadır. Ancak, yukarıda yer verilen tespitler ışığında,


ilgili Kanun hükmünün sözü edilen Sözleşme hükümleri ile çatıştığı


görülmektedir. Bu durumda, uyuşmazlığı karara bağlayan derece mahkemelerinin,


AİHS ve diğer uluslararası insan hakları andlaşmaları


ile çatışan 4721 sayılı Kanun’un 187. maddesini kararlarına esas almayarak,


başvuru konusu uyuşmazlık açısından Anayasa’nın 90. maddesi uyarınca


uygulanması gereken uluslararası sözleşme hükümlerini dikkate alması gerektiği


sonucuna varılmaktadır (B. No. 2013/2187, 19/12/2013, § 46).


41. Somut başvuru açısından, başvurucunun


temel hak ve özgürlüklere dair uluslararası andlaşmaların


kanun hükümlerine nazaran öncelikle uygulanacağı ve bu kapsamda Sözleşmenin ve


AİHM içtihadının uyuşmazlığın karara bağlanmasında nazara alınması noktasındaki


itirazlarının yargı mercilerince dikkate alınmadığı ve tartışılmadığı


anlaşılmaktadır.


42. Uluslararası sözleşmelerin,


evli erkek ve kadının evlilik sonrasında soyadları bakımından eşit haklara


sahip olmasını öngören hükümleri ile evli kadının kocasının soyadını kullanması


zorunluluğunu öngören iç hukuk düzenlemelerinin aynı konu hakkında farklı


hükümler içermesi nedeniyle, ilgili sözleşmenin hükümlerinin somut uyuşmazlık


açısından esas alınması gereken hukuk kuralı olduğu sonucuna varılmakla,


başvurucunun manevi varlığı kapsamında güvence altına alınan isim hakkına


yönelik müdahalenin kanunilik şartını sağlamadığı anlaşılmaktadır.


43. Yapılan bu tespit


çerçevesinde, söz konusu müdahale açısından diğer güvence ölçütlerine riayet


edilip edilmediğinin ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.


44. Belirtilen nedenlerle,


başvurucunun Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan manevi varlığın


korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.


45. Başvurucunun Anayasa’nın 17.


maddesinde güvence altına alınan manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının,


müdahalenin kanuniliği şartının yerine getirilmemesi nedeniyle ihlal edildiği


sonucuna varılmış olmakla, Anayasa’nın 10., 12. ve 90. maddelerinin ihlal


edildiği yönündeki iddiaların ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.


3. 6216 Sayılı Kanunun 50. Maddesi


Yönünden


46. Başvurucu tazminata


hükmedilmesini talep etmiştir.


47. 6216 sayılı Kanun’un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin


(2) numaralı fıkrası şöyledir:


“Tespit edilen ihlal


bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak


için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden


yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine


tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu


gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa


Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan


kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”


48. Mevcut başvuruda müdahalenin


kanuniliği şartının sağlanmaması nedeniyle Anayasa’nın 17. maddesinin ihlal


edildiği tespit edilmiş olmakla, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için


yeniden yargılama yapmak üzere dosyanın ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar


verilmesi gerekir.


49. Başvurucu tarafından


tazminat talebinde bulunulmuş olmakla beraber, yeniden yargılama yapmak üzere


dosyanın ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesinin başvurucunun


ihlal iddiası açısından yeterli bir tazmin oluşturduğu anlaşıldığından,


başvurucunun tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.


50. Başvurucu tarafından yapılan


ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 198,35 harç ve 1.500,00 TL vekâlet


ücretinden oluşan toplam 1.698,35 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine


karar verilmesi gerekir.


V. HÜKÜM


Açıklanan


gerekçelerle;


A. Başvurucunun Anayasa’nın 17. maddesinin ihlal edildiği yönündeki


iddiasının KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,


B. Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan manevi varlığın


korunması ve geliştirilmesi hakkının İHLAL


EDİLDİĞİNE,


C. İhlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama


yapmak üzere dosyanın ilgili Mahkemesine gönderilmesine


D. Başvurucunun tazminata ilişkin talebinin REDDİNE,


E. Başvurucu tarafından yapılan 198,35 TL harç ve 1.500,00 TL


vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.698,35 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,


F. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye


Hazinesine başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede


gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar


geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,


6/3/2014


tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

 

Benzer Kararlar

 

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Evlilik Sürerken Çocukların Baba Soyadına Annenin Soyadının Eklenmesi İstemi

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Boşanılan Eşin Soyadını Kullanma Menfaati

Tüm Kişiler Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Evli Kadının Soyadı ve Soyisim Değiştirme Davası

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2013/4439

 

Karar Tarihi

6 Mart 2014

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

İsim ve Soyisim Değiştirme

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page