top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  KİŞİLER HUKUKU  ·  BİREYSEL BAŞVURUNUN KABUL EDİLEMEZLİĞİ

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Evli Kadının Bekârlık Soyadında Yeni Dava Yolunun Tüketilmemesi

 

B. No: 2016/1539 · 12 Ocak 2021

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Evlendikten sonra bekârlık soyadının yanında eşinin soyadını da kullanmak zorunda kalan akademisyen başvurucu, eşinin soyadının nüfus kaydından silinmesi için açtığı dava reddedilip kesinleşince Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin ihlal kararlarına dayanarak yargılamanın yenilenmesini istedi. İlk kabul kararı bozuldu ve talep, yasal koşulların oluşmadığı gerekçesiyle reddedildi. Anayasa Mahkemesi, aynı konuda nüfus kaydının düzeltilmesi davasının bir kez açılabileceğine ilişkin kuralın iptal edildiğini ve kanunun haklı sebeplerle yeniden düzeltme istenmesine imkân tanıdığını belirtti. Yeni dava açılmadığı için başvuru yollarının tüketilmediğine hükmetti.

 

Hukuki İlke

 

Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, nüfus kaydının düzeltilmesi davasının bir kez açılabileceğine ilişkin sınırlama kalktıktan sonra haklı sebeplere dayanarak yeniden dava açabilecek olan başvurucudan, olağanüstü bir kanun yolu olan yargılamanın yenilenmesiyle yetinmeyip yeni dava açarak olağan yolları tüketmesini bekledi. Karar, soyadı talebinin esası hakkında bir değerlendirme içermez.

 

Sonuç

 

Kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına ilişkin şikâyet, diğer kabul edilebilirlik koşulları incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulundu; yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde bırakılmasına oybirliğiyle karar verildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 17
    Kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı

  • 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu — m. 36
    Aynı konuda nüfus kaydı düzeltme davasının yeniden açılabilmesi (iptal sonrası 7039 sayılı Kanun ile değişik hâli)

  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m. 375
    Yargılamanın yenilenmesi koşulları; derece mahkemelerinin ret gerekçesi

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


BİRİNCİ BÖLÜM


KARAR


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2016/1539)


Karar Tarihi: 12/1/2021


BİRİNCİ BÖLÜM


KARAR


Başkan


:


Hasan Tahsin GÖKCAN


Üyeler


:


Hicabi DURSUN


Muammer TOPAL


Recai AKYEL


Yusuf Şevki HAKYEMEZ


Raportör


:


Fatih ALKAN


Başvurucu


:


...


Vekili


:


Av. ...


I. BAŞVURUNUN


KONUSU


1. Başvuru, evli kadının evlilik öncesi soyadını tek


başına kullanması talebiyle açılan davanın reddedilmesinden sonra yapılan


yargılamanın yenilenmesi talebinin reddine karar verilmesi nedeniyle kişinin


maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkının ihlal edildiği


iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU


SÜRECİ


2. Başvuru 21/1/2016 tarihinde yapılmıştır.


3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden


yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.


4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik


incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.


5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul


edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.


6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet


Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.


III. OLAY VE


OLGULAR


7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle


olaylar özetle şöyledir:


8. Akademisyen olan başvurucu, 2010 yılında evlenmiş ve evlenmeden


önceki soyadı olan ... ile birlikte eşinin soyadı olan ...'i


de kullanmaya başlamıştır.


9. Başvurucu, bilimsel çalışmalarında ve akademik


platformlarda evlilik öncesindeki soyadı ile bilindiğini belirterek evlendikten


sonra kullanmak zorunda olduğu ... soyadının nüfus kayıtlarından


silinmesi talebiyle (kapatılan) Kadıköy 1. Aile Mahkemesinde dava açmıştır. Söz


konusu dava, anılan Mahkemece reddedilmiş ve ret kararı Yargıtay 2. Hukuk


Dairesinin 19/11/2012 tarihli kararıyla onanarak kesinleşmiştir.


10. Başvurucu; reddedilen dava konusu hakkında Avrupa


İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) tarafından ihlal kararları verildiğini, ihlal


kararlarının kendisi açısından da emsal teşkil ettiğini ve bu durumun


yargılamanın yenilenmesi için yasal bir neden oluşturduğunu ileri sürerek


yargılamanın yenilenmesine ve kendisi hakkında verilen önceki kararın


kaldırılmasına karar verilmesi talebiyle 8/1/2014 tarihinde İstanbul Anadolu 5.


Aile Mahkemesine (Mahkeme) dilekçe sunmuştur.


11. Mahkeme 20/2/2014 tarihli kararıyla yargılamanın


yenilenmesi talebinin kabulüne ve başvurucunun evlilik öncesi soyadını tek


başına kullanması konusunda izin ve yetki verilmesine karar vermiştir. Kararın


gerekçesinde, aynı konu hakkında Anayasa Mahkemesince verilen ihlal kararlarına


yer verilmiş ve ihlal kararları ile psikolog tarafından hazırlanan uzman raporu


doğrultusunda başvurucunun talebinin yerinde görüldüğü belirtilmiştir.


12. Söz konusu karar, evlilik öncesi soyadının tek başına


kullanılmasının mevzuata aykırı olduğu gerekçesiyle davalı Kartal Nüfus


Müdürlüğü tarafından temyiz edilmiştir.


13. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi; Anayasa Mahkemesi ve AİHM


tarafından verilen ihlal kararlarının bireysel sonuç doğurduğunu, mevcut


durumda 12/1/2011 ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 375. maddesinde


düzenlenen yargılamanın yenilenmesi koşullarının oluşmadığını belirterek


18/12/2014 tarihinde hükmün bozulmasına karar vermiştir.


14. Mahkeme 7/5/2015 tarihli kararıyla bozma kararında


belirtilen nedenlerle yargılamanın yenilenmesi talebinin reddine hükmetmiştir.


15. Başvurucu tarafından temyiz talebi Yargıtay 2. Hukuk


Dairesinin 23/12/2015 tarihli kararıyla reddedilmiştir.


16. Nihai karar 11/1/2016 tarihine başvurucunun vekiline


tebliğ edilmiştir.


17. Başvurucu 21/1/2016 tarihinde bireysel başvuruda


bulunmuştur.


IV. İLGİLİ


HUKUK


18. 25/4/2006 tarihli ve 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri


Kanunu'nun 36. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinin, 19/10/2017


tarihli ve 7039 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik


Yapılmasına Dair Kanun'un 9. maddesi ile değişen ilgili kısmı şöyledir:


"Haklı sebeplerin bulunması hâlinde


aynı konuya ilişkin düzeltme yapılması hâkimden istenebilir. ..."


19. 5490 sayılı Kanun'un 36. maddesinin (1) numaralı fıkrasının


(b) bendinin, 7039 sayılı Kanun ile değişiklik yapılmadan önceki hâlinin ilgili


kısmı şöyledir:


"Aynı konuya ilişkin olarak nüfus


kaydının düzeltilmesi davası ancak bir kere açılabilir. ..."


20. 5490 sayılı Kanun'un 36. maddesinin (1) numaralı fıkrasının


(b) bendinin, 7039 sayılı Kanun ile değişiklik yapılmadan önceki hâlinin iptali


talebiyle yapılan itiraz başvurusu hakkında Anayasa Mahkemesince verilen


30/3/2012 tarihli ve E.2011/34, K.2012/48 sayılı kararının ilgili kısmı


şöyledir:


"... Bireyin yaşamıyla özdeşleşen


ve kişiliğinin ayrılmaz bir parçası olan kimliği ve aile bağlarıyla ilgili


bilgileri içeren nüfus kayıtlarında haklı nedenlerin varlığı halinde değişiklik


ve düzeltme yapılmasını isteme hakkı, maddi ve manevi varlığını koruma, geliştirme


hakkı kapsamında olup, bunun dava yoluyla bir defadan fazla talep edilememesini


öngören kural Anayasa'nın 17. maddesi ile bağdaşmamaktadır.


Öte yandan, itiraz konusu kuralla


kişilerin ad, soyadı, cinsiyet ve doğum kaydı gibi bilgilerinde herhangi bir


nedenle meydana gelen değişikliklerin resmi kimlik kayıtlarında yer almasını


sağlamak amacıyla dava açmaları hak arama özgürlüğünün doğal bir sonucudur.


Ancak dava hakkının bir kere ile sınırlandırılarak maddi gerçeğin resmi


kayıtlara geçmesinin engellenmesi hak arama özgürlüğüne müdahale


niteliğindedir.


Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın


17. ve 36. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. ..."


21. Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin 10/4/2014 tarihli ve


E.2014/2391, K.2014/6726 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:


"...mahkemece davacının ismini


değiştirme istemi aynı konuda ikinci kez dava açamayacağı gerekçesi ile


reddedilmiştir.


Ancak bu hususu düzenleyen 5490 sayılı


Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 36. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinin


birinci cümlesinin (Aynı konuya ilişkin olarak nüfus kaydının düzeltilmesi


davası ancak bir kere açılabilir) Anayasa’ya aykırılığı sebebi ile Anayasa


Mahkemesi’nin 30.03.2012 gün 2011/34-2012/48 sayılı kararı ile iptal edilip


kararın 6 Ekim 2012 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlandığı anlaşılmıştır.


Bu sebeple mahkemece, açıklanan bu husus


dikkate alınarak ve davacının iddiası ile ilgili kanıtlar toplanıp Türk Medeni


Kanunu’nun 27. maddesindeki haklı nedenin varlığı araştırılarak oluşacak sonuca


göre bir karar verilmesi gerekirken yerinde bulunmayan gerekçe ile davanın


reddi doğru görülmemiştir..."


V. İNCELEME VE


GEREKÇE


22. Mahkemenin 12/1/2021 tarihinde yapmış olduğu


toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Başvurucunun


İddiaları


23. Başvurucu; Anayasa'nın 90. maddesinde yer alan


düzenlemeye ve AİHM ile Anayasa Mahkemesi tarafından verilen emsal kararlara


rağmen yargılamanın yenilenmesi talebinin reddedilmesinin hukuka aykırı


olduğunu belirterek evlilik öncesi soyadını tek başına kullanamamasına yol açan


söz konusu kararlar nedeniyle maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme


hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.


B. Değerlendirme


24. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği,


Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun


yollarının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun, bireysel başvuru konusu


şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne


uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve delilleri zamanında bu


makamlara sunması ve bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli


özeni göstermiş olması gerekir (..., B. No: 2013/1177,


26/3/2013, § 17).


25. Anayasa Mahkemesi, 5490 sayılı Kanun'un 36.


maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan "Aynı konuya


ilişkin olarak nüfus kaydının düzeltilmesi davası ancak bir kere


açılabilir." şeklindeki düzenlemeyi 30/3/2012 tarihli kararıyla iptal


etmiştir. Mahkeme, haklı nedenlerin varlığı hâlinde kişilerin ad, soyadı,


cinsiyet ve doğum kaydı gibi bilgileri içeren nüfus kayıtlarında değişiklik ve


düzeltme yapılmasını dava yoluyla bir defadan fazla talep edilememesini öngören


söz konusu düzenlemeyi Anayasa'nın 17. maddesine aykırı bulmuştur (bkz. § 20).


26. Bu doğrultuda yasa koyucu tarafından 5490 sayılı


Kanun'un 36. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendi "Haklı


sebeplerin bulunması hâlinde aynı konuya ilişkin düzeltme yapılması hâkimden


istenebilir." şeklinde düzenlenmiştir. Söz konusu düzenleme ile haklı


sebeplerin bulunması durumunda ilgili kişilerin ad, soyadı gibi bilgileri


içeren nüfus kayıtlarında birden fazla kez dava açma haklarının bulunduğu


ayrıca hüküm altına alınmıştır (bkz. § 18).


27. Somut olayda ise başvurucu, 2012 yılında kesinleşen


dava sürecinden sonra AİHM tarafından verilen kararların kendi hukuki durumuna


emsal teşkil ettiğini belirterek yargılamanın yenilenmesi talebiyle 8/1/2014


tarihinde Mahkemeye başvurmuştur. Başvurucunun bu talebi 6100 sayılı Kanun'da


yer alan koşulların bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir.


28. Başvurucu, olağanüstü kanun yolu olarak düzenlenen


yargılamanın yenilenmesi yoluna başvurmakla yetinmiş; 5490 sayılı Kanun'da


meydana gelen değişikliklerle yeniden dava açma hakkına kavuşmasına rağmen bu


yola gitmemiştir. Bu noktada başvurucudan beklenen olağanüstü kanun yollarına


başvurması değil haklı nedenlerin ortaya çıktığını ileri sürerek yeni bir dava


açması ve olağan kanun yollarını tüketmesidir.


29. Dolayısıyla başvurucunun, hukuk sisteminde mevcut


olan yeniden dava açma hakkını kullanmaksızın ve bu suretle olağan yargısal


yolları tüketmeksizin bireysel başvuruda bulunduğu anlaşılmaktadır.


30. Açıklanan nedenlerle başvurunun, diğer kabul edilebilirlik


koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi


nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.


VI. HÜKÜM


Açıklanan gerekçelerle;


A. Kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme


hakkının başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ


OLDUĞUNA,


B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde


BIRAKILMASINA 12/1/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

 

Benzer Kararlar

 

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Boşanılan Eşin Soyadını Kullanma Menfaati

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Boşanma Sonrası Eski Eşin Soyadı

Tüm Kişiler Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Evli Kadının Soyadı ve Soyadı Değiştirme Davası

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2016/1539

 

Karar Tarihi

12 Ocak 2021

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

İsim ve Soyisim Değiştirme

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page