Bireysel Başvuru Kararları · CEZA HUKUKU · HAK İHLALİ
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Barışçıl Toplantıya Katılma
B. No: 2017/5190 · 22 Eylül 2026
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 8 Kasım 2026
Kararın Özeti
Olağanüstü hâl döneminde etkinliklerin izne bağlandığı ilde, sendikal bir basın açıklamasına katılan kişiye idari para cezası verildi. Anayasa Mahkemesi, açıklamanın barışçıl gerçekleştiğini ve başvurucunun etkinliği düzenleyen veya yöneten kişi olduğunun gösterilmediğini dikkate aldı. Toplantı hakkına müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmadığına karar verdi. Yaptırımın kaldırılması talebini reddeden sulh ceza hâkimliğinde yeniden yargılama yapılmasını istedi. Karar, katılımcının somut konumu üzerinden değerlendirildi.
Hukuki İlke
Bir toplantının izin veya bildirim koşullarını yerine getirip getirmediğini bilmeyen ya da bilme imkânı olmayan katılımcının sırf katılımı nedeniyle cezalandırılması toplantı hakkıyla bağdaşmayabilir. Bu dosyada barışçıl açıklama ve düzenleyici ya da yönetici konumunun ortaya konulmaması belirleyicidir; değerlendirme, tüm toplantılar veya bütün katılımcılar için koşulsuz yaptırım bağışıklığı oluşturmaz.
Sonuç
Başvuru kabul edilebilir bulundu ve toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verildi. Yeniden yargılama için karar Tunceli Sulh Ceza Hâkimliğine gönderildi; başvurucuya yargılama gideri ödenmesine hükmedildi.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 15, 34
Olağanüstü hâl bağlamında toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 50, 66
İhlalin giderilmesi için yeniden yargılama
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
... BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2017/5190)
Karar Tarihi: 22/9/2026
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
İrfan FİDAN
Üyeler
:
Recai AKYEL
Selahaddin MENTEŞ
Muhterem İNCE
Yılmaz AKÇİL
Raportör
:
Hasan HÜZMELİ
Başvurucu
:
...
Vekili
:
Av. ...
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, izinsiz düzenlenen bir basın açıklamasına katılındığından bahisle idari para cezası ile cezalandırılma nedeniyle toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Olay tarihinde başvurucu, Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası (EĞİTİM SEN) Tunceli şubesinin üyesidir. Tunceli Valiliği (Valilik); olağanüstü hâl süresince il genelinde gerçekleştirilecek açık ve kapalı alan toplantıları, gösteri yürüyüşleri, stant açma faaliyetleri, oturma eylemleri, çadır kurma faaliyetleri, basın açıklamaları ve benzeri etkinliklerin izne bağlanmasına karar vermiştir.
3. Başvurucu 30/10/2016 tarihinde EĞİTİM SEN'in bağlı olduğu Kamu Emekçileri Sendikaları Konfederasyonu (KESK) Tunceli Şubeler Platformu tarafından gerçekleştirilen bir basın açıklamasına katılmıştır.
4. Başvurucu hakkında, Valiliğin kararına aykırı olarak basın açıklamasına katıldığı gerekçesiyle 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu uyarınca emre aykırı davranışta bulunma kabahatinden 219 TL idari para cezası uygulanmıştır. Başvurucu, idari para cezasının kaldırılması talebiyle Sulh Ceza Hâkimliğine başvurmuştur.
5. Sulh Ceza Hâkimliği 26/12/2016 tarihinde başvuruyu reddetmiştir. Kararda; 25/10/1983 tarihli ve 2935 sayılı Olağanüstü Hâl Kanunu’nun 11. maddesinin (m) bendi, 6/10/1983 tarihli ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu’nun 17. ve 19. maddeleri ile 10/6/1949 tarihli ve 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu’nun 11. maddesinin (C) bendi ve 66. maddesi uyarınca söz konusu etkinliklerin meşru amaçlarla izne bağlandığı, bu kararın ilgililere duyurulmasına rağmen başvurucunun basın açıklamasına katıldığı belirtilerek idari yaptırımın hukuka uygun olduğu değerlendirilmiştir.
6. Başvurucu, nihai kararı 30/12/2016 tarihinde öğrendikten sonra 26/1/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
7. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME
8. Başvurucu, sendikal faaliyet kapsamında katıldığı barışçıl nitelikteki basın açıklaması nedeniyle öngörülebilir olmayan bir idari yaptırımla cezalandırılması nedeniyle toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı ile ifade ve örgütlenme özgürlüklerinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucu ayrıca idari para cezasının kaldırılması talebinin yargı merciince gerekçesiz şekilde reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının, benzer nitelikteki eylemlerde yalnızca EĞİTİM SEN üyeleri ve yöneticilerinin cezalandırılması nedeniyle ayrımcılık yasağının ihlal edildiğinden yakınmıştır.
9. Adalet Bakanlığı, başvuruda başvurucunun toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edilip edilmediği konusunda yapılacak incelemede Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri ile somut olayın kendine özgü koşullarının da dikkate alınması görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanında başvuru formunda ileri sürdüğü hususları yinelemiştir.
10. Başvuru, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı kapsamında incelenmiştir.
11. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
12. Anayasa Mahkemesi, olay ve olguları somut başvuruyla aynı nitelikte olan ve başvuruya konu basın açıklamasına katılım nedeniyle katılımcılar hakkında idari para cezası uygulanmasına ilişkin müdahaleyi Hüseyin Karabulut ve diğerleri ([2. B.], B. No: 2017/24457, 17/6/2020, §§ 42-47) kararında incelemiştir. Anılan kararda, Selma Elma ([2. B.], B. No: 2017/24902, 4/7/2019, § 51-62) kararına atıf yapılarak, mevzuatta öngörülen izin veya bildirim yükümlülükleri yerine getirilmeden düzenlenen bir toplantıya, toplantının yasal koşullara uygun olarak tertip edilip edilmediğini bilmeyen veya bilme imkânı bulunmayan katılımcıların sırf toplantıya katılmaları nedeniyle yaptırıma tabi tutulmalarının demokratik toplum düzeninin gerekleriyle bağdaşmayacağı belirtilmiştir. Anayasa Mahkemesi ayrıca, başvuruya konu basın açıklamasının barışçıl şekilde sona erdiğini, idarenin tutanaklarında veya yargı mercilerinin kararlarında kamu düzeninin bozulduğuna ilişkin herhangi bir tespitin yer almadığını ve başvurucuların toplantıyı organize eden ya da yöneten konumda olduklarının ortaya konulamadığını gözeterek müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmadığı sonucuna ulaşmıştır (Hüseyin Karabulut ve diğerleri, §§ 44-47).
13. Başvuruya konu olayda da başvurucunun katıldığı basın açıklamasının barışçıl şekilde gerçekleştirildiği, başvurucunun etkinliği organize eden veya yöneten kişilerden biri olduğuna ilişkin herhangi bir tespitin bulunmadığı anlaşılmıştır. Bu nedenle eldeki başvurunun koşulları yönünden Hüseyin Karabulut ve diğerleri kararındaki ilke ve değerlendirmeler ile varılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir neden bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
14. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 15. maddesiyle birlikte değerlendirildiğinde Anayasa'nın 34. maddesinde güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
III. GİDERİM
15. Başvurucu ihlalin tespiti ve yeniden yargılama yapılması talebinde bulunmuştur.
16. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı mercilerinin yapması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
IV. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 34. maddesinde güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir örneğinin toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Tunceli Sulh Ceza Hâkimliğine (2016/2914 D.İş) GÖNDERİLMESİNE,
Ç. 257,50 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 40.257,50 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
D. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
E. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 22/9/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Benzer Kararlar
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Toplantıda Taş Atma ve Dosya Üzerinden İstinaf İncelemesi
İlgili Sayfalar
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2017/5190
Karar Tarihi
22 Eylül 2026
Oy Durumu
Oybirliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları