Bireysel Başvuru Kararları · EŞYA HUKUKU · HAK İHLALİ
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Kadastrodaki Tersimat Hatası İçin Açılan Tazminat Davasının Reddi
B. No: 2019/42527 · 14 Mayıs 2025
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026
Kararın Özeti
Ankara'da 1951 yılında yapılan kadastroda tersimat hatası nedeniyle murislerine ait taşınmazın 10.400 metrekaresi komşu parsellere eklenen başvurucular, 1978'den itibaren idareye başvurdu ve çeşitli davalar açtı. İmar uygulamasını iptal eden karar, geri dönüşüm imkânsız olduğu için uygulanamadı; Hazine aleyhine Türk Medeni Kanunu'nun 1007. maddesine dayalı tazminat davası ise hukuki yarar yokluğu, işlemlere zamanında itiraz edilmemesi ve sebepsiz zenginleşme davası açılabileceği gibi gerekçelerle reddedildi. Anayasa Mahkemesi, hatanın sonuçlarının tamamen başvuruculara yüklendiğini belirterek devletin pozitif yükümlülüklerinin yerine getirilmediğine, mülkiyet hakkının ihlaline ve yeniden yargılamaya karar verdi.
Hukuki İlke
Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, tapu sicilinin oluşturulmasını ve güvenilir biçimde tutulmasını devletin mülkiyet hakkına ilişkin pozitif yükümlülükleri arasında gördü. Kadastro sırasında yapılan ve idarece kabul edilen tersimat hatası düzeltilemiyor, imar uygulamasının iptaline rağmen geri dönüşüm de imkânsız hâle geliyorsa, Türk Medeni Kanunu'nun 1007. maddesine dayalı tazminat davasının hukuki yarar yokluğu veya başarı şansı belirsiz başka bir dava yolu gösterilerek reddedilmesi, hatada kusuru bulunmayan maliklere aşırı bir külfet yükler.
Sonuç
Mülkiyet hakkına ilişkin iddia kabul edilebilir bulunarak Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verildi. Yeniden yargılama yapılmak üzere karar Ankara 17. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderildi; 364,60 TL harç ve 30.000 TL vekâlet ücretinden oluşan 30.364,60 TL yargılama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesine hükmedildi.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 5, 35
Mülkiyet hakkı ve devletin pozitif yükümlülükleri4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 1007, 1023
Tapu sicilinin tutulmasından doğan zararlarda devletin sorumluluğu; tapu siciline güven6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m. 77, 82
Sebepsiz zenginleşme davası ve zamanaşımı3194 sayılı İmar Kanunu — m. 18, ek 7
İptal edilen imar uygulamasında geri dönüşüm imkânsızlığı ve hata düzeltme yetkisi6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 50, 66
İhlalin giderilmesi için yeniden yargılama
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
... VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2019/42527)
Karar Tarihi: 14/5/2025
R.G. Tarih ve Sayı: 11/2/2026 - 33165
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler
:
Recai AKYEL
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Selahaddin MENTEŞ
İrfan FİDAN
Raportör
:
Olcay ÖZCAN
Başvurucular
:
1. ...
2. ...
3. ...
4. ...
5. ...
6. ...
7. ...
8. ...
9. ...
10. ...
11. ...
12. ...
13. ...
14. ...
15. ...
16. ...
17. ...
18. ...
19. ...
20. ...
21. ...
22. ...
23. ...
24. ...
25. ...
26. ...
27. ...
28. ...
29. ...
30. ...
31. ...
32. ...
33. ...
34. ...
35. ...
36. ...
Vekilleri
:
Av. ...
37. ...
38. ...
39. ...
40. ...
41. ...
42. ...
43. ...
44. ...
Av. ...
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru tersimat hatasından kaynaklanan zararın giderilmesi amacıyla Maliye Hazinesi (Hazine) aleyhine açılan tazminat davasının reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 27/12/2019 tarihinde yapılmıştır. Komisyonca makul sürede yargılanma hakkı yönünden başvurunun başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna, mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddia yönünden kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
3. Başvurucu ... bireysel başvuru tarihinden sonra 24/2/2020 tarihinde vefat etmiştir. Mirasçıları ..., ..., ... ile ... başvuruya devam etmek istediklerini beyan etmiş ve başvurucu sıfatıyla eklenmiştir.
4. Başvurucu ... bireysel başvuru tarihinden sonra 13/6/2020 tarihinde vefat etmiştir. Mirasçıları ..., ... ile ... başvuruya devam etmek istediklerini beyan etmiş ve başvurucu sıfatıyla eklenmiştir.
5. Başvurucu ... bireysel başvuru tarihinden sonra 11/10/2021 tarihinde vefat etmiştir. Mirasçılarından yalnızca ... başvuruya devam etmek istediğini beyan etmiş ve başvurucu sıfatıyla eklenmiştir.
6. Başvurucu ... bireysel başvuru tarihinden sonra 7/3/2022 tarihinde vefat etmiştir. Mirasçıları ..., ... ile ... başvuruya devam etmek istediklerini beyan etmiş ve başvurucu sıfatıyla eklenmiştir.
7. Başvurucu ... bireysel başvuru tarihinden sonra 27/9/2023 tarihinde vefat etmiştir. Mirasçıları ..., ..., ... ile ... başvuruya devam etmek istediklerini beyan etmiş ve başvurucu sıfatıyla eklenmiştir.
8. Başvurucu ... bireysel başvuru tarihinden sonra 23/11/2023 tarihinde vefat etmiştir. Mirasçıları ..., ... ile ... başvuruya devam etmek istediklerini beyan etmiş ve başvurucu sıfatıyla eklenmiştir.
9. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucular, Bakanlık görüşüne karşı cevap sunmamıştır.
III. OLAY VE OLGULAR
10. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar şöyledir:
11. Ankara'nın Çankaya ilçesi ... köyünde bulunan 36 parsel sayılı taşınmaz 1951 yılında yapılan kadastro çalışmalarında başvurucuların miras bırakanı O.T. adına tespit ve tescil edilmiştir. Kadastro tespiti 23/7/1951 tarihinden itibaren 24/8/1951 tarihine kadar askıda kalmış ve itiraz olmaması üzerine kesinleşmiştir.
12. 36 parsel sayılı taşınmaza komşu 37 ve 39 parsel sayılı taşınmazlar kadastro sırasında üçüncü kişiler adına tespit ve tescil edilmiştir. 39 parsel sayılı taşınmaz 9/9/1954 tarihinde ifraz görmüş ve 322 ile 710 parsel sayılı taşınmazlar oluşmuştur. Benzer şekilde 37 parsel sayılı taşınmaz da Ankara 3. Sulh Hukuk Mahkemesinin 21/6/1954 tarihli kararına istinaden hükmen ifraz görmüş ve 711 ile 712 parsel sayılı taşınmazlar oluşmuştur.
A. İdari Başvuru Süreci
13. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Başmüfettişiliği (Başmüfettişlik) tarafından düzenlenen 3/5/2013 tarihli ön inceleme raporunda yer alan bilgilere göre;
i. 36 parsel sayılı taşınmazın maliklerinin kadastro tespiti sırasında tersimat hatası yapıldığını ve taşınmazın yüz ölçümünün 39.800 m² olması gerekirken 29.400 m² olarak belirlendiğini ileri sürerek hatanın düzeltilmesi talebiyle 1978 yılı içinde Ankara 2. Bölge Tapu Sicil Muhafızlığına (2. Bölge Tapu Müdürlüğü) başvurdukları,
ii. 2. Bölge Tapu Müdürlüğü tarafından yapılan inceleme sonucunda 36 parsel sayılı taşınmazda tersimat hatası yapıldığı belirlendiğinden hatanın giderilmesi için 10/7/1978 tarihinde Ankara Tapulama Müdürlüğüne (Tapu Müdürlüğü) yazı yazıldığı ancak herhangi bir düzeltme yapılmadığı,
iii. 23 ve 39 sayılı parsellerde 21/7/1987 tarihinde yapılan imar uygulamasında düzenlemeye alınan 186 m²lik alanın tersimat hatası olan kısımda kaldığı ancak yine bir düzeltme işlemi yapılmadığı,
iv. 36 parsel sayılı taşınmaz maliklerinin 5/11/1992 tarihinde Çankaya Kadastro Müdürlüğüne (Kadastro Müdürlüğü) başvurduğu ve tersimat hatasından dolayı yüz ölçümlerinde kayıp olduğunu belirterek hatanın düzeltilmesini istedikleri, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Tasarruf İşlemleri Dairesi Başkanlığı (Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü) tarafından 3/2/1993 tarihinde verilen cevapta 36 parsel sayılı taşınmazın kadastro ölçümünde esas alınan 11 No.lu poligon noktasının hatalı tersim edilmesi sonucu mücavir parsellerle olan müşterek sınırlarının kadastro paftasına çiziminin hatalı olduğu, taşınmazın batısında bulunan 23 sayılı parselin imar uygulamasına tabi tutulduğu ve 36 parsel sayılı taşınmaza ait 186 m²lik kısmın da imar uygulamasına dâhil edildiği, ayrıca taşınmazın güneyinde ve doğusunda bulunan 37 ve 39 parsel sayılı taşınmazların muhtelif parsellere ifraz edilerek üçüncü kişilere satıldığı, bu nedenle idari yoldan bir düzeltme yapılmasının mümkün olmayacağı, hatanın hukuk mahkemelerinde dava açılarak giderilmesi gerektiği,
v. 36 sayılı parsel maliklerince 1993 yılı içinde taşınmazın durumunun sorulduğu, Çankaya Belediye Başkanlığınca (Belediye) taşınmazın davalı olması ihtimaline istinaden imar uygulamasına dâhil edilmediğinin belirtildiği, bu cevap sonrası taşınmazın on dokuz malikinin Kadastro Müdürlüğüne başvurduğu ve taşınmazın imar dışı kalmasının kendilerini daha çok mağdur edeceğini, parselin tapuda kayıtlı yüz ölçümü esas alınarak imar uygulamasına alınması gerektiğini, bu parselle ilgili olarak Kadastro Müdürlüğüne ve bölge müdürlüğüne verdikleri bütün dilekçeleri geri aldıklarını, bundan böyle hiçbir surette düzeltme için talepte bulunmayacaklarını ve bu hususu dava etmeyeceklerini ifade ettiği, taşınmazın bu hâliyle imara alınmasını talep ettikleri belirtilmiştir. Bu talep üzerine Kadastro Müdürlüğünün 19/7/1993 tarihli yazısı ile maliklerin muvafakat dilekçelerine istinaden nasıl işlem yapılması gerektiğinin Ankara Bölge Müdürlüğünden sorulduğu ve 23/7/1993 tarihli cevapta, imar uygulamasından evvel tüm maliklerin birlikte yapacakları olumlu talep ile tapu kütüğünün beyanlar hanesinde bulunan "Taşınmazın tersimatı ve yüz ölçümünde hata vardır" belirtmesinin kaldırılması gerektiği, bu durumda taşınmazın tapuda yazılı yüz ölçümü ile imar uygulamasına alınmasında bir sakınca olmadığı, bunun üzerine Kadastro Müdürlüğü tarafından Belediyeye gönderilen 27/7/1993 tarihli yazı ile taşınmazın tapuda yazılı yüz ölçümü ve paftasındaki sınırları esas alınarak imar uygulamasına alınmasında bir sakınca bulunmadığı,
vi. Belediye Encümeni tarafından 22/6/1995 tarihinde 1/1.000 ölçekli imar planına dayalı olarak ... 3. etaba ait parselasyon planına ait dağıtım ve tahsis cetvellerinin onaylandığı,
vii. Kadastro Müdürlüğü tarafından Belediyeye yazılan 28/6/1996 tarihli yazıda, 36 parsel sayılı taşınmazdaki teknik hata konusu yargıya yansıtıldığından uygulama planının ilgili kısmının tescilinin bekletilmesi gerektiği, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 11/10/1996 tarihli yazısında dava durumunun taşınmazdaki imar işlemlerine engel olmayacağı ve mevcut tapu durumuna göre işlem yapılması gerektiği, Kadastro Müdürlüğünce ... 3. etaba ait parselasyon planının 15/10/1996 tarihinde onaylanarak Tapu Müdürlüğüne gönderildiği ve 4/11/1996 tarihinde imar uygulamasının tapuya tescil edildiği ifade edilmiştir.
14. Son olarak başvurucular vekili tarafından Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğüne sunulan dilekçede tersimat hatasından kaynaklanan zararın karşılanması talep edilmiştir. 17/1/2013 tarihli cevapta zararın tazmini taleplerinin yargı kararı olmaksızın karşılanmasının mevzuat gereği mümkün olmadığı ifade edilmiştir.
B. Hazine ve Belediye Aleyhine Açılan Tersimat Hatasının Düzeltilmesi ve Tescil Davası ile Komşu Parsel Malikleri Aleyhine Açılan Tapu İptali ve Tescil Davasına İlişkin Süreç
15. 36 parsel sayılı taşınmazın malikleri tersimat hatasından doğan yüz ölçümü farklılığı nedeniyle 22/9/1995 tarihinde ve ardından da 1996 yılı içinde Hazine ve Belediye aleyhine üç ayrı dava açmış ve bu davalar birleştirilmiştir. Birleşen davada tersimat hatasının düzeltilmesi ve hatalı olarak başka parsellere eklenen kısımların miras payları oranında davacılar adına tesciline karar verilmesi talep edilmiştir. Ayrıca çevre 23, 711 ve 39 parsel sayılı taşınmazların malikleri dava sırasında davaya dâhil edilmiştir. Ankara 11. Asliye Hukuk Mahkemesi (11. Asliye Hukuk Mahkemesi) 15/7/1999 tarihinde davayı husumetten reddetmiştir. Kararın gerekçesinde çevre parsel maliklerine karşı ayrı dava açılması gerektiği, davada zorunlu dava arkadaşlığı bulunmadığından davaya dâhil yoluyla bu kişilerden talepte bulunulamayacağı belirtilmiştir. Ayrıca 36 parsel sayılı taşınmaza ait olması gereken 10.400 m²lik kısımda tersimat hatası yapıldığı, bunun 1.150 m²sinin 39 parsel sayılı taşınmazdan ifraz edilen 710 parsel sayılı taşınmaza, kalan 9.250 m²lik kısmın da 37 parsel sayılı taşınmazdan ifraz edilen 711 parsel sayılı taşınmaza dâhil edildiği, imar uygulaması sonucunda ise muhtelif ada ve parsellere dağıtıldığı ifade edilmiştir. İmar uygulaması ile oluşan parsellerde Hazine ve Belediye adına herhangi bir hisse bulunmadığı belirtilmiştir. Bunun yanında davacıların malik görülenler aleyhine dava açmakta muhtariyetine ve tazminat davası açma haklarının saklı tutulmasına karar verilmiştir. Bu kararın Yargıtay 1. Hukuk Dairesince (1. Hukuk Dairesi) 17/4/2000 tarihinde onandığı, onama ilamının davacılar vekiline tebliği üzerine karar düzeltme kanun yolundan feragat ettiği ancak davanın diğer taraflarına onama ilamı tebliğ edilmediğinden kararın kesinleşmediği 11/7/2003 tarihinde kararın üzerine şerh düşülmüştür.
16. 36 parsel sayılı taşınmazın malikleri 9/5/2000 tarihinde Ankara 16. Asliye Hukuk Mahkemesinde (16. Asliye Hukuk Mahkemesi) 37 parsel sayılı taşınmazdan ifraz olunan 711 parsel sayılı taşınmazın maliki R.Ç.nın mirasçıları aleyhine dava açmıştır. Ayrıca 711 sayılı taşınmazda yapılan imar uygulaması sonucu oluşan parsellerin maliklerine karşı da ayrı bir dava açmışlar ve her iki dava birleşmiştir. Davacıları bu davada tersimat hatası ile 36 parsel sayılı taşınmazdan hatalı şekilde 37 parsele eklenen kısımların tapu kayıtlarının iptali ile miras payları oranında davacılar adına tescilini talep etmiştir. Ancak dava 21/6/1987 tarihli ve 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 12. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca on yıllık hak düşürücü sürenin geçtiği gerekçesiyle reddedilmiştir. Yapılan temyiz talebini inceleyen 1. Hukuk Dairesi 25/12/2002 tarihinde 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu hükümleri gereğince şüyulandırma işleminin temelini oluşturan idari kararın idari yargı yerinde iptal edilip ortadan kaldırılmadığı sürece imar öncesi hakka dayalı davanın dinlenme imkânının bulunmadığı gerekçesiyle kararı onamıştır.
C. İmar Uygulamasının İptali Talebiyle Açılan Dava Süreci
17. 36 parsel sayılı taşınmazın malikleri 19/3/2003 tarihinde 36 ve 711 sayılı parsel sayılı taşınmazlarda yapılan tersimat hataları nedeniyle yüz ölçümlerinin yanlış hesaplandığını ileri sürmüş ve ... ile ... sayılı parselasyon planlarının söz konusu taşınmazlar yönünden iptali talebiyle Belediye aleyhine Ankara 6. İdare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) dava açmıştır. İdare Mahkemesi 14/5/2003 tarihinde süre aşımı nedeniyle davayı reddetmiştir. Temyiz edilen karar, Danıştay Altıncı Dairesince (Danıştay Dairesi) 17/6/2005 tarihinde davanın süresinde olduğu gerekçesiyle bozulmuştur. İdare Mahkemesi 20/10/2005 tarihinde ısrar kararı vermiş ve davayı süre aşımından reddetmiştir. Kararın temyizi üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu 8/6/2006 tarihinde ısrar kararını bozmuştur. İdare Mahkemesi bozmaya uymuş ve 13/1/2011 tarihinde uyuşmazlıkta hatalı tersimat olduğu ancak tapu kütüğünde yapılan bu hataların adli yargıda açılacak davalarla düzeltilebileceği, kadastro paftalarına ve hâlihazırdaki haritalara göre yapılan parselasyon işlemlerindeki mülkiyete ilişkin uyuşmazlıkların olayda sorumluluğu bulunmayan davalı Belediye tarafından çözümlenebilmesinin mümkün olmadığı gerekçeleriyle davayı bu kez esastan reddetmiştir. Kararın temyizi üzerine Danıştay Dairesi 26/12/2013 tarihinde kararı yeniden bozmuştur. Bozma kararının gerekçesinde;
i. Davacılar tarafından tersimat hatasına karşı adli yargıda dava açıldığı ve söz konusu dava süreci sonunda verilen 1. Hukuk Dairesi kararındaki belirlemelere göre hareket edilerek tersimat hatası yönünden parselasyon işlemlerinin iptali istemiyle bu davanın açıldığı, dolayısıyla davacıların idari yargıda bu davayı açmasına neden olan kesinleşmiş bir adli yargı kararı bulunduğu,
ii. Gerek İdare Mahkemesi kararında gerekse de dosyadaki bilirkişi raporları ile adli yargı kararlarında, dava konusu parselasyon işlemlerinin hatalı tersimat işleminden dolayı oluşan yanlış yüz ölçümü hesaplamaları sonucunda tesis edildiği,
iii. Davalı Belediye tarafından, taşınmazlardaki hatalı tersimatları yapan idare ile gerekli koordinasyonun sağlanması suretiyle mevcut tersimat hatalarının düzeltilmesinin hakkaniyet ilkesinin bir gereği olduğu vurgulanmıştır.
18. Yapılan karar düzeltme istemi, Danıştay Dairesinin 17/11/2015 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Bozma üzerine yeniden inceleme yapan İdare Mahkemesi, bozmaya uymuş ve 29/1/2016 tarihinde 36 ve 711 sayılı parsellerdeki taşınmazlarda yapılan tersimat hataları nedeniyle ortaya çıkan yüz ölçümü farklılıkları üzerine tesis edilen ... ve ... sayılı parselasyon planlarında taşınmazlar yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle davayı kabul etmiş ve idari işlemi iptal etmiştir. Ayrıca gerekçede taşınmazlardaki hatalı tersimatları yapan idare ile gerekli koordinasyonun sağlanması suretiyle mevcut tersimat hatalarının düzeltilmesinin hakkaniyet ilkesinin bir gereği olduğunu tekrar etmiştir. Kararın temyizi üzerine Danıştay Dairesi 28/11/2017 tarihinde kararı onamış ve 13/12/2018 tarihinde karar düzeltme istemini reddetmiştir.
D. Bireysel Başvuruya İlişkin Süreç
19. Başvurucular 31/12/2012 tarihinde 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 1007. maddesine dayanarak Hazine aleyhine Ankara 17. Asliye Hukuk Mahkemesinde (17. Asliye Hukuk Mahkemesi) tazminat davası açmıştır. Başvurucular bu davada, murislerine ait 36 parsel sayılı taşınmazın kadastro tespiti sırasında 39.800 m² olarak tespit edilmesi gerekirken tersimat hatası nedeniyle 10.400 m² eksik ölçülerek 29.400 m² yüz ölçümüyle tespit edildiğini ileri sürmüştür. 36 parsel sayılı taşınmazın eksik kalan kısımlarının 37 ve 39 parsel sayılı taşınmazların sınırları içinde kaldığını, Kadastro Müdürlüğünün tersimat hatası olduğunu kabul ettiği hâlde taşınmazların imar uygulamasına ve ifraza tabi oldukları gerekçesiyle yargı kararı ile düzeltilmesi gerektiğini ifade ederek düzeltme yapmadığını, düzeltme yapılması için açtıkları davaların da aleyhlerine sonuçlandığını iddia etmiştir. Bu nedenle zarara uğradıklarını belirterek şimdilik 15.360 TL maddi tazminatın temerrüt tarihi olan 26/12/2012 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte tahsilini talep etmiştir.
20. Bu dava üzerine Ankara Valiliği (İdare) Defterdarlık Muhakemat Müdürlüğü tarafından Tapu ve Kadastro Müdürlüğüne yazı yazılmış konunun araştırılması ve incelenmesi talep edilmiştir. Başmüfettişlik tarafından düzenlenen 3/5/2013 tarihli ön inceleme raporunda; tersimat hatasına yol açan, daha sonra da düzeltme işlemi yapmayan kamu görevlilerinin kusurlu olduğu ancak 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu'nun 102. maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında eylemin üzerinden uzun zaman geçtiğinden zamanaşımına uğradığı dikkate alındığında soruşturma izni verilmemesi gerektiği, bunun yanında imar uygulamasının teknik kontrolünü yapan görevliyle ilgili suç tespit edilemediğinden soruşturma izni verilmemesi gerektiği ifade edilmiştir. Disiplin yönünden 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 127. maddesi uyarınca iki yıllık zamanaşımı süresinin geçtiği belirtilmiştir. Mali sorumluluk yönünden ise 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 73. ve 146. maddeleri uyarınca kamu görevlilerinin mali sorumluluğu yönünden zamanaşımı süresinin dolduğunun değerlendirildiği ancak bu konunun mahkemenin takdirinde olduğu belirtilmiştir. Ayrıca imar uygulaması yapılıncaya kadar idari yönden düzeltmenin mümkün olduğu ancak 1987 yılı ve sonrasındaki imar uygulamalarından sonra bu aşamada yapılacak işlem bulunmadığı belirtilmiştir.
21. Bu rapor sonrasında İdare 10/5/2013 tarihinde şikâyet edilen kamu görevlileri hakkında 2/12/1999 tarihli ve 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun'un 3. ve 6. maddeleri uyarınca soruşturma izni verilmemesine karar vermiştir. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı da görevi kötüye kullanma suçundan başlatılan soruşturmada 4483 sayılı Kanun uyarınca kamu görevlileri hakkında soruşturma izni verilmediği gerekçesiyle evrakın işlemden kaldırılmasına karar vermiştir.
22. 17. Asliye Hukuk Mahkemesince 9/12/2014 tarihinde dava reddedilmiştir. Kararın gerekçesinde;
i. Kadastro tutanaklarının 1951 yılında kesinleştiği, kadastro tutanaklarına ve oluşan tapu kayıtlarına karşı itirazda bulunulmadığı ve dava açılmadığı, taşınmaz üzerinde paftada mevcut hâli ve tapudaki miktar üzerinden daha sonra imar uygulaması ifraz ve benzeri işlemler yapıldığı, bu işlemlere karşı da süresi içinde itiraz ya da dava yoluna başvurulmadığı,
ii. Davacı tarafın murisine ait hisselerin devir, temlik ve benzeri yollarla üçüncü şahıslara geçtiği, davacı tarafça taşınmazın yeni hissedarlarına ve tapu müdürlüğü aleyhine açılan tapu iptali ve tescil ve tersimat hatasının düzeltilmesi gibi davaların daha önce değişik gerekçelerle reddedildiği, en son İdare Mahkemesinde açılan davanın kesinleşmediği, dava tarihi itibarıyla taşınmaz üzerinde yapılan idari işlemlerin iptal edilmediği, başka bir ifadeyle davacı tarafın dava tarihi itibarıyla dava açmakta hukuki yararının bulunmadığı,
iii. Öte yandan kadastro tespitinin yapıldığı tarih, taşınmazın evveliyatının tapulu olduğunun iddia edilmesi, kadastro tespit tutanağı ve bu tutanak sonrası oluşan taşınmazın tapu kaydındaki yüz ölçümü gözönünde tutulduğunda tespit malikinin zemin durumundan taşınmazın yüz ölçümünün ne kadar olduğunu bilebilecek durumda olduğu, davacı tarafın taşınmazı mevcut hâliyle kabul ettiği ve bu hâliyle taşınmaz üzerinde bir kısım idari işlemin yapıldığı, aradan yaklaşık kırk yıl geçtikten sonra bu konuda itirazda bulunulduğu ve dava açıldığı, meydana gelen zarar ile davalı tarafa yüklenen eylem arasında illiyet bağı olduğu,
iv. Sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre taşınmazın imar uygulaması, ifraz, temlik ve benzeri sonucu yeni malikleri aleyhine dava açma imkânı olduğu ifade edilmiştir.
23. Kararın temyiz incelemesini yapan Yargıtay 20. Hukuk Dairesi (20. Hukuk Dairesi) 27/6/2019 tarihinde kararı onamış ve 4/12/2019 tarihinde ise karar düzeltme talebini reddetmiştir. 20. Hukuk Dairesi kararlarında ayrı bir gerekçeye yer vermemiş, yalnızca dava dilekçesindeki açıklamaya göre davanın 4721 sayılı Kanun'un 1007. maddesine dayalı tazminat isteğine ilişkin olduğunu belirterek 17. Asliye Hukuk Mahkemesi kararını uygun bulduğunu ifade etmiştir.
E. Bireysel Başvuru Sonrası Süreç
24. Başvurucular vekili tarafından Belediyeye sunulan 10/3/2020 tarihli dilekçe ile İdare Mahkemesi kararının gereğinin yerine getirilmesi talep edilmiştir. Belediyenin 26/3/2020 tarihinde verdiği cevapta 3194 sayılı Kanun'un 18. maddesine eklenen ve 20/2/2020 tarihli ve 31045 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmak suretiyle yürürlüğe giren hüküm gereğince değerlendirme yapılabileceği ancak aradan geçen zamanda mülkiyet değişiklikleri meydana geldiği, geriye dönüş işlemlerinin olumlu veya olumsuz sonuçlanıp geri dönüşüm sağlanıp sağlanmayacağının ortaya çıkması hâlinde işlemlere devam edileceği belirtilmiştir.
25. Belediye tarafından başvurucular vekilinin aynı yöndeki 11/11/2020 tarihli dilekçesine verilen cevapta, İdare Mahkemesi kararı gereğince kök 36, 37, ve 39 parsel sayılı taşınmazların ... ve ... No.lu parselasyon planlarına ilişkin geri dönüş cetvellerinin hazırlandığı, encümen kararı alınarak ilan edildiği, geriye dönüş işleminin kesinleştiği, 17/9/2020 tarihinde Kadastro Müdürlüğüne gönderildiği ve 6/11/2020 tarihinde Tapu Müdürlüğüne sevkinin sağlandığı belirtilmiştir.
26. Son olarak Belediye tarafından başvurucular vekilinin 6/1/2021 tarihli dilekçesine cevaben verilen ve tarih bulunmayan yazıda, geri dönüşüme ilişkin kesinleşen işlemler sonrasında ... No.lu parselasyon planı geri dönüş dosyasının Tapu ve Kadastro Müdürlüklerince telafisi imkânsız zararların ortaya çıkacağı gerekçesiyle iade edildiği, verilen cevaplardan hukuki ve fiilî imkânsızlık nedeniyle geri dönüş işlemleri yapılarak kök parsellere dönülemeyeceğinin kesinlik kazandığı belirtilmiştir. Ayrıca yapılaşması tamamlanmış uygulama sahası içinde 3194 sayılı Kanun'un 18. maddesine eklenen hüküm gereğince uygun bir yer tahsis edilmesinin de mümkün olmadığı ifade edilmiştir. Bu nedenlerle ortaya çıkan zararın taşınmaz malikleri bakımından 4721 sayılı Kanun'un 1007. maddesi kapsamında değerlendirilmesinin veya 4/7/2019 tarihli ve 7181 sayılı Kanun ile değişik 3194 sayılı Kanun'a eklenen ek 7. madde kapsamında işlem tesis edilerek başvurucular açısından telafisinin mümkün olduğu ifade edilmiştir. Bu yazı içinde yer verilen Kadastro Müdürlüğü ve Tapu Müdürlüğü yazılarında;
i. Teknik olarak parsellerin tescilinin mümkün olduğu ancak geri dönüşüme tabi tutulan taşınmazların birçoğunda kat irtifakı ve kat mülkiyeti kurulu olduğu ve taşınmazların el değiştirdiği, ayrıca kadastro parsellerine dönüldüğünde geri dönüşüme girmeyen parsellerin de kullandığı imar yollarının kapanacağı, birçok kat malikinin binasının başka parselde, hisselerinin ise başka parselde kalmış olacağı,
ii. Kat mülkiyeti kurulan yerlerde iyi niyetli üçüncü kişilerce kredili satın alınarak üzerine ipotek tesisi işlemleri yapılan taşınmazların geri dönüşümü hâlinde ipoteğin kişiye ait hisse üzerinde, binanın ise başka bir parselde kalacağı ve ipotek alacağının karşılıksız kalmasına yol açılacağı, bağımsız bölüm satın alanlar yönünden de benzer şekilde hissenin başka kişilerle ortak olması ve binanın başka bir taşınmazda kalması gibi tapu siciline güven ilkesini sarsıcı sorunların ortaya çıkacağı, ayrıca kamulaştırma, satış, bağış, trampa gibi mülkiyeti etkileyen birçok işlem yapıldığı, münferit olarak dahi imar uygulaması ve parselasyon yapıldığı ve dava ile ilgisi bulunmayan kişilerin etkilenecek olması nedeniyle birçok davanın açılmasının muhtemel olduğu ifade edilmiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. İlgili Mevzuat
27. 4721 sayılı Kanun'un 1007. maddesi şöyledir:
"Tapu sicilinin tutulmasından doğan bütün zararlardan Devlet sorumludur.
Devlet, zararın doğmasında kusuru bulunan görevlilere rücu eder.
Devletin sorumluluğuna ilişkin davalar, tapu sicilinin bulunduğu yer mahkemesinde görülür."
28. 22/4/1926 tarihli ve 818 sayılı mülga Borçlar Kanunu'nun ''Müruru zaman'' başlıklı 66. maddesi şöyledir:
''Haksız surette mal iktisabından dolayıikame olunacak dava, mutazarrır olan tarafın verdiğini istirdada hakkıolduğuna ıttılaı tarihinden itibaren bir sene müruriyle ve her halde bu hakkın doğduğu tarihten itibaren on senenin müruriyle sakıt olur. Eğer mal iktisabı mutazarrır olan taraf aleyhinde bir borç teşkilinden ibaret ise, mutazarrırın hakkımüruru zaman ile sakıt olmuş olsa bile, bu borcu ifa etmez.''
29. 6098 sayılı Kanun'un ''Zamanaşımı'' başlıklı 82. maddesi şöyledir:
''Sebepsiz zenginleşmeden doğan istem hakkı, hak sahibinin geri isteme hakkı olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar.
Zenginleşme, zenginleşenin bir alacak hakkı kazanması suretiyle gerçekleşmişse diğer taraf, istem hakkı zamanaşımına uğramış olsa bile, her zaman bu borcunu ifadan kaçınabilir."
30. 3194 sayılı Kanun'un ''Parselasyon planlarının hazırlanması'' başlıklı 18. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
''...
(Ek fıkra:14/2/2020-7221/7 md.) Bu madde kapsamında yapılmış olan imar uygulamalarının kesinleşmiş mahkeme kararlarıyla iptal edilmesi nedeniyle; davaya konu parselin imar planı kararları ile umumi ve kamu hizmetlerine ayrılan alanlara denk gelmesi veya iptal edilen uygulama ile tahsis ve tescil edilmiş parsellerde hak sahiplerince yapı yapılmış olması ve benzeri hukuki veya fiili imkânsızlıklar nedeniyle geri dönüşüm işlemleri yapılarak uygulama öncesi kök parsellere dönülemeyeceğinin parselasyon planlarını onaylamaya yetkili idarelerin onay merciince tespiti halinde, öncelikle davaya konu parselin hak sahiplerinin muvafakati alınmak kaydıyla uygulama sahası içerisinde idarece uygun bir yer tahsis edilir veya anlaşma olmaması halinde davacı hak sahibinin kök parseldeki yeri dikkate alınarak uygulamadaki düzenleme ortaklık payı kesintisi düşüldükten sonraki taşınmazın rayiç bedeli üzerinden değeri ödenir.
...''
31. 3194 sayılı Kanun'un ek 7. maddesi şöyledir:
''Alan, sınır, hisse düzeltimi yapılamaması nedeniyle zamanla sicili ile zemini uyumsuz hâle gelen, imar uygulama hatalarının varlığı tespit edilmesine rağmen bu hataların düzeltilemediği, haricî bölünmeye tabi tutulup tescili sağlanamayan ve/veya zamanla farklı nedenlerle fiilî kullanıcısı ile maliki farklılaşmış parseller gibi konu çeşitliği ve taraf fazlalığı bulunan ve münferit davalar ile çözümü mümkün olmayan taşınmazlardan bu madde kapsamında uygulama yapılması gerekenlerin sınır ve koordinatları Bakanlığın teklifi üzerine Cumhurbaşkanınca belirlenir.
Belirlenen alanlarda; her türlü iyileştirme, yenileme, dönüşüm, kamulaştırma ve benzeri uygulamaların yapılmasında, ilgililere tebliğ edilmek üzere; mülkiyete ilişkin hisse hatalarının, parsellerin yüz ölçümü ve sınır düzenlemelerinin ve imar uygulaması gören alanlarda dağıtım ve alan hatalarının doğru miktar üzerinden resen düzeltilmesinde kamulaştırma, trampa ve benzeri yollarla edinilen taşınmazların, Hazinenin özel mülkiyetindeki veya özel mülkiyete konu olabilecek Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki veya ihtiyaç duyulması hâlinde belirlenen alan dışında olup Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazların uygulamalar kapsamında değerlendirilmek ve trampa yoluyla yapılacak kamulaştırmalarda kullanılmak üzere tespitinde ve temininde ve üçüncü kişilere devir ve temliki gereken taşınmazlarla ilgili iş ve işlemler ile tapudaki işlemlerin yürütülmesinde, ilgili alanlarda her tür ölçekteki imar planı ve imar uygulamaları ile hak sahibine devir ve benzeri ilgili işlemlerde Bakanlık yetkilidir.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir. ''
B. Yargıtay Kararları
32. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun (Hukuk Genel Kurulu) 18/11/2009 tarihli ve E.2009/4-383, K.2009/517 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
"...
Bu aşamada, kadastro işlemlerinden doğan zararın, tapu sicilinin tutulmasından kaynaklanan zarar kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği hususunun açıklanmasında yarar bulunmaktadır.
...
Davaya konu somut olayda, yapılan kadastro işlemine süresi içinde Hazine adına itiraz etmekle yükümlü olan görevliler üzerlerine düşen görevlerini yapmamışlardır. Tapu işlemleri kadastro tespiti işlemlerinden başlayarak birbirini takip eden işlemler olduğundan ve tapu kütüğünün oluşumu aşamasındaki kadastro işlemleri ile tapu işlemleri bir bütün oluşturduğundan, bu kayıtlarda yapılan hatalardan T.M.K. 1007 anlamında Devletin sorumlu olduğunun kabulü gerekir.
Burada Devletin sorumluluğu kusursuz sorumluluktur. Kusursuz sorumluluk tapu siciline bağlı çıkarların ve ayni hakların yanlış tescili sonucu değişmesi yada yitirilmesi ile bu haklardan yoksun kalınması temeline dayanır. Çünkü sicillerin doğru tutulmasını üstlenen ve taahhüt eden Devlet, gerçeğe aykırı ve dayanaksız kayıtlardan doğan zararları da ödemekle yükümlüdür. Bu itibarla, kadastro görevlilerinin dayanaksız yada gerçek hukuksal duruma uymayan kayıtlar düzenlemelerini ve taşınmazın niteliğinde yanlışlıklar yapmalarını da aynı kapsamda düşünmek gerekir.
...
Sonuç itibariyle; davacının, Devletin kusursuz sorumluluğundan kaynaklanan bir zararının oluştuğu ve bu zararın tazminini Devletten isteyebileceği, Devletin kadastro işlemlerinden kaynaklanan sorumluluğunun da TMK’nun 1007.maddesi kapsamında olması gerektiği, bu nedenle görülmekte olan davanın adli yargıda bakılması gerektiği sonucuna varılmıştır.
..."
33. Hukuk Genel Kurulunun 1/3/2023 tarihli ve E.2021/(20)5-803, K.2023/158 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
''Taraflar arasındaki 4721 sayılı Kanun'un 1007 nci maddesi uyarınca tazminat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
...
2. Değerlendirme
1. Mülkiyet hakkı gerek Anayasa ve yasalarla iç hukuk yönünden, gerekse Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokolleri ile kabul edilmiş temel haklardandır (Anayasa md. 35/1, AİHS ek protokol 1-1). TMK’nın 683 üncü maddesinde de bir şeye malik olan kimsenin hukuk düzeninin sınırları içerisinde o şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisi olarak belirtilmiş, malikin malını haksız olarak elinde bulunduran kimseye karşı istihkak davası açabileceği gibi, her türlü haksız el atmanın önlenmesini de dava edebileceği hüküm altına alınmıştır.
2. Devlet tarafından verilen, doğru esasa ve geçerli kayda dayalı mülkiyet hakkına değer verileceği kuşkusuzdur. Böyle bir yer özel mülkiyet kapsamından çıkarılarak kamu malı niteliğini kazanmakla birlikte, kişinin ya da kişilerin söz konusu tapuya dayalı hakkının hukuki güvenlik ilkesinin sonucu olarak korunması gerektiği muhakkaktır. Aksi düşünce tarzının, devletin verdiği tapunun geçersizliğini ileri sürerek hiçbir karşılık ödemeksizin iptalini istemesi, zamanında geçerli bir şekilde ve kayda dayalı olarak oluşturulan mülkiyet hakkı ile bağdaşmayacağı gibi kamu vicdanını yaralaması yanında hukuk devleti ilkesini de zedeleyen bir tutum oluşturacaktır.
3. Devletin, tuttuğu tapu kayıtlarının eksik ya da hatalı olması nedeniyle sorumlu tutulması mülkiyet hakkının korunması için çok önemli bir unsurdur. İşte tam bu noktada Devletin sorumluluğuna ve bu sorumluluğun hukuktaki niteliği üzerinde kısaca durulmasında yarar vardır.
4. Sorumluluk hukukunun tarihsel gelişim süreci içerisinde, kusur sorumluluğundan kusursuz sorumluluğa uzanan bir yol izlenir. Kusur sorumluluğunda bir zararı başkasına tazmin ettirmek, ancak zarar onun kusurlu bir fiilinden doğmuş ise mümkündür (Haluk Tandoğan:, Türk Mes’uliyet Hukuku, Ankara 1967, s. 89). Kusur sorumluluğunda 'kusur', sorumluluğun öğesidir (Fikret Eren: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Ankara, 22. Baskı, 2017, s. 594).
5. Diğer bir anlatımla tazminat yükümlülüğünü kusura dayandırmak, önceleri adalete uygun ve yeterli görülmekte iken, zarar olasılıklarını çoğaltan büyük sanayinin gelişmesi, üretim ve taşıt araçlarının makineleşmesi, yeni enerji kaynaklarının bulunması halkın büyük şehirlerde yoğunlaşması ile modern hayatta zarar olasılıklarının çoğalması, böylece teknik ilerleme ve ona bağlı tehlikelerin artması ile birlikte zarar görenlere etkili bir koruma sağlamaya elverişsiz ve dolayısıyla adaleti sağlama bakımından da yetersiz kalmaya başlamıştır.
6. Böylece sanayileşme ile birlikte doğan tehlikeler hukuk alanında da etkisini doğurmuş ve bir kimsenin ku
Benzer Kararlar
İlgili Sayfalar
Kadastro Hataları ve Tapu Sicili Uyuşmazlıkları
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2019/42527
Karar Tarihi
14 Mayıs 2025
Oy Durumu
Oybirliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları