Bireysel Başvuru Kararları · CEZA HUKUKU · HAK İHLALİ
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Gösteride Tazyikli Suyla Yaralanmada Etkisiz Soruşturma ve Tazminat Reddi
B. No: 2020/1408 · 30 Temmuz 2025
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026
Kararın Özeti
Gezi Parkı eylemleri sırasında Taksim'e doğru yürüyen başvurucu, toplumsal olaylara müdahale aracından sıkılan tazyikli suyla köprücük kemiği kırılacak şekilde yaralandı. Polis memurları hakkındaki ceza davası, suyun sanıkların aracından sıkıldığı kanıtlanamadığı için beraatle bitti; idare mahkemesi de yaralanmanın idarenin eyleminden kaynaklandığına dair belge bulunmadığı gerekçesiyle tazminat davasını reddetti. Anayasa Mahkemesi, güç kullanımının zorunlu ve ölçülü olduğunun gösterilmediğini, failleri belirlemek için yeni soruşturma başlatılmadığını ve idare mahkemesinin ceza yargılamasındaki kabulü gözetmediğini belirledi; kötü muamele yasağı, etkili başvuru ve toplantı hakkı yönünden ihlal buldu.
Hukuki İlke
Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, gösteriyi dağıtan kolluğun müdahalesi sırasında yaralandığını ilk bakışta haklı biçimde ortaya koyan kişi bakımından güç kullanımının kaçınılmaz ve ölçülü olduğunu ispat yükünün kamu makamlarında olduğunu belirtti. Yaralanmanın kolluk müdahalesinden kaynaklandığı kabul edilmesine karşın sanıklar beraat ettiğinde faillerin belirlenmesi için soruşturma yürütülmemesi usul yükümlülüğüne aykırı bulundu; tazminat davasına bakan mahkemenin ceza yargılamasındaki bu kabulü gözetmeden davayı reddetmesi de başvurucuya etkili bir giderim yolu sunmadı.
Sonuç
Başvurular birleştirildi. Üst düzey kamu görevlilerinin eylemlerine ilişkin kötü muamele iddiası mükerrer başvuru olduğu için oybirliğiyle reddedildi. Anayasa'nın 17. maddesindeki insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının maddi ve usul boyutlarının, bu yasakla bağlantılı olarak 40. maddedeki etkili başvuru hakkının ve 34. maddedeki toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine oyçokluğuyla karar verildi. Yaralanma olayı hakkında ceza soruşturması başlatılması için karar İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına, yeniden yargılama için İstanbul 2. İdare Mahkemesine gönderildi; başvurucuya net 150.000 TL manevi tazminat ödenmesine hükmedildi, diğer tazminat talepleri reddedildi.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 17, 34, 40
Kötü muamele yasağı, toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı ve etkili başvuru hakkı2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu — m. 2, 13
Kamu görevlilerinin eyleminden doğan zarar için tam yargı davası6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 50
Ceza soruşturması, yeniden yargılama ve tazminat yoluyla giderim
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
... BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2020/1408)
Karar Tarihi: 30/7/2025
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler
:
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Selahaddin MENTEŞ
İrfan FİDAN
Muhterem İNCE
Raportör
:
Hüseyin Ozan ADIYAMAN
Başvurucu
:
...
Vekili
:
Av. ...
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru; Gezi Parkı eylemleri olarak bilinen gösteriye kolluk güçlerinin müdahalesi neticesinde yaralanma meydana gelmesi ve buna ilişkin açılan ceza soruşturmasının etkili yürütülmemesi nedeniyle toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı ile insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının, uğranılan zarar hakkında açılan tam yargı davasının reddedilmesi nedeniyle de insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 7/1/2020 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:
A. Genel Olarak
5. Başvurucu, ülke genelinde gerçekleşen ve Gezi Parkı eylemleri olarak bilinen gösterilerin 31/5/2013 tarihinde yapılan Taksim Meydanı’ndaki kısmına katılmıştır. Medya organlarının yayınlarını takip ederek yaşananlara tepkisini dile getirmek için gezi parkını ziyaret etmek istediğini beyan eden başvurucu, toplumsal olaylara müdahale aracından (TOMA) sıkılan basınçlı suyun etkisiyle yaralandığını ileri sürmüştür.
6. Türkiye İnsan Hakları Kurumu tarafından Ekim 2014 tarihinde yayımlanan Gezi Parkı olayları raporuna göre kısaca (detaylı bilgi için bkz. ... [2. B.], B. No: 2014/5218, 19/4/2018, §10) Gezi Parkı eylemleri/olayları;
- İstanbul Taksim Meydanı’nda bulunan Gezi Parkı’nda yapılmak istenen çevre ve imar düzenlemelerine engel olmak için 27/5/2013 tarihinde iş makinelerinin Gezi Parkı’na girmesiyle başlamış, haziran ve temmuz aylarında yoğunlaşarak Türkiye’nin birçok iline yayılmış toplantı ve gösteri yürüyüşleridir.
- İçişleri Bakanlığı verilerine göre 28/5/2013 ile 6/9/2013 tarihleri arasında 80 ilde bu kapsamda 5.532 eylem/etkinlik gerçekleştirilmiştir.
- Türk Tabipleri Birliği verilerine göre kamu hastanelerine, özel hastane ve tıp merkezlerine, olayların yaşandığı alanlarda kurulan revirlere toplam 8.163 kişi yaralı olarak başvurmuştur. Bunlardan 106’sı kafa travmasına uğramış, 63’ü ağır yaralanmış, 11’i gözünü kaybetmiştir.
B. Ceza Yargılaması Süreci
7. Başvurucu; İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına (Başsavcılık) hitaben yazdığı şikâyet dilekçesinde Harbiye’den Taksim’e doğru ilerlerken Notre Dame de Sion Fransız Lisesi önünde TOMA’dan sıkılan basınçlı suyun etkisiyle sol köprücük kemiğinin kırıldığını, belinde, kollarında ve gözlerinde ekimozların meydana geldiğini ileri sürmüştür. Ayrıca Başbakan, İçişleri Bakanı, İstanbul Valisi, İstanbul Emniyet Müdürü ve TOMA’da görevli polis memurlarının cezalandırılmasını talep etmiştir. Başsavcılık, TOMA’da görevli polis memurları hakkındaki şikâyetin ayrılmasına karar vermiştir.
8. İstanbul Valisi ve İl Emniyet Müdürü hakkındaki iddialarla ilgili dosya İçişleri Bakanlığının soruşturma izni vermemesi nedeniyle kayıttan düşürülmüştür. Buna ek olarak Başsavcılık, Başbakan ve İçişleri Bakanı hakkındaki şikâyetler hakkında işlem yapılmasına yer olmadığına karar vermiştir. Her iki kararın da kesinleşmesi üzerine aralarında başvurucunun da bulunduğu birden fazla kişi tarafından yapılan 2015/11702 numaralı bireysel başvuruda Anayasa Mahkemesi, açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilemez olduğuna karar vermiştir (... ve diğerleri [2. B.], B. No: 2015/11702, 8/1/2020).
9. Başsavcılık, ayrılan dosya üzerinden başvurucunun şikâyetiyle ilgili olarak TOMA’da görevli polis memurları hakkındaki soruşturmaya devam etmiştir. Başvurucu hakkındaki tıbbi evraka ulaşan Başsavcılık 29/1/2014 tarihinde Adalet Bakanlığı Adli Tıp Kurumu İstanbul Adli Tıp Şube Müdürlüğünden (Adli Tıp Şube Müdürlüğü) kati rapor düzenlenmesini talep etmiştir.
1. Soruşturma Süreci
a. Sağlık Raporları
10. Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesinde 1/6/2013 tarihinde saat 06.25’te düzenlenen raporda "... Sol iliak crista (karın, bel bölgesi) üzerinde yaklaşık 3x5 cmlik abraze alan mevcut. Sol omuzda hassasiyet mevcut. Frontal bölgede hassasiyet mevcut. Grafilerinde hastanın sol clavikula distalinde (köprücük kemiği) fraktür (kırık) saptandı. Hasta ortopedi ile konsulte edildi." şeklinde tespitlere yer verilmiştir.
11. Gayrettepe Florence Nightingale Hastanesinde (Gayrettepe Hastanesi) düzenlenen 5/6/2013 tarihli raporda, 4/6/2013 tarihinde başvurucunun köprücük kemiği kırığı tanısıyla açık redüksiyon ve internal tespit ameliyatı olduğu, buna bağlı olarak iki ay boyunca spor aktivitelerine katılmasının, kalabalık yerlerde bulunmasının, araç kullanmasının ve yüzme sporu yapmasının sakıncalı görüldüğü belirtilmiştir. Ayrıca kırığın kaynamasından sonra gerçekleştirilecek ikinci ameliyatla köprücük kemiğine yerleştirilen plağın çıkarılacağı ifade edilmiştir.
12. Gayrettepe Hastanesinde düzenlenen 5/11/2013 tarihli raporda, başvurucu yarı oturur pozisyondayken eski insizyon hattından (ameliyatta oluşan kesi bölgesi) girildiği, plağa ulaşıldığı, dokuz vida ve plak çıkarıldığı, önceki ameliyatta kemikte kırılmış vida ucuna dokunulamadığından kemik içinde bırakıldığı ve işleme son verildiği belirtilmiştir. Buna ek olarak 6/11/2013 tarihli raporda, başvurucunun köprücük kemiği tanısıyla gerçekleştirilen ameliyatta plak vida ekstraksiyonu (ayrılma-çıkarılma) uygulandığı hususu tekrar edilmiştir.
13. Adli Tıp Şube Müdürlüğünün 30/1/2014 tarihli raporunda başvurucunun yaralanmasının basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif nitelikte olmadığı, meydana gelen kırığın yaşam fonksiyonlarına etkisinin orta derecede olduğu bildirilmiştir.
b. Olaya İlişkin Görüntülerin Elde Edilmesine ve Şüpheli Kolluk Görevlilerinin Belirlenmesine İlişkin İşlemler
14. Başsavcılık, 19/12/2013 tarihli yazıyla İstanbul İl Emniyet Müdürlüğünden (İl Emniyet Müdürlüğü) başvurucu hakkında düzenlenen tutanakların onaylı suretlerinin ve olay yerini gören kamera görüntülerinin gönderilmesini istemiştir.
15. Başsavcılık 21/2/2014 tarihinde ise başvurucunun şikâyetine konu TOMA’nın ve bu aracı kullanan polis memurlarının kimliklerinin tespit edilmesi için İl Emniyet Müdürlüğüne yazı yazmıştır. İl Emniyet Müdürlüğü 18/3/2014 tarihli cevabında başvurucu hakkında herhangi bir işlem yapılmadığını belirtmiş ve olay yerini gösteren kamera kayıtlarını göndermiştir.
16. Şişli İlçe Emniyet Müdürlüğü tarafından yazılan yazıda 82242 kod No.lu MOBESE kamerası görüntülerinin incelendiği, görüntüde çok fazla kişi olduğundan başvurucunun tespit edilemediği, görüntülerde herhangi olumsuz bir durum yaşanmadığı bildirilmiştir. Ayrıca İl Emniyet Müdürlüğü 15/4/2014 tarihli cevabında, soruşturma konusu olayın gerçekleştiği tarihin kamuoyunda Gezi Parkı eylemleri olarak bilinen protesto gösterilerinin başlangıcı olduğunu belirtmiş ve buna göre TOMA’ların Taksim Meydanı ve çevresinde görevlendirildiğini açıklayarak polis memurlarının gün içinde bulundukları noktaların ve müdahalelerinin tespit edilemediğini ifade etmiştir.
17. Temin edilen MOBESE kamera görüntülerinin incelenmesiyle ilgili 14/3/2014 tarihli CD İzleme Tutanağı’nda ise göstericilerin farklı zaman dilimlerinde olay yerinde toplandığının, kolluk görevlilerinin zaman zaman göstericilere müdahale ettiğinin tespit edildiği bildirilmiştir. Tutanakta insan sayısının çok olması nedeniyle başvurucunun tespit edilemediği, görüntüde soruşturmaya konu olaya rastlanmadığı ifade edilmiştir.
18. 15/4/2014 tarihli tutanakta, başvurucunun yaralandığı yerde bulunan Fransız Lisesi yönetimi ile yapılan görüşmede olay tarihine ait kamera görüntüsü bulunmadığının tespit edildiği açıklanmıştır.
19. 24/2/2015 tarihli bilirkişi raporunda, Taksim istikametinden gelen 63536 numaralı TOMA’nın saat 19.55 sıralarında kamera görüntüsüne girdiği ve Osmanbey istikametine doğru kamera açısından çıktığı belirlenmiştir. Buna ek olarak raporda Taksim istikametinden gelen 63533 numaralı TOMA’nın saat 20.10 sıralarında kamera görüntüsüne girdiği ve yine Taksim istikametine doğru kamera açısından çıktığı belirtilmiştir.
20. Soruşturma aşamasında alınan 18/5/2015 tarihli bilirkişi raporuna göre "31.05.2013 Şişli Harbiye Önü" ve "31.05.2013 Şişli Halaskargazi Caddesi" ismiyle kayıtlı videolar ile üzerinde "Harbiye 31.05.2013 15.00-23.59, 89-42" yazılı DVD’ye kayıtlı video izlenmiştir. Bilirkişi raporuna göre görüntülerde akşam saatlerinde kalabalık eylemci grupların toplanarak araçların geçişini engelledikleri, Çevik Kuvvet polislerinin tazyikli su ve gaz ile göstericileri dağıttıkları ancak yeniden toplanan göstericilerin gecenin geç saatlerine kadar cadde üzerinde bekledikleri tespit edilmiştir. Bununla birlikte raporda başvurucunun yaralanmasına ilişkin olaya rastlanmadığı belirtilmiştir.
c. Şüphelilerin Savunmaları
21. Başsavcılık, olay tarihinde elde ettiği görüntülerde yer alan 63536 ve 63533 numaralı TOMA’larda görev yapan polis memurlarının şüpheli sıfatıyla ifadelerini almıştır.
22. Şüpheli polis memuru M.K. Başsavcılıkta verdiği 28/4/2015 tarihli ifadesinde; İl Emniyet Müdürlüğü Çevik Kuvvet Şube Müdürlüğünde (Çevik Kuvvet Şubesi) polis memuru olarak çalıştığını, olay tarihinde 63536 No.lu TOMA’da şoför olarak görev yaptığını ifade etmiştir. Olay tarihindeki görevlerinin TOMA aracılığıyla barikat açmak ve toplanan kalabalığı su sıkarak dağıtmak olduğunu, gün boyunca polis memuru ...’la birlikte çalıştıklarını, kendisinin görevinin sadece aracın sevk ve idaresini sağlamak olduğunu, TOMA’nın hareketlerini amirlerinden gelen komuta göre gerçekleştirdiklerini belirtmiştir.
23. Şüpheli polis memuru E.A. 12/5/2015 tarihli ifadesinde; Çevik Kuvvet Şubesinde polis memuru olarak çalıştığını, olay tarihinde 63536 numaralı TOMA’da operatör olarak görev yaptığını, 63516 numaralı TOMA’ya destek kuvvet olarak olay yerine çağrıldıklarını, TOMA’daki suyun bitmesi sebebiyle Harbiye bölgesinde su sıkmadığını ifade etmiştir.
24. Şüpheli polis memuru F.Z. 26/5/2015 tarihli ifadesinde; olay tarihinde 63533 numaralı TOMA’da şoför olarak görev yaptığını, amirlerinin talimatları doğrultusunda toplantı ve gösteri yürüyüşüne muhalefet eden şahısların dağıtılması için TOMA aracılığıyla su sıktıklarını, başvurucunun şikâyetine konu olayı hatırlamadığını beyan etmiştir.
25. Şüpheli polis memuru Ö.S.K. ise 26/5/2015 tarihli ifadesinde; olay tarihinde 63533 numaralı TOMA’da operatör olarak görev yaptığını, amirlerinin talimatları doğrultusunda toplantı ve gösteri yürüyüşüne muhalefet eden şahısların dağıtılması için TOMA aracılığıyla su sıktıklarını, başvurucunun şikâyetine konu olayı hatırlamadığını, diğer şüpheli F.Z. ile birlikte TOMA eğitmenliği yaptıklarını, yirmi beş metreden, yakın mesafeden yüksek basınçlı su sıkmanın zarar vereceğinin bilincinde olduklarını, TOMA ile doğrudan hedef alarak su sıkma imkânı olmadığını belirtmiştir.
d. Delillerin Değerlendirilmesi
26. Başsavcılık 15/6/2015 tarihinde, dava açılmasını gerektirir nitelikte delil olmadığını belirterek şüpheli polis memurları M.K. ve E.A. hakkında kovuşturma yapılmasına yer olmadığına dair ek karar vermiştir. Başsavcılık aynı tarihte şüpheli polis memurları F.Z. ve Ö.S.K.nın kasten yaralama ve görevi kötüye kullanma suçlarından cezalandırılmaları istemiyle iddianame düzenlemiş; iddianamede başvurucunun şüphelilerin bulunduğu TOMA’dan sıkılan suyun etkisiyle yaralandığını kabul etmiş ancak bu kabulü somut bir delille ilişkilendirmemiştir. İddianamenin ilgili kısmı şöyledir:
"31/05/2013 günü saat 18.00 ila 21.00 arasında şüphelilerin içinde bulundukları TOMA aracı ile Harbiye bölgesinde görev yaptıkları sırada, şikayet dilekçesinde yazıldığı üzere, yirmibin kişilik insan topluluğuna katılan şikayetçi ...’ın Harbiye’den Taksim semtine doğru yürümeye başladığı sırada izinsiz gösteri yürüyüşünü dağıtmak amacı ile şüphelilerin içinde bulunduğu TOMA’dan sıkılan suyun şikayetçinin düşerek yaralanmasına sebep olduğu,
...
Dosya içerisine getirilen CD’ler üzerinde yapılan incelemeler sonucu düzenlenen, bilirkişi raporlarında, şikayetçinin düşme anını ait görüntülerin tespit edilemediğinin bildirildiği,
Şüpheliler [Ö.S.K.] ve [F.Z.nin] savcılıkta alınan ifadelerinde; suçlamayı kabul etmediklerini, olay günü 63533 nolu TOMA’da operatör ve şoför olarak çalıştıklarını, Taksim ve Gezi Parkı civarında günlerce süren bildirimsiz, izinsiz toplantı ve gösterilerdeki göstericilerin, güvenlik görevlilerince uyarılmalarına karşın, uyarıların dikkate alınmayıp, gösterilerin sürdürülmesi karşısında en demokratik ülkelerde bile toplumsal olaylarda kullanılan gaz ve su sıkma yöntemleri ile olayların bastırılıp, kamu düzenin sağlanması düşüncesi ile TOMA’dan su sıkıldığını,
... bildirdikleri yukarıda yazılı deliller ve evrak içeriğinden anlaşılmaktadır."
2. Kovuşturma Süreci
a. Sanıkların Savunmaları
27. Polis memurları hakkında açılan ceza davası İstanbul 7. Asliye Ceza Mahkemesince (Asliye Ceza Mahkemesi) görülmüştür. Mahkeme, davanın 24/11/2015 tarihli ilk celsesinde F.Z.nin savunmasını almıştır.
28. F.Z. savunmasında olayın meydana geldiği gün görevli olduğunu, saat 18.00 ile 21.00 arasında Taksim-Harbiye bölgesinde olabileceklerini, yakın mesafeden su sıkmayla ilgili bir olay hatırlamadığını, suçlamayı kabul etmediğini ifade etmiştir.
29. Asliye Ceza Mahkemesi 2/3/2016 tarihli ikinci celsede sanık polis memuru Ö.S.K.nın savunmasını Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) vasıtasıyla almıştır. Ö.S.K. savunmasında olay günü Taksim mevkiinde görev yapan on dört TOMA olduğunu, özellikle belirli bir hedefe veya kişiye odaklanarak gaz ya da su sıkılmasının söz konusu olamayacağını, plakanın TOMA araçlarının üzerinde çok büyük harflerle yazılı olduğunu, başvurucunun bu plakayı görmesi gerektiğini, mağdurun ayağı takılarak düşme sonucu da yaralanmış olabileceğini, kullandıkları TOMA’nın arızalı olması nedeniyle basınçlı su sıkılamadığını ifade etmiştir.
b. Başvurucunun ve Tanıkların Beyanları
30. Başvurucu; davanın 24/11/2015 tarihli ilk celsesinde verdiği ifadesinde Taksim’e doğru yürürken gaz kokusu ve dumanın yoğunlaşması nedeniyle polis memurlarının müdahalesinin başladığını anladığını ve bir apartmanın içine girdiğini beyan etmiştir. Gazdan etkilenerek hava almak için dışarı çıktığında kalabalık grubun dağıldığını fark ettiğini, sokaktayken bir darbeyle yere düştüğünü, ayağa kalkmak isterken tekrar düştüğünü, üstünün ıslandığını, pembe kırmızı bir renge döndüğünü fark ettiğini ifade etmiştir. Ayrıca polis memurlarının kendisine hakaret ettiğini iddia eden başvurucu, o sırada tanımadığı bir kişinin kolundan tutarak kendisini yerden kaldırdığını ve bir apartmanın içine götürdüğünü belirtmiştir.
31. Asliye Ceza Mahkemesi 4/10/2016 tarihli dördüncü celsede olay günü başvurucunun yanında olan arkadaşı G.H.yi tanık sıfatıyla dinlemiştir. G.H. beyanında olay tarihinde Notre Dame de Sion Fransız Lisesi civarında gösteri yapan yaklaşık beş bin kişilik bir grup olduğunu, başvurucu ile birlikte yürüyerek grubun ortasına kadar ilerlediklerini, bu sırada kolluk görevlilerinin TOMA’larla gaz ve su sıkarak müdahalede bulunduğunu, her yerin gaz bulutuyla kaplandığını, gazın etkisiyle ara sokaklara doğru kaçtıkları sırada beş TOMA gördüğünü, bu esnada başvurucuyu kaybettiğini, girdiği apartmanın içinde yaklaşık 30-40 dakika bekledikten sonra bir kadının başvurucuyu getirdiğini belirtmiştir. Ayrıca başvurucunun saçlarının dağınık, yüzünün bembeyaz, üstünün ıslak ve kırmızı renkli olduğunu, sol tarafından beline doğru berelenme olduğunu ve köprücük kemiğinin anormal durduğunu gördüğünü söyleyen G.H., nefes almakta zorlanan başvurucuyu ambulansla hastaneye götürdüklerini söylemiştir.
32. Aynı celsede tanık sıfatıyla dinlenen B.H. beyanında olay tarihinde yoğun gazın etkisiyle bir apartmanın girişine sığındığını, yaklaşık 5-10 dakika beklediğini, bir TOMA’nın geçişini bekledikten sonra sokağa çıktığını, sokağın sakin olduğunu, 30-40 metre ileride başvurucuyu gördüğünü, bu sırada yanından geçen diğer bir TOMA’nın su sıktığı başvurucunun yere kapaklandığını, başvurucuyu kaldırıp bir apartmana götürdüğünü, başvurucunun her iki TOMA’nın da sıktığı sulardan etkilendiğini, ilk TOMA’nın sıktığı suyun etkisiyle yere düştüğünü, bu düşme anını görmediğini, başvurucunun ikinci TOMA’nın sıktığı suyla tekrar hızla yere kapaklandığını beyan etmiştir. İkinci TOMA’nın ilkinden birkaç dakika sonra geçtiğini ifade eden B.H. gördüğü ilk TOMA’nın dönüş yaparak tekrar olay yerine gelip gelmediğini, ayrı zamanda gördüğü TOMA’ların aynı araç olup olmadığını bilmediğini belirtmiştir.
c. Olaya İlişkin Görüntülerin Elde Edilmesi İçin Yapılan İşlemler ve Bilirkişi Raporu
33. Asliye Ceza Mahkemesi 24/11/2015 tarihli celsede Anadolu Ajansı, Cihan Haber Ajansı ve Doğan Haber Ajansına müzekkere yazılarak olayın gerçekleştiği Notre Dame civarında meydana gelen su ve gazlı müdahaleye ilişkin görüntülerin olup olmadığının sorulmasına ve varsa gönderilmesinin istenmesine karar vermiştir. Anadolu Ajansı ve Cihan Haber Ajansı arşiv kayıtlarında görüntü bulunmadığını bildirmiş, Doğan Haber Ajansı ise istenen görüntüleri 18/12/2015 tarihli yazının ekinde bulunan DVD ile göndermiştir.
34. Buna ek olarak Asliye Ceza Mahkemesi 16/2/2018 tarihli celsede, olay tarihinde saat 18.00 ile 21.00 saatleri arasında Harbiye ve Taksim arasındaki güvenlik kamerası görüntülerinin istenmesine karar vermiştir.
35. Dosya kapsamındaki görüntülerin değerlendirilmesini isteyen Asliye Ceza Mahkemesi 12/6/2018 tarihli celsede, anılan görüntülerin polis memuru olmayan bir bilirkişiye teslim edilerek rapor düzenlenmesine karar vermiştir.
36. Asliye Ceza Mahkemesinin anılan kararına göre düzenlenen 8/1/2019 tarihli bilirkişi raporunun sonuç bölümünde saat bilgisi olmayan görüntülerde olayın gerçekleştiği iddia edilen bölgede değişik zamanlarda 63533, 63534, 63516, 63538 63536 ve bazen de numarası okunamayan TOMA’ların tazyikli su ile göstericilere müdahalede bulunulduğunun görüldüğü açıklanmıştır. Buna ek olarak aynı bölgede saat 19.00 ile 20.00 arasındaki görüntülerde 63533 ve 63516 numaralı TOMA’ların gösterici gruba tazyikli suyla müdahale ettiklerinin belirlendiği ifade edilmiştir. İncelenen diğer görüntülerin başvurucunun yaralandığını ileri sürdüğü yeri göstermediği açıklanan raporda incelenen görüntülerin hiçbirinde başvurucunun yaralandığı olayın tespit edilemediği belirtilmiştir.
d. Delillerin Değerlendirilmesi
37. Asliye Ceza Mahkemesi 7/2/2019 tarihinde, suçun sanık polis memurları tarafından işlendiğinin sabit olmadığı gerekçesiyle beraat kararı vermiştir. Karar gerekçesinde öncelikle kamuoyunda Gezi Parkı eylemleri olarak bilinen olaylara ilişkin değerlendirmelerde bulunan Mahkeme, ilk aşamada sıradan vatandaşların da katıldığı ve desteklediği gösterilerin devlete karşı bir eyleme dönüştürüldüğünü ve kolluk kuvvetlerinin tamamı kanunsuz olan eylemlere hukuka uygun şekilde müdahale ettiklerini belirtmiştir. Anılan olaylar sırasında çok fazla sayıda TOMA’nın görev yaptığını açıklayan Asliye Ceza Mahkemesi, başvurucunun sanıkların kullandığı TOMA’nın eylemi sonucu yaralandığının tespit edilemediğini, aksi kabul edilse dahi polis memurlarının başvurucuyu bilerek ve isteyerek yaraladıklarının kabul edilemeyeceğini, TOMA’lardan biri seçilmek suretiyle dava açıldığını ifade etmiştir. Bununla birlikte Mahkeme, sanıkların daha önceki eğitimlerine ve mesleki tecrübelerine göre hareket etmelerinin emrin kanunsuz olması manasına gelmediğini kabul ettiğini de açıklamıştır. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"Suç tarihinde İstanbul’da GEZİ OLAYLARI diye adlandırılan eylemler meydana geldiği; ne için başladığı, nasıl devam ettiği bilinmeyen ve açıklanamayan, ancak dış dünyanın özellikle izlediği ve hatta Avrupa’da birçok ülke ve ABD’de 24 saat canlı yayınlarla, TÜRKİYE’DE İÇ SAVAŞ diye özellikle aktarılan olaylar yaşandığı; bu olayların, birçok haberde ve dosyada bulunan video görüntülerinde izlendiği üzere suratları maskeyle kapalı, ellerinde birçok yaralayıcı alet olan kişilerce yönlendirildiği; bu tür yargılamaların yapıldığı birçok davada açıkça görüldüğü gibi, el yapımı patlayıcılar, tuzaklanmış öldürücü ve yaralayıcı özellikte düzenekler kullanıldığı; bu tür yaralayıcı ve öldürücü aletlerin, sıradan vatandaşlarca yapılmasının mümkün olmadığı; önceleri tepkilerini dile getirmek isteyen sıradan vatandaşların da katıldığı ve desteklediği, Taksim Meydanındaki ağaçların kesilmemesi isteğinden kaynaklandığı düşünülen masum eylemleri daha sonra tam bir kaos ortamı oluşturacak şekilde ve kontrolsüzce büyütüldüğü; devlete karşı bir eylem haline getirildiği; nitekim toplumca tanınan kişilerin bile televizyon kanallarına ’İstanbul, İstanbul halkı tarafından ele geçirildi’ şeklinde provokatif açıklamalar yapılmak suretiyle çarptırıldığı hale getirildiği; oluşan kargaşa ve kaos ortamından birçok vatandaşın doğrudan zarar gördüğü; Taksim’de işyeri bulunan birçok esnafın binlerce lira zararının oluştuğu; hatta bunun devamında günlerce işyerlerinin açılamaması sebebiyle çevredeki yaşan insanlar ve esnafın kan ağladığı bir hale getirildiği;
Devletin de böyle bir harekete karşı reaksiyon vererek, tamamı kanun dışı olan bu eylemlere, kanunların emrettiği şekilde müdahalede bulunarak güvenlik kuvvetleriyle olayları bastırmaya çalıştığı; bunun için devletin kendine verdiği zabıta aletlerini kullandığı; bu aletlerin kullanılması sırasında, olaylara katılan kişiler hedef alınmaktaysa da, tesadüfen oralarda bulunan kişilerin de zarar gördüklerinin bilinmekte olduğu;
...
Olayların devamı sırasında birçok TOMA’nın olaylarda kullanıldığı; nitekim CD.lerde de birçok TOMA’nın olay yerinde olduğunun görüldüğü; bunlardan hangisinin kullanılması sırasında mağdurun yaralandığının kesinlikle anlaşılmasının ve tesbitinin mümkün olmadığı; buna karşılık olaya müdahale eden TOMA’lardan bir tanesi seçilmek suretiyle dava açıldığının açık olduğu; katılanın yaralanması sırasında, sanıkların kullandığı TOMA’nın müdahalede bulunduğunun sabit olmadığı; olsa bile o kargaşa içinde sanıkların, olaylara fiilen katılmadığını söyleyen mağduru bilerek ve hedef alarak yaraladıklarını kabul etmenin mümkün olmadığı; birkaç defa yaptırılan bilirkişi incelemelerinde de genel fotoğraflamalar yapıldığının görüldüğü;
Bu davanın, gezi olayları sırasında TOMA’lar aracılığıyla ve polis şiddetiyle insanların yaralanıp yaralanmadığının tesbiti olmayıp, mağdurun, sanıkların kusurlu ve kanuni yetkilerini aşarak yaralanmasına sebebiyet verilip verilmediğinin olduğu; mahkememizce de bu konuda yoğunlaşılarak davanın ele alındığı;
Yine katılan vekilinin, olay tarihinde TOMA görevlilerinin, su sıkılması emri sonunda, su sıkmanın miktarını, tazyik dereceğini kullanıcıların uygulaması sebebiyle, sınırın aşılması konusunda sanıkların sorumlulukları olduğunu; kaldı ki kanunsuz emrin dinlenmemesi gerektiği konusunda iddiası mevcutsa da, sanıklara müdahale edilmesi emri verildikten sonra, eylemci topluluğa karşı kendilerine daha önce verilen eğitimler ve mesleki tecrübelerine göre hareket etmelerinin, emrin kanunsuz olması manasına gelmediği... [değerlendirilmiştir.]"
38. Beraat kararına karşı başvurucu vekili tarafından yapılan istinaf talebi İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Ceza Dairesi tarafından esastan kesin olarak reddedilmiştir. İstinaf talebinin reddi kararını 13/12/2019 tarihinde öğrenen başvurucu 7/1/2020 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
C. Tam Yargı Davası Süreci
39. Başvurucu 29/9/2014 tarihinde idarenin kusurlu eylemi nedeniyle yaralandığını ileri sürerek İçişleri Bakanlığı aleyhine manevi tazminat talebiyle tam yargı davası açmıştır.
40. İstanbul 2. İdare Mahkemesi (İdare Mahkemesi) 30/12/2015 tarihinde anılan davanın reddine karar vermiştir. İdare Mahkemesi kararında başvurucunun yaralanmasının idarenin eyleminden kaynaklandığına dair bilgi ve belge olmadığına vurgu yaparak idareye atfedilebilecek ve hizmet kusuru oluşturabilecek bir eylem bulunmadığını kabul etmiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"... [S]omut olay açısından çözümlenmesi gereken şey, davacı açısından oluşan zararın, davalı idarenin yürüttüğü güvenlik kamu hizmetinden bağımsız olarak düşünülüp düşünülemeyeceği; yani, zarar ile eylem arasındaki illiyet bağının olup olmadığı ile ilgilidir.
Özetle; yukarıda da izah edildiği gibi; idarenin güvenlik kamu hizmetini yürütürken gerek güvenlik kamu hizmetinin muhatabı olan kişiye ve gerekse üçüncü kişilere vermiş olduğu zarardan sorumlu olup, kamu hizmetinin yürütümü ile ilgili olarak her türlü önlemi ve denetimi yapma sorumluluğu olduğu da açıktır. Ancak, yukarıda da izah edildiği gibi; idarenin kamu hizmetinin yürütümündeki denetim eksiklikleri ve ya kamu hizmeti sırasında personelin işlediği suç düzeyindeki eylemlerinden sorumlu olabilmesi için; ortada kusurlu bir eylemin varlığının yetmediği, idarenin kusurlu eylemi ile oluşan zarar arasında bir illiyet bağı olması gerektiği; yani, idareye atfedilebilecek bir kusurlu davranışın bulunması gerektiği, idarenin davranışının aktif veya pasif nitelikte olması gerektiği aşikardır.
Dava dosyasının incelenmesinden, davacı tarafından, 31/05/2013 tarihinde iş çıkışı Harbiye’den Taksim yönüne doğru ilerleyen eylemcilere katıldığı, bu eyleme kolluk görevlilerince müdahale edildiği, müdahaleye katılan Toplumsal Olaylara Müdahale Aracının (TOMA) kendisini hedef alarak kimyasal içerikli su sıktığını ve bu nedenle havaya savrularak düştüğü, Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde yapılan ilk muayenede sol köprücük kemiğinin kırıldığı, belinde, kollarında ve gözlerinde su ve gazın etkisiyle ekimozlar meydana geldiğinin tespit edildiği, sonrasında alınan Adli Tıp Kurumu raporunda sol omzunda ağrı, deformite ve ödem olduğu, sol klavikula parçalı kırığı saptandığı, kırığın yaşam fonksiyonlarına etkisinin ORTA (3) derece olduğunun belirlendiği, 04/06/2013 tarihinde İstanbul Gayrettepe Florence Nightingale Hastanesi’nde kırığın ameliyat edildiği, yapılan ameliyatta davacının vücudundaki kırık kaynadıktan sonra çıkartılmak üzere plak yerleştirildiği, 05/11/2013 tarihinde söz konusu plağın çıkarılması için ikinci kez ameliyat yapıldığı, tüm bu süreçte iş yaşamının olumsuz etkilendiği, iddiasıyla uğranıldığı öne sürülen manevi zararlara karşılık olarak fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 150.000-TL manevi zararın tazmini istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmıştır
Mahkememizin 22/05/2015 tarihli ara kararı gereği dava dosyasına sunulan bilgi ve belgeler incelendiğinde, davacının iddia ettiği yaralama olayı ile ilgili İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 2013/170318 sayılı soruşturma dosyası ile soruşturma başlatıldığı, sorumluların tespiti için olaya ilişkin mobese görüntü kayıtlarının incelendiği, soruştuma dosyasına sunulan raporda, davacı ...’ın yaralanmasına ilişkin olaya rastlanılmadığının belirtildiği, aynı zamanda olayın olduğu yerde görevli TOMA’yı kullanan polis memurlarının savcılıkça ifadelerine başvurulduğu, polislerin ifadelerinde davacıyı tanımadıklarını, iddia edilen olayın gerçekleşmediğini, eylemlere kanuni çerçevede müdahale ettiklerini beyan ettikleri, savcılığın olayla ilgili iddianame düzenleyerek dava açtığı ancak iddianamede de yaralama olayının tespit edilemediğinin belirtildiği görülmektedir.
Bu durumda her ne kadar görevli polis memurları hakkında kamu davası açılmış olsa da, soruşturma esnasında alınan bilirkişi raporlarında ve savcılık iddianamesinde olay anının tespit edilemediği, davacının yaralanma olayı ile ilgili toplanan delillerde zarara sebep olan olayın idarenin bir eyleminden kaynaklandığına dair bilgi ve belgenin bulunmadığı anlaşılmakla idareye atfedilecek ve hizmet kusurunu oluşturucak bir eylem bulunmadığından manevi tazminat talebinin reddi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır."
41. Davanın reddine dair kararı temyizen inceleyen Danıştay Onuncu Dairesi (Daire) 20/5/2021 tarihinde İdare Mahkemesi kararının onanmasına hükmetmiştir. Başvurucu vekili tarafından yapılan kararın düzeltilmesi istemi de Dairenin 17/2/2022 tarihli kararıyla kesin olarak reddedilmiştir. Başvurucu vekili kararın düzeltilmesi isteminin reddi kararını 5/4/2022 tarihinde öğrenmiş ve 29/4/2022 tarihinde ikinci kez bireysel başvuruda bulunmuştur.
42. Komisyon tarafından 2020/55945 numaralı ikinci başvurunun da kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. 2020/55945 numaralı başvurunun 2020/1408 numaralı başvuru ile birleştirilmesine karar verilmesi gerekir.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Ulusal Hukuk
43. İlgili ulusal hukuk için bkz. ... [1. B.], B. No: 2013/7812, 6/10/2015, §§ 28-30; ... [2. B.], B. No: 2014/5097, 28/9/2016, §§ 22-30; ... [GK], B. No: 2015/12486, 5/11/2020, §§ 29-36.
B. Uluslararası Hukuk
44. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Geylani ve diğerleri/Türkiye (B. No: 10443/12, 12/9/2023) kararında, toplantı ya da gösteriye müdahale eden kolluk görevlilerinin tazyikli su kullanmasıyla ilgili değerlendirmelerde bulunmuştur. Buna göre AİHM öncelikle tazyikli suyun sıkıldığı uzaklığın yanı sıra basınç seviyesi gibi unsurlara bağlı olarak ciddi zarara yol açabileceğini kabul etmiştir (Geylani ve diğerleri/Türkiye, § 84). Bunun yanında tazyikli suyun kullanıldığı olaylarda ciddi yaralanma risklerini önlemek veya en aza indirgemek için kolluk görevlilerince uygun mesafe ve su basıncı gibi hususlarda gerekli tedbirlerin alınması gerektiğini belirtmiştir. Ayrıca AİHM tazyikli suyun etkisiyle yaralanmaların yaşanması hâlinde kolluk görevlilerinin müdahalesinin göstericilere fiziksel bir zarar verilmesi riskini en aza indirgeyecek şekilde usulüne uygun olarak düzenlendiğinin ve yönetildiğinin gösterilmesi gerektiğine karar vermiştir (Geylani ve diğerleri/Türkiye, § 86).
V. İNCELEME VE GEREKÇE
45. Anayasa Mahkemesinin 30/7/2025 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Üst Düzey Kamu Görevlilerinin Eylemleri Nedeniyle Kötü Muamele Yasağının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
46. Başvurucu, maruz kaldığı fiziksel ve sözlü şiddette sorumluluklarının bulunduğunu ileri sürdüğü üst düzey kamu görevlileri hakkında soruşturma yürütülmediğini iddia etmiştir. Bakanlık görüşünde; ceza yargılamasına ve tam yargı davasına ilişkin süreçlere yer verilmiş ve başvurucunun şikâyeti değerlendirilirken ilgili Anayasa hükümlerinin, içtihatların ve diğer tespitlerin dikkate alınması gerektiği ifade edilmiştir.
47. Başvurucunun iddiaları, kötü muamele yasağı kapsamında incelenmiştir. Başvurucu, aynı ihlal iddiasıyla daha önce bireysel başvuru yapmıştır. Anayasa Mahkemesi söz konusu başvurudaki iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar vermiştir (bkz. § 8). Açıklanan gerekçelerle üst düzey kamu görevlilerinin eylemleri nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın mükerrer başvuru niteliğinde olması nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir.
B. Polis Memurlarının Eylemleri Nedeniyle Kötü Muamele Yasağının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
48. Başvurucu; ceza yargılaması sürecinin tamamlanmasından sonra yaptığı 7/1/2020 tarihli başvuruda Gezi Parkı eylemleri sırasında kolluk görevlilerinin, kontrollerindeki TOMA aracılığıyla doğrudan hedef alarak sıktıkları tazyikli suyun etkisiyle vücudunda kemik kırığı oluşacak şekilde yaralandığını ve bu görevlilerin cinsiyetçi hakaretlerine maruz kaldığını belirtmiştir. Sanık polis memuru Ö.S.K.nın istinabe yoluyla dinlenmesi gerekirken savunmasının SEGBİS aracılığıyla tespit edildiğinden yakınan başvurucu, TOMA’yı kullanan polis memurları hakkında taraflı ve subjektif bir gerekçeyle beraat kararı verildiğini iddia etmiştir. Ayrıca idari ve adli soruşturmalarda göre
Benzer Kararlar
İlgili Sayfalar
Kolluk Şiddeti ve Kötü Muamele Şikâyetleri
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2020/1408
Karar Tarihi
30 Temmuz 2025
Oy Durumu
Oyçokluğu
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları