Bireysel Başvuru Kararları · KİŞİLER HUKUKU · HAK İHLALİ
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Nüfus Kaydına Hukuka Aykırı Şerh Nedeniyle Tazminat Talebinin Reddi
B. No: 2021/23043 · 16 Eylül 2026
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 15 Kasım 2026
Kararın Özeti
Türk vatandaşlığından izinle ayrılıp yurt dışında yaşayan mavi kartlı başvurucu, tatil için geldiği Türkiye’de nüfus kaydına terör örgütü şüphelisi şerhi konulduğunu öğrendi ve bir yılı aşkın süre ülkeden çıkamadı. Hakkında soruşturma bulunmadığından şerh idare mahkemesince iptal edildi. Ardından açtığı tam yargı davası, iptalin her durumda tazminat gerektirmediği ve idarenin kusuru bulunmadığı gerekçesiyle reddedildi. Anayasa Mahkemesi, zarar iddialarının somut olarak irdelenmediğini ve tam yargı yolunun pratikte etkisiz kaldığını belirleyerek özel hayata ve aile hayatına saygı hakkıyla bağlantılı etkili başvuru hakkının ihlaline karar verdi.
Hukuki İlke
Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, özel ve aile hayatına müdahale oluşturan işlemin hukuka aykırılığı yargı kararıyla tespit edildiğinde, sonradan açılan tam yargı davasında zararın varlığı, nedenleri ve sürecin kişiye atfedilip atfedilemeyeceğinin somut koşullara göre incelenmesi gerektiğini belirtti. İptal kararının idareyi kendiliğinden tazminle yükümlü kılmadığı yönündeki genel gerekçelerle yetinilmesini, tazmini neredeyse kategorik olarak engelleyen bir yorum saydı. Karar, tazminatın her durumda kabul edileceği anlamına gelmez.
Sonuç
Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkıyla bağlantılı etkili başvuru hakkına ilişkin iddia kabul edilebilir bulundu; Anayasa’nın 20. maddesiyle bağlantılı olarak 40. maddesindeki etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılama için kararın Bolu İdare Mahkemesine gönderilmesine oybirliğiyle karar verildi. Tazminat talebi reddedildi; 40.487,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine hükmedildi.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 20, 40
Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı; etkili başvuru hakkı5682 sayılı Pasaport Kanunu — m. 22
Tam yargı davasını reddeden kararda şerhin dayanağı olarak anılan hüküm5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu — m. 28
Vatandaşlıktan izinle ayrılanların mavi kart sahipliği6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 50, 66
İhlalin giderilmesi için yeniden yargılama
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
... BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2021/23043)
Karar Tarihi: 16/9/2026
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
İrfan FİDAN
Üyeler
:
Recai AKYEL
Selahaddin MENTEŞ
Muhterem İNCE
Yılmaz AKÇİL
Raportör
:
İsmail ŞAHİN
Başvurucu
:
...
Vekili
:
Av. ...
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, idarenin kusuruna dayalı olarak nüfus kaydına konulan şerh nedeniyle yurt dışına çıkılamayan dönemdeki zararların tazmin edilmesine ilişkin açılan tam yargı davasının reddedilmesi nedeniyle özel hayata ve aile hayatına saygı hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Başvurucu 1997 yılında Türkiye Cumhuriyeti yetkili makamlarından izin alarak Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığından ayrılmış ve Avusturya vatandaşlığına geçmiştir. 29/5/2009 tarihli ve 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 28. maddesi gereğince mavi kart sahibi olan başvurucu, Avusturya vatandaşıdır ve Avusturya'da yaşamaktadır.
3. Başvurucu 27/4/2018 tarihinde ailesi ile birlikte tatil için Türkiye'ye gelmiştir. Yurda girişinde yapılan pasaport kontrolünde görevli polis memuru tarafından nüfus kaydında ''Mavikart FETÖ/PDY terör örgütü şüphelisi" şerhi olduğu bilgisi verilmiştir.
4. Başvurucu, yurt dışına çıkışına engel olan anılan nüfus kaydındaki şerhin iptali talebiyle Bolu İdare Mahkemesinde (Mahkeme) 19/4/2019 tarihinde dava açmıştır. Dava dilekçesinde başvurucu; ailesi ile birlikte Türkiye'ye giriş yaptığı sırada havalimanında kendisi hakkında ''Mavikart FETÖ/PDY terör örgütü şüphelisi" kaydı olduğunu öğrendiğini, yurt dışına çıkışına engel olan şerhin kaldırılması için yaptığı idari başvuruların sonuçsuz kaldığını, eşinin Avusturya'ya geri dönmesine karşın kendisinin Türkiye'de kaldığını ve hakkında herhangi bir soruşturma veya kovuşturma bulunmadığını belirtmiştir.
5. Mahkemece ilk olarak 27/6/2019 tarihinde dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiştir. Kararda başvurucu hakkında devam eden veya sonuçlanmış herhangi bir soruşturma ve kovuşturma bulunmadığı belirtilerek yurt dışına çıkışının engellenmesi sonucunu doğurduğu anlaşılan nüfus kaydına ''Mavikart FETÖ/PDY terör örgütü şüphelisi" şerhi konulmasının hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
6. Mahkeme tarafından 9/10/2019 tarihinde dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Karar gerekçesinde Avusturya Viyana Büyükelçiliği tarafından başvurucunun Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanmasına (FETÖ/PDY) aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olduğu bildirildiğinden ''Mavikart FETÖ/PDY terör örgütü şüphelisi" şerhi bilgisi girildiği buna karşın başvurucu hakkında FETÖ/PDY kapsamında herhangi bir soruşturma ve kovuşturma bulunmadığı vurgulanmıştır. Başvurucunun anılan şerhin kaldırılmasına yönelik yaptığı başvuruların sonuçsuz kaldığı ve bir yılı aşkın süredir hakkında işlem yapılmayarak yurt dışına çıkmasının sürüncemede bırakıldığı belirtilerek dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı ifade edilmiştir. Anılan Mahkeme kararı istinaf edilmeyerek 30/11/2019 tarihinde kesinleşmiştir.
7. Başvurucu, anılan Mahkeme kararının kesinleşmesinin ardından 30/12/2019 tarihinde zararlarının tazmin edilmesine ilişkin tam yargı davası açmıştır. Dava dilekçesinde 1978 yılında Avusturya'ya yerleştiğini, kendisi ve ailesinin uzun yıllardan beri Avusturya vatandaşı olduğunu, yıllık iznini geçirmek üzere eşi ile Türkiye'ye giriş yaptığı sırada nüfus kaydında "Mavikart FETÖ/PDY terör örgütü şüphelisi" şerhi düşüldüğünü öğrendiğini, eşinin Avusturya'ya geri dönmesine karşın kendisinin Mahkemenin iptal kararı verene kadar bir yılı aşkın süredir Türkiye'de kalmak zorunda kaldığını, bu süre zarfında Avusturya'da bulunan eşi, çocukları ve sosyal çevresi ile görüşemediğini belirtmiştir. Ayrıca bu süre zarfında Avusturya'ya dönemediği için orada çalışmakta olduğu işyeri tarafından iş sözleşmesinin feshedildiğini, çalışamadığı için maddi zarara uğradığını ve psikolojisinin bozulduğunu belirterek maddi ve manevi zararlarının tazmin edilmesini talep etmiştir.
8. Mahkemece 10/12/2020 tarihinde davanın reddine karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde; Dışişleri Bakanlığının yazısı ile başvurucunun Avusturya'da FETÖ/PDY'ye aidiyeti, iltisakı ve irtibatı bulunduğu gerekçesiyle bildirim yapılması üzerine 15/7/1950 tarihli ve 5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 22. maddesi ile 23/7/2016 tarihli ve 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname (667 sayılı KHK) hükümleri uyarınca Emniyet Müdürlüğü tarafından başvurucunun mavi kartına idari şerh konulduğu ve bu şerh işleminin Mahkemenin 9/10/2019 tarihli kararıyla iptal edildiği belirtilmiştir. Bu tespitler yapıldıktan sonra idarece tesis edilen işlemlerin yargı kararıyla iptal edilmesinin her hâlükârda tazminat ödenmesini gerektirmeyeceği, başvurucu hakkında olağanüstü hâlin şartları içinde genel güvenlik bakımından mahsurlu bulunduğu değerlendirilmesi yapılarak tedbir mahiyetinde mavi kartına şerh konulmasının idarenin kusuru olarak değerlendirilemeyeceği ve somut olayda idarenin kusursuz sorumluluğuna da gidilemeyeceği sonucuna varılmıştır.
9. Başvurucunun bu karara karşı yaptığı istinaf kanun yolu başvurusu, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesinin (Daire) 7/4/2021 tarihli kararıyla Mahkeme kararının hukuka ve usule uygun olduğu belirtilerek kesin olarak reddedilmiştir.
10. Başvurucu vekili, nihai kararı 22/4/2021 tarihinde tebellüğ ettikten sonra 6/5/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
11. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME
12. Başvurucu; hakkında herhangi bir soruşturma ve kovuşturma olmamasına karşın nüfus kaydına FETÖ/PDY şüphelisi şerhinin düşüldüğünü, söz konusu şerhin hukuka aykırı olduğunun Mahkemenin iptal kararıyla ortaya konulduğunu, iptal kararının ardından açtığı tam yargı davasının hukuka aykırı olarak reddedildiğini iddia etmiştir. Avusturya'da yaşadığını, ailesinin ve sosyal çevresinin orada olduğunu, yurt dışına çıkmasını engelleyen şerh nedeniyle Türkiye'de kaldığı süreç içinde Avusturya'da çalıştığı işyerinde sözleşmesinin feshedildiğini, kazanç kaybına uğradığını, ailesi ve sosyal çevresi ile görüşmediği için psikolojik olarak tedavi görmek zorunda kaldığını belirten başvurucu, bu kapsamda adil yargılanma hakkı ile özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
13. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) tarafından sunulan görüş yazısında; başvuru konusu olaya ilişkin Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarına yer verildikten sonra başvurucunun özel hayata saygı hakkının ihlal edilip edilmediği konusunda yapılacak incelemede Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri ile somut olayın kendine özgü koşullarının dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
14. Başvurucunun şikâyetinin nüfus kaydına konulan şerhin hukuka aykırı olduğunun mahkeme kararıyla ortaya konulmasının ardından açılan tam yargı davasında söz konusu şerh nedeniyle yurt dışına çıkamadığı dönemde işini kaybettiğine, ailesi ve sosyal çevresi ile görüşememesi nedeniyle uğradığını iddia ettiği zararlarının tazmin edilmemesine ilişkin olduğu anlaşılmıştır. Dolayısıyla somut olayda şikâyetin özü, nüfus kaydındaki şerhin kısa sayılamayacak bir süre boyunca kaldırılmayarak bu süre zarfında zorunlu olarak Türkiye'de kalmasının başvurucunun mesleki ve aile yaşamını zedelemesine, ayrıca başvurucunun özel ve aile hayatına yapılan müdahaleden kaynaklanan zararın idari ve yargısal süreçlerin sonucunda giderilmemesine yönelik olduğu görülmektedir. Böylece başvurucunun anılan iddiaları -bir bütün olarak- özel hayata ve aile hayatına saygı hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkı kapsamında incelenmiştir (benzer yönde değerlendirme için bkz. ... [1. B.], B. No: 2021/4654, 16/7/2025, § 15).
15. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan özel hayata ve aile hayatına saygı hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
16. Etkili başvuru hakkı anayasal bir hakkının ihlal edildiğini ileri süren herkese, hakkın niteliğine uygun olarak iddialarını inceletebileceği makul, erişilebilir, ihlalin gerçekleşmesini veya sürmesini engellemeye ya da sonuçlarını ortadan kaldırmaya (yeterli giderim sağlama) elverişli idari ve yargısal yollara başvuruda bulunabilme imkânı sağlanması olarak tanımlanabilir (Y.T. [GK], B. No: 2016/22418, 30/5/2019, § 47; ..., § 17).
17. Kişilerin etkili başvuru hakkı açısından sahip oldukları güvencenin kapsamı, ihlal iddiasına konu edilen hakkın niteliğine göre değişmektedir. Fakat genel olarak ifade edilmelidir ki Anayasa’nın 40. maddesi uyarınca sağlanması gereken başvuru yolunun hem teoride hem de uygulamada ileri sürülen ihlali önleme, ihlal devam etmekte ise sonlandırma veya gerçekleşip sona ermiş ihlallere yönelik olarak da makul bir tazmin imkânı sunma açısından etkili olması gerekmektedir (K.A. [GK], B. No: 2014/13044, 11/11/2015, § 71). Bu nitelikte bir başvuru yolu yoksa etkili başvuru hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılacaktır (... [1. B.], B. No: 2020/25276, 9/1/2024, § 48; ..., § 18).
18. Bunun yanında adli ve idari yargıda açılacak tazminat davalarının makul derecede dikkatli ve özenli inceleme şartını yerine getirmesi gerekmektedir. Yargılama makamlarının bu tür olaylara ilişkin yürüttükleri yargılamalarda yeterli derinlik ve özenle bir inceleme yapıp yapmadıklarının ya da ne ölçüde yaptıklarının da Anayasa Mahkemesi tarafından değerlendirilmesi gerekmektedir. Zira yargılama makamları tarafından bu konuda gösterilecek hassasiyet, yürürlükteki yargı sisteminin daha sonra ortaya çıkabilecek benzer hak ihlallerinin önlenmesinde sahip olduğu önemli rolün zarar görmesine engel olacaktır (..., § 19).
19. Somut olayda başvurucunun nüfus kaydındaki terör şüphelisi olduğuna dair şerhin hukuka aykırı bir işlem olduğu yargılama makamları tarafından tespit edilmiştir. Başvurucunun bu hukuka aykırılığa dayanarak yapmış olduğu tazminat talebi ise reddedilmiştir. Bu durumda Anayasa Mahkemesinin yapacağı inceleme, hukuka aykırı bir idari işlemin varlığı da dikkate alınarak başvurucuya yeterli bir giderim sağlanıp sağlanmadığı ile sınırlı olacaktır (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. ..., § 20).
20. Başvurucunun özel ve aile hayatına müdahale teşkil eden işlemin hukuka aykırılığı yargı kararıyla tespit edildiğinden ihlalin giderimini sağlayacak şekilde etkili bir hukuk yolunun ve çözümün ilgili mercilerce sunulması gerekir. Başvurucunun yaşanan süreç içinde manevi olarak zarara uğradığına ilişkin açık bir iddiasının bulunduğu ve mavi kartına şerh konulmasına ilişkin işlemin hukuka aykırı olduğunun mahkeme kararıyla tespit edildiği görülmektedir. Bu durumda başvurucunun özel ve aile yaşamının zarar görmesine ve manevi elem yaşamasına neden olduğu ileri sürülen sürecin başvurucuya atfedilebilecek bir durumdan kaynaklanıp kaynaklanmadığının ve yaşadığı süreçten doğan zararlarının tazmininin gerekip gerekmediğinin ilgili yargı mercilerince somut koşullar dikkate alınarak etkili bir başvuru yolunun gerektirdiği şekilde irdelenmesi gerekir.
21. Başvuruya konu süreçte nihai olarak verilen ret kararında idari işlemin iptal edilmesinin idareyi doğrudan tazmin sorumluluğu altına sokmayacağı, başvurucuya tazminat ödenmesini gerektirmediği ve idarenin kusursuz sorumluluğuna da gidilemeyeceği belirtilerek genel gerekçelere yer verilmiştir. Dolayısıyla başvurucunun zararın mevcut olduğuna ve nedenlerine ilişkin açık iddiaları irdelenmemiş, süreçten kaynaklandığını ileri sürdüğü manevi zararlarının tazmininin gerekip gerekmediği hususunda somut koşullar dikkate alınarak bir değerlendirme yapılmamıştır.
22. Bu durumda somut olaydaki yargısal yaklaşım, sona ermiş müdahaleye ilişkin makul bir tazmin imkânı sunma açısından başvurucuya etkili çözüm yolu sağlayamamıştır. Diğer bir anlatımla yargılama makamlarınca yapılan yorum, başvurucunun uğradığını ileri sürdüğü zararın tazmin edilmesini neredeyse kategorik olarak engelleyecek mahiyette olmuş; yeterli giderimde bulunma ve uygun bir telafi şansı sunma konusunda başvurucuya elverişli bir başvuru yolu imkânı sağlamamıştır.
23. Sonuç olarak yargılama bir bütün hâlinde incelendiğinde yargılama makamlarınca ulaşılan sonucun özel hayata ve aile hayatına saygı hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının gerçekleştirilmesi için tam yargı davası müessesesinin pratikte etkisiz hâle gelmesine ve başvurucunun doğan zararlarının giderilmemesine yol açtığı değerlendirilmiştir.
24. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun özel hayata ve aile hayatına saygı hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
III. GİDERİM
25. Başvurucu; ihlalin tespitine, yeniden yargılama yapılmasına ve 100.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi talebinde bulunmuştur.
26. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı mercilerinin yapması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda bkz. ... [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; ... ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; ... (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
27. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasının yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
IV. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen özel hayata ve aile hayatına saygı hakkıyla bağlantılı olarak Anayasa'nın 40. maddesinde güvence altına alınan etkili başvuru hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir örneğinin özel hayata ve aile hayatına saygı hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak amacıyla Bolu İdare Mahkemesine (E.2019/1050, K.2020/1004) GÖNDERİLMESİNE,
Ç. Başvurucunun tazminat talebinin REDDİNE,
D. 487,60 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 40.487,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
E. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 16/9/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Benzer Kararlar
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Mühürlenen Kiralık Taşınmazın Kira Kaybında Etkili Başvuru
Tüm Kişiler Hukuku Kararları ›
İlgili Sayfalar
İdari İşlemden Doğan Zararlar İçin Tam Yargı Davası
İdari İşlemlere Karşı İptal ve Tam Yargı Davaları
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2021/23043
Karar Tarihi
16 Eylül 2026
Oy Durumu
Oybirliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları