Bireysel Başvuru Kararları · CEZA HUKUKU · HAK İHLALİ
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Salgın Döneminde Açık ve Kapalı Görüş Kısıtlamalarında Kanuni Dayanak
B. No: 2021/53040 · 17 Haziran 2026
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 6 Kasım 2026
Kararın Özeti
Salgın döneminde açık görüşlerin kısıtlanması ve kapalı görüşteki kişi sayısının sınırlandırılması, eş ile küçük çocukların birlikte ziyaretini engelledi. Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, ziyaret hakkını bu biçimde kısıtlamaya imkân veren açık kanuni düzenleme bulunmadığını belirledi. Aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ve manevi tazminat ödenmesine karar verdi. Kısıtlamalar sona erdiğinden yeniden yargılama gerekli görülmedi. Öğrenci çocuğun hafta sonu ziyareti talebi ise önce ilgili mercilere sunulmadığı için esastan incelenmedi.
Hukuki İlke
Ceza infaz kurumunda aile görüşünü sınırlayan idari tedbir, erişilebilir ve öngörülebilir açık bir kanuni temele dayanmalıdır; ziyaret hakkını düzenleyen hüküm idareye bu hakkı genel biçimde kısıtlama yetkisi olarak genişletilemez.
Sonuç
Salgın dönemindeki görüş kısıtlamaları nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ve manevi tazminat ödenmesine karar verildi. Maddi tazminat talebi reddedildi; yeniden yargılamada hukuki yarar görülmedi.
Kararın Kapsamı
İhlal, salgın döneminde uygulanmış görüş kısıtlamalarına ilişkindir. Hafta sonu görüş talebinin esasına ilişkin bir ihlal hükmü kurulmamış; bu talebin olağan mercilere zamanında sunulmadığı belirtilmiştir.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 20
kanunilik ve aile hayatı5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun — m. 83
ziyaret hakkı ve kanuni yetkinin sınırı
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Başvurucu, avukat ve olay kişilerine ait açık adlar gizlenmiştir. Resmî maskeler, hâkim ve raportör adları ile atıf yapılan karar adları korunmuştur.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
... BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2021/53040)
Karar Tarihi: 17/6/2026
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
İrfan FİDAN
Üyeler
:
Recai AKYEL
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Selahaddin MENTEŞ
Yılmaz AKÇİL
Raportör
:
Abdurrahman Remzi AKPINAR
Başvurucu
:
...
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, koronavirüs salgınına yönelik tedbirler kapsamında ceza infaz kurumundaki görüşlerin kısıtlanması ve ziyaret gününün öğrenim gören çocuğuyla görüşmeyi sağlayacak şekilde belirlenmesi talebinin reddedilmesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Başvurucu, başvuru tarihinde silahlı terör örgütüne üye olma, siyasal ve askerî casusluk suçlarından Osmaniye 2 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (İnfaz Kurumu) hükümlü olarak bulunmaktadır.
3. Türkiye'de ilk kez 11/3/2020 tarihinde görüldüğü açıklanan COVID-19 hastalığının pandemiye dönüşmesi üzerine oluşturulan Sağlık Bakanlığı Koronavirüs Bilim Kurulunun tavsiye kararları doğrultusunda Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünce (Genel Müdürlük) başsavcılıklara gönderilen farklı tarihli yazılar ile mahpusların açık ve kapalı görüş haklarının kullanımına ilişkin sınırlamalar getirilmiştir.
4. Başvurucu 24/8/2021 tarihinde İnfaz Hâkimliğine şikâyet dilekçesi sunmuştur. Dilekçesinde 2 ve 7 yaşlarında iki çocuğu olduğunu, bu çocuklarının bakımını eşinin üstlendiğini, hâlihazırda kapalı görüş kişi sayısının iki kişi ile sınırlı olması nedeniyle eşinin 7 yaşındaki çocuğu ile ziyarete gelmesi hâlinde diğer çocuğundan ayrılmak zorunda kaldığını belirterek kapalı görüş kişi sayısının artırılmasını talep etmiştir. Başvurucu, aynı tarihte sunduğu ikinci şikâyet dilekçesinde ise ailesinin ve kendisinin koronavirüs salgını ile ilgili gerekli aşılarının tam olduğunu belirterek açık görüş imkânının da sağlanmasını talep etmiştir.
5. Osmaniye İnfaz Hâkimliği (Hâkimlik) 8/9/2021 tarihinde başvurucunun her iki talebini de reddetmiştir. Ret kararının gerekçesinde 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'da belirtilen görüş şartlarına aykırı bir durumun olmadığı belirtilmiştir.
6. Başvurucu 17/9/2021 tarihinde karara itiraz etmiştir. İtiraz dilekçesinde; yukarıda belirtilen (bkz. § 4) hususların yanında 7 yaşındaki çocuğunun okula gittiğini, kendisini ziyarete gelmesi durumunda eğitim öğretim hakkından mahrum kalacağını belirterek ziyaretlerinin hafta sonuna alınmasını talep etmiştir.
7. Osmaniye 1. Ağır Ceza Mahkemesi, Hâkimlik kararının usule ve kanuna uygun olduğu gerekçesiyle 22/9/2021 tarihinde itirazı reddetmiştir.
8. Başvurucu, nihai kararı 24/9/2021 tarihinde öğrendikten sonra 18/10/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
9. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME
10. Başvurucunun adli yardım talebi bulunmaktadır. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.
11. Başvurucu; kapalı görüş kişi sayısının iki kişi ile sınırlı olması nedeniyle eşinin küçük yaşlardaki müşterek çocukları ile birlikte kendisini ziyaretine gelemediğini, buna ilişkin kapalı görüş kişi sayısının artırılmasına yönelik talebinin reddedilmesi nedeniyle mağduriyet yaşadıklarını ileri sürmüştür. Başvurucu ayrıca, ziyaretlerin hafta sonuna kaydırılması talebinin reddedilmesi nedeniyle 7 yaşındaki çocuğunun eğitim ve öğretim hakkından mahrum kaldığını ifade etmiştir. Başvurucu; son olarak hem kendisinin hem ailesinin gerekli aşılarının tam olmasına rağmen açık görüş talebinin reddedildiğini belirterek aile hayatına saygı hakkı, eğitim hakkı ve haberleşme hürriyetinin ihlal edildiğini iddia etmiştir.
12. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; başvurucunun aile hayatına saygı hakkının ihlal edilip edilmediği konusunda yapılacak incelemede Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri ile somut olayın kendine özgü koşullarının da dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
13. Başvuru, aile hayatına saygı hakkı kapsamında incelenmiştir.
14. Başvuru formunda başvurucunun aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine yönelik iki şikâyeti bulunmaktadır. İlki, pandemi tedbirleri kapsamında ceza infaz kurumundaki açık görüşlerin kısıtlanmasına ve kapalı görüşteki kişi sayısının sınırlandırılmasına ilişkindir. Başvurucu bu şikâyetine yönelik olağan başvuru yollarını tüketmiştir. Başvurucunun diğer şikâyeti ise ziyaret gününün öğrenim gören çocuğuyla görüşmeyi sağlayacak şekilde belirlenmesine yöneliktir. Ancak başvurucunun 7 yaşındaki çocuğunun eğitim öğretim hakkından mahrum kalmaması için ziyaretlerinin hafta sonuna alınması talebini ilk olarak Ağır Ceza Mahkemesi önünde dile getirdiği görülmektedir. Diğer bir ifadeyle, başvurucu bu talebini İnfaz Kurumuna iletmediği gibi Hâkimlik nezdinde sunduğu şikâyet dilekçelerinde de bu talebinden bahsetmemiştir. Bu bağlamda, başvurucunun ikinci şikâyeti yönünden özen yükümlülüğüne aykırı hareket ederek hukuk sisteminde mevcut idari ve yargısal yolları usulüne uygun olarak tüketmediği anlaşılmıştır. Bu bağlamda başvuru, pandemi tedbirleri kapsamında ceza infaz kurumundaki açık görüşlerin kısıtlanmasına ve kapalı görüşteki kişi sayısının sınırlandırılmasına ilişkin ilk şikâyeti kapsamında değerlendirilmiştir.
15. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
16. Başvurucunun temel şikâyeti, pandemi nedeniyle görüş hakkının kısıtlanması nedeniyle ailesini bir bütün hâlinde ve yeterli şekilde görememesidir. Anayasa Mahkemesince 11/3/2020 tarihinden sonraki süreçte COVID-19 salgını nedeniyle ceza infaz kurumlarında uygulanan açık ve kapalı görüş hakkına yönelik kısıtlamaların aile hayatına saygı hakkına müdahale oluşturduğu kabul edilmiştir (Yunus Bulut [1. B.], B. No: 2020/38826, 20/7/2023, § 42). Somut olayda da bu sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum olmadığı görülmüştür.
17. Anayasa’nın 20. maddesinin birinci fıkrasında güvence altına alınan aile hayatına saygı hakkı madde gerekçesi de dikkate alındığında resmî makamların özel hayata ve aile hayatına müdahale edememesi ile kişinin ferdî ve aile hayatını kendi anladığı gibi düzenleyip yaşayabilmesi gereğine işaret etmektedir (Murat Atılgan [2. B.], B. No: 2013/9047, 7/5/2015, § 22; Marcus Frank Cerny [GK], B. No: 2013/5126, 2/7/2015, § 36).
18. Hükümlü ve tutukluların özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesi hakkı, ceza infaz kurumu idaresinin hükümlü ve tutukluların ailesi ve yakınlarıyla temasını devam ettirecek önlemleri almasını zorunlu kılmaktadır (Mehmet Zahit Şahin [1. B.], B. No: 2013/4708, 20/4/2016, § 36). Ancak ceza infaz kurumunda bulunmanın doğal sonucu olarak idarenin tutuklu ve hükümlülerin anılan hakka müdahale konusunda takdir yetkisinin daha geniş olduğu gözetilmelidir (Mehmet Koray Eryaşa [2. B.], B. No: 2013/6693, 16/4/2015, § 89).
19. Bununla birlikte temel hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamalar Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan kanunilik ölçütünün karşılanması için öncelikle şeklî anlamda bir kanuna dayanmalıdır (Mehmet Akdoğan ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/817, 19/12/2013, § 31; Bülent Polat [GK], B. No: 2013/7666, 10/12/2015, § 75; Fatih Saraman [GK], B. No: 2014/7256, 27/2/2019, § 65; Turgut Duman [1. B.], B. No: 2014/15365, 29/5/2019, § 66). Bununla birlikte şeklî bir kanunun varlığı yeterli olmayıp aynı zamanda kanun, sınırlamanın erişilebilirliğini, öngörülebilirliğini ve kesinliğini ortaya koymalıdır (Halime Sare Aysal [GK], B. No: 2013/1789, 11/11/2015, § 63; Fatih Saraman, § 67; Turgut Duman, § 68; Mustafa Ceyhan [1. B.], B. No: 2020/13362, 19/10/2023, § 27). Bu kapsamda hak ya da özgürlüğe müdahale eden kural takdir alanını belirli ölçülerde elbette uygulayıcıya bırakabilir. Fakat bu takdir alanının sınırlarının da yeterli açıklıkta belirlenmesi ve kuralın öngörülebilirliği sağlayacak şekilde asgari bir kesinlik içermesi zaruridir (Halime Sare Aysal, § 65; Fatih Saraman, § 69; Turgut Duman, § 70; Tamer Mahmutoğlu [GK], B. No: 2017/38953, 23/7/2020, § 107).
20. Aile hayatına saygı hakkına yönelik bir müdahalenin de Anayasa'nın öngördüğü güvencelere uygun kabul edilebilmesinin ilk ve temel şartı müdahalenin kanuni dayanağının bulunmasıdır. Hak ve özgürlüğü kısıtlayıcı bir kanunun kapsamını genişletici yorum ve uygulamalar, kanun koyucunun getirmediği bir sınırlandırmanın idari ve yargısal makamlarca ihdas edilmesi sonucunu doğurabilir. Bu açıdan hak ve özgürlükleri sınırlandıran kurallara ilişkin yorum ve uygulamaların kuralın kapsamını genişletici nitelikte olmaması ve öngörülebilir sınırlar içinde kalması önem taşımaktadır (M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, § 104; Mehmet Çetinkaya ve D.K. [GK], B. No: 2018/27392, 15/4/2021, § 45).
21. Hükümlülerin ziyaret ya da görüş hakkı 5275 sayılı Kanun'un 83. maddesinde düzenlenmiştir. Anayasa Mahkemesi somut başvuruya konu olan tedbirleri Yunus Bulut kararında kanunilik ölçütü bağlamında incelemiştir. Anayasa Mahkemesi, yukarıda belirtilen kanuni düzenlemenin mahpusların ziyaret hakkının ortadan kaldırılması ya da engellenmesi konusunda idari makamlara açık ve genel bir yetki vermediğini, aile hayatına saygı hakkına yapılan bu müdahalenin salt idari makamların kararlarına dayandığını tespit ederek müdahalenin kanuni dayanağının olmadığına karar vermiştir (Yunus Bulut, §§ 55, 57, 58).
22. Somut başvuruda Genel Müdürlük tarafından gönderilen yazılar doğrultusunda mahpusların açık ve kapalı görüş haklarına kısıtlamalar getirildiği anlaşılmaktadır. Ziyaret hakkının idare tarafından kısıtlanmasına imkân veren açık bir düzenleme bulunmamasına rağmen söz konusu tedbirin uygulandığı görüldüğünden Yunus Bulut kararında varılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum olmadığı, müdahalenin kanuni temelinin bulunmadığı değerlendirilmiştir (benzer yönde kararlar için bkz. Süleyman Kurt (2) [2. B.], B. No: 2020/30704, 7/3/2024; Murat Kılıç ve diğerleri [2. B.], B. No: 2020/25564, 7/3/2024; Mehmet Ata Kızılçınar [1. B.], B. No: 2020/29397, 6/6/2024).
23. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
III. GİDERİM
24. Başvurucu; ihlalin tespiti ile 30.000 TL manevi ve tutar belirtmeksizin maddi tazminat talebinde bulunmuştur.
25. COVID-19 salgını dönemindeki kısıtlamalar ortadan kalktığından ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmamaktadır.
26. Eski hâle getirme kuralı çerçevesinde ihlalin sonuçlarının bütünüyle ortadan kaldırılabilmesi için başvurucuya manevi zararları karşılığında talebiyle bağlı kalınarak net 30.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerektiği kanaatine ulaşılmıştır. Başvurucu, maddi zarara ilişkin olarak bilgi/belge sunmadığından maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
IV. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. Aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
C. Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan aile hayatına saygı hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
Ç. Başvurucuya net 30.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,
D. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
E. Kararın bir örneğinin bilgi için Osmaniye 1. İnfaz Hâkimliğine (E.2021/4355), Osmaniye 1. Ağır Ceza Mahkemesine (2021/934 D.İş) ve Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 17/6/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Benzer Kararlar
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Cihaz Arızası Nedeniyle Telefon Süresinin Bölünmesine Son Verilmesi
Karşılaştırmalı Okuma
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Açık Görüşte Masa Düzeni ve Aileyle Asgari Temas
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Aynı Yerleşkedeki Mahpus Eşlerin Çocuklarıyla Ortak Görüşmesi
İlgili Sayfalar
Ceza Yargılaması ve İnfaz Uyuşmazlıkları
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2021/53040
Karar Tarihi
17 Haziran 2026
Oy Durumu
Oy birliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları