top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Gözaltı Raporundaki Morlukların Nedeni Araştırılmadan Verilen Takipsizlik Kararı

 

B. No: 2021/54404 · 4 Mart 2026

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Yakalama sırasında direnilmediği kayda geçmişti. Gözaltı çıkışındaki muayene önceki hekim raporunu doğruladığı hâlde savcılık, sırtta belgelenen yaygın morlukların nasıl oluştuğunu açıklamadı. Anayasa Mahkemesi, olayı aydınlatabilecek görevliler ile ifade sırasında hazır bulunan müdafiin dinlenmemesini de gözeterek soruşturmayı yetersiz buldu. Kötü muamele yasağının usul boyutunun ihlal edildiğine karar verdi. Deliller yetersiz kaldığı için maddi boyutu inceleyemedi.

 

Hukuki İlke

 

Önceden var olduğu kabul edilen kesikler ile muayenede saptanan morluklar ayrı değerlendirilmelidir. Tanığı belirleme ve dinleme olanağı varken fiziksel şiddet iddiasını soyut bularak dosyayı kapatmak etkili soruşturma yükümlülüğünü karşılamaz.

 

Sonuç

 

Usul yönünden ihlal tespit edildi. Yeniden soruşturma için karar Gebze Cumhuriyet Başsavcılığına gönderildi ve başvurucuya 50.000 TL manevi tazminat verilmesine oybirliğiyle karar verildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 17

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


BİRİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2021/54404)


 


Karar Tarihi: 4/3/2026


 


 


BİRİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


​


Başkan y.


:


Yusuf Şevki HAKYEMEZ


Üyeler


:


Selahaddin MENTEŞ


İrfan FİDAN


Muhterem İNCE


Yılmaz AKÇİL


Raportör


:


Hikmet Murat AKKAYA


Başvurucu


:


...


Vekili


:


Av. ...


​


I. BAŞVURUNUN KONUSU


1. Başvuru, yakalama ve gözaltı işlemleri uygulandığı sırada şüphelinin darbedilmesi ve bu olay hakkında etkili bir soruşturma yürütülmemesi nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU SÜRECİ


2. Başvuru 23/11/2021 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.


3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.


III. OLAY VE OLGULAR


4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:


A. Olayların Arka Planı


5. Başvurucunun Gebze-Harem minibüs hattında şoförlük yaptığı, İstanbul'dan yüklü miktarda temin ettiği uyuşturucu maddeleri getirerek Gebze'de uyuşturucu madde ticareti yaptığına, temin ettiği uyuşturucu maddeleri içmeye hazır şekilde, küçük paketler hâlinde azar azar piyasaya sürdüğüne dair bilgiler elde edilmiştir.


6. Başvurucunun tedbir almak amacıyla adresini sıklıkla değiştirmesi, madde bağımlısı kişilerle görüşürken tenha yerlerde buluşması nedeniyle soruşturma kapsamında 21/8/2019 tarihinde iki ay süreyle iletişimin dinlenilmesi kararı verilmiştir. Uyuşturucu madde kullanıcısı olarak değerlendirilen ... ile aralarında Gebze-Harem minibüs hattının son durağı civarında uyuşturucu madde ticareti olacağı şeklinde bilgiler alınması üzerine polis memurları 28/8/2019 tarihinde saat 18.30 sıralarında tertibat alarak beklemeye başlamıştır.


7. 28/8/2019 tarihinde saat 23.50'de düzenlenen tutanağa göre başvurucu, minibüsle 19.30'da buluşma yerine gelmiş, bir sokakta kapıları açık bir şekilde minibüsü park ederek beklemeye başlamıştır. Daha sonra başka bir araçtan inen ... minibüsün içine girerek başvurucuyla selamlaşmış, arka cebinden bir nesne almış, başvurucu da sürücü yanındaki kapıya eğilip bir şey almış ve bunu ...ya vermiştir. Daha sonra şahıslar arasında fiziki bağlantı kesilmiş, aynı gün saat 20.00 sıralarında polis memurlarının otomobilin yanına yaklaştığı esnada ... kaçmaya başlamış ve kısa süren kovalamaca sonrası yakalanmış, üzerinden uyuşturucu madde ele geçirilmiştir. Bu sırada ...nın araç içinden inen arkadaşı ... de yakalanmış, aynı araçta bulunan ve ...nin ağabeyi olan ... polis memurlarına direnmiş, kendisine ve görevli memurlara zarar vermiştir.


8. Başvurucu ise devam eden fiziki takip sonucu 28/8/2019 tarihinde saat 20.50 sularında bir cadde üzerinde minibüsüyle seyir hâlindeyken sivil polis memurları tarafından durdurulmuş ve yakalanmıştır. Minibüs, Gebze İlçe Emniyet Müdürlüğüne gönderilmiştir. Yapılan adli arama sonucunda başvurucunun kullandığı minibüsün şoför kısmında kullanıma hazır dört paket (fişek) eroin bulunmuştur. Söz konusu maddeler hakkında verilen elkoyma işlemi Gebze 1. Sulh Ceza Hâkimliğinin 29/8/2019 tarihli kararıyla onanmıştır. Diğer taraftan başvurucunun vücudundan sağlığını tehlikeye düşürmemek ve cerrahi bir müdahalede bulunmamak koşuluyla, hekim veya hekim gözetiminde, sağlık mensubu bir kişi tarafından idrar örneklerinin alınmasına yönelik olarak Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından verilen karar da 29/8/2019 tarihli kararla onanmıştır. İdrar örneğinin 29/8/2019 tarihinde saat 14.07'de alındığı, 5/9/2019 tarihinde biyokimya uzmanı tarafından onaylanan raporda benzodiazepin, amphetamine ve opiate isimli üç farklı değerin normal sınıra göre yüksek çıktığı, diğerlerinin ise sınırın altında kaldığı görülmüştür. Ayrıca sonradan düzenlenen kriminal rapora göre el konulan maddeler eroin ve 6-MAM ihtiva etmektedir.


9. Başvurucunun Kocaeli Barosundan görevlendirilen bir müdafi ile olaydan sonraki gün saat 10.30'da yaklaşık beş dakika görüştüğüne dair tutanak düzenlenmiştir. Başvurucunun müdafii eşliğinde şüpheli sıfatıyla alınan ilk ifadesi kolluk marifetiyle alınmıştır. Başvurucu, uyuşturucu madde kullandığını kabul etmekle birlikte üzerine atılı suçlamaları reddetmiştir.


10. Diğer taraftan olayda alıcı olarak değerlendirilen ... şüpheli sıfatıyla alınan ifadesinde uyuşturucu maddeyi başvurucudan aldığını beyan etmiş, yine şüpheli sıfatıyla ifadesi alınan ... benzer şekilde ...nın başvurucudan uyuşturucu maddeyi satın aldığını, eğer yakalanmasalardı bu uyuşturucuyu birlikte kullanacaklarını dile getirmiştir. Başvurucu, uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti yapma veya sağlama suçundan 29/8/2019 tarihinde tutuklanarak Kocaeli 2 No.lu T tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna götürülmüştür.


11. Başvurucu hakkında anılan suç kapsamında Gebze 2. Ağır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) tarafından kabul edilen iddianameyle kamu davası açılmıştır. Birinci celsede ... ve ... Mahkeme tarafından tanık olarak dinlenmek istenmiştir. ...nın bu arada ölmesi nedeniyle tanık olarak dinlenmesi mümkün olmamıştır. Başvurucu 9/1/2020 tarihli bu celsede savunmasını yapmış; savunmasını yaptığı sırada, diğer hususların yanı sıra karakolda ifadesi alınırken uyuşturucu maddenin etkisinde olduğunu ve krize girdiğini, neye imza attığını bilmediğini, hâlihazırda iyi olduğunu ve ceza infaz kurumunda tedavi gördüğünü, tutuklanması öncesi sulh ceza hâkimine verdiği ifadeyi de hatırlamadığını belirtmiştir.


12. Başvurucunun müdafii, tanık ...nin ifadesi sırasında polislerin kendisine baskı uyguladığını söylemesi üzerine ne şekilde baskı gördüğünü anlatmasını istemiştir. Tanığa sorulan soru üzerine polislerin kendisini biraz dövdüğünü, vücudunun kol bölgesine vurduğunu ifade ettiği anlaşılmıştır. Diğer taraftan başvurucunun savunmasında ismi geçen ve polislerin minibüsü durdurduğu sırada olay yerinde bulunduğu anlaşılan ...nin tanık olarak dinlenmesi talebi Mahkeme tarafından kabul edilmiştir. Tanık ...nin konuyla ilgili beyanları şöyledir:


"Huzurdaki sanığı aynı yerde oturmamızdan ve bana minibüs şoförlüğü öğretmesinden dolayı tanırım. Çocukluğumuz aynı mahallede geçti. İkimiz de Tuzla'da otururuz. Sanık ... uyuşturucu madde kullanır. Ben eskiden kullanırdım. Tedavi gördüm, bıraktım. Ailesi ona göz kulak olmam için yanından ayrılmamamı istemişti. Bu yüzden ben de sanığın yanında minibüsle takılıyordum. Olay günü polisler bizi durdurup, sanığı almadan hemen öncesinde minibüs duraklarındayken, sıra beklerken minibüse kır saçlı, hafif alnı açık, 35 - 40 yaşlarında biri bindi. Bu kişiye ... para verdi ancak kaç TL verdiğini görmedim. Bu kişi de küçük bir paket verdi. Bu paket küçük bir poşet şeklindeydi. Ben zaten o sırada ... Market'e gitmiştim. Geldiğimde bu alışveriş anına şahit oldum. ... uyuşturucuyu bu şahıstan aldıktan sonra adam arabadan indi gitti. Biz de durağa yanaştık. O sırada ..., bu adamdan aldığı uyuşturucunun bir kısmını içmeye başladı. Zaten biraz çok vermişti. Az önce söylemeyi unuttum. Bu ...'e uyuşturucu satan şahıstan hemen öncesinde, ben markete girmeden önce ...'in bir arkadaşı gelmişti. Gelen şahıs benim yaşlarımda yani 25 - 27 yaşlarında esmer, siyah saçlı, 175 - 178 cm civarında boyu olan bir şahıstı ancak o kişiye herhangi bir şey alıp vermediler. Sadece 'Kaç dakika sonra yola çıkacaksın?' diye minibüsün yola çıkması ile ilgili görüşmeler yaptılar. Ben o sırada telefonla uğraşıyordum. Az önce bahsettiğim uyuşturucu satıcısından sonrasında kimse arabaya binmedi. Biz sıramız gelip, yola çıktıktan sonra yolcu binmeye başladı. Bu şekilde yolcu alarak Çayırova, Yenimahalle civarına gittiğimizde sivil bir araba önümüzü kesti. Durdurdular. ...'e '... sen misin?' dediler. 'Evet.' diyince arabadan indirdiler. Ters kelepçe yapıp ona vurdular. 'Uyuşturucu madde etkisinde araç kullanmaktan işlem yapacağız.' dediler. Ben de 'Mal sahibine haber vereyim mi? Arabasını alsın mı?' dedim. 'Hayır. Biz arabada inceleme yapacağız.' dediler. Aracı benzinliğin oraya çektiler. Minibüsten gelen yolcuları, arkadan gelen minibüslere bindirdik. Ben babasına haber verip, eve gittim. Olay bu şekilde olmuştur."


13. Bir sonraki duruşma, pandemi nedeniyle ertelenmiştir. 16/6/2020 tarihli üçüncü celsede başvurucu müdafii, müvekkilin karakolda işkenceye uğradığını iddia etmiştir. Celse arasında suç duyurusunda bulunacağını belirtmiştir. Müvekkilinin gözaltındayken işkenceye uğradığını, eroin krizi geçirdiğini, tartaklandığını gören bir avukatın da bulunduğunu ileri sürmüştür. Bu hususu da suç duyurusuna ekleyeceklerini dile getirerek müvekkilinin yaralandığını, en azından karakoldan müvekkilinin düşüp düşmediğini, kafasının yarılıp yarılmadığının sorulmasını istemiştir.


14. Üçüncü celse sonunda, diğer hususların yanı sıra, başvurucunun işkence altında ifadesinin alındığı şeklinde beyanda bulunması karşısında başvurucu tarafından yapılacak suç duyurusu sonrası Cumhuriyet Başsavcılığınca deliller toplanıldıktan sonra başvurucu tarafından verilen ifadenin hukuka aykırı olarak alınıp alınmadığının değerlendirilmesine dair ara karar verilmiştir.


15. Sonraki birkaç celsede de başvurucunun şikâyeti üzerine başlayan ve bireysel başvuruya konu olan soruşturmanın akıbetinin beklenilmesi yönünde ara karar verilmiştir. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara yapılan itirazın kesin olarak reddedilmesi üzerine devam eden yargılamada başvurucunun yargılandığı suç kapsamında 21/6/2022 tarihinde hapis cezası ve adli para cezası ile mahkûmiyetine dair karar verilmiştir. Mahkûmiyet gerekçesinde başvurucunun şüpheli sıfatıyla verdiği beyanlara dayanılmamıştır. Buna karşın diğer kişilerin kolluktaki beyanları ile tape kayıtları ve fiziki takibin uyumuna, kriminal rapordaki tespitlere gerekçede yer verilmiştir. Dava derdesttir.


B. Bireysel Başvuruya Konu Olaylar


16. Başvurucu vekili 28/8/2019 ve 29/8/2019 tarihleri arasında Gebze Emniyet Müdürlüğü nezdinde görevli faili meçhul kolluk görevlilerinin müvekkiline kötü muamelede bulunduğunu iddia ederek 22/9/2020 tarihinde Ulusal Yargı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla başvuru yapmıştır. Dilekçenin Gebze Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmek istendiği anlaşılmaktadır. Bu kapsamda söz konusu kamu görevlilerinin tespiti için başvurucunun eşkâl tarifinde bulunabileceği dilekçede belirtilmiştir. Başvurucunun eroin bağımlısı olduğu, uyuşturucu kullandığı hâlde geçirdiği yoğun krizler esnasında ifadesinin alındığı ileri sürülmüştür. Başvurucunun uğradığı kötü muamelenin darp raporlarına yansıdığı ifade edilmiştir. ... ve ...nin Mahkeme nezdindeki ifadelerini (bkz. § 12) sunarak bu kişiler yanında adli rapor düzenleyen doktorun da dinlenilmesi istenmiştir. Ayrıca başvurucunun müşteki sıfatıyla ifadesinin alınması, teşhis işleminin yaptırılması ve dosyadaki tıbbi belgelerin rapor hazırlanmak üzere Adli Tıp Kurumuna gönderilmesi talep edilmiştir.


17. Başvurucunun gözaltına alındığı tarihte saat 22.10 sularında düzenlenen tabip raporunda "Toraks sol arka tarafta yaygın ekimozlu alanlar mevcut başka yeni bir cilt lezyonu yoktur.” şeklinde belirleme yapılarak basit tıbbi müdahaleyle yaralamanın giderilebileceği kanaatine varılmış, başvurucunun gözaltından çıkıp hâkimliğe sevk edildiği bir sonraki gün alınan doktor raporunda ise “darp cebir bulgusu yoktur sol skapula etrafında multipl hiperemik alanlar (eski oluşumlar)” şeklinde tespit yapılmıştır. Diğer yandan her iki doktor raporunda da başvurucunun yaşamsal tehlikesinin ve duyusal veya organ zayıflamasının olmadığı, yüzünde herhangi bir sabit ize rastlanmadığı tespitlerine yer verilmiştir.


18. Şikâyet dilekçesinin Gebze Cumhuriyet Başsavcılığına yollanmak istenirken İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına yollandığı, bu kapsamda Gebze Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) tarafından söz konusu kaydın 6/10/2020 tarihinde yapıldığı anlaşılmıştır. Bunun üzerine şikâyet dilekçesinde belirtilen olay ile ilgili başvurucunun yakalama ve gözaltına alma işlemlerini yapan polis memurlarının tespiti, Gebze Narkotik Suçlarla Mücadele Grup Amirliğinden 12/10/2020 tarihinde talep edilmiştir. Ayrıca savunmalarına başvurulması için hazır edilmesi talep edilmiş, varsa olay gününe ait kamera ve MOBESE kayıtlarının temini de istenilmiştir.


19. Kolluktan gelen fezleke yazısının içeriğinde iki polis memuru tarafından 19/11/2020 tarihinde düzenlenen bir tutanak yer almaktadır. Polis memurları bu kapsamda başvurucunun uyuşturucu madde krizindeyken ifadesinin alındığı iddiasının yersiz olduğunu, ifadesinin müdafii eşliğinde alındığını, şikâyetini ifadesini verirken dile getirmediğini ifade etmiş, uyuşturucu madde kullanıcılarının krize girdiği durumda yaşananlar hakkında örnek vererek açıklama yapmıştır. Ayrıca bu tip bir durumda karşılaşıldığındaki uygulamalar konusunda bilgi vermiştir. Söz konusu yazıda doktor raporlarından bahsedilmiş ve kamera sisteminin otuz gün boyunca yapılan kayıtları tutması nedeniyle kamera görüntülerinin temin edilemediği belirtilmiştir.


20. İlgili polis memurunun bilgileri aynı yazıyla Başsavcılığa sunulmuştur. Olay sırasında görevli yedi polis memurunun bazıları Başsavcılıkça dinlenmiş, görevi kötüye kullanma ve kasten yaralama suçlarından şüpheli sıfatıyla ifadeleri alınmıştır. Polis memurlarından üçü başvurucunun yakalanması anında olay yerinde olmadığını, diğer şüphelileri yakaladığını veya başka yerde görevli olduğunu belirtmiştir. Öte yandan olayda polis memurlarının kullandığı otomobilden indikten sonra minibüse binip başvurucuyu durduran sivil giyimli polis memuru ... başvurucunun yakalama esnasında direnmediğini ve zor kullanmadığını, yakalama esnasında veya polis merkezinde darp veya tehdit gibi bir eylemlerinin olmadığını savunmuştur. Ayrıca başvurucunun uyuşturucu madde krizine girdiğine dair bir belirti olmadığını dile getirmiştir. Otomobil sürücüsü olan sivil giyimli diğer polis memuru minibüsün kaçma ihtimaline binaen otomobilde kaldığını, polis otosundan başvurucunun direnmediğini gördüğünü, herhangi bir darp olayına şahit olmadığını belirtmiştir. Diğer iki polis memuru da benzer beyanda bulunmuş; uyuşturucu madde ticaretinde bulunan şüphelilerin polis memurlarına hasımlık gösterdiğini, soruşturma açılmasına neden olarak zarar vermek istediklerini dile getirmiştir.


21. Bu arada Başsavcılık tarafından başvurucunun ifadesi müşteki sıfatıyla 9/2/2021 tarihinde alınmıştır. Başvurucu; avukat istemediğini, avukatı aracılığıyla yaptığı şikâyetin doğru olduğunu ve tekrar ettiğini belirtmiştir. Polis memurlarının kendisini minibüsten indirip tekmeyle dövdüklerini, narkotik şubede de aynı muamelede bulunduklarını, darbeden memurların üç dört kişi olduğunu, olay günü hafif bir uyuşturucu krizinin olduğunu iddia ederek yakalanırken memurlara direnmediğini ileri sürmüştür. Uyuşturucu krizinde olduğunu ifade etmesi üzerine başvurucuya soru sorulmuştur. Başvurucu, baronun tayin ettiği avukat geldiği için ifadesi alınırken görevlilere uyuşturucu krizinde olduğunu ihtar etmemiş olabileceğini, ifadesi alınırken dahi baskı niteliğinde oluşacak şekilde polis memurlarının bağırıp konuştuklarını ileri sürmüştür. Minibüsten indirildikten sonra ekip aracı içinde polis memurlarınca darbedildiğini, minibüs ile ekip aracının yan yana olduğunu, bu sırada arkadaşı ...nin darbedildiğini gördüğünü, kelepçeliyken bile darbedildiğini beyan etmiştir. Sırtının ve kolunun mosmor olduğunu, kolunda ve sırtında öncesine ait kesikler olduğunun doğru olduğunu ancak darbedilmesinden dolayı da morluklar oluştuğunu ifade etmiştir.


22. Başvurucunun aynı zamanda uyuşturucu madde ticareti suçundan yargılandığı dosyada müdafiliğini üstlenen başvurucu vekilinin soruşturma dosyasını UYAP üzerinden incelemek için farklı tarihlerde müteaddit defa talepte bulunduğu, taleplerinin kabul edilerek dosya içeriğinden haberdar olduğu görülmüştür.


23. Yapılan değerlendirme sonucunda Başsavcılıkça 1/9/2021 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş, karar gerekçesinde şüpheli polis memurlarının beyanları (bkz. § 20) özetlenerek başvurucunun iddialarının soyut mahiyette kaldığı, başvurucunun kolluk görevlileri tarafından darbedildiğine dair her türlü şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delil elde edilemediği belirtilmiştir. Ayrıca müştekinin şüpheli sıfatıyla verdiği kolluk savunmasına müdafiinin eşlik ettiğine, savunmasında uyuşturucu madde etkisindeyken ifadesinin zorla alındığı iddialarına ilişkin herhangi bir beyanı olmadığına vurgu yapılmıştır.


24. Başvurucu, söz konusu karara vekili aracılığıyla itiraz etmiştir. İtiraz dilekçesinde şikâyet dilekçesinde bahsettiği hususları (bkz. § 16) tekrar etmiştir. Ayrıca kolluk memurları ile bir husumeti olmadığını, raporlar gözönüne alındığında hayatın akışına göre kötü muameleye uğradığının aşikâr olduğunu iddia etmiştir. Bunun yanında soruşturma kapsamında ismi geçen polis memurlarının başka soruşturma dosyalarında da şüpheli sıfatıyla yer aldıklarının basit bir sorgulama işlemi sonucunda öğrenilebileceğini, bu durumun da şüphelilerin bir kez değil birden çok kez başka kişilere aynı kötü muameleyi uyguladığını gösterdiğini iddia etmiştir.


25. Başvurucunun itirazı Gebze 2. Sulh Ceza Hâkimliği tarafından 19/10/2021 tarihinde reddedilmiştir.


26. Başvurucu, nihai kararı 26/10/2021 tarihinde öğrenmiştir.


IV. İNCELEME VE GEREKÇE


27. Anayasa Mahkemesinin 4/3/2026 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlığın Görüşü


28. Başvurucu; kolluk kuvvetleri tarafından yakalandığını ve gözaltına alındığını, gözaltına alınma sırasında ve sonrasında kolluk kuvvetleri tarafından orantısız güç kullanılarak darbedildiğini ileri sürmüştür. Başsavcılığa sunduğu şikâyet dilekçesinde kötü muamelenin ortaya çıkması için bahsettiği tanıkların ve hastane raporunu hazırlayan tabibin bilgi ve görgüsüne başvurulmasını talep ettiğini, önemli delillerin toplanmasında özenli davranılmadığını, bu delillerin toplanmaması nedeniyle etkili soruşturma yürütülmediğini, kötü muamele yasağının hem maddi hem usul yönünden ihlal edildiğini ileri sürmüştür.


29. Bakanlık görüşünde öncelikle olay ve olgulara dair bilgiler verilmiş, kötü muamele yasağına ilişkin genel ilkeler açıklandıktan sonra olaydan 1 yıl 24 gün sonra başvurucunun şikâyet dilekçesini Başsavcılığa sunması üzerine derhâl soruşturma işlemlerine başlandığı, soruşturma kapsamında olaya ilişkin düzenlenen tutanakların ve adli raporların temin edildiği, başvurucunun ve şüpheli kolluk görevlilerinin ifadelerinin dosyada yer aldığı belirtilmiştir. Başsavcılığın topladığı tüm bilgi ve belgeler ışığında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği ifade edilerek İçişleri Bakanlığından temin edilen evrak sunulmuştur. Bu evrakın içeriğindeki üst yazıda başvurucunun iddialarının mesnetsiz olduğu belirtilmiştir.


B. Değerlendirme


30. Anayasa'nın "Kişinin dokunulmazlığı, maddî ve manevî varlığı" başlıklı 17. maddesinin kötü muamele yasağını güvence altına alan üçüncü fıkrası ile "Devletin temel amaç ve görevleri" başlıklı 5. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"Madde 17


   ...


   Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tâbi tutulamaz.


   ...


   Madde 5


Devletin temel amaç ve görevleri, ... kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır."


1. Kabul Edilebilirlik Yönünden


31. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


2. Esas Yönünden


a. Genel İlkeler


32. İnsan onurunun korunması amacıyla Anayasa’nın 17. maddesinin ilk fıkrasında maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkı güvence altına alınmış; aynı maddenin üçüncü fıkrasıyla da kişilere işkence ve eziyet yapılması, kişilerin insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulması yasaklanmıştır. Bu yasak için herhangi bir istisnanın kabul edilmemesi ve Anayasa’nın 15. maddesinde savaş, seferberlik hâlleri veya olağanüstü hâllerde de maddi ve manevi varlığının bütünlüğüne dokunulamayacağının ifade edilmesi yasağın mutlak niteliğini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte yasak, tüm kötü muamele durumlarını kapsamaz. Bir muamelenin Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasının kapsamına girebilmesi, asgari bir ağırlık derecesine (ciddiyet seviyesine) ulaşmasına bağlıdır. Asgari ağırlık derecesine ulaşılıp ulaşılmadığı, görecelidir ve somut olayın koşullarının değerlendirilmesiyle belirlenir. Yapılacak değerlendirmede muamelenin süresi, fiziksel ve ruhsal etkileri ile mağdurun cinsiyeti, yaşı ve sağlık durumu gibi etkenler önem taşır. Bu etkenlere ardındaki kasıt veya saik ile birlikte muamelenin amacı da eklenebilir. Ayrıca gerilimin ve duyguların yükseldiği atmosfer gibi muamelenin yapıldığı bağlam da dikkate alınması gereken diğer bir etkendir (Cezmi Demir ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/293, 17/7/2014, §§ 80, 83; Ali Rıza Özer ve diğerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/1/2015, §§ 72, 74, 75; K.K. [GK], B. No: 2020/34532, 29/5/2024, § 26).


33. Güç kullanmaya yetkili kamu görevlilerinin, tutumu nedeniyle kendisine karşı güç kullanılması kesin olarak gerekli olmayan bir kişiye karşı fiziksel güce başvurmaları, kişi üzerindeki etkisi ne olursa olsun ilke olarak Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasını ihlal eder. Kesin gerekli olduğu hâllerde de güç, aşırıya kaçmadan kullanılmalı ve kişinin tutumuyla orantılı olmalıdır (Ali Rıza Özer ve diğerleri, § 81; K.K., § 27).


34. Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasıyla yasaklanan muamelelerin varlığına ilişkin iddialar, uygun delillerle desteklenmelidir. Bu delillerin değerlendirilmesinde ise sözü edilen delillerin iddiayı makul şüphenin ötesinde ispat edip etmediği gözetilmelidir. Bununla birlikte yeterince ciddi, açık ve tutarlı emareler ya da aksi ispat edilemeyen birtakım karineler de iddianın ispatı için yeterli kanıt teşkil edebilir (K.K., § 28; bazı değişikliklerle birlikte bkz. Cezmi Demir ve diğerleri, § 95; Ali Rıza Özer ve diğerleri, § 83).


35. Kişinin gözaltı veya tutukluluk gibi devletin kontrolü altında bulunduğu sırada yaralanması hâlinde yetkili makamlar, bu olaya ilişkin tatmin edici ve inandırıcı bir açıklama getirmekle yükümlüdür (S.D. [1. B.], B. No: 2013/3017, 16/12/2015, §§ 89, 90; Cengiz Kahraman ve Kenan Özyürek [1. B.], B. No: 2013/8137, 20/4/2016, § 95) zira bu tür olayların gerçekleşme koşullarına ilişkin bilgiler çoğunlukla yetkili makamların erişimindedir (Ferit Kurt ve diğerleri [2. B.], B. No: 2018/9957, 8/6/2021, § 74).


36. Anayasa’nın 17. maddesi; “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5. maddedeki genel yükümlülükle birlikte yorumlandığında bireyin bir devlet görevlisinin hukuka aykırı ve Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasını ihlal eden bir muamelesine uğradığına ilişkin savunulabilir iddiası hakkında etkili bir soruşturma yürütülmesini gerektirir. Kötü muamelenin kasten yapıldığının ileri sürüldüğü durumlarda iddia hakkında ivedilikle bir ceza soruşturması başlatılmalıdır. Şikâyet olmadığında bile kişiye kötü muamelede bulunulduğuna dair yeterince açık belirtiler varsa konuyla ilgili olarak bir ceza soruşturması açılmalıdır. Ceza soruşturmasının Anayasa’nın 17. maddesinin gerektirdiği şekilde etkili olduğunun kabul edilebilmesi için soruşturmayı yürüten kişiler olaya karışan kişilerden bağımsız olmalı, soruşturmada olayı aydınlatabilecek ve sorumluların belirlenmesini sağlayabilecek tüm deliller toplanmalıdır. Dahası soruşturma süreci gerektiği ölçüde kamu denetimine açık olmalı, mağdur soruşturmaya etkili şekilde katılabilmeli ve soruşturmada makul bir özen ve süratle hareket edilmelidir. Yetkililer, soruşturmayı sonlandırmak için aceleci davranmamalı ve temelden yoksun sonuçlara dayanmamalıdır (Tahir Canan [1. B.], B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 25; Cezmi Demir ve diğerleri, §§ 111, 112, 114-117; Ali Rıza Özer ve diğerleri, §§ 101-103). Ayrıca soruşturma sonunda verilen karar, kullanılan gücün gerekliliği ve orantılılığıyla ilgili bir değerlendirme içermelidir (bazı değişikliklerle birlikte bkz. Cebrail Bektaş ve Yüksel Şahin [2. B.], B. No: 2015/4787, 25/9/2019, § 64).


b. İlkelerin Olaya Uygulanması


37. Somut olayda Başsavcılık, başvurucuda meydana gelen yaralanma hakkında soruşturma başlatmak için başvurucunun 22/9/2020 tarihinde şikâyetçi olmasını beklemiştir. Gözaltı giriş raporunda ise "Toraks sol arka tarafta yaygın ekimozlu alanlar mevcut başka yeni bir cilt lezyonu yoktur.” ifadesi tespit edilen bulguların yeni olduğuna işaret etmektedir. UYAP üzerinden yapılan başvuru kaydının ancak teknik sorunlar nedeniyle 6/10/2020 yapıldığı tespit edilmiştir. Gebze Narkotik Suçlarla Mücadele Grup Amirliğine 12/10/2020 tarihinde yazılan müzekkere ile kamera kayıtları ile başvurucu hakkında yapılan işlemlere ait tüm evrakın birer suretinin gönderilmesi istenmiştir.


38. Soruşturma kapsamında başvurucu vekilinin dosyayı UYAP üzerinden inceleme talebi her defasında kabul edilmiştir. Başsavcılık tarafından yazılan müzekkere uyarınca talep edilen hususlarda araştırma yapılmıştır. Bu kapsamda söz konusu dönemde güvenlik kamerası sistemlerinin görüntü kayıtlarını en fazla bir ay saklayabilmesi nedeniyle şikâyet konusu olayla ilgili görüntü kayıtlarına ulaşılamamıştır. Olayda görev alan bazı polis memurlarının ve başvurucunun ifadesi ise alınmıştır.


39. Bununla birlikte başvurucu hakkında düzenlenen gözaltı çıkış raporunda darp ve cebir izi bulunmadığı belirtilirken bir önceki gün düzenlenen tabip raporunun doğrulandığını da ifade etmek gerekir. Önceki gün alınan raporda başvurucunun vücudunun sol arka sırt bölgesinde yaygın ekimozlu alanların olduğu tespit edildiği açıklanmıştır. Bu raporda aynı zamanda mevcut başka yeni bir cilt lezyonu olmadığı şeklinde bir belirleme söz konusudur. Yakalamayı gerçekleştiren kolluk görevlileri, başvurucunun direnmediğini belirtmiş; başvurucu da aynı şekilde beyanda bulunmuştur. Olaydan sonra aynı gün polis memurları tarafından 23.50'de düzenlenen tutanakta ...nin direndiği, kendisine ve görevli polis memurlarına zarar verdiği anlatılırken başvurucu hakkında bu yönde düzenlenmiş bir husus da bulunmamaktadır.


40. Başvurucu, olaydan önce vücudunda kesiklerin meydana geldiğini kabul etmektedir ancak raporda tespit edilen ekimozlu alanların oluşma sebebine dair bir tespit ya da değerlendirme, Başsavcılığın kovuşturmaya yer olmadığına dair kararında yapılmamıştır. Bu kapsamda kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın gerekçesinde, başvurucunun yakalandıktan sonra ya da gözaltı sürecinde fiziksel şiddete maruz kaldığına ilişkin iddiaları bakımından özenli bir şekilde inceleme yapılmadığı, bu iddiaların da soyut nitelikte olduğu yorumu ile yetinildiği görülmüştür. Bu nedenle kovuşturmaya yer olmadığına dair karar gerekçesinin etkili soruşturma yapma yükümlülüğü açısından uygun ve yeterli olduğu söylenemez. Tüm bu açıklanan hususlar karşısında başvurucunun şikâyeti üzerine başlatılan soruşturmada, söz konusu yaralanmanın ne zaman gerçekleştiğine dair bir değerlendirme yapılması gerekir.


41. Diğer taraftan başvurucunun yakalanması, üstünün aranması, gözaltına alınması ve sağlık muayenesinden geçirilmesine dair adli işlemlere ilişkin tutanaklar dosyada vardır. Başvurucunun tıbbi muayenesini gerçekleştiren sağlık görevlilerinin isimleri de bu tutanaklarda yer almıştır. Olayla ilgili bilgisi bulunabilecek kamu görevlilerinin tespiti ve beyanlarının alınması mümkünken soruşturmanın bu yola başvurulmadan yürütülmesi de bir eksiklik olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca başvurucunun uyuşturucu etkisi altında ifadesinin alındığı şikâyeti yönünden ifade sırasında hazır bulunan müdafiinin de ifadesine başvurulmalıdır. Başsavcılık, tıbbi raporlarla ilgili değerlendirme yapmadan ve kolluk görevlilerinin beyanlarına aşırı üstünlük vererek soruşturmayı sonuçlandırmıştır.


42. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasında güvence altına alınan kötü muamele yasağının usul boyutunun ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.


43. Kötü muamele yasağının maddi boyutunun ihlal edildiği iddialarının incelenebilmesi için olayı çevreleyen maddi koşullar, inceleme yapmaya olanak verecek şekilde aydınlatılmalıdır. Olayın aydınlatılması ise ihlal iddiaları ile ilgili etkili bir soruşturma yapılmasına bağlıdır. Başvuruya konu olayda olayı çevreleyen koşullar yeterince aydınlatılmadığından bu aşamada kötü muamele yasağının maddi boyutu yönünden inceleme yapılması mümkün görülmemiştir.


V. GİDERİM


44. Başvurucu; ihlalin tespiti ve yeniden soruşturma yapılması, ayrıca 50.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.


45. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden soruşturma yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği soruşturma merciinin yapması gereken iş, yeniden soruşturma işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek soruşturma sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).


46. Öte yandan başvurucuya manevi zararları karşılığında talebine bağlı kalınarak net 50.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.


VI. HÜKÜM


Açıklanan gerekçelerle;


A. Kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,


B. Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasında güvence altına alınan kötü muamele yasağının usul boyutunun İHLAL EDİLDİĞİNE,


C. Kararın bir örneğinin kötü muamele yasağının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden soruşturma yapılmak üzere Gebze Cumhuriyet Başsavcılığına (Sor.2020/19797) GÖNDERİLMESİNE,


Ç. Başvurucuya net 50.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE,


D. 487,60 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 40.487,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,


E. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,


F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 4/3/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

İlgili Hukuk Dalı

Ceza Muhakemesi Hukuku

 

Başvuru No

2021/54404

 

Karar Tarihi

4 Mart 2026

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page