top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  İDARİ YARGILAMA USULÜ  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Uzlaşma Tutanağına Rağmen Vergi Davası Süresinin İhbarnameden Başlatılması

 

B. No: 2021/62879 · 16 Eylül 2025

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 14 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Sahte belge ticaretinden komisyon geliri elde ettiği yönündeki vergi inceleme raporu üzerine şirket adına vergi ziyaı cezalı katma değer vergisi tarh edildi. İhbarnamelerin tebliğinden sonra yapılan uzlaşma toplantısında anlaşma sağlanamadı ve aynı gün tutanak düzenlendi. Vergi mahkemesi, otuz günlük süreyi ihbarnamelerin tebliğinden başlatarak davayı süre aşımından reddetti; istinaf mercii tutanağa dayanan itirazı değerlendirmedi. Anayasa Mahkemesi, Vergi Usul Kanunu'nun uzlaşmanın vaki olmaması hâlinde tutanağa bağlı ayrı bir dava süresi öngördüğünü belirterek bu yorumu katı ve ölçüsüz buldu; mahkemeye erişim hakkının ihlaline karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, uzlaşmanın vaki olmadığına dair tutanak düzenlendiğinde Vergi Usul Kanunu'nun ek 7. maddesinin bu tutanağa bağlı ayrı bir dava süresi öngördüğünü vurguladı. Dava süresinin tutanak yönünden hiçbir değerlendirme yapılmadan yalnız ihbarnamenin tebliğinden başlatılmasını öngörülemez ve katı bir yorum olarak nitelendirdi; başvurucuya yüklenen külfeti idari istikrar amacıyla karşılaştırıldığında orantısız buldu.

 

Sonuç

 

Mahkemeye erişim hakkına ilişkin iddia kabul edilebilir bulunarak Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılama için kararın Bursa 2. Vergi Mahkemesine gönderilmesine oybirliğiyle karar verildi. Başvurucu yalnız yeniden yargılama istediğinden tazminata hükmedilmedi; 487,60 TL harç ve 30.000 TL vekâlet ücretinden oluşan 30.487,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine karar verildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 36
    Mahkemeye erişim hakkına müdahalenin ölçülülüğü

  • 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu — m. 7
    Vergi mahkemelerinde otuz günlük dava açma süresi

  • 213 sayılı Vergi Usul Kanunu — m. ek 7
    Uzlaşmanın vaki olmadığına dair tutanağın tebliğine bağlı dava süresi

  • 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 50, 66
    İhlalin giderilmesi için yeniden yargılama

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


BİRİNCİ BÖLÜM


KARAR


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2021/62879)


Karar Tarihi: 16/9/2025


BİRİNCİ BÖLÜM


KARAR


Başkan


:


Hasan Tahsin GÖKCAN


Üyeler


:


Yusuf Şevki HAKYEMEZ


Selahaddin MENTEŞ


İrfan FİDAN


Muhterem İNCE


Raportör


:


Saliha AKSOY


Başvurucu


:


...


Vekili


:


Av. ...


I. BAŞVURUNUN ÖZETİ


1. Başvuru, resen tarh edilen vergi ziyaı cezalı katma değer vergilerinin iptali istemine ilişkin davanın süre aşımından reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.


2. Başvurucu Şirket hakkında 2016 yılı hesap döneminde sahte belge ticareti nedeni ile komisyon geliri elde ettiği yönünde tespitler içeren 2020-A-8777/43 sayılı vergi inceleme raporu düzenlenmiş, sonucunda Şirket adına 2016/5, 6, 7, 8, 9, 10 ve 12. dönemlere ilişkin olarak resen üç kat vergi ziyaı cezalı katma değer vergisi tarh edilerek ihbarnameler tebliğ edilmiştir.


3. Başvurucu Şirket resen yapılan tarhiyatların iptali istemiyle Bursa 2. Vergi Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmıştır.


4. Mahkeme 31/3/2021 tarihli kararla davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar vermiştir.


5. Kararın gerekçesinde; dava konusu ihbarnamelerin başvurucu Şirketin kullanımında olan elektronik tebligat adresine 4/12/2020 tarihinde gönderildiği, bu durumda elektronik tebligatın 9/12/2020 tarihinde yapıldığının kabul edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Mahkeme, usulüne uygun olarak 9/12/2020 tarihinde tebliğ edilen ihbarnamelere karşı otuz gün içinde, en geç 8/1/2021 tarihine kadar dava açılması gerekirken bu süreler geçirildikten sonra 27/1/2021 tarihli dilekçe ile açılan davanın süresinde olmadığı gerekçesiyle esasının incelenmesine olanak bulunmadığı sonucuna ulaşmıştır.


6. Karar hakkında istinaf isteminde bulunulması üzerine Bursa Bölge İdare Mahkemesi 2. Vergi Dava Dairesi (Bölge İdare Mahkemesi) 21/10/2021 tarihli kararıyla istinaf başvurusunun reddine kesin olarak karar vermiştir.


7. Başvurucu, nihai kararı 28/11/2021 tarihinde öğrendikten sonra 23/12/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


8. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.


II. DEĞERLENDİRME


9. Başvurucu; dava konusu ihbarnamelerin ve uzlaşmaya davet yazısının 9/12/2020 tarihinde kendisine gönderildiğini ancak daha sonra vergi dairesince telefonla aranarak 13/1/2021 tarihinde uzlaşma toplantısının yapılacağının bildirildiğini, 13/1/2021 tarihinde uzlaşma toplantısının yapıldığını ve uzlaşma sağlanamaması üzerine aynı tarihli uzlaşmanın vaki olmadığına dair tutanağın düzenlendiğini belirtmiştir. Başvurucu, dava açma süresinin anılan tutanağın düzenlendiği tarih esas alınarak hesaplanması gerektiği hâlde Mahkemece hatalı değerlendirme ile ihbarnamelerin tebliğ tarihi esas alınmak suretiyle hesaplanarak verilen süre aşımı kararı nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.


10. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; başvurucunun mahkemeye erişim hakkının ihlal edilip edilmediği konusunda Anayasa Mahkemesi tarafından yapılacak incelemede Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri, Anayasa Mahkemesi içtihadı ve somut olayın kendine özgü koşullarının dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir.


11. Başvuru, mahkemeye erişim hakkı kapsamında incelenmiştir.


12. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


13. Adil yargılanma hakkının en temel unsurlarından biri olan mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına gelir. Kişinin mahkemeye başvurmasını engelleyen veya mahkeme kararını anlamsız hâle getiren, bir başka ifadeyle mahkeme kararını önemli ölçüde etkisizleştiren sınırlamalar mahkemeye erişim hakkını ihlal edebilir (... [2. B.], B. No: 2012/791, 7/11/2013, § 52).


14. Mahkemeye erişim hakkı, mahkemeye başvuru konusunda etkili bir sistemin var olmasını ve dava açmak isteyen kişilerin mahkemeye ulaşmada açık, pratik ve yeterli fırsatlara sahip olmasını gerektirir. Özellikle hukuki ya da uygulamadaki belirsizlikler kişilerin mahkemeye erişim hakkını ihlal edebilir (Aktif Elektrik Müh. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. [1. B.], B. No: 2012/855, 26/6/2014, § 34). Bu nedenle mahkemelerin usul kurallarını uygularken yargılamanın hakkaniyetine zarar getirecek ölçüde katı şekilcilikten kaçınmaları gerektiği gibi kanunla öngörülmüş usul şartlarının ortadan kalkmasına neden olacak ölçüde aşırı esneklikten de kaçınmaları gerekir (... [1. B.], B. No: 2012/660, 7/11/2013, § 65). Bu kapsamda mevzuatta öngörülen dava açma süresine ilişkin kuralların hukuka açıkça aykırı olarak yanlış uygulanması veya bu sürelerin hatalı hesaplanması nedenleriyle kişilerin dava açma ya da kanun yollarına başvuru haklarını kullanmasına engel olunması mahkemeye erişim hakkını ihlal edebilir (Özbakım Özel Sağlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti. [2. B.], B. No: 2014/13156, 20/4/2017, § 38).


15. Vurgulamak gerekir ki dava açma süresinin hangi tarihte başlayacağını belirlemek ve mevzuatı bu yönüyle yorumlamak görevi esasen yargılama mercilerine aittir. Bireysel başvurunun ikincillik ilkesi gereği, dava açma süresinin başlatılacağı tarihin belirlenmesi noktasında Anayasa Mahkemesinin bir görevi yoktur. Anayasa Mahkemesinin bu hususta üstleneceği rol, dava açma süresinin hangi tarihten itibaren başlatılması gerektiğiyle ilgili yargı mercilerinin yorumlarının mahkemeye erişim hakkına etkisini somut olayın koşulları ışığında incelemektir (... [1. B.], B. No: 2014/18135, 20/9/2017, § 46).


16. Başvurucunun açtığı davanın süresinde olmadığı gerekçesiyle Mahkemece reddedilmesinin mahkemeye erişim hakkına müdahale oluşturduğu açıktır. Bu sebeple müdahalenin Anayasa’nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanun tarafından öngörülme, haklı bir sebebe dayanma, ölçülülük ilkesine aykırı olmama koşullarına uygun olup olmadığı belirlenmelidir.


17. Somut olayda mahkemeye erişim hakkına davanın süre yönünden reddi suretiyle yapılan müdahalenin kanuni dayanağa sahip olduğu ve sınırlamanın meşru amacının bulunduğu (idari işlem ya da eylemlere karşı açılacak davalarda süre koşulu öngörülmesinin en genel ifadesiyle idari istikrarın sağlanması şeklinde bir meşru amaca hizmet ettiği yönünde ayrıntılı değerlendirme için bkz. ... [1. B.], B. No: 2014/5, 25/10/2017, §§ 54, 55; ... [2. B.], B. No: 2014/17714, 26/10/2017, §§ 48, 49; Çölbeyi Lojistik Nakliyat Gümrükleme Denizcilik İnşaat Turizm Sanayii ve Ticaret Limitet Şirketi [1. B.], B. No: 2014/12354, 9/11/2017, § 52) anlaşılmıştır.


18. Kanunilik ve meşru amaç şartlarını sağladığı anlaşılan mahkemeye erişim hakkına yönelik müdahale, ölçülülük ilkesi bakımından da değerlendirilmelidir. Ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bakımından müdahalenin zorunlu olmasını yani aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılık ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2013/66, K.2014/19, 29/1/2014; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; ... ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/817, 19/12/2013, § 38).


19. Hak arama özgürlüğünün bağlandığı usul kurallarına uyulmaması nedeniyle uyuşmazlıkların esası hakkında karar verilmemesi suretiyle mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahalenin idari istikrarın sağlanması amacının gerçekleştirilmesi bakımından elverişli ve gerekli olduğu söylenebilir. Somut olaydaki müdahalenin ölçülülüğünün değerlendirilmesi bakımından asıl üzerinde durulması gereken husus ise müdahalenin orantılı olup olmadığıdır.


20. Başvurucu, dava konusu işleme ilişkin 13/1/2021 tarihinde uzlaşmanın vaki olmadığına dair tutanağın düzenlendiğini, dolayısıyla dava açma süresinin de bu tarihten başlamak üzere hesaplanması gerektiğini belirterek dava açma süresinin tespitinde hata yapıldığından yakınmıştır.


21. 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinde; özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde dava açma süresinin vergi mahkemelerinde otuz gün olduğu, vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarından doğan uyuşmazlıklarda, tahakkuku tahsile bağlı olan vergilerde tahsilatın tebliğ yapılan hâllerde veya tebliğ yerine geçen işlemlerde tebliği izleyen günden başlayacağı düzenlenmiştir. Somut olayda Mahkeme, ilgili mevzuat hükmü doğrultusunda dava konusu ihbarnamelerin 9/12/2020 tarihinde tebliğ edildiğini belirterek bu tarihten itibaren otuz günlük süreyi hesaplamış; davanın açıldığı 27/1/2021 tarihinin otuz günlük süreden sonra olduğunu tespit ederek hak düşürücü süre nedeniyle davanın reddine karar vermiştir.


22. Diğer yandan 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun ek 7. maddesinin dördüncü fıkrasında, uzlaşmanın vaki olmaması hâlinde mükellef veya ceza muhatabının tarh edilen vergiye veya kesilen cezaya uzlaşmanın vaki olmadığına dair tutanağın kendisine tebliğinden itibaren genel hükümler dairesinde ve yetkili vergi mahkemesi nezdinde dava açabileceği belirtilmiş; bu takdirde dava açma müddetinin bitmiş veya on beş günden az kalmış olması hâlinde ise bu müddetin tutanağın tebliği tarihinden itibaren on beş gün olarak uzayacağı düzenlenmiştir. Anılan hüküm gözetildiğinde somut uyuşmazlığa ilişkin Uzlaşma Tutanağı'nın düzenlendiği tarih itibarıyla ayrı bir dava süresinin öngörüldüğü anlaşılmıştır.


23. Somut olayda dava konusu ihbarnamelerin 9/12/2020 tarihinde başvurucu Şirkete tebliğ edildiği konusunda bir uyuşmazlık bulunmamaktadır. Bununla birlikte başvurucu Şirket ile 13/1/2021 tarihinde uzlaşma toplantısı yapıldığı, toplantı sonucu uzlaşmanın vaki olmadığının aynı tarihte tutanak altına alındığı görülmüştür. Başvurucu mahkemenin vermiş olduğu süre aşımından ret kararını istinaf etmiştir. İstinaf dilekçesinde anılan tutanağa dayanarak dava açma süresinin 13/1/2021 tarihinde başlaması gerektiğini ileri sürmesine rağmen istinaf mahkemesi bu hususu değerlendirmemiştir.


24. Bu itibarla Mahkemece dava süresinin Uzlaşma Tutanağı'nın düzenlendiği tarih yönünden herhangi bir değerlendirme yapılmaksızın, ihbarnamenin tebliğ tarihinin esas alınması suretiyle başlatılmasına ilişkin öngörülebilir olmayan yorumunun mahkemeye erişim hakkına yönelik katı bir yorum olduğu, başvurucu üzerinde ağır bir külfete sebep olduğu, bu suretle başvurucunun katlanmak zorunda kaldığı külfetin hedeflenen meşru amaçlarla karşılaştırıldığında orantısız olduğu değerlendirilmiştir. Sonuç olarak başvurucunun mahkemeye erişim hakkına yönelik müdahalenin ölçüsüz olduğu kanaatine varılmıştır.


25. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.


III. GİDERİM


26. Başvurucu, yeniden yargılama yapılmasına hükmedilerek ihlalin giderilmesini talep etmiştir.


27. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı mercilerinin yapması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda bkz. ... [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; ... ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; ... (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).


28. Öte yandan hak ihlali kararından Anayasa Mahkemesinin davanın sonucuyla ilgili olarak bir tutum sergilediği sonucu çıkarılmamalıdır. Anayasa Mahkemesince verilen hak ihlali kararı uyuşmazlığın sonuçlarından bağımsız olup davanın kabulüne, reddine ya da beraate veya mahkûmiyete karar verilmesi gerektiği anlamına gelmemektedir. Kural olarak, yargılamanın her aşamasında olduğu gibi ihlalin sonuçlarını gidermek üzere yeniden yapılacak yargılama sonunda da delillerin dava ile ilişkisini kurma ve bunları değerlendirip sonuç çıkarma yetkisi ilgili mahkemelere aittir.


IV. HÜKÜM


Açıklanan gerekçelerle;


A. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,


B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,


C. Kararın bir örneğinin mahkemeye erişim hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Bursa 2. Vergi Mahkemesine (E.2021/260, K.2021/392) GÖNDERİLMESİNE,


D. 487,60 TL harç ve 30.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 30.487,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,


E. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,


F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 16/9/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

 

Benzer Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — İcra Satışında Katma Değer Vergisi Oranına Şikâyetin Süreden Reddi

Tüm İdari Yargılama Usulü Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Vergi Tarhiyatına Karşı Uzlaşma ve Dava Süreci

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

İlgili Hukuk Dalı

İdari Yargılama Usulü

 

Başvuru No

2021/62879

 

Karar Tarihi

16 Eylül 2025

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page