top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU  ·  HAK İHLALİ  ·  BİREYSEL BAŞVURUNUN KABUL EDİLEMEZLİĞİ

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Ardışık Telefon Araması Araştırılmadan Dört Tanığın Anlatımıyla Mahkûmiyet

 

B. No: 2022/54265 · 16 Eylül 2026

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Bir astsubayın örgüt üyeliğinden mahkûmiyetinde sabit hatlardan gelen ardışık aramalar ile dört tanığın anlatımı kullanıldı. Mahkeme, başka yerde oturan tanıkları sanığın soru sorabileceği bir oturumda dinlemedi. Anayasa Mahkemesi, aramaların niteliğine ilişkin araştırmalar eksik kaldığından tanık anlatımlarının belirleyici olduğunu saptadı. Tanık ifadelerinin tutanaktan okunması bu eksikliği gidermedi. Başvurunun bu kısmında yeniden yargılama kararı verildi.

 

Hukuki İlke

 

Telefon aramalarının örgütsel niteliğine ilişkin araştırma eksik kaldığında, sorgulanamayan tanıkların mahkûmiyetteki ağırlığı ayrıca ortaya konulmalıdır. Tanığın başka bir yargı çevresinde bulunması, sanığın ona soru sorabileceği koşulları sağlamaktan vazgeçilmesini tek başına açıklamaz.

 

Sonuç

 

Tanık sorgulama hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılama için Çanakkale 2. Ağır Ceza Mahkemesine bildirim yapılmasına oybirliğiyle karar verildi. Tazminat istemi reddedildi. Kalan şikâyetlerin bir kısmı kabul edilemez bulundu, bir kısmının ayrıca incelenmesine gerek görülmedi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 36

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


BİRİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2022/54265)


 


Karar Tarihi: 16/9/2026


 


 


BİRİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


​


Başkan


:


İrfan FİDAN


Üyeler


:


Recai AKYEL


Selahaddin MENTEŞ


Muhterem İNCE


Yılmaz AKÇİL


Raportör


:


Hüseyin ERAL


Başvurucu


:


...


​


I. BAŞVURUNUN ÖZETİ


1. Başvuru, telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin tespitine ilişkin kayıtlara dayalı olarak terör örgütüne üye olma suçundan verilen mahkûmiyet hükmünde beyanları belirleyici ölçüde delil olarak kullanılan tanıkların duruşmada başvurucu (sanık) tarafından sorgulanamaması nedeniyle tanık sorgulama hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. Başvurucunun soruşturma ve kovuşturma evrelerinde gerçekleştirilen işlemler nedeniyle başka temel haklarının ihlal edildiğine ilişkin şikâyetleri de bulunmaktadır.


2. Başvurucu, bireysel başvuruya konu olayların geçtiği tarihte Çanakkale Piyade Eğitim Tugay Komutanlığında astsubay olarak görev yapmaktadır.


3. 15 Temmuz 2016 tarihinde gerçekleştirilen darbe girişimi sonrasında Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanmasına (FETÖ/PDY) yönelik yürütülen soruşturmalar ve adli makamlarca alınan ifadeler doğrultusunda örgüt hiyerarşisi içinde üst konumda bulunan kişilerin örgüt içi iletişimi sağlamak amacıyla örgütün askerî mahrem yapılanmasında yer alan ve örgütte kendilerinden alt konumda olan kişileri, tespit edilmeyi zorlaştıracak şekilde önceden belirlenen tedbir kuralları doğrultusunda ankesörlü/kontörlü sabit hatlardan aradıklarına dair bilgilere ulaşılması üzerine Çanakkale Cumhuriyet Başsavcılığınca (Başsavcılık) örgütün bu ildeki askerî mahrem yapılanmasına mensup kişilerin belirlenmesi amacıyla resen soruşturma başlatılmıştır.


4. Diğer taraftan hakkında benzer suçtan işlem yapılan T.S.nin etkin pişmanlık hükümleri kapsamında, örgüte müzahir yurtta çalışan başvurucunun eşinin, örgüt tarafından askerî personel olan başvurucuyla evlendirildiğine yönelik beyanları da ihbar olarak Başsavcılığa gönderilmiştir.


5. Soruşturma doğrultusunda Çanakkale Sulh Ceza Hâkimliğinin 17/10/2017 tarihli kararıyla il genelinde tespit edilen tüm sabit hatlara ilişkin 1/1/2012-17/10/2017 tarihlerini kapsayan HTS kayıtlarının Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumundan (BTK) istenmesine karar verilmiştir. Başsavcılık, soruşturma kapsamında tespit edilen yirmi dört sabit hatta ait HTS kayıtları üzerinde yapılan inceleme sonucunda belirlenen yedi sabit hattan başvurucunun da arandığının anlaşılması üzerine başvurucuyu FETÖ/PDY üyesi olduğu şüphesiyle soruşturmaya dâhil etmiştir.


6. Başvurucuyla ilgili düzenlenen 1/2/2019 tarihli analiz raporunda başvurucunun yedi farklı sabit hat üzerinden toplam otuz üç kez arandığı, başvurucuyla birlikte ardışık olarak aranan başka asker kişilerin de bulunduğu, bu doğrultuda başvurucuyla birlikte 16/12/2013 tarihinde H.İ.G. ve M.M.A.nın, 21/1/2014 tarihinde R.S., M.M.A. ve H.İ.G.nin, 8/2/2014 tarihinde Ş.D.nin, 9/5/2014 tarihinde Y.T.nin, 12/6/2014 tarihinde ise S.A. ve E.T.nin ardışık olarak arandığı değerlendirilmiştir. Raporda anılan tespitlerin dışında 2013 ve 2014 yılları arasında yedi askerî personelle birlikte başvurucunun ardışık arandığı da açıklanmıştır.


7. Başsavcılık, ardışık arama kayıtlarıyla ilgili yapılan analiz sonrasında başvurucuyla birlikte ardışık arandığı belirlenen Ş.D.nin Çanakkale askerî mahrem yapılanması içinde öğretmen olarak görev yaptığına dair N.E. tarafından verilen ifade ve teşhis örneklerini de dosyaya eklemiştir. Ayrıca başvurucuyla birlikte ardışık arandığı değerlendirilen M.M.A.nın başvurucunun örgütsel irtibatını bilmediğine, S.A.nın ise Antalya'da görev yaptığı dönemde kendisiyle ilgilenen mahrem imamın götürdüğü evde başvurucunun da olduğuna ilişkin ifadesi soruşturma dosyasına gönderilmiştir.


8. Başvurucu, silahlı terör örgütüne üye olma şüphesiyle 27/2/2019 tarihinde gözaltına alınmıştır. Başvurucu; müdafii huzurunda verdiği ifadesinde örgüt içi evlilik yaptığını beyan eden T.S.yi tanımadığını, askerî okula örgüt yönlendirmesi ile girmediğini, Antalya'da kaldığı evin örgüte bağlı olmadığını, arkadaşıyla birlikte eve gelen sivil giyimli kişiyi ve S.A.yı tanımadığını ve sabit hatlar üzerinden kimseyle görüşmediğini beyan etmiştir. M.M.A. ile bir dönem aynı evde kaldıklarını ifade eden başvurucu, FETÖ/PDY ile irtibatının olmadığını belirtmiştir. Sulh Ceza Hâkimliğindeki sorgusunda eşiyle örgüt içi katalog evlilik yapmadığını ileri süren başvurucu anılan suçtan 7/3/2019 tarihinde tutuklanmıştır.


9. Soruşturma kapsamında başvurucunun ByLock kullanıcı kaydının bulunmadığı, Asya Katılım Bankası AŞ. (Bank Asya) hesabının olmadığı ve FETÖ/PDY ile irtibatlı kurum, dernek ya da sendika üyeliğine rastlanmadığı anlaşılmıştır.


10. Başsavcılıkça başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan cezalandırılması talebiyle 22/4/2019 tarihli iddianame düzenlenmiştir. İddianamede başvurucuya atılı eylemlere değinilmeden önce FETÖ/PDY'nin askerî mahrem yapılanmasına, bu yapılanmada yer alan kişilerin örgüt hiyerarşisi içindeki konumlarına, bu konumlara dair örgüt tarafından yapılan adlandırmalara ve yapılanmanın ankesörlü hatlar üzerinden tedbir kuralları doğrultusunda yaptığı iletişime ilişkin açıklamalara yer verilmiştir. Çanakkale'de 1/1/2012 tarihinden itibaren görev yapan rütbeli askerî personellerin açık kimlik ve telefon numarası bilgileri temin edildikten sonra ankesörlü telefon soruşturması kapsamında şüphelilerin birbiriyle irtibatını gösteren ardışık arama tespitlerine yönelik analiz raporu düzenlendiği ve anılan rapora göre Y.T. ve S.D.nin mahrem imam olduğu belirtilmiştir.


11. T.S.nin beyanları doğrultusunda başvurucunun eşiyle örgüt içi katalog evlilik yaptığı açıklanan iddianamede S.A.nın mahrem yapı içinde görev yapan F.K.nın kendisini götürdüğü evde başvurucunun da olduğuna ve F.K.nın kendisine başvurucuyla ilgileneceğine yönelik beyanlarına da yer verilmiştir. İddianamede başvurucu yönünden yapılan değerlendirmede ayrıca örgütsel bağın kopmaması amacıyla başvurucunun 2013 ve 2015 yılları arasında toplam on sekiz kez farklı ankesörlü telefonlar üzerinden örgütün askerî mahrem imamları tarafından ardışık olarak arandığı belirtilerek atılı suçu işlediği iddia edilmiştir.


12. İddianamenin kabul edilmesiyle Çanakkale 2. Ağır Ceza Mahkemesinde (Mahkeme) görülmeye başlanan davada 2/5/2019 tarihinde duruşma hazırlığı işlemleri yapılmıştır. Tensip tutanağında diğer işlemlerin yanı sıra tanıklar T.K., S.A., M.M.A., T.S. ve N.Ö.nün beyanlarının alınması amacıyla istinabe mahkemelerine yazı yazılmasına, başvurucunun görev yaptığı Konya, Antalya, Ankara ve Çanakkale'de başvurucuyla ilgili ardışık arama kaydının olup olmadığının araştırılmasına karar verilmiştir.


13. Yargılama sekiz celsede tamamlanmıştır. Ceza infaz kurumunda bulunan başvurucu 29/5/2019-17/4/2020 tarihleri arasında gerçekleştirilen tüm celselere Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) aracılığıyla katılmıştır. Birinci celse öncesinde istinabe mahkemelerince dinlenen T.K. ve T.S.nin beyanları Mahkemeye gönderilmiştir. T.K. beyanında 2014 yılında Antalya'da görev yaptığı dönemde kaldığı örgütle irtibatlı evde kendisinden sonra başvurucunun kaldığını, örgütle bağlantılı olarak bildiği başvurucunun ara sıra evlerine gelip gittiğini ve birlikte sohbet yaptıklarını belirtmiştir. T.S. ise Bilecik'te kaldığı örgütle irtibatlı yurdun görevlisi olan N.Ş.nin örgütsel bir evlilik yaparak başvurucuyla evlendiğini söylemiştir. Diğer taraftan Ankara İl Emniyet Müdürlüğünce başvurucu hakkında ardışık aranma kaydına rastlanmadığı bildirilmiştir. Antalya İl Emniyet Müdürlüğü ise başvurucuyla ilgili ardışık aranma kayıtlarını Mahkemeye göndermiştir.


14. Birinci celse müdafii huzurunda savunmasını yapan başvurucu; M.M.A.nın ev arkadaşı olduğunu, ardışık olarak arandığı belirtilen B.G.yi tanıdığını ancak S.A. ve Ş.D.yi tanımadığını, sabit numaralar üzerinden yapılan aramaların çarşı iznine çıkan askerlerce yapılmış olabileceğini, eşiyle kendisinin tanışması sonrasında evlendiklerini ve S.A.nın aleyhe beyanlarını kabul etmediğini belirtmiştir. T.K.yı Antalya'da kaldığı evde hiç görmediğini belirten başvurucu, eşinin çalıştığı yurdun örgütsel bağlantısını bilmediğini ve örgütsel sohbete katılmadığını ifade etmiştir. Mahkeme, birinci celseyi M.M.A., S.A. ve N.Ö.nün dinlenmeleri ve ardışık aranma kayıtlarıyla ilgili emniyet müdürlüklerine yazılan müzekkere cevaplarının dönüşünün beklenmesi amacıyla ertelemiştir.


15. İstinabe mahkemesince celse arasında dinlenen M.M.A., Çanakkale'ye tayini çıktığında başvurucunun kendisini araması üzerine başvurucunun iki kişiyle kaldığı bekâr evinde kalmaya başladığını, evde örgütsel bir faaliyet görmediğini ancak başvurucunun kendisini bu eve çağırma amacının kendisiyle ilgilenmek olduğunu sonradan anladığını, evin örgüt evi olduğunun kendisinden gizlendiğini ve örgütün kendisini kazanmak için üç yıl boyunca sabit hatlardan aradığını beyan etmiştir. S.A. istinabe mahkemesince alınan beyanında Antalya askerî mahrem yapılanması içinde ilgilendiği kişilerden birinin başvurucu olduğunu, başvurucuyla görüştüğünde yanlarında E.Ö. ve T.K.nın da bulunduğunu ve 2016 yılından sonra başvurucuyu görmediğini belirtmiştir.


16. İkinci celseye katılan başvurucu, tanıkların etkin pişmanlık kapsamında aleyhine verdiği beyanları kabul etmediğini söylemiş ve aynı evde kaldığı V.A.nın tanık olarak dinlenmesini talep etmiştir. Dosya kapsamında yer alan delil durumu gerekçesiyle V.A.nın dinlenmesine dair talebin reddine karar veren Mahkeme, anılan celseyi başvurucuyla ilgili ardışık aranma kayıtlarının araştırılması amacıyla ertelemiştir. Başvurucu, üçüncü celse sunduğu beyanında M.M.A.nın SEGBİS aracılığıyla yeniden dinlenmesini ve ardışık aranmaya ilişkin HTS kayıtlarının BTK'dan istenmesini talep etmiştir. Mahkeme, M.M.A.nın yeniden dinlenmesine yönelik talebin reddi ile soruşturma aşamasında hazırlanan analiz raporu doğrultusunda HTS kayıtlarının istenerek gelen kayıtlar üzerinde Çanakkale İl Emniyet Müdürlüğü tarafından ayrıntılı analiz raporu düzenlenmesine karar vermiştir.


17. Celseden sonra başvurucuyla ilgili Konya'dan yapılan ardışık aranma kaydı bulunmadığına dair yazı cevabı dosyaya gönderilmiştir. Başvurucu 12/1/2020 tarihli dilekçesiyle diğer savunmalarının yanında kendisine tanıkları sorgulama hakkı verilerek tanıkların yeniden dinlemesi gerektiğini ileri sürmüştür. Dördüncü ve beşinci celseler, HTS kayıtlarında tespit edilen aramaların ardışık veya tekil arama olup olmadığına ilişkin analiz raporunun düzenlenmesi amacıyla ertelenmiştir. Mahkemece duruşma hazırlığı tutanağıyla dinlenmesine karar verilen N.Ö. hakkında ise başka bir işlem yapılmamıştır. Başvurucu hakkında düzenlenen 25/2/2020 tarihli HTS analiz raporu altıncı celse öncesinde Mahkemeye gönderilmiştir. Söz konusu raporda, ardışık arama yapılan sabit numaralarla birlikte başvurucuyu arayan ve başvurucuyla birlikte ardışık aranan kişiler gösterilmiş; bazı aramaların ise tekil aramalar olduğu değerlendirilmiştir. Mahkeme, altıncı celse sonunda HTS analiz raporunda açıklanan F.G. ve H.E. ile ilgili aramalarda ortaya çıkan çelişkinin giderilmesi için Çanakkale İl Emniyet Müdürlüğüne yeniden yazı yazmıştır.


18. Başvurucu, yedinci celse kendisine okunan HTS analiz raporunu kabul etmediğini beyan etmiştir.   Cumhuriyet savcısı celse esnasında sunduğu esas hakkında mütalaasında örgütün mahrem imamları tarafından sabit hatlardan aranan başvurucunun terör örgütü üyeliği suçundan cezalandırılmasını talep etmiştir. Başvurucu; son celse yaptığı savunmasında ankesör aramalarının örgütsel amaçla yapılmadığını, yapıya ait evde kalma nedenini anlattığını, tanıkların kendilerini kurtarmak için iftira attığını ve FETÖ/PDY ile bağının olmadığını ileri sürmüştür.


19. Mahkeme, başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçunu işlediğini sabit kabul ederek örgüt üyeliği suçundan 7 yıl 6 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir. Mahkeme, gerekçeli kararında ilk olarak örgütsel faaliyetlerin deşifre olmaması için örgütün kendi hiyerarşisinde belirlediği ve tedbir olarak adlandırılan gizlilik kurallarının uygulandığını, örgüt üyesi olan askerî personelle/öğrencilerle örgütsel faaliyetler kapsamında ilişkili/irtibatlı olan ve sivil imam olarak tabir edilen şahısların tedbir kuralları çerçevesinde ankesörlü/kontörlü telefon hatları üzerinden irtibat kurduklarını belirtmiştir. Başvurucu hakkında alt sınırdan uzaklaşma gerekçesini başvurucunun Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesindeki görevi olarak açıklamıştır. Kararda, mahrem yapılanma içinde öğrenci konumunda olan başvurucunun mahrem imamlar ve kendisi gibi asker şahıslarla birlikte ardışık olarak arandığının analiz raporlarıyla sabit olduğunu açıklamıştır. Gerekçeli kararın ilgili kısmı şu şekildedir:


 "... Sanığın [başvurucu] suç tarihinden önce Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde görev yapmakta olduğu, sanığın, FETÖ/PDY terör örgütünün Türk Silahlı Kuvvetleri mahrem yapılanması hiyerarşisi içerisinde öğrenci konumunda yer aldığı, bu kapsamda; Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde eğitim gördüğü ve görev yaptığı dönemde mahrem yapı sorumlusu şahıslar ile irtibatlandırıldığı, sanığın söz konusu şahıslar ile gizlilik esasına dayalı örgütsel içerikli görüşmeler yaptığı, Tanık [S.A.nın] beyanlarının incelenmesinde sanık ile Antalya da mahrem yapılanma içerisinde askeri personel olarak ilgilendiğini, [F.K.] tarafından sanık ile tanıştırıldığı, sanık ile 3-4 kez Antalya da görüştüğü, sanık ile tanıştığında yanlarında [E.Ö.],[T.K.] ve soy ismini hatırlayamadığı [M.] isimli kişinin olduğu, sanığın Çanakkale ili ve Edirne ilinden ardışık aramalarının tespit edildiği ve bu hususta aldırılan Analiz Raporunda sanığın askeri şahıslar haricinde mahrem imam olduğu değerlendirilen örgüt mensupları ile de ardışık olarak arandığı, sanığın tekil aramalarının da mevcut olduğu hususlarının Tanıklar [S.A.], [T.S.], [M.M.A.] ve [T.K.nın] beyanları, İletişim tespit kayıtları, 01/02/2019 tarihli İnceleme, Tespit ve Değerlendirme Tutanağı, 01/02/2019 tarihli araştırma ve tespit tutanağı başlıklı HTS analiz raporu, 12/09/2019 tarihli Analiz Raporu, 25/02/2020 tarihli analiz raporu ve ekleri ile tüm dosya kapsamı ile sabit olduğu anlaşılmış[tır]..."


20. Başvurucu; mahkûmiyet kararına karşı sunduğu istinaf dilekçesinde diğerlerinin yanı sıra HTS kayıtlarının hukuka aykırı delil olduğunu ve anılan kayıtların tek başına mahkûmiyete yeter delil sayılamayacağını, tanıkların Mahkemece davet edilip sorgulanma fırsatı verilerek dinlenmeleri gerektiğini ileri sürmüştür. Başvurucunun istinaf talebi, Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesince (İstinaf Dairesi) Covid salgını dönemindeki risk nedeniyle başvurucunun duruşmalara SEGBİS aracılığıyla katılmasında zorunluluk bulunduğu, kaldı ki başvurucunun bizzat hazır bulunma talebinde de bulunmadığı, ayrıca verilen hükümde usule ve esasa ilişkin herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilerek 26/11/2020 tarihinde esastan reddedilmiştir.


21. İstinaf Dairesinin kararı sonrasında sunulan temyiz dilekçesinde de aynı hususları tekrar eden başvurucu, aleyhine beyanda bulunan tanıkları sorgulayamadığını ve sabit hatlardan yapılan aramaların kişisel işleriyle ilgili olduğunu belirtmiştir. Başvurucu, ayrıca temyiz incelemesinin devam ettiği aşamada sunduğu dilekçesinde duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiğini de ileri sürmüştür. Yargıtay 3. Ceza Dairesi (Ceza Dairesi) istinaf talebinin esastan reddine ilişkin İstinaf Dairesi kararını 11/10/2021 tarihinde onamıştır.


22. Komisyon; başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.


II. DEĞERLENDİRME


A. Tanık Sorgulama Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia


23. Başvurucu; mahkûmiyet kararına dayanak yapılan tanıkların tamamının istinabe mahkemelerince dinlendiğini, tanıkların dinleneceği tarihin de kendisine veya müdafiine bildirilmediğini, tanıkların SEGBİS aracılığıyla da dinlemeyerek tanıklara soru sorma imkânı tanınmadığını ileri sürmüştür.


24. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; başvurunun öncelikle kabul edilebilirlik kriterleri yönünden değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiş, ayrıca somut olay ele alınırken mevzuat hükümleri ile konuya ilişkin yer verilen Anayasa Mahkemesi kararlarının dikkate alınması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca duruşmada okunan tanık ifadelerine karşı başvurucu ve müdafiine itiraz ve savunmalarını sunma imkânı tanındığı ve tanık beyanının tek veya belirleyici delil olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiği de belirtilmiştir.


25. Başvurucunun iddiaları, adil yargılanma hakkı kapsamındaki tanık sorgulama hakkı yönünden incelenmiştir.


26. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan tanık sorgulama hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


27. Anayasa Mahkemesi, birçok kararında tanık kavramını sanığa isnat edilen fiil hakkında bilgi veren herhangi bir kişi şeklinde özerk olarak yorumlamış ve tanık sorgulama hakkı ile ilgili ilkeleri belirlemiştir (Atila Oğuz Boyalı [2. B.], B. No: 2013/99, 20/3/2014; Selçuk Demir [2. B.], B. No: 2014/9783, 22/1/2015; AZ. M. [2. B.], B. No: 2013/560, 16/4/2015; Baran Karadağ [2. B.], B. No: 2014/12906, 7/5/2015; Orhan Güleryüz [1. B.], B. No: 2019/30221, 28/12/2021). Buna göre bir ceza yargılamasında sanığın aleyhine olan tanıkları sorguya çekme veya çektirme hakkı vardır. Hakkında gerçekleştirilen ceza yargılaması sürecinde sanığın tanıklara soru yöneltebilmesi, onlarla yüzleşebilmesi ve tanıkların beyanlarının doğruluğunu sınama imkânına sahip olması adil bir yargılamanın yapılabilmesi bakımından gereklidir (AZ. M., § 55). Diğer yandan bir mahkûmiyet -tek veya belirleyici ölçüde- sanığın soruşturma veya yargılama aşamasında sorgulama veya sorgulatma imkânı bulamadığı bir kimse tarafından verilen ifadelere dayandırılmış ve dengeleyici güvenceler sağlayan bir usul öngörülmemiş ise sanığın hakları Anayasa'nın 36. maddesindeki güvencelerle bağdaşmayacak ölçüde kısıtlanmış olur (Orhan Güleryüz, § 35).


28. Anayasa Mahkemesi, tanık sorgulama hakkıyla ilgili olarak verdiği kararlarında somut bir yargılama öncesinde veya haricinde elde edilen tanık beyanlarının delil olarak kabulünün yargılamanın adilliğine zarar verip vermediğini değerlendirmek için üç aşamalı bir test uygulanması gerektiğini ifade etmektedir. Buna göre ilk olarak tanığın mahkemede hazır edilmemesi geçerli bir nedenin mevcudiyetine dayanmalıdır. İkinci olarak sanığın sorgulama veya sorgulatma imkânı bulamadığı tanık tarafından verilen beyanın mahkûmiyetin dayandığı tek veya belirleyici delil olup olmadığının değerlendirilmesi gerekir. Sorgulama veya sorgulatma imkânı tanınmayan tanığın beyanının tek veya belirleyici delil olduğunun tespit edilmesi durumunda ise üçüncü aşama olarak savunma tarafının maruz kaldığı bu olumsuzluğun telafi edilmesi amacıyla yeterli düzeyde karşı dengeleyici güvenceler sağlayan bir usulün yürütülüp yürütülmediği ortaya konulmalıdır (bazı değişikliklerle birlikte bkz. Abdurrahim Balur [2. B.], B. No: 2013/5467, 7/1/2016, § 80; Onur Urbay [1. B.], B. No: 2014/6222, 6/3/2019, §§ 36, 40; Zekeriya Sevim [2. B.], B. No: 2018/18989, 16/6/2021, §§ 44, 51). Bu kapsamda, hükme ulaşılırken sorgulanmamış tanığın beyanını destekleyen başka doğrulayıcı delillere dayanılması telafi edici güvencelerden biri olarak kabul edilebilir (Orhan Güleryüz, § 39). Mahkemenin yargı çevresi dışındaki tanıkların -sanığın da onlara soru sormasına imkân sağlayacak ve sorulan sorulara verdikleri cevaplar hakkında kişisel izlenim edinme fırsatı elde edecek şekilde- SEGBİS gibi vasıtalarla dinlenmesi telafi edici bir güvence olabilir (bazı değişikliklerle birlikte Uğur Özcan [1. B.], B. No: 2021/12137, 26/7/2022, § 40). Sorgulanmayan tanığın beyanının güvenilirliğinin ve doğruluğunun saptanması amacıyla savunma tarafına sağlanabilecek bir diğer telafi edici güvence ise sanığa olayın kendi versiyonunu anlatma ve delillerini sunma imkânının tanınmasıdır (Orhan Güleryüz, § 40).


29. Tanık sorgulama hakkına ilişkin testin birinci aşaması kapsamında tanığın mahkemede hazır edilmemesinin geçerli bir nedene dayanıp dayanmadığının ortaya konulması gerekliliği esasen -anayasal düzeyde bir ilke olan- hükme temel alınan delillerin hâkim huzurunda ikame edilmesi zorunluluğunu ifade eden doğrudan doğruyalık ilkesinin bir sonucudur. Bu kapsamda hakkaniyete uygun yargılanma hakkının özel bir görünümü olan doğrudan doğruyalık ilkesi uyarınca hâkim, kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilecek ve bu deliller hâkimin vicdani kanaatiyle serbestçe takdir edilecektir. Bu bağlamda ceza yargılamasında kural olarak özellikle tanık beyanlarının esas hakkında kararı verecek hâkim/mahkeme tarafından alınması, tanık beyanlarının bu hâkim/mahkeme tarafından takdir edilmesi gerekir (Erdal Sonduk [GK], B. No: 2020/23093, 15/2/2024, §§ 43-46).


30. Sanığın, aleyhinde beyanda bulunan tanıklarla esas hakkında kararı verecek hâkimin huzurunda yüz yüze gelmesi, onların güvenilirliğini bu esnada test etme fırsatı elde etmesi adil yargılanma hakkı kapsamındaki tanık sorgulama hakkı bakımından da büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle sanığın suçluluğu konusunda karar verecek hâkim, sağlıklı gözlem yapabilmek ve sadece iddia makamının yorum şekliyle değil savunma makamının iddia ve itirazlarını da değerlendirerek doğru bir vicdani kanaate ulaşabilmek için anlatımlarıyla sanığın hukuki durumunu önemli ölçüde etkileyecek tanıkları huzurda dinlemelidir. Dolayısıyla tanıkların duruşma öncesinde veya haricindeki dinlenmeleri sırasında düzenlenmiş tutanakların veya yazılı açıklamaların duruşmada okunması huzurda dinlemenin eş değeri olarak değerlendirilemez (bazı farklılıklar ve eklemelerle birlikte bkz. Erdal Sonduk, § 45).


31. Nitekim 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 210. maddesinin (1) numaralı fıkrası olayın delili, bir tanığın açıklamalarından ibaret ise bu tanığın duruşmada mutlaka dinleneceğini öngörmektedir. Daha önce yapılan dinleme sırasında düzenlenmiş tutanağın veya yazılı bir açıklamanın okunması dinleme yerine geçemez. Anılan hükmün gerekçesinde de "Delillerin hükmü verecek mahkeme huzurunda ortaya konulması, tartışılması ve irdelenmesi adil yargılanma ilkesinin temel gereklerindendir. Bu itibarla, duruşmada sanık ve tanığın ifadesine ait tutanakların okunması ile yetinilmesi, ancak zorunlu hâllerde kabul olunabilir." denilerek bu husus vurgulanmıştır (Erdal Sonduk, § 53). Kaldı ki Yargıtayın da bazı kararlarında 5271 sayılı Kanun'un 210. maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan, olayın delilinin tanık açıklamalarından ibaret olduğu durumlar hakkında genişletici bir yaklaşım benimsediği ve tanık ya da tanıkların beyanının tek değil belirleyici delil olduğu durumları da anılan hükmün kapsamında gördüğü anlaşılmaktadır (birçok karar arasından bkz. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 17/3/2021 tarihli ve E.2019/9 MD.213, K.2021/118; (kapatılan) Yargıtay 16. Ceza Dairesinin 15/2/2021 tarihli ve E.2020/220, K.2021/1681; Yargıtay 3. Ceza Dairesinin 11/12/2024 tarihli ve E.2023/1657, K.2024/17714 sayılı kararları).


32. Somut olayda Mahkemece konutu yargı çevresi dışında bulunan tanık S.A., T.S., M.M.A. ve T.K.nın duruşmaya getirilmesinin zor olup olmadığıyla ilgili bir değerlendirme yapılmamış; söz konusu tanıkların konutunun yargı çevresi dışında olması istinabe yoluyla dinlenmesi için yeterli bir sebep sayılmıştır. Dolayısıyla başvurucunun duruşmada tanıkları sorgulama imkânından yararlandırılmamasının gerekçelendirilmesi yükümlülüğü somut olayda kamu makamları tarafından yerine getirilmemiştir. Ancak buna ilişkin bir nedenin ortaya konulmamış olması, tanık sorgulama hakkının ihlal edildiğinin kabul edilmesi için yeterli değildir. İkinci olarak hükmün tek başına veya belirleyici ölçüde başvurucunun sorgulama imkânına sahip olmadığı bir tanık tarafından verilen ifadeye dayalı olup olmadığı ortaya çıkarılmalıdır.


33. Testin ikinci aşaması uygulanırken delilin tekliğinden o delilin sanık aleyhine yegâne delil olması, delilin belirleyiciliğinden ise davanın sonucunu ağırlıklı olarak etkileme eğilimi olan delil anlaşılmalıdır (bazı değişikliklerle birlikte bkz. Baran Karadağ, § 65). Belirtilmelidir ki bir delilin belirleyici olup olmadığı sadece başvurucunun mahkûmiyeti yönünden değil temel cezanın alt sınırdan uzaklaşılarak tayin edilmesi açısından da dikkate alınmalıdır (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Hasan Bati [2. B.], B. No: 2019/8419, 28/6/2022, §§ 33-35). Aksi hâlde suçun sübutu tespit edilerek mahkûmiyete karar verilmesi dışındaki sonuçlar yönünden adil yargılanma güvenceleri anlamsızlaşır. Bu bakımdan mahkûmiyet hükmünün yalnızca sorgulanmamış tanığın ifadesine dayandığı veya cezanın alt sınırdan uzaklaşılmasında sadece sorgulanmamış tanığın ifadesine dayanıldığı bir durumda delilin tek olduğu söylenebilir. Buna karşılık mahkûmiyet hükmü kurulurken veya cezanın alt sınırdan uzaklaşılmasında sorgulanmamış tanığın ifadesinin yanında başka delilin/delillerin de bulunduğu ancak bu delilin/delillerin ağırlığının sorgulanmamış tanığın ifadesine nazaran daha az olduğu hâllerde sorgulanmamış tanığın ifadesinin belirleyici delil olduğu ifade edilebilir. Diğer delillerin ispat gücünün sorgulanmamış tanığın ifadesine nazaran daha yüksek olduğu hâllerde sorgulanmamış tanığın ifadesinin belirleyici delil olduğunun kabulü mümkün olmayacaktır.


34. Duruşmada sorgulanmayan tanığın ifadesinin tek veya belirleyici delil olup olmadığı hususu öncelikle mahkûmiyet gerekçesine bakılarak tespit edilir. Bu açıdan mahkemenin sorgulanmamış tanığın ifadesinin ağırlık derecesini gerekçeli kararda tartışmış olması beklenir. Ancak gerekçeli kararında bu tartışmanın yapılmadığı veya mahkemenin yaptığı değerlendirmenin bariz takdir hatası veya açık keyfîlik içerdiği hâllerde Anayasa Mahkemesinin kendisi bu değerlendirmeyi yapacaktır. Başvurucu hakkındaki gerekçeli karar incelendiğinde duruşmada dinlenmeyen tanıkların başvurucu aleyhine verdikleri beyanların ve diğer delillerin ağırlığı hususunda da Mahkemece herhangi bir değerlendirmede bulunulmadığı görülmektedir.


35. Yargıtay, kişilerin sabit veya ankesörlü hatlarla örgütsel iletişim kurma yöntemi uyarınca FETÖ/PDY'nin mahrem yapılanmasına dâhil olup olmadıklarının hukuki bir kesinlik içinde ortaya konulabilmesi için -somut olayın özelliğine göre- yapılması gerekli görülen araştırma işlemlerini içtihatlarında açıkça belirlemiştir (bkz. Murat Albayrak [GK], B. No: 2020/16168, 8/3/2023, §§ 127-132; ayrıca bkz. Yargıtay 3. Ceza Dairesinin 20/11/2024 tarihli ve E.2024/705, K.2024/15150 sayılı; 19/11/2024 tarihli ve E.2022/6992, K.2024/14586 sayılı; 21/10/2024 tarihli ve E.2022/3927, K.2024/11894 sayılı kararları).


36. Bu çerçevede Yargıtayın anılan kararlarında sanıkla birlikte ardışık arandığı tespit edilen kişiler hakkında herhangi bir soruşturma ya da kovuşturma olup olmadığının araştırılması, ardışık aranan diğer şahıslar hakkında soruşturma bulunması hâlinde bu kişilerin tüm aşama ifadelerinin getirtilerek gerekirse tanık olarak dinlenmesinin sağlanması, sanığın kullandığını bildirdiği GSM hattı dışında operasyonel ve/veya patates hat kullanıp kullanmadığına yönelik yetkili kurumlar nezdinde araştırma yapılması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca sanıkların bütün görev yerlerini kapsayan HTS kayıtları getirtilerek üzerinde yaptırılacak bilirkişi incelemesi sonucunda “gerçekleştirilen arama sayısı, aramaların ardışık ya da periyodik olup olmadığı, aramaların gerçekleştirildiği saatler, konuşma süreleri, farklı ankesörlü telefonlardan aranıp aranmadıkları, ardışık aramaya dâhil olan şahısların aynı kuvvete mensup ve aynı rütbede olup olmadıkları, aramaları gizlemek için herhangi bir şifreleme yönteminin kullanılıp kullanılmadığı” hususlarını gösterir analiz inceleme ve tespit raporunun düzenlettirilmesi, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sisteminde (UYAP) inceleme yapılarak sanık hakkında herhangi bir ifade yahut beyan bulunup bulunmadığının araştırılması, varsa onaylı örneklerinin getirilerek duruşmada 5271 sayılı Kanun'un 217. maddesi uyarınca sanık ve müdafiine okunması, anılan Kanun'un 210. maddesi kapsamında tek veya belirleyici ifade yahut beyan sahiplerinin duruşmada tanık sıfatı ile dinlenerek sonucuna göre sanığın hukuki durumunun belirlenmesi gerektiği de ifade edilmiştir (bkz. R.T. [GK], B. No: 2021/47924, 29/5/2025).


37. İnceleme konusu olayda başvurucu, GSM hattına sabit hatlar aracılığıyla yapılan ardışık aramalar ile duruşmada dinlenmeyen tanık S.A., T.S., M.M.A. ve T.K.nın beyanlarına dayalı olarak mahkȗm edilmiştir. Başvurucu hakkındaki gerekçeli karar incelendiğinde duruşmada dinlenmeyen tanıkların başvurucu aleyhine verdiği beyanın ve diğer delillerin ağırlığı hususunda Mahkemece herhangi bir değerlendirmede bulunulmadığı görülmektedir. Bu noktada kişilerin sabit hat ve/veya ankesörlü telefonlar üzerinden örgütün hücre tipi yapılanmasına ait haberleşme ağına dâhil olup olmadıklarının belirlenmesi açısından Yargıtay tarafından ilkesel olarak ortaya konulan ve adli makamlarca yapılması gerekli görülen araştırmaların inceleme konusu olayda yerine getirilmediği ve ardışık aranmaya konu tanıkların usulünce dinlenmediği nazara alındığında duruşmada dinlenmeyen tanık beyanlarının mahkûmiyet kararına götüren tek olmasa da belirleyici nitelikte bir delil olduğunun kabul edilmesini gerektirmektedir.


38. Yargılama sürecinde başvurucuya olayları kendi bakış açısına göre anlatma ve delillerini sunma imkânı tanınmıştır. Ancak Mahkemenin yargı çevresi dışındaki tanıkları başvurucunun da soru sormasına imkân sağlayacak şekilde SEGBİS gibi vasıtalarla neden dinlemediğine ilişkin bir bilgi ve belgeye ulaşılamamıştır. Tanıkların yazılı beyanları duruşmada okunmuş ise de başvurucu, tanık beyanlarının tespiti sırasında hazır bulunmadığından SEGBİS yoluyla da olsa tanıkları sorgulayamamış; tanıkların sorulan sorulara verdiği cevaplar hakkında kişisel izlenim edinme fırsatı elde edememiştir. Bu yüzden tanıkların gösterdiği tepkiler konusunda Mahkemenin dikkati çekilememiş, tanık beyanlarının güvenilirliği test edilememiştir. Mahkeme de tanıklar beyanda bulunurken gösterdiği tepkilerle ilgili olarak izlenim edinememiştir. Öte yandan hükme ulaşılırken sorgulanmamış tanık beyanı dışında başka delillere de dayanılmış olmasının beyanları belirleyici ölçüde mahkûmiyete temel alınan tanıkları sorgulama imkânı tanınmaması nedeniyle savunma makamının maruz kaldığı sınırlamayı telafi ettiğini söylemek de mümkün görünmemektedir. Sonuç olarak güvenilirliği ve doğruluğu test edilmemiş tanıkların beyanı belirleyici ölçüde hükme esas alınmış olduğu hâlde savunmanın karşılaştığı zorlukları telafi edecek karşı dengeleyici güvencelerin sağlanmadığı anlaşılmıştır. Bu bağlamda tanıkların duruşmada veya SEGBİS yoluyla dinlenmemesinin bir bütün olarak yargılamanın hakkaniyetini zedelediği sonucuna ulaşılmıştır.


39. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki tanık sorgulama hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.


40. Başvuruda tanık sorgulama hakkının ihlal edildiğine karar verildiğinden kararda varılan sonuca ve uygun görülen giderime göre başvurucunun adil yargılanma hakkı kapsamında tanık dinletme hakkı, duruşmada hazır bulunma hakkı, hakkaniyete uygun yargılanma hakkı, gerekçeli karar hakkı ile suçta ve cezada kanunilik ilkesine ilişkin diğer şikâyetleri hakkında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek olmadığına karar verilmesi gerekir.


B. Diğer İhlal İddiaları


41. Başvurucunun tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle suç isnadına bağlı tutmaya ilişkin olarak kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiasının Mehmet Emin Kılıç ([2. B.], B. No: 2013/5267, 7/3/2014, §§ 19-32) ve Mehmet Şimşek ([1. B.], B. No: 2018/10953, 22/7/2020, §§ 47-70) kararları doğrultusunda

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

İlgili Hukuk Dalı

Ceza Muhakemesi Hukuku

 

Başvuru No

2022/54265

 

Karar Tarihi

16 Eylül 2026

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page