top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  CEZA HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Eski Ceza Kanununda Alıkonulan Çocuğun Kendiliğinden İadesi ve Cezanın Ölçüsü

 

2001/79 E., 2002/194 K. · 26 Kasım 2002

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Eski Türk Ceza Kanunu’na göre reşit olmayan mağduru cebirle kaçıran veya alıkoyan kişi, onu kendiliğinden iade ettiğinde daha hafif bir cezadan yararlanabiliyordu. Rızayla kaçırma veya alıkoymada ise aynı iade davranışı cezada bir değişiklik yaratmıyordu. Anayasa Mahkemesi, bu farklılığın mağduru serbest bırakmayı teşvik eden düzenlemenin amacıyla çeliştiğini belirledi. İki fiili eşitlik yönünden aynı konumda görmese de suç ile ceza arasındaki adil denge açısından ilgili ibareyi iptal etti.

 

Hukuki İlke

 

Mahkeme, daha ağır fiilde mağdurun kendiliğinden iadesini ödüllendirirken daha hafif fiilde aynı davranışa bir sonuç bağlamayan düzenlemeyi hukuk devletinin gerektirdiği suç ve ceza dengesiyle bağdaştırmadı.

 

Sonuç

 

765 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 432. maddesinde 430. maddeye gönderme yaparak altı aydan üç yıla kadar ceza öngören bölüm oybirliğiyle iptal edildi. İptal hükmünün Resmî Gazete’de yayımdan bir yıl sonra yürürlüğe girmesine karar verildi.

 

Kararın Kapsamı

 

Karar, yürürlükten kaldırılmış 765 sayılı Kanun’un 430 ve 432. maddeleri hakkındadır. Sonraki kanunda hangi suçun oluşacağı somut olayın unsurlarına göre ayrıca değerlendirilir.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 765 sayılı Türk Ceza Kanunu — m. 430 ve 432

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 2, 10 ve 153

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA

MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2001/79

Karar Sayısı : 2002/194

Karar Günü : 26.11.2002

Resmi Gazete tarih/sayı:12.04.2003/25077

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Kumluca Asliye Ceza

Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 1.3.1926 günlü, 765

sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 432. maddesinin, "...430 uncu maddede yazılı

halde altı aydan üç seneye kadar..." bölümünün, Anayasa'nın 10. maddesine

aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Sanığın, pastanede buluştukları reşit olmayan mağdureyi iki saat

süreyle ve rızasıyla alıkoyduğu, bu süre içinde mağdureye karşı herhangi bir

şehevi davranışta bulunmaksızın aynı gün kendiliğinden Emniyet Müdürlüğüne

getirerek teslim ettiğinden bahisle Türk Ceza Yasası'nın 430/2, 432, 433.

maddeleri uyarınca cezalandırılması istemiyle açılan kamu davasında, Türk Ceza

Yasası'nın 432. maddesinin "...430 uncu maddede yazılı halde altı aydan üç

seneye kadar..." bölümünün, Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan

mahkeme iptali için doğrudan başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

1.3.1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu

bölümü de içeren 432. maddesi şöyledir:

"Madde 432 - (Değişik: 11.6.1936 - 3038/1.md.) Yukarıki

maddelerde yazılı cürümlerden birinin faili, kaçırdığı veya alıkoyduğu kimseyi

hiçbir şehevi harekette bulunmaksızın kendiliğinden, kaçırıldığı eve veya

ailesinin evine iade eder veyahut ailesi tarafından alınması mümkün olan

emniyetli diğer bir yere getirip serbest bırakırsa 429 uncu maddede yazılı

halde bir aydan bir seneye kadar, 430 uncu maddede yazılı halde altı aydan üç

seneye kadar, 431inci maddede yazılı halde bir seneden beş seneye kadar hapis

cezasile cezalandırılır."

B- İlgili Yasa Kuralı

765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 432. maddesi ile göndermede

bulunulan 430. maddesi şöyledir:

"Madde 430 - (Değişik: 9.7.1953 - 6123/1 md.) Her

kim cebir, şiddet veya tehdit veya hile ile şehvet hissi veya evlenme

maksadiyle reşit olmıyan bir kimseyi kaçırır veya bir yerde alıkorsa beş

seneden on seneye kadar ağır hapis cezası ile cezalandırılır.

Eğer reşit olmıyan kimse cebir ve şiddet veya tehdit veya hile

olmaksızın kendi rızası ile şehvet hissi veya evlenme maksadiyle kaçırılmış

veya bir yerde alıkonulmuş ise ceza altı aydan üç seneye kadar hapistir."

C- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları

Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmış, 2.

maddesi ise ilgili görülmüştür.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Mustafa

BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER,

Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet

AKYALÇIN'ın katılmalarıyla 20.2.2001 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,

dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliği ile

karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz

konusu ve ilgili Yasa kuralları, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları

ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra

gereği görüşülüp düşünüldü:

A- Anlam ve Kapsam

Kaçırma ve alıkoymaya ilişkin fiiller Türk Ceza Yasası'nın

"Adabı Umumiye ve Nizamı Aile Aleyhinde Cürümler" başlıklı sekizinci

babının "Kız ve Kadın ve Erkek Kaçırmak" başlıklı ikinci faslında 429

ila 434. maddeleri arasında düzenlenmiştir.

Türk Ceza Yasası'nın 432. maddesinde, "Yukarıdaki

maddelerde yazılı cürümlerden birinin faili, kaçırdığı veya alıkoyduğu kimseyi

hiçbir şehevi harekette bulunmaksızın kendiliğinden, kaçırıldığı eve veya

ailesinin evine iade eder veyahut ailesi tarafından alınması mümkün olan

emniyetli diğer bir yere getirip serbest bırakırsa 429 uncu maddede yazılı

halde bir aydan bir seneye kadar, 430 uncu maddede yazılı halde altı aydan üç

seneye kadar, 431 inci maddede yazılı halde bir seneden beş seneye kadar hapis

cezası ile cezalandırılır" denilmektedir. Bu kuralla göndermede

bulunulan 430. madde ile reşit olmayan kişilerin kaçırılması veya alıkonulması

eylemleri yaptırıma bağlanmıştır. Maddenin birinci fıkrasında reşit

olmayanların cebir, şiddet veya tehdit veya hile ile, ikinci fıkrasında ise

rızası ile kaçırılması veya alıkonulması eylemleri düzenlenmiş ve eylemlerin

farklılığı gözetilerek de değişik cezalar öngörülmüştür.

Türk Ceza Kanunu'nun 432. maddesinde kaçırma ve alıkoyma

suçlarında gönüllü vazgeçme hali düzenlenmektedir. Buna göre, kaçırma ve alıkoyma

suçunun faili, kaçırdığı veya alıkoyduğu kimseyi hiçbir şehevi harekette

bulunmaksızın kendiliğinden kaçırdığı eve veya ailesinin evine iade eder

veyahut ailesi tarafından alınması olanaklı olan güvenli diğer bir yere getirip

serbest bırakırsa, bu madde ile yollamada bulunulan ve esas maddelerde yer

alanlardan daha az ceza tayin edilecektir.

B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, TCK'nun 432. maddesinin aynı

kanunun 430. maddesindeki halde daha az ceza öngören kısmının, reşit olmayan

mağdurun gerek zorla gerekse rızasıyla kaçırılması veya alıkonulması ve rıza

ile iade edilmesi hallerinin aynı tür ve miktarda yaptırıma bağlandığını, oysa

rızası ile iade olmaması durumunda, failin zorla kaçırma veya alıkoymasında beş

seneden on seneye, rızası ile kaçırma veya alıkoymasında ise, altı aydan üç

seneye kadar hapis cezası ile cezalandırılmasının öngörüldüğünü, bir insanın

zorla kaçırılması ile rızasıyla götürülmesinin kamu düzenini aynı derecede

bozan fiiller olmadığını bu nedenle rıza ile kaçırma veya alıkoymadaki iade

durumunda daha az ceza öngörülmemesinin, Anayasa'nın 10. maddesinde yer alan

eşitlik ilkesine aykırı bulunduğunu ileri sürmüştür.

2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri

Hakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi, yasaların, kanun

hükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusunda ilgililer

tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir. İstemle bağlı

kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık kararı

verebileceğinden, itiraz konusu kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi

yönünden de incelenmiştir.

Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen "Yasa önünde eşitlik

ilkesi" hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile

eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı

durumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını

sağlamak, ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,

aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa

karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin

her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki

özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve

uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal

durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi

zedelenmez.

Türk Ceza Kanunu'nun 430. maddesinin bir ve ikinci fıkralarında

belirtilen suçlar ve korudukları hukuki yarar farklı olup, bunları işleyenler

aynı hukuksal konumda bulunmadıklarından aralarında eşitlik ilkesi yönünden

karşılaştırılma yapılması olanaklı değildir.

Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve

işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygı gösteren, bu hak ve özgürlükleri

koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu

geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku

tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla

kendini bağlı sayıp yargı denetimine açık olan, yasaların üstünde yasakoyucunun

da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri ve Anayasa bulunduğu bilincinde olan

devlettir.

Ceza kanunları, Anayasa'nın konuya ilişkin kuralları başta olmak

üzere, ceza hukukunun ana ilkeleri ile ülkenin genel durumu, sosyal ve ekonomik

hayatın gereksinmeleri gözönüne alınarak saptanacak ceza politikasına göre

düzenlenir. Bu nedenle, Yasakoyucunun ceza politikasının öncelikle, Anayasa'nın

2. maddesinde nitelikleri, 5. maddesinde de temel amaç ve görevleri belirtilen

hukuk devleti ilkesine ve anılan maddelerde yer alan adalet ilkesine

uygunluğunu gözetmesi gerekir. Ceza önlemiyle toplumsal barışı amaçlayan

devlet, kimi suçların niteliği, işlenme biçimi ve kamu düzeni için yarattığı

tehlikeyi gözeterek değişik cezalar uygulayabilir.

Anayasa'nın 38. maddesinde, kimsenin işlendiği zaman yürürlükte

bulunan kanunun suç saymadığı bir eyleminden dolayı cezalandırılamayacağı,

kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır

bir ceza verilemeyeceği, cezalarla ceza yerine geçen güvenlik tedbirlerinin

ancak kanunla konulabileceği, hiç kimsenin kendisini ve kanunda gösterilen

yakınlarını suçlayan bir beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye

zorlanamayacağı, ceza sorumluluğunun şahsiliği gibi temel ceza ilkeleri

belirtilerek, bu ilkeler doğrultusunda ne gibi eylemlerin suç sayılacağının ve

bu suçlara ne miktar ceza verileceğinin ve hangi ceza tedbirlerinin ne yolda

uygulanacağının saptanması yasakoyucuya bırakılmıştır.

Yasaların kamu düzeninin kurulması ve korunması, kamu yararının

sağlanması amacına yönelik olması, genel, objektif, adil kurallar içermesi ve

hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi hukuk devleti olmanın gereğidir.

İtiraz konusu kurala göre, mağduru rızası ile kaçıran veya

alıkoyan fail onu iade etse bile aynı ceza ile cezalandırılacak, oysa aynı

maddede düzenlenen ve eylemin cebir, şiddet, tehdit veya hile ile

gerçekleştirilmiş olan daha ağır halinde ise, mağdurun iade edilmesine bağlı

olarak daha az ceza uygulanacak ve cezanın türü hafifleyecektir. Bu durum,

hukuka ve cezalandırma ilkelerine aykırı düşmekte, yasakoyucunun mağduru

serbest bırakmayı ve faal nedameti özendirmeye yönelik gerçek arzusu ile de

çelişmekte ve fail bu konudaki lehe düzenlemeden yararlandırılmamış olmaktadır.

Suç ile ceza arasında bulunması gereken adil dengeyi bozan düzenlemeler

yasakoyucunun takdir yetkisi içinde görülemeyeceğinden hukuk devleti ilkesine

aykırılık oluşturur. Bu nedenle kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırıdır.

İptali gerekir.

C- İptal Hükmünün Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu

Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanun

hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların

hükümleri, iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten

kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği

tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı

günden başlayarak bir yılı geçemez." denilmekte, Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü

fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. Maddenin 5. fıkrasında ise, Anayasa

Mahkemesi'nin, iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğunu kamu düzenini

tehdit veya kamu yararını ihlal edici mahiyette görürse yukarıdaki fıkra

hükmünü uygulayacağı belirtilmiştir.

Türk Ceza Yasası'nın 432. maddesinin "...430 uncu maddede

yazılı halde altı aydan üç seneye kadar,..." sözcüklerinin iptali

sonucunda doğan hukuksal boşluk, kamu düzenini tehdit ve kamu yararını ihlal

edici nitelikte görüldüğünden, yasakoyucunun buna ilişkin düzenlemeleri

yapabilmesi için iptal kararının Resmî Gazete'de yayımından başlayarak bir yıl

sonra yürürlüğe girmesi kararlaştırılmıştır.

VI- SONUÇ

A- 1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza

Kanunu"nun 3038 sayılı Yasa ile değiştirilen 432. maddesinin, "...

430 uncu maddede yazılı halde altı aydan üç seneye kadar,..." bölümünün,

Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,

B- İptal edilen bölümün doğuracağı hukuksal boşluk kamu

düzenini tehdit edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin

üçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci

fıkraları gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN

BAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,

26.11.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

Mustafa BUMİN

Başkanvekili

Haşim KILIÇ

Üye

Yalçın ACARGÜN

Üye

Ali HÜNER

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Aysel PEKİNER

Üye

Ertuğrul ERSOY

Üye

Tülay TUĞCU

Üye

Ahmet AKYALÇIN

Üye

Enis TUNGA

Üye

Mehmet ERTEN

 

Tamamlayıcı Kararlar

 

Yargıtay 9. Ceza Dairesi — Çocuğun Cinsel İstismarı ve Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçlarında Cebrin Ayrı İspatı

Yargıtay 9. Ceza Dairesi — Cinsel Saldırının Süresiyle Sınırlı Hareket Kısıtlamasında Ayrı Suçun Oluşmaması

Yargıtay Ceza Genel Kurulu — Rıza Ehliyeti Bulunmayan Yetişkin Mağdurun Durumunda Kaçınılmaz Hata Savunması

Tüm Ceza Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Ceza Sorumluluğu ve Suçun Unsurları

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2001/79

 

Karar No

2002/194

 

Karar Tarihi

26 Kasım 2002

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Ceza Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İnfaz ve Yatar Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page