top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  İCRA VE İFLAS HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Yaşlılık Aylığının Haczinde Sosyal Güvence ve Alacaklının Mülkiyet Hakkı

 

2009/19 E., 2011/4 K. · 6 Ocak 2011

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Yaşlılık aylıklarından yapılan haciz kesintilerine itiraz eden borçluların davalarında, aylığın haczedilmesini sınırlayan kurallar incelendi. Anayasa Mahkemesi çoğunluğu, emeklilik dönemindeki geçim güvencesini, diğer malvarlığından tahsil imkânını ve nafaka ile Kurum alacakları istisnalarını değerlendirdi. Sınırlı incelemeye alınan ibarelerin iptalini reddetti. Dört üye, başka malvarlığı bulunmadığında alacaklının alacağına kavuşmasının engellenmesini mülkiyet hakkına aykırı gördü. Kararda haciz işlemi ele alındı.

 

Hukuki İlke

 

Yaşlılık aylığının korunması ile alacaklının mülkiyet hakkı birlikte gözetilir. Çoğunluk, nafaka ve Kurumun kanunda belirtilen alacakları için tanınan istisnaları ve diğer malvarlığından tahsil imkânını dengeleyici unsurlar olarak değerlendirdi.

 

Sonuç

 

506 sayılı Kanun’un 121. maddesindeki aylıklar ve haciz sözcükleri ile 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesindeki aylık sözcüğüne ilişkin iptal istemleri dört üyenin karşıoyuyla reddedildi. Esas incelemenin kapsamına ilişkin sınırlamalar oybirliğiyle yapıldı.

 

Kararın Kapsamı

 

İnceleme, yaşlılık aylığı üzerindeki icra haczine ilişkindir. Bankaya verilen ödeme talimatıyla kredi tahsili, talimatın kapsamı ve ilgili içtihatlar çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu — m. 121

  • 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — m. 93

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 2, 10, 13, 35, 60

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2009/19

Karar Sayısı : 2011/4

Karar Günü : 6.1.2011

R.G. Tarih-Sayı :

12.04.2011-27903

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR:

1- Şarkışla İcra Hukuk Mahkemesi (E.2009/19)

2- Akçaabat İcra Hukuk Mahkemesi (E.2009/43)

İTİRAZLARIN KONUSU : 1- 17.7.1964 günlü, 506

sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 121. maddesinin, 24.6.2004 günlü, 5198

sayılı Yasa'nın 17. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının;

2- 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel

Sağlık Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin, 17.4.2008 günlü, 5754 sayılı

Yasa'nın 56. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının,

Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı savıyla iptali

istemidir.

I- OLAY

Davacı borçlular tarafından yaşlılık aylıkları üzerindeki haczin

şikâyet yolu ile kaldırılması istemiyle açılan davalarda itiraz konusu

kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkemeler, iptali için

başvurmuşlardır.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları

1) 17.7.1964 günlü 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 24.6.2004

günlü, 5198 sayılı Yasa'nın 17. maddesiyle değiştirilen itiraz konusu kuralı da

içeren 121. maddesi şöyledir:

'Madde 121- Bu Kanun gereğince bağlanacak gelir veya aylıklar

ve sağlanacak yardımlar, nafaka borçları ve bu Kanunun 80 inci maddesine göre

takip ve tahsili gereken alacaklar dışında, haciz veya başkasına devir ve

temlik edilemez.

(Ek fıkra:29.7.2003'4958/47 md.) Ancak, yanlış

ve yersiz ödendiği anlaşılan her türlü gelir, aylık ve sigorta yardımları 84

üncü maddenin son fıkrası saklı kalmak kaydıyla, ilgililerin sonraki her çeşit

istihkaklarından kesilmek suretiyle geri alınır. Kurumun genel hükümlere göre

takip hakkı saklıdır.

(Ek fıkra: 2.7.2005'5386/1 md.) Ölüm

geliri ve aylıklarından yapılan yersiz ödeme tutarları, yersiz ödenmiş olan

gelir ve aylıkların kesilmesi nedeniyle aynı dosyadan gelir ve aylık ödemesi

yapılan diğer hak sahiplerine Kurumca yapılması gereken gelir ve aylık ödeme

tutarları nazara alınmak suretiyle tespit edilecek Kurum zararı esas alınarak

tahsil edilir. Ancak, diğer hak sahiplerinden itirazda bulunanların hisseleri

bu fıkra uygulamasında hariç tutulur.'

2) 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel

Sağlık Sigortası Kanunu'nun, 17.4.2008 günlü, 5754 sayılı Yasa'nın 56.

maddesiyle değiştirilen itiraz konusu kuralı da içeren 93. maddesi şöyledir:

'Madde 93- (Değişik birinci fıkra:

17.4.2008'5754/56 md.) Bu Kanun gereğince sigortalılar ve hak

sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri, sağlık hizmeti sunucularının genel

sağlık sigortası hükümlerinin uygulanması sonucu Kurum nezdinde doğan

alacakları, devir ve temlik edilemez. Gelir, aylık ve ödenekler; 88 inci

maddeye göre takip ve tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları dışında

haczedilemez. (Ek cümle 18.2.2009'5838/38 md.) Bu fıkraya

göre haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine ilişkin

talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması halinde, icra müdürü tarafından

reddedilir.

(Değişik ikinci fıkra: 17.4.2008'5754/56 md.) Kurumun

prim ve diğer alacakları ödeme süresinin dolduğu tarihi takip eden takvim yılı

başından başlayarak on yıllık zamanaşımına tâbidir. Kurumun prim ve diğer

alacakları; mahkeme kararı sonucunda doğmuş ise mahkeme kararının kesinleşme

tarihinden, Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan

tespitlerden doğmuş ise rapor tarihinden, kamu idarelerinin denetim

elemanlarınca kendi mevzuatı gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve

incelemelerden doğmuş ise bu soruşturma, denetim ve inceleme sonuçlarının

Kuruma intikal ettiği tarihten veya bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu

idareleri ile kanunla kurulmuş kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden

doğmuş ise bilgi ve belgenin Kuruma intikal ettiği tarihten itibaren,

zamanaşımı on yıl olarak uygulanır. Bu alacaklar için 89 uncu madde gereğince

hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı, 88 inci maddede belirtilen ödeme

süresinin son gününü takip eden günden itibaren uygulanır.

Bu Kanuna dayanılarak Kurumca açılacak tazminat ve rücû davaları,

on yıllık zamanaşımına tâbidir. Zamanaşımı tarihi; rücû konusu gelir ve

aylıklar bakımından Kurum onay tarihinden, masraf ve ödemeler için ise masraf

veya ödeme tarihinden itibaren başlar.

Zamanaşımından sonra yapılan ödemeler kabul edilir. Ancak, 4 üncü

maddenin birinci fıkrasının (b) bendine tâbi sigortalıların zamanaşımı

nedeniyle prim ödenmeyen süreleri, sigortalılık süresinden sayılmaz ve bu

süreye ilişkin sigortalılık hak ve yükümlülükleri düşer.'

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Mahkemeler başvuru kararlarında, Anayasa'nın Başlangıcı ile

2. ve 10. maddelerine dayanmışlardır.

IV- İLK İNCELEME

A- E. 2009/19 Sayılı Davada

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,

Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet

ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra

Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında;

Öncelikle davada uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür.

Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve

Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmakta

oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararname

kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü

aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali için

Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca bir

mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve

mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların da

o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın

değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı

sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan

kurallardır.

Başvuran mahkeme, 17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar

Kanunu'nun 121. maddesinin, 24.6.2004 günlü, 5198 sayılı Yasa'nın 17.

maddesiyle değiştirilen birinci fıkrası ile 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal

Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin, 17.4.2008

günlü, 5754 sayılı Yasa'nın 56. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının

iptalini istemiştir.

Bakılmakta olan 12.11.2008 günü açılan davanın konusu, yaşlılık

aylığı üzerine 9.1.2008 tarihli kararla konulan haczin şikâyet yolu ile

kaldırılmasıdır. Haciz kararına dayanılarak Mayıs 2008 tarihinden itibaren

davacının yaşlılık aylığından her ay kesinti yapılmaya devam edilmiştir.

5510 sayılı Yasa, 108. maddesi hükmü uyarınca 1.10.2008 tarihinde

yürürlüğe girmiştir. Bu açıdan yaşlılık aylığından haciz nedeniyle yapılan

kesintilerin dayanağı 1.10.2008 tarihinden öncesi için 506 sayılı Yasa'nın 121.

maddesinin birinci fıkrası, sonrası için 5510 sayılı Yasa'nın 93. maddesinin

birinci fıkrasının ikinci cümlesidir.

Yasa'nın 93. maddesinin birinci fıkrasının iptali istenilen

birinci cümlesindeki 'Bu Kanun gereğince sigortalılar ve hak

sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri, sağlık hizmeti sunucularının genel

sağlık sigortası hükümlerinin uygulanması sonucu Kurum nezdinde doğan

alacakları, devir ve temlik edilemez.' kuralı devir ve temlik yasağına

ilişkin olduğundan davada uygulanacak kural değildir.

Bu nedenle;

1- 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık

Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin, 17.4.2008 günlü, 5754 sayılı Yasa'nın 56.

maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının ikinci cümlesi dışında kalan

bölümünün, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada

uygulanma olanağı bulunmadığından, bu bölüme ilişkin başvurunun Mahkeme'nin

yetkisizliği nedeniyle reddine, OYBİRLİĞİYLE;

2- Dosyada eksiklik bulunmadığından;

a) 17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun

121. maddesinin, 24.6.2004 günlü, 5198 sayılı Yasa'nın 17. maddesiyle

değiştirilen birinci fıkrasının,

b) 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel

Sağlık Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin, 17.4.2008 günlü, 5754 sayılı

Yasa'nın 56. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının ikinci tümcesinin,

esasının incelenmesine 12.3.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar

verilmiştir.

B- E. 2009/43 Sayılı Davada

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,

Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet

ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra

Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında;

Öncelikle davada uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür.

Başvuran mahkeme 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık

Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin, 17.4.2008 günlü, 5754 sayılı Yasa'nın 56.

maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerinin

iptalini istemiştir.

İcra takibi 18.1.2008 tarihinde başlamış ise de, şikâyete konu

maaş haciz kararı 19.1.2009 tarihinde olduğundan, kesinti yapılan aylığın

niteliğinin belirlenmesinde ve davanın esastan sonuca bağlanmasında 5510 sayılı

Yasa'nın 93. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi uygulanacak kuraldır.

5510 sayılı Yasa'nın 93. maddesinin üçüncü cümlesindeki 'Bu

fıkraya göre haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine

ilişkin talepler, borçlunun muvafakatı bulunmaması halinde, icra müdürü

tarafından reddedilir.' kuralının da iptali istenilmişse de, 18.2.2009

tarihli ve 5838 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 32.

maddesiyle 5510 sayılı Yasa'nın 93. maddesinin birinci fıkrasına

eklenen, 28.2.2009 (Mükerrer) günlü ve 27155 sayılı Resmi Gazete'de

yayımlanarak bu tarihte yürürlüğe giren bu kural, şikâyete konu maaş haciz

talebinin ve kararının 19.1.2009 tarihi olması nedeniyle davada

uygulanacak kural değildir.

Bu nedenle;

1- 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık

Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin, 17.4.2008 günlü, 5754 sayılı Yasa'nın 56.

maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasına 8.2.2009 günlü, 5838 sayılı Yasa'nın

32. maddesinin (b) bendiyle eklenen üçüncü tümcenin, itiraz başvurusunda

bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından,

bu tümceye ilişkin başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddine,

OYBİRLİĞİYLE;

2- Dosyada eksiklik bulunmadığından, 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin,

17.4.2008 günlü, 5754 sayılı Yasa'nın 56. maddesiyle değiştirilen birinci

fıkrasının ikinci tümcesinin esasının incelenmesine,

2.7.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

V- BİRLEŞTİRME KARARI

31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık

Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin, 17.4.2008 günlü, 5754 sayılı Yasa'nın 56.

maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının ikinci tümcesinin iptaline karar

verilmesi istemiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin davanın, aralarındaki

hukuki irtibat nedeniyle 2009/19 esas sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE,

esasının kapatılmasına, esas incelemenin 2009/19 esas sayılı dosya üzerinden

yürütülmesine, 2.7.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

VI- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz

konusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile

diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A- Sınırlama Sorunu

Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve

Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi'ne

itiraz yoluyla yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta

olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlı tutulmuştur.

İtiraz konusu kurallar, 506 sayılı Yasa'nın 121. maddesinin

birinci fıkrasındaki 'Bu kanun gereğince bağlanacak gelir veya aylıklar

ve sağlanacak yardımlar, nafaka borçları ve bu Kanunun 80 inci maddesine göre

takip ve tahsili gereken alacaklar dışında, haciz veya başkasına devir ve

temlik edilemez.' hükmü ile 5510 sayılı Yasa'nın 93. maddesinin

birinci fıkrasının ikinci tümcesindeki 'Gelir, aylık ve ödenekler; 88

inci maddeye göre takip ve tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları

dışında haczedilemez.' kuralıdır.

Bakılmakta olan davaların konusu SSK yaşlılık aylığının haczinden

kaynaklandığından, 17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun

121. maddesinin 24.6.2004 günlü, 5198 sayılı Kanun'un 17. maddesiyle değiştirilen

birinci fıkrasına ilişkin esas incelemenin, fıkrada yer alan ''

aylıklar '' ve '' haciz ''sözcükleri ile 17.4.2008 günlü,

5754 sayılı Kanun'un 56. maddesiyle değiştirilen 5510 sayılı Yasa'nın 93.

maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesine ilişkin incelemenin de ''

aylık '' sözcüğü ile sınırlı olarak yapılmasına karar verilmiştir.

B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

Başvuru kararlarında, cebri icra ve haciz işlemlerinin, yasa

düzeni içinde tahsili suretiyle kamu düzeninin ve barışın sağlanmasına hizmet

ettiği, bu işlemleri sonuçsuz bırakacak şekilde gelir, aylık ve ödeneklere,

çalışanların maaşlarından farklı olarak iki istisna dışında öngörülen

haczedilmezlik yasağına ilişkin düzenlemelerin, bu kapsamdaki kişiler lehine

imtiyaz sağladığı, icra takiplerinde 'taraf sıfatı' adı altında aynı hukuki

durumda bulunan alacaklılardan, nafaka alacaklısı ve Sosyal Güvenlik Kurumu

lehine ayrıcalık tanıdığı, bu nedenlerle itiraz konusu kuralların Anayasa'nın

2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri

Hakkında Kanun'un 29. maddesi uyarınca itiraz konusu kurallar Anayasa'nın 13.

ve 35. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen sosyal hukuk devleti, insan

haklarına dayanan, kişilerin huzur, refah ve mutluluk içinde yaşamalarını

güvence altına alan, kişi hak ve özgürlükleriyle kamu yararı arasında adil bir

denge kurabilen, çalışma hayatını geliştirerek ve ekonomik önlemler alarak

çalışanlarını koruyan, onların insan onuruna uygun hayat sürdürmelerini

sağlayan, milli gelirin adalete uygun biçimde dağıtılması için gereken

önlemleri alan, sosyal güvenlik hakkını yaşama geçirebilen, güçsüzleri güçlüler

karşısında koruyarak sosyal adaleti ve toplumsal dengeleri gözeten devlettir.

Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen 'yasa önünde

eşitlik ilkesi' hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu

ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin

amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı

tutulmalarını sağlamak, ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir.

Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak

yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik,

herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez.

Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik

kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı

hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik

ilkesi zedelenmez.

Anayasa'nın 13. maddesinde, 'Temel hak ve hürriyetler, özlerine

dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere

bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın

sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine

ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz' denilmiştir.

Anayasa'nın 35. maddesinde herkesin, mülkiyet ve miras haklarına

sahip olduğu, bu hakların ancak kamu yararı amacıyla, kanunla

sınırlanabileceği, mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı

olamayacağı hükme bağlanmıştır. Mülkiyet hakkı, kişiye başkasının hakkına zarar

vermemek ve yasaların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla, sahibi olduğu şeyi

dilediği gibi kullanma, ürünlerinden yararlanma ve tasarruf olanağı veren bir

haktır. Bu bağlamda alacak hakkı da mülkiyet hakkı kapsamındadır.

Yaşlılık aylığı, belirli bir süre çalıştıktan sonra çalışamamanın

ve kazançtan yoksun kalmanın karşılığı olup, amacı da yaşlılık döneminde

çalışamama dolayısıyla gelirden yoksun kalmaya yönelik tehlikenin ortadan

kaldırılmasını sağlamaktır. Böylece kişilere, yaşlılık nedeniyle çalışamaz

duruma geldiklerinde yaşamlarını sürdürebilecekleri bir geliri sağlama

güvencesi verilmektedir.

Sosyal güvenlik her şeyden önce, herhangi bir nedenle kısmen ya da

tamamen çalışamayanlara ve bu nedenle gelir kaybına uğrayarak muhtaç duruma

düşenlere, insan onuruna yaraşır asgarî bir hayat sürmeleri için gerekli

gelirin sağlanmasını öngörür. Sosyal güvenlik, ekonomik yönden güçsüzleri,

insanca yaşamak için yeterli geliri olmayanları koruyup kollar.

Sosyal güvenlik kurumlarında iştirakçi olan kişiler, aktif çalışma

yaşamları boyunca miktarı ve süresi yasa tarafından belli edilmiş primleri

ödemekte ve belli yaşa geldikten sonra da emekli statüsüne geçerek bu statünün

sağladığı, başta yaşlılık aylığı olmak üzere çeşitli sosyal haklardan

yararlanmaktadırlar. Primli rejime dayalı sosyal güvenlik sisteminin esası da,

önceden alınan payın (primin) yeniden dağıtımına dayanmaktadır.

İtiraz konusu kurallarla öngörülen haciz yasağı Anayasa'nın 2., 5.

ve 60. maddelerinin Devlete verdiği pozitif yükümlülüğün bir gereğidir. Öte

yandan 5510 sayılı Yasa'nın 93. maddesinin birinci fıkrasının son

cümlesindeki 'Bu fıkraya göre haczi yasaklanan gelir, aylık ve

ödeneklerin haczedilmesine ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması

halinde, icra müdürü tarafından reddedilir.' kuralı gereğince,

borçlunun muvafakatinin bulunması halinde yaşlılık aylığının haczi de

olanaklıdır.

Kurallardaki haciz yasağı, borçlunun diğer gelir ve malvarlığından

alacağın tahsiline engel bir düzenleme içermediğinden, hakkın özüne dokunan

ölçüsüz bir müdahaleden de söz edilemez.

Bu nedenlerle, itiraz konusu kurallar Anayasa'nın 13. ve 35.

maddelerine aykırı değildir.

Sosyal güvenlik kurumunun işlevini yerine getirebilmesi kurumun

yeterli derecede gelir kaynağına sahip olmasına bağlıdır. Türk sosyal sigorta

hukuku yapılacak yardımları tam karşılamasa bile primli sosyal sigorta

sistemine dayanmaktadır. Kurumun başlıca gelir kaynağı sosyal güvenlik primleridir.

İşveren veya sigortalı gerekli primleri yasal süresi içinde ödemekle

yükümlüdürler. Bu bağlamda primlerin ödenmesine ilişkin 506 sayılı Yasa'nın 80.

ve 5510 sayılı Yasa'nın 88. maddelerinin amacı da primlerin zamanında ve

düzenli olarak tahsilini sağlamaya yöneliktir. Primlerin tahsilinin

sağlanabilmesinin de Anayasa'nın 5. ve 60. maddelerindeki sosyal güvenlik hakkı

ile doğrudan bağlantılı olduğu açıktır.

Nafaka alacakları ise aile bireylerinden birinin yoksulluğu ya da

çocukların eğitim ve geçimi için mahkeme kararıyla hükmedilen alacaklardır.

Anayasa'nın 41. maddesi gereğince Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle

ananın ve çocukların korunması için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür.

Prim ve nafaka alacaklarının bu özellikleri, itiraz konusu

kurallardaki haciz yasağında ayrık tutulmalarını gerektirmiştir.

Diğer taraftan, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 83. maddesi

gereğince çalışanların maaşlarının 1/4'ü üzerine haciz mümkün iken yaşlılık

aylıkları üzerine haciz yasağının eşitlik ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmüş

ise de çalışanlar ile yaşlılık aylığı alanların statüleri aynı olmadığından

aralarında eşitlik karşılaştırması yapılamaz.

Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kurallar, Anayasa'nın 10.

maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Nuri NECİPOĞLU ile

Celal Mümtaz AKINCI bu görüşe katılmamışlardır.

VII - SONUÇ

1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti

Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca,

2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun

ile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıp

çalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'nin

çalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Fettah

OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esas

sayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

2- 17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun

121. maddesinin;

a- 24.6.2004 günlü, 5198 sayılı Kanun'un 17. maddesiyle

değiştirilen birinci fıkrasına ilişkin esas incelemenin, fıkrada yer alan ''

aylıklar '' ve '' haciz '' sözcükleri ile sınırlı olarak yapılmasına,

OYBİRLİĞİYLE,

b- 5198 sayılı Kanun'un 17. maddesiyle değiştirilen birinci

fıkrasında yer alan '' aylıklar '' ve '' haciz '' sözcüklerinin Anayasa'ya

aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya

KANTARCIOĞLU, Nuri NECİPOĞLU ile Celal Mümtaz AKINCI'nın karşıoyları ve

OYÇOKLUĞUYLA,

3- 31.5.2006 günlü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel

Sağlık Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin;

a- 17.4.2008 günlü, 5754 sayılı Kanun'un 56. maddesiyle

değiştirilen birinci fıkrasının ikinci cümlesine ilişkin esas incelemenin,

cümlede yer alan '' aylık '' sözcüğü ile sınırlı olarak yapılmasına,

OYBİRLİĞİYLE,

b- 5754 sayılı Kanun'un 56. maddesiyle değiştirilen birinci

fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan '' aylık '' sözcüğünün Anayasa'ya aykırı

olmadığına ve itirazın REDDİNE, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU,

Nuri NECİPOĞLU ile Celal Mümtaz AKINCI'nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

6.1.2011 gününde karar verildi.

Başkan

Haşim

KILIÇ

Başkanvekili

Osman

Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Ahmet

AKYALÇIN

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

Fettah

OTO

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Zehra

Ayla PERKTAŞ

Üye

Recep

KÖMÜRCÜ

Üye

Alparslan

ALTAN

Üye

Burhan

ÜSTÜN

Üye

Engin

YILDIRIM

Üye

Nuri

NECİPOĞLU

Üye

Hicabi

DURSUN

Üye

Celal

Mümtaz AKINCI

KARŞIOY YAZISI

506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 121. maddesinin ve 5510

sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin

birinci fıkralarında yer alan iptal istemine konu kurallar, borçlu olan

sigortalının aldığı emekli/yaşlılık aylığı üzerine haciz konulmasına engeldir.

Buna göre, borçlunun haczi kabil başka malı yoksa, alacaklının alacağını tahsil

etmesi olanaksız hale gelmektedir.

Anayasanın 2. maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti, demokratik, laik

ve sosyal bir hukuk devletidir. Yalnızca hukuk devletinin değil, 'kanun

devleti'nin bile temel görevleri arasında kişiler arasında adaleti sağlayarak

kamu düzenini korumak, toplumsal barışı temin etmek gelir. İlkel devletten

günümüze kadar devletin değişmeyen görevleri arasında yer alan, hak sahibinin

hakkını kamu gücü kullanarak korumak, kuşkusuz hukuk devletinin de asgari

görevlerinden olup, 'sosyal devlet' olmanın gerekleri, bu temel görevi ortadan

kaldıramaz.

Anayasanın 35. maddesinde mülkiyet hakkı düzenlenmiştir. Mülkiyet

hakkı ancak kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlanabilir. Alacak hakkının da

mülkiyet hakkı kapsamında olduğunda kuşku bulunmamaktadır. Alacak hakkının

kullanılamaz hale gelmesine yol açan bir yasa kuralı ancak açık, tanımlanabilir

bir kamu yararının varlığı halinde, ölçülü ve demokratik toplum gereklerine

aykırı olmayacak şekilde sınırlanabilir.

İptal isteminin reddine ilişkin gerekçede, yaşlılık aylığının,

kişinin insan onuruna uygun asgari yaşam düzeyini sürdürebilmesi için gerekli

olduğu düşüncesine dayanılmış, ancak bunun istisnası olabileceği ve nafaka

borcunun ödenmesi için yaşlılık aylığının kısmen haczedilebilmesinin Anayasaya

aykırı olmayacağı belirtilmiştir. Bu gerekçe dahi, alacaklının ve borçlunun

menfaatleri arasında sosyal hukuk devleti gereklerine göre bir denge kurulması

ihtiyacına işaret etmektedir. Halbuki iptal istemine konu kural, belki de

sigortalı olmayan, hiçbir geliri de bulunmayan alacaklının alacağını tahsil

edememesi halinde nasıl bir zarurete duçar olacağını da sorgulama gereği

duymaksızın, borçlu lehine mutlak bir koruma sağlamaktadır. Alacaklı her zaman

zengin ve güçlü olmayabileceği gibi, borçlu, üzerine kayıtlı ve haczi kabil

hiçbir malı olmayan ancak gerçekte çok iyi koşullarda yaşayan bir kişi de

olabilir. Bu nedenle, alacak hakkına getirilen bu sınırlamada, sosyal devlet

gereklerinden kaynaklandığı söylenebilecek, açık bir kamu yararı mevcut

değildir. 'Alacaklının alacağını borçlunun diğer gelirleri veya malvarlığından

alabileceği' varsayımı ise hukuksallık ve nesnellikten uzaktır. Devletin

'sosyal devlet' gereklerini, hukukunu korumakla mükellef olduğu diğer vatandaşlarının

sırtından gerçekleştirmesi, sonuçta o devletin hem 'sosyal' hem de 'hukuk

devleti' olmaktan çıkmasına yol açacaktır.

Kuralın mülkiyet hakkı kapsamındaki alacak hakkına ölçüsüz bir

müdahale teşkil ettiği, bu nedenle Anayasanın 2. ve 35. maddelerine aykırı

olduğu düşüncesiyle karara katılmıyorum.

Başkanvekili

Osman

Alifeyyaz PAKSÜT

KARŞIOY

GEREKÇESİ

506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 121. maddesinin 24.6.2004

günlü 5198 sayılı Yasa'nın 17. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasında, 'Bu

kanun gereğince bağlanacak gelir veya aylıklar ve sağlanacak yardımlar, nafaka

borçları ve bu Kanun'un 80 inci maddesine göre takip ve tahsili gereken

alacaklar dışında, haciz veya başkasına devir ve temlik edilemez.'; 5510 sayılı

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinin ilk

fıkrasının ikinci tümcesinde de 'Gelir, aylık ve ödenekler, 88 inci maddeye

göre takip ve tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları dışında

haczedilemez' denilmiş, 506 ve 5510 sayılı Yasaların itiraz konusu kurallarıyla

göndermede bulunulan 80 ve 88. maddelerde ise, primlerin ödenmesi

düzenlenmiştir. Bu düzenlemelere göre, Kurum'dan

sağlanan aylıklara, nafaka ve sosyal sigorta prim alacakları dışında haciz

konulamayacaktır.

506 sayılı Sosyal Sigortalar Yasası'nın 121. maddesi 1.10.2008

gününde

yürürlüğe giren 5510 sayılı Yasa'nın 106. maddesinin 1 numaralı bendi ile

yürürlükten kaldırılmış ise de İcra Tetkik Mercii'nde bakılmakta olan davada,

davacının maaşı üzerindeki haczin dayanağı, 1.10.2008 gününden önce ve sonraki

döneme ilişkin olmak üzere her iki Yasa'nın belirtilen kuralları olduğundan,

haciz yasağı bakımından aralarında fark bulunmayan bu kuralların birlikte

incelenmesi gerekmiştir.

İtiraz konusu kurallarla sigortalıların aylıklarından başka

haczedilebilecek

gelir ve mallarının bulunmaması durumunda, bu kişilerden alacaklı olanların

haklarına kavuşmaları olanaksız hale getirilmiştir.

Mülkiyet hakkını düzenleyen Anayasa'nın 35. maddesinin

gerekçesinde de belirtildiği gibi mülkiyet hakkı için öngörülen anayasal

güvence, yalnız menkul ve

taşınmaz malları değil, para ile değerlendirilebilen hakları ve mal varlığını

da kapsamaktadır. Bu nedenle kişilerin alacak haklarının da 35. maddenin

güvencesi

altında olduğunda duraksamaya yer yoktur. Maddenin ikinci fıkrasında bu hakkın

ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlandırılabileceği vurgulanmış ise de

bir hak ve özgürlüğün tümüyle kullanılamaz hale getirilmesinin, sınırlamayı

aşan onu yok eden bir durum olduğu açıktır.

İtiraz konusu düzenlemeyle borçlu konumunda olan sigortalının,

aylığından başka bir mali kaynağının bulunmaması durumunda alacaklının,

kesinleşmiş yargı kararlarıyla hüküm altına alınan ve mülkiyet hakkı kapsamında

bulunan alacak haklarına haciz yoluyla ulaşmasının tümüyle engellenmesi,

Anayasa'nın 35. maddesine aykırılık oluşturmaktadır. Ayrıca, hak arama

özgürlüğünün varlığının kabulü için, yalnız hakkın aranmasının güvence altına

alınması yeterli olmayıp ona ulaşılmasının da sağlanması gerektiğinden, yargı

kararıyla kesinleşen bir alacağın haciz yasağı nedeniyle tahsilinin engellenmesi,

Anayasa'nın hak arama özgürlüğüne ilişkin 36. maddesine de aykırıdır.

Sigorta aylıklarına haciz yasağı getirilmesinin nedeni, kuşkusuz

belirli bir miktarı aşmadığı düşünülen bu aylıkları alanları, geçim sıkıntısı

içine düşürmemektir. Ancak, bu husus bir varsayım olup, sigortadan yeterli

miktarda aylık alanların da bulunduğu bir gerçektir. Hiçbir sosyal güvencesi ve

geliri olmaması durumunda alacaklının, sigorta aylığı alan borçludan daha zor

durumda kalabileceği de açıktır.

Bir borç, alacak ilişkisinde edimini yerine getirmeyen borçlunun,

yükümlülüğünü yerine getiren alacaklıdan daha fazla hukuki koruma görmesi,

insan haklarına dayanan adil ve hakkaniyete uygun bir düzen gerçekleştirmekle

yükümlü olan hukuk devletinin gerekleriyle de bağdaşmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle itiraz konusu düzenlemelerin Anayasa'nın 2,

35 ve 36. maddelerine aykırı olduğu ve iptali gerektiği düşüncesiyle çoğunluk

görüşüne katılmıyorum.

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

MUHALEFET ŞERHİ

Anayasa Mahkemesi Hukuk Devletini; 'insan haklarına saygı

gösteren, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her eylem ve işlemi

hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek

sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet

organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı

sayıp yargı denetimine açık olan, yasaların üstünde yasaların bozamayacağı

temel hukuk ilkeleri ve Anayasa'nın olduğu bilincinde olan devlettir.' şeklinde

tanımlamaktadır. Öncelikle Anayasa'ya ve yukarıdaki tanıma göre devlet, her

şeyden önce adaletli bir hukuk düzeni kurmakla yükümlüdür. Adaletli bir hukuk

düzeni alacaklının alacağına kavuşmasını sağlamakla mümkündür. Emekli borçlunun,

maaşından başka haczi kabil malı bulunmadığı takdirde alacaklı alacağını nasıl

alacaktır' Alacaklının alacağını yasal ve meşru yoldan alamaması, yasaya aykırı

yollara başvurulmasına, mafya vb. örgütlerin ortaya çıkmasına neden olmayacak

mıdır' Ya da hiçbir sosyal güvencesi bulunmayan alacaklıların haklarını kim

nasıl savunacaktır' Bu sorular karşısında 'Sosyal Devlet' ilkesi gerekçesi ile

emekli borçluları korumak mı' Yoksa 'Hukuk Devleti'nin gereklerinden olan her

alanda adaletli bir hukuk düzeni kurmak mı' Tercihi ile karşı karşıya

kalındığında öncelikli tercih 'Adaletli Bir Hukuk Düzeni Kurmak' olmalı ve

emekli borçluların maaş haczini engelleyen kuralın iptaline karar verilmedir.

Öte yandan asgari ücretin üzerinde maaş alan çok sayıda emekli

bulunduğu, İcra İflas Kanunu'nda borçlunun geçinebilmesi için maaşının ¾ ünün

haczedilmesinin yasaklandığı, borçlunun maaşının ancak ¼ ünün haczedilebildiği

hususları da göz önüne alındığında, Sosyal Devlet ilkesinden hareketle emekli

borçluların maaşına haciz yasağının devam etmesini anlamlandırmak mümkün

olamamaktadır.

Ayrıca, alacaklının alacağına kavuşmasının maaş haczi ile

engellenmesi, Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan 'Mülkiyet Hakkı'

ilkesine de aykırılık teşkil etmektedir. Anayasa'da mülkiyet hakkının ancak

kamu yararı amacıyla sınırlandırılabileceği ifade olunmuştur. Mülkiyet

haklarından olan alacağına kavuşma hakkına, emekli maaşı haczi engeli

konulmasında herhangi bir kamu yararı bulunmamakta, aksine adaletli bir hukuk

düzeni tesisine engel olması nedeniyle emekli maaşı haczi yasağı bizatihi kamu

yararı ilkesine aykırılık teşkil etmektedir.

İptali istenen kural Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen 'Hak

Arama Hürriyeti' yönünden değerlendirildiğinde de Anayasa'ya aykırılık teşkil

etmektedir. Çünkü yasak, alacaklının hakkını aramasına ve hakkına kavuşmasına

engel olmaktadır

Açıklanan nedenlerle iptali talep olunan kural, Anayasa'nın 2.,

35. ve 36. maddelerine aykırı olduğundan çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.

Üye

Nuri

NECİPOĞLU

Üye

Celal

Mümtaz AKINCI

 

Tamamlayıcı Kararlar

 

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi — Emekli Aylığından Kredi Tahsilinde Açık Muvafakat

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi — Emekli Aylığından Kredi Taksiti Kesintisinde Ses Kaydı ve Ödeme Talimatı

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi — Açık Ödeme Talimatıyla Maaş Hesabından Kredi Taksiti

Tüm İcra ve İflas Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Emekli Aylığı Üzerinde Haciz ve Tahsil Uyuşmazlıkları

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

İlgili Hukuk Dalı

İcra ve İflas Hukuku

 

Esas No

2009/19

 

Karar No

2011/4

 

Karar Tarihi

6 Ocak 2011

 

Oy Durumu

Kısmen oyçokluğu, kısmen oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page