top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  MEDENİ USUL HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Hukuk Davasında Gerçeği Söyleme Ödevi ve Kendini Suçlamama Hakkı

 

2012/4 E., 2012/130 K. · 27 Eylül 2012

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 6 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Velayetin değiştirilmesi davasına bakan mahkeme, tarafların gerçeği söyleme yükümlülüğünün kendi aleyhlerine suç oluşturabilecek bir beyanda bulunmaya zorlayabileceğini ileri sürdü. Anayasa Mahkemesi, gerçeğe uygun açıklama yapmak ile aleyhe bir olguyu kendiliğinden mahkemeye sunmak arasındaki farkı ortaya koydu. Taraf, davada ileri sürdüğü vakıalar hakkında gerçeğe aykırı beyanda bulunamaz. Ancak hüküm, onu kendisini suçlayabilecek bir konuda açıklama yapmaya mecbur bırakmaz.

 

Hukuki İlke

 

Gerçeğe uygun beyanda bulunma ödevi, tarafın aleyhine ileri sürülen iddiayı kabul etmesi veya kendi aleyhine delil sunması yükümlülüğü doğurmaz. İncelenen hüküm, tarafın yaptığı açıklamalar için usule ilişkin bir ölçüt getirir.

 

Sonuç

 

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 29. maddesinin ikinci fıkrasına yönelik iptal istemi oybirliğiyle reddedildi.

 

Kararın Kapsamı

 

Doğruyu söyleme yükümlülüğü değerlendirilirken tarafın mahkemeye sunduğu açıklama ile açıklama yapmamayı seçtiği konu ayrı tutulur.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m. 29/2

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 2, 36, 38

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2012/4

Karar Sayısı : 2012/130

Karar Günü : 27.9.2012

R.G Tarih-Sayı :

10.12.2013-28847

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Pazarcık Asliye Hukuk

Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 12.1.2011

günlü, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 29. maddesinin  'Taraflar,

davanın dayanağı olan vakıalara ilişkin açıklamalarını gerçeğe uygun bir

biçimde yapmakla yükümlüdürler.' biçimindeki ikinci fıkrasının Anayasa'nın

2., 36. ve 38. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi

istemidir.

I- OLAY

Velayeti talep edilen küçüğün, sürekli dövüldüğü ve kötü muamelede

bulunulduğu iddiasıyla açılan velayetin değiştirilmesi davasında, itiraz konusu

kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için

başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

6100 sayılı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren  'Dürüst

davranma ve doğruyu söyleme yükümlülüğü' başlıklı 29. maddesi şöyledir:

'(1)

Taraflar, dürüstlük kuralına uygun davranmak zorundadırlar.

(2)

Taraflar, davanın dayanağı olan vakıalara ilişkin açıklamalarını gerçeğe uygun

bir biçimde yapmakla yükümlüdürler.'

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 36. ve 38. maddelerine

dayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 8. maddesi uyarınca Serruh KALELİ,

Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman

Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin

YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın

katılımlarıyla 12.1.2012 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada

eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar

verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hamit YELKEN tarafından

hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan

Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup

incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, hukuk davalarında tarafları doğruyu söyleme

yükümlülüğü altına sokan itiraz konusu kuralın, kişileri kendileri aleyhine suç

oluşturabilecek şekilde beyanda bulunmaya zorladığı belirtilerek Anayasa'nın

2., 36. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

İtiraz konusu kuralda, hukuk mahkemelerinde, tarafların, davanın

dayanağı olan vakıalara ilişkin açıklamalarını gerçeğe uygun bir biçimde

yapmakla yükümlü oldukları belirtilmiştir.

Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti, bir hukuk devleti

olarak nitelendirilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun,

insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alanda

adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı

durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan,

Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayıp yargı denetimine açık

olan devlettir.

Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında, 'Herkes, meşru

vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı ve

davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir'

denilmektedir. Bu maddeye, 2001 değişiklikleriyle eklenen 'adil yargılanma'

ibaresine ilişkin gerekçede, taraf olduğumuz uluslararası sözleşmelerce de

güvence altına alınan adil yargılanma hakkının madde metnine dâhil edildiği

vurgulanmıştır. Bu sözleşmelerden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile Avrupa İnsan

Hakları Mahkemesi uygulamasındaki adil yargılanma ölçütleri içerisinde 'susma

ve kendini suçlamama' hakkı da bulunmaktadır.

Anayasa'nın 38. maddesinin beşinci fıkrasında ise hiç kimsenin,

kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan bir beyanda bulunmaya veya

bu yolda delil göstermeye zorlanamayacağı belirtilmek suretiyle adil yargılanma

hakkının unsurlarından olan 'susma ve kendini suçlamama' hakkı açıkça

güvence altına alınmıştır.

Belirtilen Anayasa hükümleriyle korunan 'susma ve kendini

suçlamama' hakkının ihlalinden söz edilebilmesi için kişinin, kendisini

veya kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan bir beyanda bulunmaya veya bu

yolda delil göstermeye zorlanması gerekir.

İtiraz konusu kuralda, hukuk mahkemelerinde tarafların davanın

dayanağını oluşturan vakıalara ilişkin açıklamalarını gerçeğe uygun şekilde

yapma yükümlülükleri düzenlenmiştir. Medeni usul hukukunda kural olarak

taraflarca hazırlama ilkesi geçerlidir. Bu çerçevede davanın usul ekonomisi ile

hukuk ilkelerine uygun ve adil bir şekilde sonuçlanabilmesini sağlamak ve

güvenilir bir yargılamayı teminat altına almak için taraflara yükümlülükler

düşmektedir. Doğruyu söyleme yükümlülüğü de bunlardan biridir.

Bu yükümlülük, davanın dayanağı olan vakıalara ilişkin olarak

tarafları gerçek dışı beyan ve delilleri ileri sürmeme ödevi altına sokmaktan

ibaret olup bunun taraflara kendi aleyhlerine olan hususları mahkemeye sunma veya

aleyhlerine ileri sürülen hususları kabul etme ödevini yüklemediği açıktır. Bir

başka ifadeyle, taraflar aleyhlerine olan veya kendileri hakkında suç teşkil

eden bir konuda açıklama yapmama hakkına sahip olup kuralın tarafları buna

zorlayan bir yönünün bulunduğu söylenemez.

Öte yandan kuralla, taraflara yüklenen doğruyu söyleme ödevi,

cezai yaptırımı olmayan usuli bir yükümlülüktür. Nitekim, madde gerekçesinde, 'Bu

ödeve aykırılık hâlinde beyanlar dikkate alınmayacak ve

değerlendirilmeyecektir.' denilmek suretiyle bu yükümlülüğe aykırı

davranışın 'beyanların dikkate alınmaması' dışında herhangi bir hukuki

sonucunun olmayacağı açıkça belirtilmiştir. Gerçeğe aykırı beyanların dikkate

alınmaması ise cezai bir yaptırım olmayıp yargılama hukukunun doğal bir

gereğidir.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 36. ve

38. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

VI- SONUÇ

12.1.2011 günlü, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 29.

maddesinin  'Taraflar, davanın dayanağı olan vakıalara ilişkin

açıklamalarını gerçeğe uygun bir biçimde yapmakla yükümlüdürler.' 

biçimindeki ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,

27.9.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkanvekili

Serruh

KALELİ

Başkanvekili

Alparslan

ALTAN

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Osman

Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Zehra

Ayla PERKTAŞ

Üye

Recep

KÖMÜRCÜ

Üye

Burhan

ÜSTÜN

Üye

Engin

YILDIRIM

Üye

Nuri

NECİPOĞLU

Üye

Hicabi

DURSUN

Üye

Celal

Mümtaz AKINCI

Üye

Erdal

TERCAN

Üye

Muammer

TOPAL

Üye

Zühtü

ARSLAN

 

Tamamlayıcı Kararlar

 

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu — Sadakat İhlalinde İkrar ve Nüfus Kaydı

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu — Dilekçede Vakıa İçinde Tanığa Dayanılması

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Boşanma Davasında Islahla Yeni Vakıa ve Tanık

Tüm Medeni Usul Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Aile Davalarında Vakıaların İleri Sürülmesi ve İspatı

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

İlgili Hukuk Dalı

Medeni Usul Hukuku

 

Esas No

2012/4

 

Karar No

2012/130

 

Karar Tarihi

27 Eylül 2012

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page