top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  İCRA VE İFLAS HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — İdare Mallarına İlişkin Haciz Yasağının Önceden Başlatılmış Takiplere Uygulanması

 

2018/108 E., 2019/5 K. · 13 Şubat 2019

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

İdareden alacağın tahsili için daha önce başlatılmış icra takibinde, sonradan yürürlüğe giren haciz yasağının uygulanması itiraz konusu oldu. Anayasa Mahkemesi, kuralın mevcut hacizleri kaldırmaya ve hak sahiplerinin kesinleşmiş alacaklarını tahsil etmesini engellemeye elverişli olduğunu değerlendirdi. Yeni yasağın önceki takiplere uygulanmasını mülkiyet ve adil yargılanma hakları bakımından ölçüsüz buldu. Yalnız devam eden icra takiplerine ilişkin ibareyi, geçici maddenin yaptığı belirli kanun atfı yönünden iptal etti.

 

Hukuki İlke

 

Bir haciz yasağının önceki tarihte başlayan takiplerde alacağın tahsilini engellemesi, hukuki güvenlik, mülkiyet hakkı ve mahkeme kararının uygulanması bakımından ayrıca değerlendirilir.

 

Sonuç

 

2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun geçici 12. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesindeki icra takiplerine ilişkin ibare, geçici 6. maddenin on birinci fıkrasına atıf yönünden oy birliğiyle iptal edildi. Karar 14 Mart 2019 tarihli ve 30714 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 2, 13, 35, 36
    Kararda anılan

  • 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu geçici — m. 6/11, 12
    Kararda anılan

  • 6745 sayılı Kanun — m. 35
    Kararda anılan

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI


                                


Esas Sayısı     :  2018/108


Karar Sayısı  :  2019/5


Karar Tarihi :  13/2/2019


R.G. Tarih – Sayı :  14/3/2019

– 30714


                         


İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bakırköy 7. İcra Hukuk

Mahkemesi


İTİRAZIN KONUSU: 4/11/1983 tarihli ve 2942

sayılı Kamulaştırma Kanunu’na, 20/8/2016 tarihli ve 6745 sayılı Kanun’un 35.

maddesiyle eklenen geçici 12. maddenin ikinci fıkrasının “Devam eden

dava ve icra takipleri ise, bu madde hükümlerine göre sonuçlandırılır.” biçimindeki

ikinci cümlesinin Anayasa’nın 2., 10., 36. ve 138. maddelerine aykırılığı ileri

sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.


OLAY: İlamlı icra takibinde alınan haciz

kararının iptali ve hacizlerin fekki istemiyle yapılan icra memuru işlemini

şikâyet davasında itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan

Mahkeme, iptali için başvurmuştur.


I.     İPTALİ

İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ


A.  İptali İstenen Kanun

Hükmü  


Kanun’a 6745 sayılı Kanun’un 35. maddesiyle eklenen geçici 12.

madde şöyledir:  


“24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına

Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 sayılı İmar Kanununun Bir

Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre yapılan imar

uygulamalarından doğan idarelerin taraf olduğu her türlü alacak ve bedel

artırım davalarında taşınmazın değeri; uygulamanın tapuda tescil edildiği tarih

değerlendirme tarihi olarak esas alınmak ve o tarihteki nitelikleri gözetilmek

suretiyle tespit edilir. Tespit edilen bu bedel, Türkiye İstatistik Kurumu

tarafından açıklanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi tablosu esas alınmak

suretiyle dava tarihi itibarıyla güncellenir ve ortaya çıkan gerçek bedel hak

sahibine ödenir.


Bu Kanunun geçici 6 ncı maddesinin üçüncü, yedinci, sekizinci ve

on birinci fıkra hükümleri, bu madde kapsamındaki davalar ve icra takipleri

için de uygulanır. Devam eden dava ve icra takipleri ise, bu madde

hükümlerine göre sonuçlandırılır.”


B. İlgili Görülen Kanun Hükümleri


Kanun’un ilgili görülen geçici 6. maddesinin üçüncü, yedinci,

sekizinci ve on birinci fıkraları şöyledir:


“Kamulaştırılmaksızın kamu hizmetine ayrılan taşınmazların bedel

tespiti


Geçici Madde 6- (Ek: 18/6/2010-5999/1 md.; Değişik:

24/5/2013-6487/ 21 md.)


…


Uzlaşma; idareye ait taşınmazın trampası, idareye ait taşınmaz

üzerinde sınırlı ayni hak tanınması veya imar mevzuatı çerçevesinde başka bir

yerde imar hakkı kullandırılması suretiyle veya bunların mümkün olmaması

hâlinde nakdi bedel üzerinden yapılabilir.


…


Bu madde kapsamında açılan davalarda mahkeme ve icra harçları ile

her türlü vekalet ücretleri bedel tespiti davalarında öngörülen şekilde maktu

olarak belirlenir.


Kesinleşen mahkeme kararlarına istinaden bu madde uyarınca

ödemelerde kullanılmak üzere, ihtiyaç olması hâlinde, merkezi yönetim bütçesine

dâhil idarelerin yılı bütçelerinde sermaye giderleri için öngörülen

ödeneklerinin (Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil

Güvenlik Komutanlığı bütçelerinin güvenlik ve savunmaya yönelik mal ve hizmet

alımları ile yapım giderleri için ayrılan ödeneklerin) yüzde ikisi, belediye ve

il özel idareleri ile bağlı idareleri için en son kesinleşmiş bütçe gelirleri

toplamının, diğer idareler için en son kesinleşmiş bütçe giderleri toplamının en

az yüzde ikisi oranında yılı bütçelerinde pay ayrılır. Kesinleşen alacakların

toplam tutarının ayrılan ödeneğin toplam tutarını aşması hâlinde, ödemeler,

sonraki yıllara sâri olacak şekilde, garameten ve taksitlerle gerçekleştirilir.

Taksitlendirmede, bütçe imkanları ile alacakların tutarları dikkate alınır.

Taksitli ödeme süresince, 3095 sayılı Kanuna göre ayrıca kanuni faiz ödenir.

İdare tarafından, mahkeme kararı gereğince nakdi ödeme yerine, üçüncü fıkrada

belirtilen diğer uzlaşma yolları da teklif edilebilir ve bu maddenin uzlaşmaya

ilişkin hükümlerine göre işlem yapılabilir.


…


Bu madde uyarınca ödenecek olan bedelin tahsili sebebiyle

idarelerin mal, hak ve alacakları haczedilemez.”


II. İLK İNCELEME


1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,

Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Hicabi

DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN,

Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in

katılımlarıyla 19/7/2018 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında

öncelikle uygulanacak kural ve sınırlama sorunu görüşülmüştür.


2. Anayasa’nın 152. ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine

göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun

veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi

hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi

olduğu kanısına varması durumunda bu hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine

başvurmaya yetkilidir. Ancak bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa

Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin

görevine giren bir davanın bulunması, iptali istenen kuralın da o davada

uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın

değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı

sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki

kurallardır.


3. Başvuran mahkeme, 2942 sayılı Kanun’a 6745 sayılı Kanun’un

35. maddesiyle eklenen geçici 12. maddenin ikinci fıkrasının “Devam

eden dava ve icra takipleri ise, bu madde hükümlerine göre sonuçlandırılır.” biçimindeki

ikinci cümlesinin iptalini talep etmiştir.


4. İtiraz konusu kuralın 2942 sayılı Kanun’a 6745 sayılı Kanun’un

35. maddesiyle eklenen geçici 12. maddenin yürürlüğe girmesinden önce açılmış

ve henüz sonuçlanmamış alacak ve bedel artırım davaları ile icra takipleri

yönünden uygulama alanı bulacağı anlaşılmaktadır.


5. Başvuran mahkemede görülmekte olan dava 2981 sayılı Kanun

hükümlerine göre yapılan imar uygulamasından doğan bedel artırım davasında

verilen ilama dayalı olarak başlatılan icra takibinde alınan haciz kararının

iptali ile hacizlerin fekki istemiyle yapılan şikâyet başvurusuna ilişkindir.

Somut olayda uyuşmazlık, alacak ve bedel artırım davasından değil bedel artırım

davasının hükme bağlanarak ilamlı icra takibi başlatılmasından sonraki süreçte

icra memurluğunca gerçekleştirilen haciz işlemlerinden kaynaklanmaktadır. Bu

itibarla Kanun’un geçici 12. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci

cümlesinde yer alan  “…dava ve…” ibaresinin uyuşmazlıkta

uygulanma olanağı bulunmamaktadır. Bu nedenle söz konusu ibare yönünden

başvurunun mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.


6. Öte yandan Kanun’un geçici 12. maddesinin ikinci

fıkrasının ikinci cümlesinin kalan bölümünde yer alan “Devam eden …

ise, bu madde hükümlerine göre sonuçlandırılır.” ibaresi cümlede

belirtilen dava ve icra takiplerinin her ikisi yönünden geçerli ortak kural

niteliği taşımaktadır. Bu nedenle kuralın kalan bölümüne ilişkin esas

incelemenin bakılmakta olan davanın konusu gözetilerek “… icra

takipleri…” ibaresi ile sınırlı olarak yapılması gerekir.


7. Diğer yandan Kanun’un geçici 12. maddesinin ikinci

fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “Devam eden … icra takipleri ise,

bu madde hükümlerine göre sonuçlandırılır.” ibaresi Kanun’un geçici

12. maddesinin birinci fıkrası ve ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer

alan “… Kanun’un geçici 6 ncı maddesinin üçüncü, yedinci, sekizinci ve

on birinci fıkra hükümleri…” için geçerli ortak kural niteliği

taşımaktadır.


8. Kanun’un geçici 12. maddesinin birinci fıkrasında 2981 sayılı

Kanun’a göre yapılan imar uygulamalarından kaynaklanan alacak ve bedel artırım

davalarında taşınmazın değerinin ve gerçek bedelin tespit edilmesine ilişkin

hususlar hükme bağlanmıştır. Kanun’un geçici 6. maddesinin üçüncü fıkrasında,

dava aşamasından önceki bir süreç olan uzlaşmanın ne şekilde yapılacağına

ilişkin esaslar; yedinci fıkrasında, bu madde kapsamında açılan davalarda harç

ile vekâlet ücretinin nasıl belirleneceği; sekizinci fıkrasında, davalarda

idareler aleyhine hükmedilecek bedellerin ödenebilmesini teminen söz konusu

idarelerin bütçelerine konulması gereken ödenekler ve bu bedellerin tahsil

aşamasına ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Kanun’un geçici 6. maddesinin on

birinci fıkrasında ise ödenecek bedelin tahsili aşamasında idarenin mal, hak ve

alacaklarının haczedilemeyeceği belirtilerek uzlaşma tutanağının veya mahkeme

kararının infazı aşamasına ve cebri icra sürecine ilişkin bir düzenlemeye yer

verilmiştir. Bu kapsamda bakılmakta olan davanın bedel tespiti ile ilgili

olmayıp mahkemece tespit edilmiş bedelin cebri icra yoluyla tahsili ve hükmün

infazı aşamasıyla ilgili bulunması karşısında bakılmakta olan davanın konusu da

gözetilerek esas incelemenin  “… icra takipleri …”ibaresiyle

sınırlı olarak yapılması, bu ibarenin de maddenin ikinci fıkrasının birinci

cümlesinde yer alan “…on birinci…” ibaresi yönünden

incelenmesi gerekmektedir.


9. Açıklanan nedenlerle 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı

Kamulaştırma Kanunu’na, 20/8/2016 tarihli ve 6745 sayılı Kanun’un 35.

maddesiyle eklenen geçici 12. maddenin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinin;


A. “...dava ve...” ibaresinin, itiraz başvurusunda

bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu

ibareye ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,


B. Kalan bölümünün esasının incelenmesine, esasa

ilişkin incelemenin “...icra takipleri...” ibaresi ile sınırlı

olarak yapılmasına,


C. “...icra takipleri...” ibaresine ilişkin

incelemenin, 2942 sayılı Kanun’a 6745 sayılı Kanun’un 35. maddesiyle eklenen

geçici 12. maddenin ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “...

on birinci...” ibaresi yönünden yapılmasına,


OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. 


III. ESASIN İNCELENMESİ


10. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatma KARAMAN ODABAŞI tarafından

hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgili görülen kanun

hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların

gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği

görüşülüp düşünüldü:


A. Anlam ve Kapsam


11. 2981 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılan imar

uygulamalarından doğan ve ipotekle teminat altına alınanlar da dâhil olmak

üzere ödenecek alacak ve bedelin hesaplanma usulü ile yapılacak ödemelerde

geçici 6. madde hükümlerinin uygulanacağını düzenleyen 24/5/2013 tarihli ve

6487 sayılı Kanun’un 21. maddesiyle 2942 sayılı Kanun’un değiştirilen geçici 6.

maddesinin on ikinci fıkrası, Anayasa Mahkemesinin 13/11/2014 tarihli ve E.2013/95,

K.2014/176 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Anılan kararda özetle, belirlenen

hisse bedelinin taşınmazın gerçek karşılığını ifade etmeyebileceği belirtilerek

hukuka aykırı olarak el konulan taşınmazın gerçek bedelinin ödenmemesi sonucunu

doğuran ve idarece takdir edilen bedelin doğru olup olmadığının açılacak davada

tartışma konusu yapılmasını engelleyen dava konusu kuralın Anayasa’nın 2., 35.

ve 36. maddelerine aykırı olduğu ifade edilmiştir. Anayasa Mahkemesinin anılan

kararından sonra konu 20/7/2016 tarihli ve 6745 sayılı Kanun’un 35. maddesiyle

2942 sayılı Kanun’a eklenen geçici 12. madde kapsamında yeniden

düzenlenmiştir.   


12. Geçici 12. maddenin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer

alan itiraz konusu kuralda 2942 sayılı Kanun’un geçici 6. maddesinin on birinci

fıkrası hükmünün 2981 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılan imar

uygulamalarından doğan idarenin taraf olduğu her türlü alacak ve bedel

artırımından kaynaklanan ve devam eden icra takipleri yönünden de uygulanacağı

öngörülmüştür.


13. 2942 sayılı Kanun’un geçici 6. maddesinin on birinci

fıkrasında, bu madde uyarınca ödenecek olan bedelin tahsili sebebiyle idarenin

mal, hak ve alacaklarının haczedilemeyeceği düzenlenmiştir. Buna göre Kanun’un

geçici 12. maddesi kapsamında kalan uyuşmazlıklar sebebiyle ödenecek olan

alacak ve bedelin tahsili için Kanun’un geçici 12. maddesinin yürürlüğe

girmesinden önce başlatılmış olan icra takiplerinde idarenin mal, hak ve

alacakları haczedilemeyecektir.


14. Kanun’un geçici 12. maddesinin ikinci fıkrasının birinci

cümlesinde geçici 6. maddenin üçüncü ve sekizinci fıkra hükümlerinin de 2981

sayılı Kanun hükümlerine göre yapılan imar uygulamalarından kaynaklanan,

idarenin taraf olduğu alacak ve bedel artırımına ilişkin uyuşmazlıklarda

uygulama alanı bulacağı düzenlenmiştir. Buna göre bu uyuşmazlıklar yönünden

idareler tarafından mahkeme kararı gereğince nakdi ödeme yapılabileceği gibi

mahkeme kararından sonra nakdi ödeme dışında diğer uzlaşma yollarının teklif

edilmesi ve Kanun’un geçici 6. maddesinin uzlaşmaya ilişkin hükümlerine göre

işlem yapılması da mümkün olabilecektir. Gerek geçici 12. madde hükmü gerek

geçici 12. madde hükmünden önce konuyu düzenleyen ve iptal edilen geçici 6.

maddenin on ikinci fıkrası hükmü dikkate alındığında itiraz konusu kural

kapsamında kalan icra takibinin dayanağının alacağın varlığını ve miktarını

ortaya koyan bir mahkeme kararı veya bu mahiyette bir uzlaşma tutanağı olduğu

anlaşılmaktadır. 


15. Bu durumda daha önce bir uzlaşma tutanağı veya mahkeme kararı

ile hüküm altına alınmış konusu itibarıyla Kanun’un geçici 12. maddesinin

kapsamında kalan bir alacağın tahsili için Kanun’un geçici 12. maddesinin

yürürlüğe girdiği 7/9/2016 tarihinden önce başlatılmış icra takiplerinde

idarenin mal, hak ve alacakları haczedilemeyeceği gibi itiraz konusu kuralda

devam eden icra takiplerinin bu hükümlere göre sonuçlandırılacağı

öngörüldüğünden kesinleşmiş icra takibi sebebiyle 7/9/2016 tarihinden önce

konulmuş olan hacizlerin de kaldırılması söz konusu olacaktır.


B. İtirazın Gerekçesi


16. Başvuru kararında özetle; geçmişe etkili sonuç doğuran, takibe

esas kesinleşmiş mahkeme ilamının infazını engelleyen, takip alacaklısının

kazanılmış haklarını ortadan kaldıran kuralın hukuki istikrar ve hukuk

güvenliği ilkelerine aykırı olduğu, aynı tür uyuşmazlıklar yönünden aynı

tarihte açılan ve daha erken hükme bağlanarak infaz edilen alacaklar

bulunmasına rağmen değişik nedenlerle geç hükme bağlanan ve infaz işlemine daha

geç başlanan ilam alacaklarının infazının sonradan yürürlüğe giren kanun hükmü

ile engellenmesinin eşitlik ilkesine aykırı bulunduğu, devletin mahkeme

kararıyla ortaya çıkan borcunu ifa etmemek için ekonomik kaynak yokluğunu

mazeret olarak gösteremeyeceği, bu yönüyle kuralın takip borçlusu olan devlet

lehine avantaj sağlayarak mahkeme kararının uygulanmasının süresiz olarak

geciktirilmesine sebebiyet verdiği ve mahkeme ilamını etkisiz kıldığı

belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 10., 36. ve 138. maddelerine aykırı olduğu

ileri sürülmüştür.


C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu


17. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural

ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. ve 35. maddeleri yönünden de incelenmiştir.


18. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem

ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri

koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek

sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla

kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.


19. Hukuk devletinin korumakla yükümlü olduğu evrensel ilkelerden

biri hukuki güvenlik ilkesidir. Hukuki güvenlik ilkesi hukuk normlarının

öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven

duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici

yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılan ortak değerdir.


20. Kural olarak hukuki güvenlik, kanunların geriye

yürütülmemesini zorunlu kılar. Daha önce tesis edilmiş bulunan işlemlerin

doğurduğu hukuki sonuçları ortadan kaldıracak şekilde yasama tasarrufunda

bulunulması, hukuki güvenlik ilkesine aykırılık oluşturur. “Kanunların

geriye yürümezliği ilkesi” uyarınca kanunlar kamu yararı ve kamu

düzeninin gerektirmesi, kazanılmış hakların korunması, mali hakların

iyileştirilmesi gibi istisnai durumlar dışında ilke olarak yürürlük

tarihlerinden sonraki olay, işlem ve eylemlere uygulanmak üzere çıkarılır.

Sonradan yürürlüğe giren kanunların geçmişe ve kesin nitelik kazanmış hukuksal

durumlara etkili olmaması, hukukun genel ilkelerindendir. Ancak kanun koyucu kişilerin

lehine haklar sağlayan kanuni düzenlemeleri geçmişe etkili olacak şekilde yapma

konusunda takdir yetkisine sahiptir.


21. Anayasa’nın 35. maddesinde “Herkes, mülkiyet ve miras

haklarına sahiptir./ Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir./

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”

denilmektedir. Anayasa’nın anılan maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet hakkı,

ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlü mal varlığı

hakkını kapsamaktadır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, § 20). Bedel

artırım davası sonunda mahkeme kararıyla hüküm altına alınan ve icra edilebilir

nitelikte bulunan alacağın mülkiyet hakkının kapsamına dâhil olduğu hususunda

tereddüt bulunmamaktadır.


22. Mülkiyet hakkı; kişiye başkasının hakkına zarar vermemek ve

yasaların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla sahibi olduğu şeyi dilediği

gibi kullanma, semerelerinden yararlanma ve tasarruf etme olanağı veren bir

haktır. Bu bağlamda malikin mülkünü kullanma, semerelerinden yararlanma ve

mülkü üzerinde tasarruf etme yetkilerinden herhangi birinin sınırlanması veya

mülkünden yoksun bırakılması mülkiyet hakkına müdahale teşkil eder. Hak

sahibinin mülkiyet hakkı kapsamında bulunan alacağına kavuşmasını

geciktirebileceğinden geçmişe etkili kanun

değişikliğiyle haciz yasağı öngörülmesi de mülkiyet hakkına müdahale

niteliğindedir.   


23. Anayasa’nın 35. maddesinde mülkiyet hakkının kamu yararı

amacıyla ve kanunla sınırlandırılabileceği öngörülmüştür. Mülkiyet hakkına

müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin

genel ilkeleri düzenleyen Anayasa’nın 13. maddesinin de göz önünde

bulundurulması gerekmektedir.


24.  Anayasa’nın 13. maddesinde “Temel hak ve

hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde

belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu

sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik

Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” denilmektedir.


25. Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca mülkiyet hakkı, Anayasa’da

öngörülen nedenlere bağlı olarak demokratik toplum düzeninin gereklerine ve

ölçülülük ilkesine aykırı olmaksızın ancak kanunla sınırlanabilir. Bu bakımdan

mülkiyet hakkına getirilen sınırlamalar hakkın özüne dokunamayacağı gibi

Anayasa’nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve

ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.


26. Çağdaş demokrasiler, temel hak ve özgürlüklerin en geniş

ölçüde sağlanıp güvence altına alındığı rejimlerdir. Temel hak ve özgürlüklerin

kullanılmasını önemli ölçüde güçleştiren, hakkı

kullanılamaz hâle getiren veya ortadan

kaldıran sınırlamalar hakkın özüne dokunur. Temel hak ve

özgürlükler, istisnai olarak ve ancak özüne dokunmamak koşuluyla demokratik

toplum düzeninin gerekleri için zorunlu olduğu ölçüde ve ancak kanunla

sınırlandırılabilir. Demokratik bir toplumda temel hak ve özgürlüklere

getirilen sınırlamanın bu sınırlamayla güdülen amacın gerektirdiğinden fazla

olması düşünülemez. Demokratik hukuk devletinde güdülen amaç ne olursa olsun

kısıtlamaların bu rejimlere özgü olmayan yöntemlerle yapılmaması ve belli bir

özgürlüğün kullanılmasını önemli ölçüde zorlaştıracak ya da ortadan kaldıracak düzeye

vardırılmaması gerekir.


27. Öte yandan Anayasa’nın 36. maddesinin birinci

fıkrasında “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle

yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil

yargılanma hakkına sahiptir.” denilmektedir. Mahkeme kararlarının

uygulanması, yargılama sonrasına ilişkin olmakla birlikte onu tamamlayan ve

yargılamanın sonuç doğurmasını sağlayan bir unsurdur. Kararın uygulanmaması

hâlinde yargılamanın bir anlamı kalmayacağından yargı kararlarının uygulanması

adil yargılanma hakkı kapsamında değerlendirilmektedir. Buna göre yargılama

sonucunda mahkemece bir karar verilmiş olması yeterli olmayıp ayrıca bu kararın

etkili bir şekilde uygulanması gerekir. Mahkeme kararlarını taraflardan birinin

aleyhine sonuç doğuracak şekilde uygulanamaz hâle getiren düzenlemelerin

bulunması veya mahkeme kararlarının icrasının herhangi bir şekilde

engellenmesi, adil yargılanma hakkı kapsamındaki güvenceleri anlamsız

kılabilir. Mahkeme kararlarının bağlayıcılığını ve gecikmeksizin uygulanmasını

sağlayacak etkili tedbirlerin alınması, hukuk devleti ilkesinin ve adil

yargılanma hakkının gereklerindendir.


28. Anayasa’nın 36. maddesinde, adil yargılanma hakkı için

herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş olmakla birlikte özel sınırlama

nedeni öngörülmemiş hakların da hakkın doğasından kaynaklanan bazı sınırları

bulunduğu kabul edilmektedir. Anayasa’nın başka maddelerinde yer alan kurallara

dayanarak bu hakların sınırlandırılması da mümkündür. Ancak bu sınırlamalar

Anayasa’nın 13. maddesinde yer alan güvencelere aykırı olamaz.


29. Kural, Kanun’un geçici 12. maddesi kapsamındaki bir alacağa

yönelik uzlaşma tutanağı veya mahkeme ilamının infazıyla ilgili sürece

ilişkindir. Uzlaşma tutanağı veya mahkeme kararıyla varlığı ve miktarı ortaya

konulmuş olan alacağın ödenmemesi hâlinde kural olarak alacağın cebri icra

yoluyla tahsili mümkün olup bu kapsamda başlatılan icra takibinde ve yapılan

tüm işlemlerde nihai amaç, alacaklının alacağına kavuşmasıdır.


30. Cebri icra işlemlerinin başlatılmasından sonra kural olarak

ilk aşama icra takibinin kesinleştirilmesidir. Haciz, takibin

kesinleşmesinden sonra alacaklının talebi üzerine borçlunun borcuna yetecek

kadar mal varlığına icra dairesince hukuken el konulmasını sağlayan bir cebri

icra işlemidir. Borçlunun ödememesi durumunda borcun ödenmesi, borçlunun

borcunu karşılayacak mal varlığının haczedilip satılmasıyla mümkün hâle

gelebilmektedir.


31. İtiraz konusu kural 7/9/2016 tarihinde yürürlüğe girmiş olup

bu tarih itibarıyla devam eden ve konu itibarıyla Kanun’un geçici 12.

maddesinin kapsamında kalan icra takiplerinde geçici 6. maddenin on birinci

fıkrası hükmü gereğince haciz yasağının uygulanmasını öngörmektedir. Bu

bakımdan Kanun’un geçici 12. maddesinin yürürlüğe girdiği 7/9/2016 tarihinden

önce varlığı ve miktarı ortaya konulmuş olan ve mülkiyet hakkı kapsamında

bulunduğu anlaşılan bir alacağın tahsili için yine 7/9/2016 tarihinden önce

açılmış icra takiplerinde takip kesinleşse bile idarelerin mal, hak ve

alacakları haczedilemeyeceği gibi konulmuş olan hacizlerin de kaldırılması

gerekecektir. Haczin cebri icradaki yeri ve fonksiyonu dikkate alındığında icra

takibinin başlatılmasından sonra yürürlüğe giren, geriye etkili sonuç doğuran

ve haciz yasağı öngören kural sebebiyle alacaklının mülkiyet hakkı kapsamında

bulunan alacağına kavuşmasının ve kararın icrasının alacağın doğduğu ve icra

takibinin başlatıldığı zamandaki durum ve koşullara göre önemli ölçüde

zorlaştırıldığı anlaşılmaktadır.


32. 2942 sayılı Kanun’un geçici 6. maddesinin on birinci

fıkrasının uygulama alanının genişletilmesi mahiyetinde olan ve devam eden icra

takipleri yönünden haciz yasağı öngören kural idarelerin yerine getirmekle

görevli oldukları kamu hizmetleri için gerekli olan kaynakların korunmasını ve

kamu hizmetlerinde meydana gelebilecek aksaklıklara engel olunmasını

amaçlamaktadır. Bu şekilde toplumsal yaşamın sürekli, düzenli ve sistemli

şekilde sürdürülebilmesine katkı sunması beklenen kuralın kamu yararını

gerçekleştirmeye yönelik olarak mülkiyet ve adil yargılanma haklarına sınırlama

getirdiği anlaşılmaktadır.


33. Ancak mülkiyet ve adil yargılanma haklarına getirilen

sınırlamanın kamu yararı amacına dönük olması yeterli olmayıp ayrıca ölçülü

olması da gerekir. Haciz yasağının devam eden icra takiplerinde uygulanması ve

bu kapsamda konulmuş olan hacizlerin de kaldırılmasına ilişkin kural, kararın

icrasının ve alacağın tahsilinin gecikmesine sebebiyet verebilecek şekilde

idare lehine, alacaklı aleyhine bir durum yarattığı gibi alacaklıların icra

takibinin başlatılması aşamasında var olmayan, dolayısıyla öngörmeleri de

mümkün bulunmayan bir kurala tabi tutulmaları sonucunu doğurmaktadır.


34. Kural olarak icra takibinin kesinleştirilmesinden sonra

borçlunun borcu karşılayacak mal varlığının haczedilerek satılması suretiyle

alacaklının alacağına kavuşması mümkün iken icra takibinin başlatıldığı

tarihten sonra yürürlüğe giren itiraz konusu kural sebebiyle alacaklının bu

hakkının öngörülemez biçimde elinden alınması, kararın icrası ve alacağın

tahsiline ilişkin sürecin belirsizliği nedeniyle alacaklının güvencesiz

bırakılması malike aşırı bir külfet yüklemekte ve kamu yararı ile kişisel yarar

arasında gözetilmesi gereken adil dengeyi malik aleyhine bozmaktadır. Bu

yönüyle kuralın ulaşılmak istenen amaç ile orantılı olduğu söylenemez.  


35. Mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ölçüsüz biçimde

sınırlandırılmasına neden olan kural, alacağın tahsili sürecinin başlamasından

sonra geçmişe etkili yasama tasarruflarıyla kararın uygulanma imkânını önemli

oranda zorlaştırması yönüyle de devlete olan güven duygusunu zedelemekte ve

hukuki güvenlik ilkesini ihlal etmektedir.


36. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2., 13., 35. ve 36.

maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.


Kural, Anayasa’nın 2., 13., 35. ve 36. maddelerine aykırı

görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 10. ve 138. maddeleri yönünden

incelenmesine gerek görülmemiştir.


IV. HÜKÜM


4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na 20/8/2016

tarihli ve 6745 sayılı Kanun’un 35. maddesiyle eklenen geçici 12. maddenin

ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “...icra takipleri...”ibaresinin,

maddenin ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “... on

birinci...” ibaresi yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE

13/2/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.


 


  Başkan


Zühtü ARSLAN


Başkanvekili


Burhan ÜSTÜN


Başkanvekili


Engin YILDIRIM


 


 


Üye


Serdar ÖZGÜLDÜR


Üye


Serruh KALELİ


Üye


 Recep

KÖMÜRCÜ


 


 


Üye


Hicabi DURSUN


Üye


Celal Mümtaz

AKINCI


Üye


Muammer TOPAL


 


 


Üye


M. Emin KUZ


Üye


Hasan Tahsin

GÖKCAN


Üye


Kadir ÖZKAYA


 


 


Üye


Rıdvan GÜLEÇ


Üye


Recai AKYEL


Üye


Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

İlgili Hukuk Dalı

İcra ve İflas Hukuku

 

Esas No

2018/108

 

Karar No

2019/5

 

Karar Tarihi

13 Şubat 2019

 

Oy Durumu

Oy birliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page