Bireysel Başvuru Kararları · CEZA HUKUKU · HAK İHLALİ
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Ceza İnfaz Kurumunda Kitap ve Belgelerin Alıkonulması Hakkında Pilot Karar
B. No: 2019/789 · 19 Şubat 2026
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026
Kararın Özeti
Ceza infaz kurumlarında yedi kişinin kitapları, gazete ve belgeleri farklı gerekçelerle alıkonuldu. Anayasa Mahkemesi, bir yayının mahpusa verilmemesi ile o yayının daha sonra kurumda tutulmasını ayrı ayrı inceledi. Materyalin akıbetini belirleyen kanuni bir düzenleme bulunmadığı için ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verdi. Sorunun başka mahpusları da etkilemesi üzerine pilot karar usulünü uyguladı ve yeni düzenleme gereğini Türkiye Büyük Millet Meclisine ve Adalet Bakanlığına bildirdi.
Hukuki İlke
Yayının içeriği hakkında inceleme yapma yetkisi, kurumun o yayını süresiz olarak elinde tutmasına tek başına dayanak oluşturmaz. İhlal kararı da alıkonulan her belgenin kendiliğinden iadesini gerektirmez.
Sonuç
İfade özgürlüğünün ihlal edildiğine ve yedi başvurucuya ayrı ayrı manevi tazminat ödenmesine karar verildi. Aynı konudaki başvuruların incelenmesi, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren bir yıl ertelendi.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 26
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun — m. 62
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
GENEL KURUL
KARAR
... VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2019/789)
Karar Tarihi: 19/2/2026
R.G. Tarih ve Sayı: 6/10/2026 - 33392
GENEL KURUL
KARAR
Başkan
:
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
:
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
Rıdvan GÜLEÇ
Recai AKYEL
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Selahaddin MENTEŞ
İrfan FİDAN
Kenan YAŞAR
Muhterem İNCE
Yılmaz AKÇİL
Ömer ÇINAR
Metin KIRATLI
Raportörler
:
Şeyda Nur ÜN
Aydın AYGÜN
Başvurucular
:
1. ...
Vekili
:
Av. ...
2. ...
3. ...
4. ...
5. ...
6. ...
7. ...
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, ceza infaz kurumunda bulunan başvuruculara ait çeşitli dokümanların ceza infaz kurumlarınca alıkonulması nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 31/12/2018 tarihinde yapılmıştır. Aralarında konu yönünden hukuki irtibat bulunması nedeniyle süresinde yapılan 2020/37883, 2020/38189, 2021/13000, 2021/19251, 2021/48301 ve 2021/49647 numaralı bireysel başvuruyla ilgili dosyaların 2019/789 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine, 2020/37883, 2020/38189, 2021/13000, 2021/19251, 2021/48301 ve 2021/49647 numaralı bireysel başvuru dosyalarının kapatılmasına ve incelemenin 2019/789 numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmesine karar verilmelidir.
3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucular, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.
4. İkinci Bölüm, başvurunun Genel Kurul tarafından incelenmesine karar vermiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir:
6. 2019/789 numaralı bireysel başvuru dosyasında başvurucu, olay tarihinde Tarsus 1 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunmaktadır. Başvurucunun nakil esnasında yanında getirdiği iki kitap Ceza İnfaz Kurumu Eğitim Kurulu Başkanlığı tarafından incelenmiş ve kitapların içeriğinde terör örgütünün propagandası yapıldığı tespitiyle kitapların başvurucuya verilmeyerek emanet eşya deposuna kaldırılmasına karar verilmiştir.
7. 2020/37883 numaralı bireysel başvuru dosyasında başvurucu, olay tarihinde Rize L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunmaktadır. Başvurucunun kaldığı odada yapılan kısmi arama esnasında başvurucuya ait bir kitap bulunmuş ve Ceza İnfaz Kurumu Eğitim Kurulu Başkanlığı tarafından incelenmiştir. Akabinde kitabın müstehcen yazı ve yorumlar içerdiği tespitiyle başvurucuya verilmeyerek emanet eşya birimine teslim edilmesine karar verilmiştir.
8. 2020/38189 numaralı bireysel başvuru dosyasında başvurucu, olay tarihinde Kocaeli 2 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunmaktadır. Başvurucunun abone olduğu ve posta/kargo yoluyla kendisine gönderilen Yeni Yaşam gazetesi 8/3/2019 tarihli sayısı Ceza İnfaz Kurumu Eğitim Kurulu Başkanlığı tarafından incelenmiş ve gazetenin içeriği itibarıyla kurum güvenliğini tehlikeye düşürdüğü tespitiyle alıkonularak arşive kaldırılmasına karar verilmiştir.
9. Diğer yandan 4/11/2019 tarihinde başvurucunun bulunduğu odada yapılan aramada başvurucuya ait ajanda bulunmuştur. Yapılan inceleme sonucunda Ceza İnfaz Kurumu İdare ve Gözlem Kurulu Başkanlığı tarafından ajandanın ilgilisine verilmemesine karar verilmiştir.
10. 2021/13000 numaralı bireysel başvuru dosyasında başvurucu, olay tarihinde Akhisar T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunmaktadır. Başvurucu, daha önceden kargo yoluyla kendisine gelen ve emanet kitap bölümüne bırakılan bir kitabı Ceza İnfaz Kurumundan talep etmiştir. Yapılan inceleme sonucunda Ceza İnfaz Kurumu Eğitim Kurulu Başkanlığı söz konusu kitabın müstehcen yazı ve yorumlar içerdiği tespitiyle hükümlüye verilmemesine, emanet deposuna kaldırılmasına, talep hâlinde ailesine verilmesine karar vermiştir.
11. 2021/19251 numaralı bireysel başvuru dosyasında başvurucu, olay tarihinde Elâzığ 1 No.lu Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda tutuklu olarak bulunmaktadır. Başvurucuya posta/kargo yoluyla gönderilen iki kitap Ceza İnfaz Kurumu tarafından incelenmiş ve Ceza İnfaz Kurumu Eğitim Kurulu Başkanlığı söz konusu kitapların kurum güvenliğini tehlikeye düşürdüğü gerekçesiyle tutukluya verilmemesine ve emanete alınmasına karar vermiştir.
12. 2021/48301 numaralı bireysel başvuru dosyasında başvurucu, olay tarihinde Bolu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunmaktadır. Başvurucunun abone olduğu ve posta/kargo yoluyla kendisine gönderilen "Halk Okulu" isimli dergi Ceza İnfaz Kurumu tarafından incelenmiş ve Ceza İnfaz Kurumu Eğitim Kurulu Başkanlığı derginin içeriğinin kurum güvenliğini tehlikeye düşürdüğü gerekçesiyle hükümlüye verilmemesine karar vermiştir.
13. Son olarak 2021/49647 numaralı bireysel başvuru dosyasında başvurucu, olay tarihinde Van Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunmaktadır. Başvurucunun fotokopi çekilmesi talebiyle Ceza İnfaz Kurumuna verdiği, 121 sayfadan oluşan bir öykü çalışması üzerinde yapılan inceleme sonucu anılan dokümanın içeriği sakıncalı bulunmuş; Ceza İnfaz Kurumu Eğitim Kurulu Başkanlığı dokümanın başvurucuya verilmemesine, kurum emanet eşya deposunda muhafaza edilmek üzere emanete alınmasına karar vermiştir.
14. Başvurucular, anılan kararlara karşı infaz hâkimliklerine şikâyette bulunmuştur. Başvurucuların şikâyetleri; ilgili infaz hâkimlikleri tarafından ceza infaz kurumlarının kararlarında yer alan gerekçelere benzer gerekçelerle reddedilmiştir. Başvurucuların bu kararlara yaptıkları itirazlar da ağır ceza mahkemelerince kararın usul ve kanuna uygun olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir.
15. Başvurucular, nihai kararları muhtelif tarihlerde öğrenmiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Ulusal Hukuk
16. 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un "Oda ve eklentilerinde bulundurulabilecek kişisel eşyalar" başlıklı 35. maddesi şöyledir:
"(1) Kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin oda ve eklentilerinde bulundurabilecekleri veya bulunduramayacakları kişisel eşya, gıda, tıbbî malzeme ve diğer ihtiyaç maddeleri yönetmelikle düzenlenir."
17. 5275 sayılı Kanun'un "Süreli veya süresiz yayınlardan yararlanma hakkı" başlıklı 62. maddesi şöyledir:
"(1) Hükümlü, mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla süreli ve süresiz yayınlardan bedelini ödeyerek yararlanma hakkına sahiptir.
(2) Resmî kurumlar, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ve kamu yararına çalışan dernekler tarafından çıkartılan gazete, kitap ve basılı yayınlar, hükümlülere ücretsiz olarak ve serbestçe verilir. Eğitim ve öğretimine devam eden hükümlülerin ders kitapları denetime tâbi tutulamaz.
(3) (Değişik:14/4/2020-7242/32 md.) Kurum disiplinini, düzenini veya güvenliğini bozan ya da tehlikeye düşüren, hükümlülerin iyileştirilmesi amacına ulaşmayı zorlaştıran yahut müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve yorumları kapsayan hiçbir yayın hükümlüye verilmez.
(4) (Ek:14/4/2020-7242/32 md.) Basın İlân Kurumu aracılığıyla resmî ilan ve reklam yayınlama hakkı bulunmayan gazeteler, ceza infaz kurumuna kabul edilmez. Ancak ilan ve reklamın geçici süreyle kesilmesi hâli, bu hükmün dışındadır. Yabancı dilde yayımlanmış gazete ve dergilerin ceza infaz kurumuna kabul edilmesinde Adalet Bakanlığı yetkilidir."
18. 5275 sayılı Kanun'un 62. maddesinin gerekçesi şöyledir:
"Maddeyle, 5275 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan düzenlemelere ilave olarak, kurum disiplinini veya düzenini bozan ya da hükümlülerin iyileştirilmesi amacına ulaşmayı zorlaştıran yayınların da hükümlülere verilemeyeceği düzenlenmektedir.
Maddeye eklenen dördüncü fıkrayla, Uluslararası Standart Süreli Yayın Numarası (ISSN) veya Uluslararası Standart Kitap Numarası (ISBN) almayan süreli ve süresiz yayınlar ile Basın İlân Kurumu aracılığıyla resmî ilan ve reklam yayınlama hakkı bulunmayan gazetelerin ceza infaz kurumuna kabul edilmeyeceğine ilişkin düzenleme yapılmaktadır. Ayrıca fıkrada yapılan diğer bir düzenlemeyle yabancı dilde yayımlanmış gazete ve dergilerin ceza infaz kurumuna kabul edilip edilmemesi hususunda Adalet Bakanlığına yetki verilmektedir."
19. 6/4/2006 tarihli ve 26131 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan mülga Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Tüzük'ün (Tüzük) "Süreli veya süresiz yayınlardan yararlanma hakkı" başlıklı 87. maddesinin (3) numaralı fıkrası şöyledir:
"Eğitim kurulunca, kurum güvenliğini tehlikeye düşürdüğü veya müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve yorumları kapsadığı tespit edilen yayın hükümlüye verilmez."
20. 17/6/2005 tarihli ve 25848 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ceza İnfaz Kurumlarında Bulundurulabilecek Eşya ve Maddeler Hakkında Yönetmelik'in (Yönetmelik) "Süreli veya süresiz yayınlar ile kitaplar" başlıklı 8. maddesi şöyledir:
"Hükümlü, mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla süreli ve süresiz yayınlardan bedelini ödeyerek yararlanma hakkına sahiptir.
Resmî kurumlar, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ve kamu yararına çalışan dernekler tarafından çıkartılan gazete, kitap ve basılı yayınlar, hükümlülere ücretsiz olarak ve serbestçe verilir. Eğitim ve öğretimine devam eden hükümlülerin ders kitapları denetime tâbi tutulamaz.
(Değişik üçüncü fıkra:RG-31/1/2023-32090) Kurum disiplinini, düzenini veya güvenliğini bozan ya da tehlikeye düşüren, hükümlülerin iyileştirilmesi amacına ulaşmayı zorlaştıran yahut müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve yorumları kapsayan hiçbir yayın hükümlüye verilmez.
(Ek dördüncü fıkra:RG-31/1/2023-32090) Basın İlan Kurumu aracılığıyla resmî ilan ve reklam yayımlama hakkı bulunmayan gazeteler, ceza infaz kurumuna kabul edilmez. Ancak ilan ve reklamın geçici süreyle kesilmesi hâli, bu hükmün dışındadır. Yabancı dilde yayımlanmış gazete ve dergilerin ceza infaz kurumuna kabul edilmesinde Bakanlık yetkilidir.
(Ek beşinci fıkra:RG-31/1/2023-32090) Hükümlülerin mensup olduğu dinin kutsal kitabı ile eğitimleri için gerekli ders kitapları hariç olmak üzere oda, koğuş ve eklentilerinde aynı anda bulundurulabilecek süreli veya süresiz yayın sayısı, kurumun fiziki imkânları ve güvenliği göz önünde bulundurularak idare ve gözlem kurulu tarafından belirlenir."
21. Bakanlığın 12/7/2005 tarihli Ceza İnfaz Kurumları Kütüphane ve Kitaplık Yönergesi'nin (Yönerge) "Kuruma kabul edilmeyecek yayınlar" başlıklı 11. maddesi şöyledir:
"a) Mahkemelerce yasaklanmış olan,
b) Mahkemelerce yasaklanmamış olsa bile, kurum güvenliğini tehlikeye düşürdüğü veya müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve yorumları kapsadığı eğitim kurulu kararıyla tespit edilen, hiçbir yayın kuruma kabul edilmez."
B. Uluslararası Hukuk
1. Ceza İnfaz Kurumlarınca Mahpuslara Ait Dokümanların Alınması
22. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Günana ve diğerleri/Türkiye (B. No: 70934/10, 6560/11, 23599/12, 39367/12 ve 66687/12, 20/11/2018) kararında, farklı ceza infaz kurumlarında bulunan başvurucularda arama sonucunda ya da ziyaret sırasında ziyaretçiye verilirken ele geçen bazı dokümanlara el konulmasının ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasını incelemiştir. İnceleme konusu olayda AİHM, öncelikle ifade özgürlüğüne bir müdahalenin varlığını kabul etmiş; daha sonra ise söz konusu müdahalenin kanuni bir temeli ile meşru bir amacı olması ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun bir nitelik taşıması gerektiğini belirtmiştir (Günana ve diğerleri/Türkiye, §§ 60-62). Bu açıklama sonrasında AİHM, müdahalenin kanuni bir temeli olup olmadığını incelemiştir.
23. AİHM söz konusu kararda öncelikle ceza infaz kurumu idarelerinin, kararlarını desteklemek için farklı yasal dayanaklar ileri sürdüklerini tespit etmiştir. Daha sonra AİHM, dayanılan 5275 sayılı Kanun'un 68. maddesinin (2) ve (3) numaralı fıkraları ile Tüzük'ün 91., 122. ve 123. maddelerinin somut olayda olduğu gibi bir ziyaretçiye el yazısı doküman verilmesi ya da hücrelerinde yapılan aramalar sırasında hükümlülerin el yazısı dokümanlarına el konulması ile ilgili olmayıp mektup, faks ve telgrafları alması ve göndermesiyle ilgili olduğunu belirtmiştir. Bunun yanında AİHM, yasal dayanak olarak ileri sürülen Tüzük'ün cezaların infazı ve hükümlülerin eğitiminde gözetlenen temel ilkeler ile ilgili olan 4. maddesinin (2) numaralı fıkrası ile 104. ve 105. maddelerinin ve Bakanlık Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün 24/11/2010 tarihli Genelgesi'nin de hükümlüye ait el yazısı bir dokümana herhangi bir koşul altında el konulmasını öngörmediğini ifade etmiştir. Söz konusu açıklamalar sonrasında AİHM, ihtilaf konusu müdahalenin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 10. maddesinin ikinci fıkrası anlamında kanunla öngörülmediği sonucuna varmıştır (Günana ve Diğerleri/Türkiye, §§ 65-68). Bu değerlendirmeler doğrultusunda AİHM, somut olayda ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar vermiştir.
24. AİHM, Murat Türk/Türkiye (B. No: 20686/19, 5/4/2022) kararında ise bir ceza infaz kurumunda hükümlü olarak bulunan başvuranın talebi üzerine gözden geçirmesi amacıyla erkek kardeşi tarafından gönderilmiş, içeriği bir film senaryosu şeklinde olan başvurana ait bir el yazısı dokümana ceza infaz kurumu idaresi tarafından el konulması üzerine yapılan bir başvuruyu incelemiştir. AİHM bu kararında Günana ve diğerleri/Türkiye kararında olduğu gibi iç hukukta, koşullar ne olursa olsun bir mahpusun el yazısı dokümanına el konulması durumunu öngören bir yasal dayanak olmadığı gerekçesiyle ihlal sonucuna varmıştır.
25. Son olarak AİHM Uslu/Türkiye (B. No: 51590/19, 21/3/2023) kararında ceza infaz kurumunda bulunan başvurucuya ait bir deftere el konulmasının, Kop/Türkiye (B. No: 47404/20, 21/3/2023) kararında ise ceza infaz kurumunda bulunan başvuranın annesine posta yoluyla göndermek istediği kısa hikâyelerden oluşan bir el yazısına el konulmasının ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasını incelemiştir. AİHM, söz konusu kararlarda da Günana ve diğerleri/Türkiye kararında yer alan tespit ve değerlendirmeler ışığında başvurulara konu müdahalelerin kanuni bir dayanağının bulunmadığını belirterek ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar vermiştir.
2. Ceza İnfaz Kurumlarında Yayınlara Erişim
26. AİHM Osman ve Altay/Türkiye (B. No: 23782/20 ve 40731/20, 18/7/2023) kararında, farklı ceza infaz kurumlarında bulunan başvuruculara posta yoluyla gönderilen bir gazetenin bazı sayılarına ceza infaz kurumu tarafından el konulmasının ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasını incelemiştir. İnceleme konusu olayda AİHM öncelikle ceza infaz kurumlarında süreli ve süresiz yayınlara erişimi düzenleyen ilkelerin Anayasa Mahkemesi içtihatlarından birinin konusunu oluşturduğunu ve Anayasa Mahkemesinin ilgili içtihatları uyarınca yayınların ilgili mevzuat tarafından öngörülen usullere uygun olarak veya bunlar ihlal edilerek gönderilip gönderilmediğine göre bir ayrım yaptığını belirtmiştir. Devamında ilgili mevzuat uyarınca öngörülen usullere uygun olarak gelen yayınlar yönünden Anayasa Mahkemesinin Halil Bayık ([GK], B. No: 2014/20002, 30/11/2017) kararında süreli ve süresiz yayınların verilmesine ilişkin ilkeleri, Recep Bekik ve diğerleri ([GK], B. No: 2016/12936, 27/3/2019) kararında ise ücreti emanet hesaplarından karşılanmak suretiyle süreli yayınları satın almasına ilişkin ilkeleri, ilgili mevzuat uyarınca öngörülen usuller ihlal edilerek gelen yayınlar yönünden ise İbrahim Kaptan (2) ([2. B.], B. No: 2017/30723, 12/9/2018) kararında süreli ve süresiz yayınların teslimine ilişkin ilkeleri belirlediğini ifade etmiştir. AİHM devamında yaptığı incelemede ihtilaf konusu müdahalenin kanun tarafından, bilhassa 5275 sayılı Kanun'un 62. maddesinin (3) numaralı fıkrası ve Ceza İnfaz Kurumları Kütüphane ve Kitaplık Yönergesi'nin 11. maddesi tarafından öngörülmesi hususunun taraflar arasında tartışma konusu olmadığını, müdahalenin kamu düzeninin sağlanması meşru amacıyla yapıldığını belirterek müdahalenin gerekliliğine odaklanmıştır.
27. AİHM, müdahalenin gerekliliği konusunda yaptığı değerlendirmede ise Anayasa Mahkemesinin mevcut başvuruları İbrahim Kaptan (2) kararına atıfla açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez bulduğunu ancak mevcut başvuruların Halil Bayık ve Recep Bekik ve diğerleri kararlarında belirtilen kriterlere uygun olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirterek ulusal makamlar tarafından ileri sürülen gerekçelerin uygun ve yeterli olmadığı, bu tedbirlerin demokratik bir toplumda gerekli olduğunun kanıtlanamadığı kanaatiyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar vermiştir.
V. İNCELEME VE GEREKÇE
28. Anayasa Mahkemesinin 19/2/2026 tarihinde yaptığı toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Adli Yardım Talebi
29. Başvurucular adli yardım talebinde bulunmuştur. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay ([2. B.], B. No: 2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen ilkeler dikkate alınarak geçimini önemli ölçüde güçleştirmeksizin yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucuların açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yardım taleplerinin kabulüne karar verilmesi gerekir.
B. İfade Özgürlüğünün İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucuların İddiaları ve Bakanlık Görüşü
30. Başvurucular, kendilerine ait dokümanlar ile dışarıdan gelen süreli ve süresiz yayınların ceza infaz kurumları tarafından yapılan inceleme sonucu keyfî ve gerekçesiz olarak alıkonulması ve kendilerine teslim edilmemesi nedeniyle birtakım anayasal haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
31. Bakanlık görüşünde; mevcut başvurularda başvurucuların ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine yönelik şikâyetleri incelenirken Anayasa Mahkemesi tarafından yapılacak incelemede Anayasa ve mevzuat hükümleri doğrultusunda somut olayın kendine özgü koşullarının gözönüne alınması gerektiği belirtilmiştir.
32. Başvurucular, Bakanlık görüşüne karşı beyanlarında genel olarak bireysel başvuru formunda dile getirdikleri şikâyetlerini yinelemiştir.
2. Değerlendirme
33. Anayasa'nın 26. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet Resmî makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar. ...
Bu hürriyetlerin kullanılması, ... kamu düzeni, kamu güvenliği, ... suçların önlenmesi, ... gereğine uygun olarak yerine getirilmesi amaçlarıyla sınırlanabilir.
...
Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin kullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunla düzenlenir."
34. Anayasa Mahkemesi daha önce verdiği birçok kararında hükümlü ve tutuklulara kargo yoluyla gelen, ziyaretçilerin getirdiği, nakil esnasında getirdikleri veya hükümlü ve tutukluların kendi satın aldıkları süreli ya da süresiz yayınların kendilerine teslim edilmemesi veya hükümlü ve tutuklular tarafından gönderilmek istenen süreli ve süresiz yayınların infaz kurumları dışına gönderilmemesini ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirmiştir (ilgili kararlar için bkz. İbrahim Kaptan (2), § 23; Recep Bekik ve diğerleri, § 24; Ahmet Sil ve Taner Yay [2. B.], B. No: 2017/35227, 30/9/2020, § 31; Erdoğan Kardeşler [1. B.], B. No: 2018/15777, 7/4/2021, § 26; Fevzi Kayacan (4) [2. B.], B. No: 2018/350, 27/7/2022, § 22; M.C. [1. B.], B. No: 2018/4986, 14/9/2022, § 19). Yine Anayasa Mahkemesi hükümlü ve tutukluların odalarında yapılan arama sonucu ele geçirilen dokümanların kendilerine verilmemesini de ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirmiştir (Eşref Arslan [2. B.], B. No: 2014/14655, 18/7/2018, § 33; Gıyasettin Aydın (2) [1. B.], B. No: 2017/17252, 1/7/2020, § 26). Bu kapsamda başvurucuların iddialarının bir bütün hâlinde ifade özgürlüğü kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
a. Kabul Edilebilirlik Yönünden
35. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
b. Esas Yönünden
i. Müdahalenin Varlığı
36. Tutuklu ve hükümlüler, Anayasa ve Sözleşme'nin ortak alanı kapsamında kalan temel hak ve hürriyetlerin tamamına kural olarak sahiptir (Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri [2. B.], B. No: 2013/583, 10/12/2014, § 65). Bu bağlamda tutuklu ve hükümlülerin ifade özgürlüğü de Anayasa ve Sözleşme kapsamında koruma altındadır (Murat Karayel (5) [2. B.], B. No: 2013/6223, 7/1/2016, § 27).
37. Dolayısıyla ceza infaz kurumlarında tutuklu ya da hükümlü olarak bulunan başvuruculara ait olan dokümanlarla, ceza infaz kurumu dışından başvuruculara gelen süreli ve süresiz yayınların ceza infaz kurumlarınca muhafaza altına alınarak kendilerine verilmemesinin ifade özgürlüğüne yönelik bir müdahale olduğu değerlendirilmiştir.
ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
38. Yukarıda belirtilen müdahale, Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan şartlara uygun olmadığı müddetçe Anayasa'nın 26. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Anayasa'nın 13. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
“Temel hak ve hürriyetler, ... yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, ... demokratik toplum düzeninin ... gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”
39. Müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve mevcut başvurulara uygun düşen, kanun tarafından öngörülme, Anayasa'nın 26. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen haklı nedenlerden bir veya daha fazlasına dayanma, demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olmama şartlarına uygun olup olmadığı belirlenmelidir. Bu kapsamda mevcut başvurular yönünden öncelikle müdahalelerin kanun tarafından öngörülme şartını sağlayıp sağlamadığı değerlendirilmelidir.
40. Temel hak ve özgürlüklere bir müdahale söz konusu olduğunda Anayasa'nın 13. maddesinin emredici hükmü gereğince öncelikle tespiti gereken husus, müdahaleye yetki veren bir kanun hükmünün mevcut olup olmadığıdır. Anayasa'nın 26. maddesi kapsamında korunan bir hakka yapılan müdahalenin kanunilik şartını sağladığının kabul edilebilmesi için Anayasa'nın 26. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca söz konusu müdahalenin kanuni bir dayanağının bulunması zorunludur (kanunilik şartına başka bağlamlarda dikkat çeken kararlar için bkz. Sevim Akat Eşki [1. B.], B. No: 2013/2187, 19/12/2013, § 36; Tuğba Arslan [GK], B. No: 2014/256, 25/6/2014, § 82; Hayriye Özdemir [2. B.], B. No: 2013/3434, 25/6/2015, §§ 56-61; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.Ş. [GK], B. No: 2014/19270, 11/7/2019, § 35).
41. Temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasında kanunilik ölçütü ilk olarak şeklî bir kanunun varlığını gerekli kılar (Tuğba Arslan, § 96). Bir yasama işlemi olarak kanun Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) iradesinin ürünüdür ve TBMM tarafından Anayasa'da öngörülen kanun yapma usullerine uyularak yapılan işlemlerdir. Bu anlayış temel hak ve özgürlükler alanında önemli bir güvence sağlar (Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri [GK], B. No: 2014/920, 25/5/2017, § 54; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.Ş., § 36).
42. Kanunilik ölçütü aynı zamanda maddi bir içeriği de gerektirir ve bu noktada kanunun niteliği önem kazanır (Tuğba Arslan, § 97). Bu anlamıyla kanunilik ölçütü, sınırlamaya ilişkin kuralın erişilebilirliği ve öngörülebilirliği ile kesinliğini ifade eden belirliliğini garanti altına alır (Metin Bayyar ve Halkın Kurtuluş Partisi [GK], B. No: 2014/15220, 4/6/2015, § 56; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 55; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.Ş., § 37).
43. Belirlilik, bir kuralın keyfîliğe yol açmayacak bir içerikte olmasını ifade eder. Temel hakların sınırlandırılmasına ilişkin kanuni düzenlemenin içerik, amaç ve kapsam bakımından belirli ve muhataplarının hukuksal durumlarını algılayabilecekleri açıklıkta olması gerekir. Bu ilkeye göre yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu birtakım güvenceler içermesi gereklidir. Bir kanuni düzenlemede hangi davranış veya olgulara hangi hukuksal sonuçların bağlanacağı ve bu bağlamda kamusal makamlar için nasıl bir müdahale yetkisinin doğacağı belirli bir kesinlik ölçüsünde ortaya konmalıdır. Bu durumda bireylerin hak ve yükümlülüklerini öngörerek davranışlarını bu doğrultuda tanzim etmeleri olanaklı hâle gelebilir. Böylece hukuk güvenliği sağlanarak kamu gücünü kullanan organların keyfî davranışlarının önüne geçilmiş olur (Hayriye Özdemir, §§ 56, 57; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 56; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.Ş., § 38; norm denetimine ilişkin kararlarda belirliliğe ilişkin açıklamalar için çok sayıda karar arasından bkz. AYM, E.2009/51, K.2010/73, 20/5/2010; E.2011/18, K.2012/53, 11/4/2012).
44. Bireylerin kendilerine düşen yükümlülükleri öngörme ve davranışlarını ayarlama imkânını vermeyen normlar hukuk güvenliği ilkesini zedeler, bu da bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini engeller. Hukuksal durumların takdirindeki belirsizlik, temel haklar alanında getirilen güvencelerin işlevsiz hâle gelmesine neden olur (Sara Akgül [GK], B. No: 2015/269, 22/11/2018, § 108). Bununla birlikte bir kuralın karmaşık olması ya da belirli ölçülerde soyutluk içermesi, bu nedenle hukuki yardım ile tam olarak anlaşılabilir hâle gelmesi veya kullanılan kavramların anlamlarının hukuksal değerlendirme sonucunda ortaya çıkması tek başına hukuken öngörülebilirlik ilkesine aykırı görülemez. Ayrıca ilgili kanuni düzenleme temel haklara ne oranda müdahale ediyorsa söz konusu düzenlemede aranacak belirlilik oranı da aynı doğrultuda yükselecektir (Sara Akgül, § 109; Hayriye Özdemir, § 58).
45. O hâlde bu aşamada Anayasa Mahkemesince yapılması gereken ceza infaz kurumunda bulunan başvuruculara ait dokümanlar ile dışarıdan başvuruculara gelen yayınların ceza infaz kurumlarınca alınan kararlar üzerine kendilerine teslim edilmemesine yönelik ileri sürülen kanun hükümlerinin Anayasa'nın 13. maddesinin aradığı anlamda kamu gücünü kullanan organların keyfî davranışlarının önüne geçen ve kişilerin hukuku bilmelerine yardımcı olacak erişilebilir, öngörülebilir ve kesin nitelikte olup olmadığının değerlendirilmesinden ibarettir (Tuğba Arslan, § 91; Sara Akgül, § 110).
46. Başvuruya konu olayda ceza infaz kurumlarında bulunan bazı başvuruculara ait olan ve düşünceyi açıklama ve yayma özgürlüğünün bir aracı olarak kullandıkları dokümanlar yapılan aramalar sonucunda tespit edilerek alıkonulmuştur. Yine bazı başvuruculara ceza infaz kurumu dışından gelen ve başvurucuların haber veya fikir alma özgürlüğü, dolayısıyla ifade özgürlüğü kapsamında kalan süreli veya süresiz yayınları ceza infaz kurumlarınca başvuruculara teslim edilmeyip muhafaza altına alınmıştır. Bu bağlamda mevcut başvurunun koşullarında ifade özgürlüğüne yapılan müdahalelerin incelenmesinde öncelikle mahpuslara ait olan dokümanların başvuruculardan alınmasının incelenmesi gerekir. Bununla birlikte bazı başvuruculara ceza infaz kurumu dışından gelen süreli veya süresiz yayınların verilmemesinin de ayrıca incelenmesinin uygun olacağı değerlendirilmiştir.
(1) Ceza İnfaz Kurumlarınca Mahpuslara Ait Dokümanların Alıkonulması Yönünden
47. 2019/789, 2020/37883, 2020/38189 ve 2021/49647 numaralı bireysel başvuru dosyalarında; başvuruculara ait olan (nakil esnasında beraberinde getirilen, arama esnasında ele geçen ve fotokopi çekilmesi için idareye verilen) dokümanların ceza infaz kurumlarınca alınan kararlar üzerine başvuruculara verilmemesi söz konusudur. Bu kapsamda başvurucuların öncelikli şikâyeti kendilerine ait dokümanlardan yararlandırılmalarına yöneliktir.
48. Anayasa Mahkemesi, ceza infaz kurumunda hükümlü olarak bulunan başvurucuya ait bir dokümanın başvurucudan alınmasının ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasını incelediği Ahmet Gerez ([1. B.], B. No: 2017/27380, 14/9/2022) başvurusunda öncelikle müdahalenin yasal dayanağı olup olmadığını incelemiştir. Bu kapsamda Anayasa Mahkemesi 5275 sayılı Kanun'un 35. ve 62. maddelerini, Tüzük'ün 87. Yönetmelik'in 8. maddelerini değerlendirmiş; söz konusu düzenlemelerin tamamında "kurum güvenliğini tehlikeye düşürdüğü veya müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve yorumları kapsadığı tespit edilen yayınların hükümlülere verilmeyeceği"nin düzenleme altına alındığını belirtmiştir (Ahmet Gerez, §§ 27, 28).
49. Anılan kararda Anayasa Mahkemesi mevzuatta yer verilen yayın kavramının sadece yayımlamak eyleminin sonucunda ortaya çıkan eserler olarak anlaşılmasının mümkün olmadığını, söz konusu yayın kavramının Türkçede kazandığı anlam genişliği gözetildiğinde yazılı her tür materyali kapsadığını değerlendirmiştir. Bu nedenle yazılı herhangi bir materyalin kurum güvenliğini tehlikeye düşürüyor veya müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve yorumları kapsıyorsa hükümlüye veya tutukluya mevzuat gereğince verilmeyeceğini açıklamıştır (Ahmet Gerez, § 29).
50. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi mevzuatta yer alan düzenlemenin sadece hükümlülere gelen yayınlarla ilgili olduğu biçiminde anlaşılmasının mümkün olmadığını, nitekim 5275 sayılı Kanun'un "Oda ve eklentilerinde bulundurulabilecek kişisel eşyalar" başlıklı 35. maddesiyle hükümlü veya tutukluların bulundurabilecekleri eşyaların yönetmelikle belirleneceğinin düzenlendiğini, bu madde gereğince çıkarılan Yönetmelik'in 8. maddesinde ise "kurum güvenliğini tehlikeye düşürdüğü veya müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve yorumları kapsadığı tespit edilen yayınların kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin oda ve eklentilerinde bulundurulamayacağı"nın açıkça ifade edildiğini belirtmiştir. Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi kurum güvenliğini tehlikeye düşürdüğü veya müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve yorumları kapsadığı tespit edilen yayınların hükümlüde ele geçmesi durumunda yayınların, bu düzenlemeler gereği hükümlüden alınabileceğini açıklamış ve ilgili mevzuatın kanunilik koşulunu karşıladığı sonucuna varmıştır (Ahmet Gerez, §§ 30,31).
51. Yine Anayasa Mahkemesi, ceza infaz kurumunda bulunan başvurucuya gönderilen ve kitap taslağı niteliğindeki mektubun ceza infaz kurumu tarafından başvurucuya teslim edilmemesini incelediği Murat Türk (2) ([2. B.], B. No: 2013/7082, 29/6/2016) başvurusunda da öncelikle müdahalenin yasal dayanağının bulunup bulunmadığını incelemiştir. Anayasa Mahkemesi 5275 sayılı Kanun'un "Hükümlünün mektup, faks ve telgrafları alma ve gönderme hakkı" başlıklı 68. maddesinde hükümlüler tarafından yazılmış mektup, faks ve telgrafların kurum dışına gönderilme veya kurum dışından gelenlerin kabul edilme usulleri ile bunlardan hangilerinin ilgilisine teslim edilmeyeceği hususlarının düzenlendiğini belirttikten sonra Tüzük hükümlerine değinmiştir. Daha sonra, söz konusu kurallarda somut başvurudaki gibi düşünce açıklaması ve yayılması amacını taşıyan bir makale veya kitap taslağının ceza infaz kurumu dışından kabul edilmesine ilişkin özel bir düzenleme bulunmamakta ise de bir başka kimseye gönderilen yazılı kâğıt, yazılmış olan anlamlarına gelen mektup sözcüğünün yazılı her tür materyali kapsadığının kabul edilebileceğini belirtmiştir (Murat Türk (2), §§ 49-51). Neticeten Anayasa Mahkemesi mevcut başvuruda 5275 sayılı Kanun'un 68. maddesinin kanunilik ölçütünü karşıladığını kabul etmiştir. Anayasa Mahkemesi Murat Türk (2) kararında geliştirdiği içtihadını hem ceza infaz kurumu dışından mahpuslara gelen hem de mahpusların ceza infaz kurumu dışına gönderdikleri yayınlar yönünden uygulamıştır.
52. Bunun yanı sıra her ne kadar Anayasa Mahkemesi Ahmet Gerez ve Murat Türk (2) kararlarında, ceza infaz kurumunda bul
Benzer Kararlar
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Yabancı Dilde Yayın Temini ve Tercüme Gerekçesiyle Teslim Engeli
İlgili Sayfalar
Ceza İnfaz Hukukunda Hak Arama Yolları
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2019/789
Karar Tarihi
19 Şubat 2026
Oy Durumu
Oybirliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları