top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararına Dayalı Yenileme İsteminin Reddi

 

B. No: 2021/29667 · 30 Nisan 2026

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Örgüte yardım suçundan mahkûm edilen başvurucuların başvurusunda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, mahkûmiyetin dayanağı Türk Ceza Kanunu'nun 220. maddesinin yedinci fıkrasının öngörülebilir olmadığı gerekçesiyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verdi. Ağır ceza mahkemesi, hükmün hâlen yürürlükte olduğunu belirterek yargılamanın yenilenmesi istemini reddetti. Anayasa Mahkemesi, ihlal tespitinin salt kanun metnine değil hükmün uygulamadaki yorumuna dayandığını, bu eksikliğin somut olayda giderilip giderilmediğinin ancak yenilenen yargılamada değerlendirilebileceğini belirterek ifade özgürlüğünün ihlaline ve yeniden yargılamaya oyçokluğuyla karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin ihlal kararına dayanan yargılamanın yenilenmesi isteminin ihlalin niteliği gözetilerek değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. İhlal, kanun hükmünün uygulamadaki yorumundan doğan öngörülemezliğe dayanıyorsa hükmün yürürlükte olduğu gerekçesiyle istemin reddi ihlal kararını icra etmez; eksikliğin somut olayda giderilip giderilmediği yenilenen yargılamada incelenmelidir.

 

Sonuç

 

İfade özgürlüğüne ilişkin iddia Üyeler Ömer Çınar ve Şaban Kazdal'ın karşıoyuyla oyçokluğuyla kabul edilebilir bulundu; Anayasa'nın 26. maddesindeki ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine aynı üyelerin karşıoyuyla oyçokluğuyla karar verildi. Kararın yeniden yargılama yapılmak üzere Mersin 4. Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesine hükmedildi; tazminat talepleri reddedildi ve 40.487,60 TL yargılama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesine karar verildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 26, 148
    İfade özgürlüğü; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının icrasının bireysel başvuruda denetimi

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — m. 311, 318, 319
    Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararına dayalı yargılamanın yenilenmesi ve istemin kabule değerliği

  • 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — m. 220
    Mahkûmiyetin dayanağı olan ve öngörülemez bulunan yedinci fıkra

  • Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi — m. 10
    Avrupa İnsan Hakları Mahkemesince ihlal edildiği belirlenen ifade özgürlüğü

  • 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 50
    İhlalin giderilmesi için yeniden yargılama

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


GENEL KURUL


KARAR


... VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2021/29667)


Karar Tarihi: 30/4/2026


R.G. Tarih ve Sayı: 6/11/2026 - 33422


GENEL KURUL


KARAR


Başkan


:


Kadir ÖZKAYA


Başkanvekili


:


Basri BAĞCI


Başkanvekili


:


İrfan FİDAN


Üyeler


:


Engin YILDIRIM


Rıdvan GÜLEÇ


Recai AKYEL


Yusuf Şevki HAKYEMEZ


Yıldız SEFERİNOĞLU


Selahaddin MENTEŞ


Kenan YAŞAR


Muhterem İNCE


Yılmaz AKÇİL


Ömer ÇINAR


Metin KIRATLI


Şaban KAZDAL


Raportör


:


Tolga BAŞBOZKURT


Başvurucular


:


1. ...


2. ...


3. ...


Vekili


:


Av. ...


I. BAŞVURUNUN KONUSU


1. Başvuru, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin ihlal kararına dayanılarak yapılan yargılamanın yenilenmesi talebinin reddedilmesi nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU SÜRECİ


2. Başvuru 20/5/2021 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, adli yardım talebinin kabulüne ve başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.


3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucular, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.


4. Birinci Bölüm, başvurunun Genel Kurul tarafından incelenmesine karar vermiştir.


III. OLAY VE OLGULAR


5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi aracılığıyla erişilen belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir:


6. Başvurucular hakkında (kapatılan) Adana 8. Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK 250. madde ile yetkili) (Mahkeme) 17/3/2008 tarihli kararıyla terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüte bilerek ve isteyerek yardım etme suçundan 6 yıl 3 ay hapis cezasına, ayrıca aynı hükümde başvurucu ...'ın katıldığı bir gösteride terör örgütü propagandası yaptığı gerekçesiyle 10 ay hapis cezasına karar verilmiştir. Anılan karar, temyiz incelemesinden geçerek kesinleşmiştir.


7. Başvurucular, mahkûmiyetle sonuçlanan yargılamaya ilişkin olarak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) başvurmuştur. Başvurucular gazetecilik faaliyetleri nedeniyle haklarında mahkûmiyet kararı verilmesinin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 10. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünü ihlal ettiğini ileri sürmüştür.


8. AİHM, önündeki bireysel başvuru süreci devam ederken başvurucu ... 2/7/2012 tarihli ve 6352 sayılı Yargı Hizmetlerinin Etkinleştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması ve Basın Yayın Yoluyla İşlenen Suçlara İlişkin Dava ve Cezaların Ertelenmesi Hakkında Kanun kapsamında yapılan düzenlemeler doğrultusunda hakkında hüküm kurulan, terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüte bilerek ve isteyerek yardım etme ve terör örgütü propagandası yapma suçları yönünden uyarlama yargılaması yapılması talebiyle Mahkemeye başvurmuştur. Mahkeme yaptığı değerlendirme sonucunda bu talebin reddine karar vermiş ve bu karara karşı yapılan itirazı da reddetmiştir.


9. AİHM, başvurucular hakkında 23/6/2020 tarihinde (... ve diğerleri/Türkiye, B. No: 41788/09, 23/6/2020) kararını vermiştir. Kararda AİHM, başvurucuların ifade özgürlüğüne yönelik şikâyetleri kabul edilebilir bulmuş; başvurucuların eylemleri nedeniyle haklarında mahkûmiyet kararı verilmesinin dayanağı olan 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 220. maddesinin (7) numaralı fıkrasının kanunilik şartını sağlamadığı gerekçesiyle Sözleşme'nin 10. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır. Kanuni dayanak konusunda AİHM, daha önce benzer şikâyetler yönünden verdiği kararlardaki ulaşılan sonuçtan ayrılacak bir durumun bulunmadığını belirterek Bakır ve diğerleri/Türkiye (B. No: 46713/10, 10/7/2018, §§ 56‑69) kararına atıfta bulunmuştur. AİHM; ayrıca Sözleşme'nin 10. maddesinin ihlal edildiğine ilişkin olarak vardığı sonucu dikkate alarak başvurucu ... hakkında terör örgütü propagandası yapma suçundan verilen mahkûmiyet hükmünün incelenmesine gerek görmemiştir.


10. Başvurucular, AİHM kararına dayanarak yargılamanın yenilenmesini talep etmiştir. Mersin 4. Ağır Ceza Mahkemesi (Ağır Ceza Mahkemesi) 8/3/2021 tarihli verdiği ek kararıyla talebin reddine karar vermiştir. Ağır Ceza Mahkemesi kararında ilk olarak AİHM kararını değerlendirerek 5237 sayılı Kanun'un 220. maddesinin (7) numaralı fıkrasının öngörülmez olması nedeniyle başvurucuların ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verildiğini, ne var ki söz konusu kanun maddesi hükmünün hâlen yürürlükte ve uygulanır olduğunu, bu nedenle yargılamanın yenilenmesi şartlarının oluşmadığını belirtmiştir.


11. Başvurucular, karara itiraz etmişse de Mersin 5. Ağır Ceza Mahkemesi 19/4/2021 tarihli kararıyla başvurucuların itirazını reddetmiştir.


12. Başvurucular nihai kararı 22/4/2021 tarihinde öğrenmiştir.


IV. İLGİLİ HUKUK


A. Ulusal Hukuk


13. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Hükümlü lehine yargılamanın yenilenmesi nedenleri" başlıklı 311. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"(1) Kesinleşen bir hükümle sonuçlanmış bir dava, aşağıda yazılı hâllerde hükümlü lehine olarak yargılamanın yenilenmesi yoluyla tekrar görülür:


...


f) Ceza hükmünün, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlâli suretiyle verildiğinin ve hükmün bu aykırılığa dayandığının, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması veya ceza hükmü aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi. Bu hâlde yargılamanın yenilenmesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde istenebilir.


(2) Birinci fıkranın (f) bendi hükümleri, 4.2.2003 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararları ile, 4.2.2003 tarihinden sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvurular üzerine verilecek kararlar hakkında uygulanır."


14. 5271 sayılı Kanun'un 311. maddesiyle aynı bölüm içinde düzenlenen "Yenileme isteminin kabule değer olup olmadığı kararı ve mercii" başlıklı 318. maddenin (1) numaralı fıkrası ile "Yenileme isteminin kabule değer görülmemesi nedenleri ve kabulü hâlinde yapılacak işlem" başlıklı 319. maddesinin (1) numaralı fıkrası sırasıyla şöyledir:


"(1) Yargılamanın yenilenmesi istemi, hükmü veren mahkemeye sunulur. Bu mahkeme, istemin kabule değer olup olmadığına karar verir.


(1) Yargılamanın yenilenmesi istemi, kanunda belirlenen şekilde yapılmamış veya yargılamanın yenilenmesini gerektirecek yasal hiçbir neden gösterilmemiş veya bunu doğrulayacak deliller açıklanmamış ise, bu istem kabule değer görülmeyerek reddedilir."


B. Uluslararası Hukuk


15. AİHM, Bakır ve diğerleri/Türkiye kararında 5237 sayılı Kanun'un 220. maddesinin (7) numaralı fıkrasının uygulanışının öngörülebilir olmadığı ve başvurucuların Sözleşme'nin 11. maddesi ile korunan haklarına yönelik keyfî müdahaleye karşı yasal koruma sağlamadığı sonucuna ulaşmıştır. AİHM kararında 5237 sayılı Kanun'un 220. maddesinin (7) numaralı fıkrasının lafzına ve bu kuralın Yargıtay tarafından yorumlanmasındaki belirsizliklere vurgu yapmıştır. AİHM'in söz konusu maddenin somut olay özelinde uygulanmasına ilişkin yaptığı tespitler şöyledir:


"62. Bu nedenle, Mahkemeye göre, hem Türk Ceza Kanunu’nun 220 § 7 maddesi içerisinde barındırdığı ifadelerin tanımlarından yoksun bir şekilde formüle edilmiş, hem de yerel mahkemeler bu hükmün gösteriler bağlamında tutarlı bir adli yorumunu geliştirememiştir. Ancak Mahkeme, öngörülebilirlik koşulunun, cezai sorumluluğun dayanağını oluşturan bir kuralın yalnızca yeterli netlikle ifade edilmesi değil, aynı zamanda ve daha da önemli olarak, kamu mercilerinin keyfi müdahalelerine ve bir kısıtlamanın herhangi bir tarafın zararına olacak şekilde kapsamlı olarak uygulanmasına karşı bir koruma tedbiri sağlaması gerektiğini hatırlatır (bk. yukarıda § 54). Söz konusu hükmün hâlen yürürlükte olduğunu göz önünde bulunduran ve başvuranların davasının olayları üzerine yaptığı incelemenin niteliğini ve genel kapsamını dikkate alan Mahkeme, Türk Ceza Kanunu’nun 220 § 7 maddesinin başvuran bakımından öngörülebilirliğini, söz konusu hükmün metni ve 314. madde ile olan ilişkisi ışığında inceleyecektir. Bu incelemede, başvuranlar hakkında mahkûmiyet kararı veren yerel mahkemelerin gerçekleştirdiği yorumlamayı, özellikle de bu yorumlamanın yasal hükmün keyfi şekilde uygulanmasına karşı yeterli koruma sağlayıp sağlamadığını dikkate alacaktır.


...


65. Bu bağlamda Mahkeme, Ankara Ağır Ceza Mahkemesinin, Türk Ceza Kanunu’nun 220 § 7 maddesi kapsamında yasadışı bir örgüte 'üyelik' kavramını kapsamlı bir şekilde yorumladığını ve Yargıtay’ın da bu kararı onadığını gözlemlemektedir. Başvuranların yasal olarak düzenlenen bir gösteriye katılması, sloganlar atması, pankartlar taşıması, üzerinde 'ESP' yazan kıyafetler giymesi ve flamalar taşıması ve kollarına kırmızı kurdeleler bağlaması; bu mahkemeler tarafından başvuranların yasal örgüt üyesi olarak MLKP’ye yardım ettiği ve bunun için fiili üye olarak cezalandırılabilecekleri sonucuna varmak için yeterli delil olarak görülmüştür. Özetle, başvuranların davasında da görüldüğü üzere, Türk Ceza Kanunu’nun 220 § 7 maddesi kapsamında hapis cezası biçimindeki ağır bir cezai yaptırımın uygulanması için potansiyel bir delil teşkil edecek eylemler öyle geniş bir yelpazeye yayılmaktadır ki, ne söz konusu yasal hükmün lafzı ne de yerel mahkemelerce gerçekleştirilen kapsamlı yorum, kamu makamlarının keyfi müdahalelerine karşı yeterli düzeyde koruma sağlayabilmektedir.


...


69. Yukarıda verilen açıklama ve görüşler ışığında, Mahkeme, Türk Ceza Kanunu’nun 220 § 7 maddesinin uygulanışında 'öngörülebilir' olmadığı, zira başvuranların Sözleşme’nin 11. maddesi ile korunan hakkına yönelik keyfi müdahaleye karşı başvurana yasal koruma sağlamadığı sonucuna varmıştır (bk. Ahmet Yıldırım/Türkiye, no. 3111/10, §67, AİHM 2012 ve yukarıda anılan Işıkırık, § 70). Dolayısıyla, 220 § 7 maddesinin uygulanmasından kaynaklanan müdahale kanunla öngörülmemiştir. Bu tespite ulaşan Mahkeme, müdahalenin meşru bir amacının bulunup bulunmadığı, eğer bulunuyorsa da demokratik bir toplumda gerekli olup olmadığı hususunda bir inceleme yapmayı gerekli görmemektedir."


16. AİHM, ... ve diğerleri/Türkiye kararında somut olayı ele alırken benzer yönde yukarıda belirtilen Bakır ve diğerleri/Türkiye kararındaki yer verdiği gerekçelerle 5237 sayılı Kanun'un 220. maddesinin (7) numaralı fıkrasının uygulanışının öngörülebilir olmadığını ve uygulamadan kaynaklı söz konusu eksikliğin giderilmediğini belirterek Sözleşme'nin 10. maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır.


V. İNCELEME VE GEREKÇE


17. Anayasa Mahkemesinin 30/4/2026 tarihinde yaptığı toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Başvurucuların İddiaları ve Bakanlık Görüşü


18. Başvurucular; AİHM'in hak ihlali kararı üzerine yaptıkları yargılamanın yenilenmesi talebinin hukuka aykırı biçimde reddedildiğini ve ihlal kararının gereğinin yerine getirilmediğini belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı, adil yargılanma hakkı, etkili başvuru hakkı, ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.


19. Bakanlık görüşünde, başvurucuların ifade özgürlüğünün ihlal edilip edilmediği noktasında Anayasa Mahkemesi tarafından yapılacak incelemede Anayasa ve mevzuat hükümleri doğrultusunda somut olayın kendine özgü koşullarının gözönüne alınması gerektiği ifade edilmiştir.


B. Değerlendirme


20. Anayasa'nın Anayasa Mahkemesinin "Görev ve yetkileri"ni düzenleyen 148. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"Anayasa Mahkemesi ... bireysel başvuruları karara bağlar ...


...


Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır."


21. Anayasa'nın "Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti" başlıklı 26. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları şöyledir:


"Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet Resmî makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar. Bu fıkra hükmü, radyo, televizyon, sinema veya benzeri yollarla yapılan yayımların izin sistemine bağlanmasına engel değildir.


Bu hürriyetlerin kullanılması, millî güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği, Cumhuriyetin temel nitelikleri ve Devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğünün korunması, suçların önlenmesi, suçluların cezalandırılması, Devlet sırrı olarak usulünce belirtilmiş bilgilerin açıklanmaması, başkalarının şöhret veya haklarının, özel ve aile hayatlarının yahut kanunun öngördüğü meslek sırlarının korunması veya yargılama görevinin gereğine uygun olarak yerine getirilmesi amaçlarıyla sınırlanabilir."


22. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder. Başvurucuların yargı mercilerinin AİHM kararında tespit edilen ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde yargılama yapmadıklarına ilişkin iddiasının ifade özgürlüğü kapsamında incelenmesi gerekir.


1. Kabul Edilebilirlik Yönünden


23. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


Ömer ÇINAR ve Şaban KAZDAL bu görüşe katılmamıştır.


2. Esas Yönünden


a. Genel İlkeler


24. Temel hak ve özgürlüklerin korunması ve geliştirilmesi amacıyla 4/11/1950 tarihinde imzalanan Sözleşme 10/3/1954 tarihli ve 6366 sayılı İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Koruma Sözleşmesi ve Buna Ek Protokolün Tasdiki Hakkında Kanun'la Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından onaylanmış ve onay belgesinin 18/5/1954 tarihinde Avrupa Konseyi Genel Sekreterliğine tevdi edilmesiyle Türkiye açısından yürürlüğe girmiştir. Bakanlar Kurulunun 22/1/1987 tarihli ve 87/11439 sayılı kararıyla Avrupa İnsan Hakları Komisyonuna bireysel başvuru hakkı, 25/9/1989 tarihli ve 89/14563 sayılı kararıyla da AİHM'in zorunlu yargı yetkisi tanınmıştır. Böylece Türkiye, Sözleşme'de bulunan temel hak ve özgürlükleri güvence altına alma yükümlülüğünü kabul etmiş ve yargı yetkisi içinde bulunan tüm bireylere hukuken bağlayıcı nitelikte ihlal kararı verebilecek bir uluslararası mahkemeye başvuru yapabilme hakkını tanımıştır (... ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/2750, 17/2/2016, § 68).


25. Sözleşme ile güvence altına alınan temel hak ve özgürlüklerin etkili bir şekilde korunması, AİHM tarafından verilen ihlal kararlarının iç hukukta gereği gibi yerine getirilmesi ile mümkündür. AİHM tarafından verilen ihlal kararlarının iç hukukta gereği gibi yerine getirilmemesi, Sözleşme ile güvence altına alınan temel hak ve özgürlüklerin uygulamada etkili şekilde korunamadığı anlamına gelir (... ve diğerleri, § 69). Nitekim AİHM tarafından verilmiş bir ihlal kararı, temel hak ve özgürlüklerin teoride olduğu gibi pratikte de etkili bir şekilde korunabilmesi amacıyla 5271 sayılı Kanun ile yargılamanın yenilenmesi sebebi olarak kabul edilmiştir.


26. Anayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerden Sözleşme kapsamındaki herhangi birinin ihlal edildiği iddiasını bireysel başvuru yoluyla incelemek Anayasa Mahkemesinin görev alanına girer. Aksinin kabulü, Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alanı içinde yer alan temel hak ve özgürlüklerin bireysel başvuru yolu ile etkili bir şekilde korunmasını öngören Anayasa'nın amacı ile bağdaşmaz. Bu sebeple AİHM tarafından verilen bir ihlal kararının gereklerinin yerine getirilip getirilmediği Anayasa Mahkemesince incelenmelidir. Ancak Anayasa Mahkemesince yapılacak bu inceleme, olayların baştan itibaren yeniden değerlendirilmesi şeklinde değil AİHM tarafından verilen ihlal kararının gereklerinin yerine getirilip getirilmediği ile ilgili sınırlı bir inceleme olacaktır (... ve diğerleri, § 70).


b. İlkelerin Olaya Uygulanması


27. Başvurucular, AİHM'in ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine dair kararına istinaden ilk derece mahkemesinden yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunmuştur. Bu talep, AİHM'in verdiği ihlal kararının kanundan kaynaklı bir ihlal niteliğinde olduğu ancak söz konusu kanun hükmünün hâlen yürürlükte olduğu gerekçesiyle Ağır Ceza Mahkemesi tarafından reddedilmiştir. Başvurucuların karara karşı yaptığı itiraz da reddedilmiştir.


28. Mevcut başvurunun çözümlenmesinde ele alınması gereken ilk husus, AİHM'in verdiği ihlal kararı sonrasında başvurucuların ifade özgürlüğüne yönelik olarak ileri sürdükleri şikâyetlerinin yargı mercilerince dikkatli şekilde incelenip incelenmediği ve yargı mercilerince bu kararın gerekliliklerinin yerine getirilip getirilmediğidir. Anayasa Mahkemesinin daha önceki kararlarında hukuk kurallarının ve delillerin değerlendirmesi görevinin yargı mercilerinde olduğu hatırlatılmakla birlikte AİHM kararlarının icrası konusunda gerekenlerin yapılıp yapılmadığının son tahlilde Anayasa Mahkemesinin denetimine tabi olduğu vurgulanmaktadır (... ve diğerleri, § 75).


29. AİHM tarafından verilen ihlal kararlarının iç hukukta yargı mercilerince ortadan kaldırılmasında ihlalin niteliği ve sonuçlarının ortadan kaldırması yönünde yargı mercilerinin nasıl hareket ettiği de Anayasa Mahkemesince değerlendirilmektedir. Başka bir deyişle benzer şikâyetlere konu başvurularda, yeniden yargılama talebini reddeden yargı mercilerinin ihlalin niteliğini de gözönünde bulundurarak sonuçlarının ortadan kaldırılmasında özen yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği önem taşımaktadır. Bu kapsamda yargı mercilerince AİHM kararlarının icrasının gereklerinin yerine getirilmediği veya bu konuda gerekli özenin gösterilmediği durumlarda temel hak ve özgürlüklerinin ihlali sonucuna ulaşılabilmektedir (... [2. B.], B. No: 2023/97399, 25/6/2025; ... [2. B.], B. No: 2020/33709, 15/6/2022; ... (2) [1. B.], B. No: 2016/7967, 22/7/2020; ... [1. B.], B. No: 2014/2894, 17/7/2018; ... ve diğerleri [1. B.], B. No: 2014/2196, 14/9/2017).


30. Öte yandan mevcut başvuruda AİHM, somut olaya ilişkin müdahalenin kanuni dayanağının bulunup bulunmadığı incelemesinde mahkûmiyet hükmüne dayanak olan 5237 sayılı Kanun'un 220. maddesinin (7) numaralı fıkrasının -bu konudaki önceki kararına atıfla- kanunilik ölçütünü sağlamadığı gerekçesiyle ihlal sonucuna ulaşmıştır. Yeniden yargılama talebini değerlendiren Ağır Ceza Mahkemesi ise anılan Kanun kuralının hâlen yürürlükte olduğunu belirterek AİHM'in verdiği ihlal kararını icra edemeyeceğini belirtmiştir.


31. Mevcut başvuru kapsamında icrasının yerine getirilmediği belirtilen AİHM'in ... ve diğerleri/Türkiye kararı incelendiğinde, AİHM daha önce benzer yönde verdiği Bakır ve diğerleri/Türkiye kararına atıf yaparak esasen 5237 sayılı Kanun'un 220. maddesinin (7) numaralı fıkrasının uygulamadan kaynaklı eksikliğinin giderilmediğini belirterek söz konusu hükmün öngörülebilirlikten yoksun olduğu sonucuna ulaşmıştır (bkz. §§ 20, 21). Dolayısıyla AİHM söz konusu hükmün uygulamadaki yorumu ve tatbikinin belirsizliğini vurgulayarak kanun hükmünün öngörülemez olduğuna karar vemiştir. Diğer bir ifadeyle AİHM, atıf yaptığı Bakır ve diğerleri/Türkiye kararındaki uygulamadan kaynaklı öngörülemezliklere dair değerlendirmelerinin mevcut başvuruya konu yargılama yönünden de geçerli olduğunu belirtmiştir. Bu durumda yargı mercilerinin AİHM ihlal kararında işaret edilen söz konusu Kanun hükmünün yorumunun ortaya çıkardığı öngörülemezliğe ilişkin eksikliği giderip gidermediğinin ele alınması gerekmektedir.


32. Anayasa Mahkemesi önceki kararlarında 5271 sayılı Kanun'un 311. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (f) bendi uyarınca yapılan yargılamanın yenilenmesi talebinin ihlalin niteliğinin nazara alarak değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymuştur (..., § 34). Bu kapsamda mevcut başvuruda olduğu üzere yargı mercilerinin somut olayın değerlendirilmesine ihtiyaç duyulan AİHM ihlal kararlarında yeniden yargılama yapması gerekliliği ortaya çıkabilir.


33. Eldeki başvuruda Ağır Ceza Mahkemesinin başvurucuların yargılamanın yenilenmesi talebi üzerine AİHM'in verdiği ihlal kararını yukarıda açıklandığı biçimde salt kanun lafzından kaynaklanan öngörülemezliğe indirgeyerek reddettiği gözlemlenmiştir. Nitekim kararında Ağır Ceza Mahkemesi, AİHM'in 5237 sayılı Kanun'un 220. maddesinin (7) numaralı fıkrasının öngörülmez olduğuna ilişkin tespitte bulunmuş ancak madde hükmünün hâlen yürürlükte ve uygulanır olduğunu belirterek talebin reddine karar vermiştir. Hâlbuki yukarıda yapılan açıklamalarda da belirtildiği üzere ... ve diğerleri/Türkiye kararında AİHM, salt kanun lafzından kaynaklı bir öngörülemezlik ihlalinden öte kanun hükmünün uygulamadaki yorumunun ortaya çıkardığı belirsizlik nedeniyle kanunun öngörülebilir olmadığı sonucuna ulaşmıştır (bkz. § 9). Dolayısıyla Ağır Ceza Mahkemesinden önündeki davada kanun hükmünün yorumundan kaynaklanan eksikliğin ihlale konu somut olay özelinde giderilip giderilmediğinin değerlendirilmesi beklenmektedir. Bu hâlde değerlendirmenin yapılabilmesi için de yargılamanın yenilenmesine karar verilmesi gerekir. Bu itibarla Ağır Ceza Mahkemesince yargılamanın yenilenmesinin reddine ilişkin kararında söz konusu hükmün hâlen yürürlükte olduğuna dair değerlendirmelerinin AİHM'in ihlal kararıyla örtüşmediği, Anayasa'nın 26. maddesinin gerektirdiği ölçüde ve özende bir inceleme içermediği ve AİHM tarafından verilen ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmadığı sonucuna ulaşılmıştır.


34. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.


Selahaddin MENTEŞ ve Kenan YAŞAR bu sonuca ek gerekçeyle katılmıştır.


Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu sonuca farklı gerekçeyle katılmıştır.


Ömer ÇINAR ve Şaban KAZDAL bu görüşe katılmamıştır.


VI. GİDERİM


35. Başvurucular; ihlalin tespiti, yeniden yargılama yapılması ile ayrı ayrı 1.000.000 TL maddi ve 1.000.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.


36. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 6216 sayılı Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı mercilerinin yapması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda bkz. ... [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; ... ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; ... (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).


37. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasının yeterli giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.


VII. HÜKÜM


Açıklanan gerekçelerle;


A. İfade özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA Ömer ÇINAR ve Şaban KAZDAL'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,


B. Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün İHLAL EDİLDİĞİNE Ömer ÇINAR ve Şaban KAZDAL'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,


C. Kararın bir örneğinin ifade özgürlüğünün ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Mersin 4. Ağır Ceza Mahkemesine (E.2007/2, K.2008/1- ek karar) GÖNDERİLMESİNE,


Ç. Başvurucuların tazminat talebinin REDDİNE,


D. 487,60 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 40.487,60 TL yargılama giderinin başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,


E. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucuların Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,


F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 30/4/2026 tarihinde karar verildi.


FARKLI GEREKÇE


1. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin ihlal kararına dayanılarak gerçekleştirilen yargılamanın yenilenmesi talebinin reddedilmesi nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasıyla yapılan bireysel başvuruda Mahkememiz çoğunluğunun ulaştığı başvurucunun Anayasa’nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün ihlal edildiği şeklindeki sonuca farklı gerekçe ile katılmaktayım.


2. Başvurucular hakkında (kapatılan) Adana 8. Ağır Ceza Mahkemesinin 17/3/2008 tarihli kararıyla terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüte bilerek ve isteyerek yardım etme suçundan verilen mahkumiyet kararları üzerine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) yapılan başvuruda AİHM başvurucuların Sözleşme'nin 10. maddesindeki ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar vermiştir. AİHM ihlal sonucuna ulaşırken başvurucuların eylemleri nedeniyle haklarında mahkûmiyet kararı verilmesinin dayanağı olan 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 220. maddesinin yedinci fıkrasının kanunilik şartını sağlamadığını belirtmiştir.


3. Başvurucuların AİHM’in bu ihlal kararı üzerine yaptığı yargılamanın yenilenmesi talebine ise derece mahkemesince AİHM’in ihlal kararının 5237 sayılı Kanun'un 220. maddesinin (7) numaralı fıkrasının öngörülmez olmasına dayanmasını da gerekçe göstererek bu madde hükmünün hâlen daha yürürlükte ve uygulanır vaziyette olduğunu, bu nedenle yargılamanın yenilenmesi şartlarının oluşmadığını belirterek reddetmiştir.


4. Başvurucunun bu kararın kesinleşmesi üzerine yaptığı bireysel başvuruda Mahkememiz çoğunluğu AİHM’in salt kanun lafzından kaynaklı bir öngörülemezlik ihlalinden öte kanun hükmünün uygulamadaki yorumunun ortaya çıkardığı belirsizlik nedeniyle kanunun öngörülebilir olmadığına işaret ettiğini ve bu nedenle Ağır Ceza Mahkemesinden önündeki davada kanun hükmünün yorumundan kaynaklanan eksikliğin ihlale konu somut olay özelinde giderilip giderilmediğinin değerlendirilmesinin beklendiğini belirterek derece mahkemesi kararının Anayasa'nın 26. maddesinin gerektirdiği ölçüde ve özende bir inceleme içermediği ve AİHM tarafından verilen ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmadığı sonucuna ulaşarak başvurucunun Anayasa’nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün ihlal edildiğini belirtmiştir (bkz.: § 38).


5. Kanaatimizce buradaki AİHM’in ihlal kararı açık biçimde mahkumiyete sebebiyet veren kuralın öngörülemez bir hüküm olması nedeniyle bu ceza normunun hukuk düzenindeki varlığına dayandırıldığına göre eldeki başvurudaki ihlalin giderimi bağlamında ilgili ceza normunun hukuk düzenindeki Anayasa’ya uygunluğunun denetimi yolunu aramak gerekir. Zira burada AİHM’in ihlali ile ilgili temel gerekçe bahse konu kanun hükmüyle ilgilidir. Bununla birlikte Ağır Ceza Mahkemesi, AİHM'in 5237 sayılı Kanun'un 220. maddesinin (7) numaralı fıkrasının öngörülmez olduğuna ilişkin tespitine işaret etmekle birlikte madde hükmünün hâlen yürürlükte ve uygulanır olduğunu belirterek talebin reddine karar vermiştir.


6. Esasında Anayasa Mahkemesi 5237 sayılı Kanun'un 220. maddesinin (7) numaralı fıkrası ile ilgili olarak geçmişte iki karar vermiştir. İlk kararında Anayasa Mahkemesi kuralın Anayasa’ya aykırılığı ileri sürülerek açılan iptal davasında kanun koyucunun izlediği ceza politikası uyarınca yaptığı değerlendirme sonucunda örgüte yardım etme eylemini bağımsız bir suç olarak nitelemesi ve bu eylemi suç olarak tanımladığı başka bir eylemle aynı tehlikede görerek aynı şekilde cezalandırmasında Anayasa'ya ve ceza hukukunun genel ilkelerine aykırı bir yön bulunmadığına vurgu yapmıştır (bkz.: AYM, E.2012/100, K.2013/84, 4/7/2013).


7. Anayasa Mahkemesi daha sonraki bir tarihte bireysel başvuru kapsamındaki kararında da kuralın kanunilik bağlamında kişilerin davranışlarına yön vermelerini imkânsız kılacak derecede geniş bir yelpazeye yayıldığının söylenemeyeceğini belirtmiştir (bkz.: ... [GK], B. No: 2014/5224, 10/6/2021, §§ 67-105).


8. Bununla birlikte eldeki dosyada ihlal AİHM’in başvurucuların eylemleri nedeniyle haklarında mahkumiyet kararı verilmesinin dayanağı olan bahse konu ceza normunun kanunilik şartını sağlamaması şeklindeki tespite dayanmaktadır.


9. Bu nedenle eldeki başvuruda derece mahkemesi AİHM’in ihlale dayanak olarak gösterdiği hususlara yer vermiştir. Bu bağlamda derece mahkemesi gerçekleştirdiği yeniden yargılamada AİHM’in bu kuralı öngörülemez olarak nitelemesine dayanmış ve bu madde hükmü halen yürürlükte ve uygulanır vaziyette olduğundan yargılamanın yenilenmesi şartlarının oluşmadığını ifade etmiştir.


10. Bununla birlikte somut başvuruya konu olayda ilk derece mahkemesinin AİHM’in ihlal kararının gereğini yerine getirme noktasında elinden gelenleri yapması gerekirdi. Bu bağlamda her ne kadar kararın yürürlükte ve uygulanır vaziyette olduğunu ifade etse de yeniden yargılamada bu hükmün Anayasa’nın 152. maddesi uyarınca norm denetimi sıfatıyla görev yapan Anayasa Mahkemesinin önüne taşınması yolunu kullanabilirdi.


11. Ancak bu yol kullanılmadığına göre artık ortada bir AİHM kararına dayalı ifade özgürlüğü ihlali devam etmektedir. Bu nedenle de eldeki başvuruda Anayasa Mahkemesinin derece mahkemesince yeniden yargılama yapılmaması nedeniyle bir ihlal sonucuna ulaşması isabetli olmakla birlikte artık ihlale sebebiyet veren 5237 sayılı Kanun'un 220. maddesinin (7) numaralı fıkrası hükmünün Anayasa’ya uygunluğunun yeniden incelenmesini tesis etmek için bireysel başvuru incelemesinde davaya bakan mahkeme sıfatıyla Anayasanın 152. maddesindeki itiraz yolunu işleterek kuralı norm denetimi sıfatıyla görev yapan Anayasa Mahkemesine taşıması gerekmektedir.


12. Her ne kadar norm denetiminde ve bireysel başvuruda Anayasa Mahkemesinin 5237 sayılı Kanun'un 220. maddesinin (7) numaralı fıkrası hükmünde bir kanunilik sorunu görmemişse de eldeki dosyada artık gelinen aşama itibariyle başvurucuların ihlalinin giderimi açısından bu yolun yeniden gündeme getirilmesi ve Anayasa’ya uygunluğunun yeniden değerlendirilmesi zorunluluğu hasıl olmuştur.


13. Bu noktada Anayasa’nın 152. maddesi bağlamında on yıllık denetim yasağından da bahsedilemez. Zira norm denetimindeki E.2012/100, K.2013/84 künyeli kararın üzerinden on yıldan fazla bir süre geçmiştir. İkinci olarak bireysel başvurudaki kanunilikle ilgili on yıla varmayan bir geçmişte yapılan değerlendirmelerden sonra norm denetiminde bu kuralın yeniden Anayasa’ya uygunluk denetiminin yapılmasında da bir Anayasal engel bulunmamaktadır.


14. Dolayısıyla gelinen aşamada artık Anayasa Mahkemesinin bir kararında da ifade ettiği üzere Anayasa yargısının kabul edildiği bir hukuk sisteminde esas olan normların Anayasa’ya uygunluk denetiminin yapılması ve Anayasa’ya aykırı olan kuralların hukuk sisteminden ayıklanmasıdır. Bu bağlamda denetimi sınırlayıcı kuralların dar yorumlanması Anayasa’ya uygunluk denetiminin amacı bakımından daha doğru olacaktır (AYM, E.2023/177, K.2024/30, 1/2/2024, § 16). Kaldı ki burada kurala ilişkin yeniden bir norm denetimi yapılmasının önünde Anayasal bir engel de bulunmamaktadır.


15. Sonuç olarak AİHM’in eldeki başvuruya konu olayla ilgili verdiği ihlal kararının gereği olarak burada artık Ağır Ceza Mahkemesince 5237 sayılı Kanun'un 220. maddesinin (7) numaralı fıkrasının norm denetimi sıfatıyla görev yapan Anayasa Mahkemesine gönderilip yeniden Anayasa’ya uygunluğunun denetlenmesi yolunun çalıştırılması gerekmektedir.


16. Öte yandan bireysel başvuru incelemesi aşamasında Anayasa Mahkemesinin davaya bakmakta olan mahkeme sıfatını haiz olduğu için bu durumda ihlale sebebiyet veren kanun hükmünün Anayasa’ya aykırılığını inceletmek üzere kuralı norm denetimi sıfatıyla görev yapan Anayasa Mahkemesi Genel Kuruluna gönderme yetkisine sahip olduğuna ilişkin yazdığım giderim yönünden karşıoydaki gerekçelerle (bkz.: ... [GK], B. No: 2021/57086, 31/7/2025, Yusuf Şevki Hakyemez’in karşıoyu, §§ 10-26) bireysel başvuru inceleme sürecinde Anayasa Mahkemesince eldeki dosyada bu yola başvurulması gerektiği kanaatindeyim.


17. Sonuç olarak Mahkemem

 

Benzer Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Tutuklama Hakkında Verdiği İhlal Kararından Sonra Kesinleşmiş Cezanın İnfazı

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Yayın Hakkındaki Geçici Yasak Kararının Örgüte Yardım Mahkûmiyetinde Tek Başına Yeterli Sayılmaması

Tüm Ceza Muhakemesi Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararından Sonra Yargılamanın Yenilenmesi

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

İlgili Hukuk Dalı

Ceza Muhakemesi Hukuku

 

Başvuru No

2021/29667

 

Karar Tarihi

30 Nisan 2026

 

Oy Durumu

Oyçokluğu

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page