Bireysel Başvuru Kararları · CEZA HUKUKU · HAK İHLALİ · BİREYSEL BAŞVURUNUN KABUL EDİLEMEZLİĞİ
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Art Arda Verilen İl Geneli Etkinlik Yasaklarında Gerekçe Yükü
B. No: 2021/56755 · 8 Ocak 2026
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026
Kararın Özeti
Valilik, açlık grevlerinin sona ermesinden sonra kamu düzeni ve terör tehdidi gerekçesiyle il genelindeki tüm etkinlikleri on beş gün yasakladı; aynı yıl çok sayıda benzer yasak kararı verilmişti. Avukat olduğunu belirten başvurucunun iptal davası reddedildi. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, eylemin terör örgütünce sahiplenileceği ve kutlanacağı varsayımlarının somut tehlike göstermediğini, uzun açıklamaların yeterli gerekçe sayılmayacağını, süregelen yasaklarda gerekçenin daha derinlikli olması gerektiğini ve mahkemenin yasakların süreklilik kazandığı iddiasını araştırmadığını belirterek oyçokluğuyla toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlaline karar verdi.
Hukuki İlke
Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, bir eylemin terör örgütünce sahiplenilmesi, örgüte yakın yayın organlarında duyurulması veya kutlanacağı varsayımının toplantının konusu itibarıyla açık ve yakın bir tehlike oluşturduğunu göstermeye yetmediğini belirtti. Yasaklama gerekçesinin uzun ve çok sayıda tespit içermesi, olgular somutlaştırılmadıkça ilgili ve yeterli gerekçe sayılmaz. Süregelen yasaklama kararlarında idarenin her yeni kararı öncekine göre daha derinlikli gerekçelendirmesi ve yargı merciinin süreklilik iddiasını araştırması gerekir.
Sonuç
Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına ilişkin iddia oybirliğiyle kabul edilebilir bulundu; Anayasa'nın 34. maddesindeki hakkın ihlal edildiğine altı üyenin karşıoyuyla oyçokluğuyla karar verildi. İstinaf kararının kesin olması nedeniyle hükmün denetlenmesini talep etme hakkının ihlal edildiği iddiası konu bakımından yetkisizlik nedeniyle oybirliğiyle kabul edilemez bulundu. Yeniden yargılama için karar Van 2. İdare Mahkemesine gönderildi; başvurucuya net 50.000 TL manevi tazminat ile 487,60 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan 40.487,60 TL yargılama giderinin ödenmesine hükmedildi.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 34
Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı ve sınırlama ölçütleri2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu — m. 17
Valiliğin toplantıyı yasaklama yetkisi5442 sayılı İl İdaresi Kanunu — m. 11
Valinin kamu düzenini koruma yetkisi6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 50, 66
İhlalin giderilmesi için yeniden yargılama
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
GENEL KURUL
KARAR
... BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2021/56755)
Karar Tarihi: 8/1/2026
R.G. Tarih ve Sayı: 6/10/2026 - 33392
GENEL KURUL
KARAR
Başkan
:
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
:
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
Rıdvan GÜLEÇ
Recai AKYEL
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Selahaddin MENTEŞ
İrfan FİDAN
Kenan YAŞAR
Muhterem İNCE
Yılmaz AKÇİL
Ömer ÇINAR
Metin KIRATLI
Raportör
:
Hasan HÜZMELİ
Başvurucu
:
...
Vekili
:
Av. ...
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru; idarenin hukuka aykırı olarak il genelinde tüm etkinlikleri yasaklama kararı vermesi nedeniyle toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının, kararın kesin olarak verilmesi nedeniyle de hükmün denetlenmesini talep etme hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 30/11/2021 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
4. Birinci Bölüm, başvurunun Genel Kurul tarafından incelenmesine karar vermiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. PKK silahlı terör örgütü lideri olan A.Ö.nün ceza infaz kurumunda tecrit edildiği (avukatları ve aile bireyleriyle düzenli olarak görüştürülmediği) iddiasıyla Halkların Demokratik Partisi Milletvekili L.G. 2018 yılı Kasım ayında açlık grevine başlamıştır. Akabinde birçok ceza infaz kurumundaki tutuklu ve hükümlü de bu greve ve L.G.ye destek vermek amacıyla açlık grevine katılmış, söz konusu eylem 2019 yılı Mayıs ayında sona ermiştir.
6. Açlık grevlerinin sonlanmasının akabinde 28/5/2019 tarihinde Van Valiliği "yasaklama şartlarını doğrudan ve açıkça oluşturduğu değerlendirilen eylemler ile saldırı olaylarının önüne geçmek, vatandaşlarımızın can ve mal güvenliklerini sağlamak, terör örgütlerinin planlarını bertaraf etmek, millî güvenliğin sağlanması, kamu düzeni ve güvenliğinin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, temel hak ve özgürlükler ile başkalarının hak ve özgürlüklerinin ve genel asayişin korunması ile şiddet olaylarının yaygınlaşmasının" önlenmesi amacıyla il genelinde -bildirimde bulunulması şartıyla ve spor faaliyetleri kapsamında yapılan kutlamalar hariç olmak üzere- tüm etkinlikleri on beş gün süre ile yasaklamıştır.
7. Van Valiliğinin resmî internet sitesinde yer alan bilgilere göre 2019 yılında 8/5/2019, 18/5/2019, 12/6/2019, 27/6/2019, 12/7/2019, 27/7/2019, 12/8/2019, 26/8/2019, 11/9/2019, 25/9/2019, 11/10/2019, 25/10/2019, 8/11/2019 ve 24/11/2019 tarihli kararlarla, Van sınırlarında düzenlenecek etkinlikler 10 ila 15 günlük sürelerle yasaklanmıştır. Anılan internet sitesinden yayımlanan yasaklama kararlarında "Anayasa ve kanunlarda öngörülen sınırlama ve yasaklama şartlarını doğrudan ve açıkça oluşturduğu değerlendirilen eylem ve saldırıların önüne geçilmesi, vatandaşların can ve mal güvenliğinin sağlanması, terör örgütlerinin planlarının bertaraf edilmesi, millî güvenliğin sağlanması, kamu düzeni ve güvenliğinin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, temel hak ve özgürlükler ile başkalarının hak ve özgürlüklerinin ve genel asayişin korunması ile şiddet olaylarının yaygınlaşmasının önlenmesi" gerekçelerine dayanılmıştır. Bunlara ek olarak 3/4/2019, 10/4/2019, 17/4/2019 ve 29/4/2019 tarihli farklı gerekçelere dayanan yasaklama kararları ile de etkinlikler yasaklanmıştır.
8. 6/10/1983 tarihli ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'nun 17. maddesi ile 10/6/1949 tarihli ve 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'nun 11. maddesinin (A) ve (C) fıkraları uyarınca verilen 28/5/2019 tarihli yasaklama kararının ilgili kısmı şöyledir:
"...
Konuyla ilgili ilimizde çeşitli ceza infaz kurumlannda açlık grevi eylemine son veren yaklaşık 270 şahıs olduğu bilinmektedir. 26.05.2019 günü örgüt elebaşının çağrısı üzerine açlık grevi eylemine son veren şahısların bir kısmı aynı gün bir kısmı da peyder pey diğer günlerde gerekli sağlık kontrolleri için ilimiz merkezi noktalardaki hastanelere sevk edilmiş ve bir kısmının halen hastanelerde tedavileri devam etmektedir. Hastaneye sevk işlemi esnasında şahısların yakınları ve bir grup siyasi kimliğe haiz kişilerce destek mesajı adı altında hastane önlerinde toplanıldığı da görülmüştür. 26.05.2019 günü saat 12.54'te www.mezopotamyaajansil8.com URL adresli internet haber sitesinde açlık grevi eylemlerinin simgesi haline gelen HDP Hakkari Milletvekili [L.G.]'nin eylemini sonlandırmasından sonraki mesajı yayınlanmış ve söz konusu mesaj içeriğinde açlık grevi eylemlerinin başarıya ulaştığına vurgu yapılmış olup birçok haber sitesinde ve sosyal medya hesaplarında açlık grevi eylemlerinin başarıya ulaştığı, bunun örgütlü mücadelenin bir sonucu olduğu şeklinde paylaşımlar yapılmıştır. Yine bu kapsamda https://anftürkce.com URL adresIi ANFNEWS isimli internet haber sitesinde 27.05.2019 tarihli 'Şimdi Önder Apo'yu özgür yaşar ve çalışır hale getirme zamanı' başlıklı haber içeriğinde 'Dolayısıyla açlık grevlerinin sonlandırılmasıyla birlikte mücadelenin başka araç yol ve yöntemlerle geliştirilmesi gerekmektedir' şeklinde haberler yapıldığı da görülmüştür. Söz konusu haber içeriklerinden ...[L.G.nin] terör örgütü -sözde-lideri [A.Ö.]ye uygulanan -sözde- tecriti kırmak için başlattığı açlık grevi eylemlerinin PKK/KCK terör örgütünce sahiplenildiği ve bunu örgüt menfaatlerine hizmet bir eylem biçimi olarak değerlendirdiği anlaşılmaktadır.
Ayrıca bu kapsamda PKK/KCK terör örgütü ve örgüte müzahir gruplar ile örgütün siyasi kolu gibi hareket eden legal oluşumlar tarafından terör örgütü -sözde-lideri [A.Ö.ye] uygulanan -sözde-tecriti kırmak için DTK üyesi ...[L.G.nin] başlattığı açlık grevine destek sağlamak için ilimizin de içerisinde bulunduğu Diyarbakır ve İstanbul ilinin hedef iller olarak belirlendiği, bu gruplar tarafından oturma eylemi, basın açıklaması, korsan gösteri, slogan atma ve yol kapatma eylemlerinin yapılması yönünde planlamaların olduğu, bu yönde sosyal medya üzerinde paylaşımlar olduğu, sürecin PKK/KCK terör örgütü ve müzahir çevrelerce provoke edilmeye çalışılarak vatandaşlarımızın sokak ve yaygın şiddet hareketlerine kanalize edilmeye çalışıldığı yönünde bilgiler elde edilmekte olup belirtilen haber içeriklerinden de anlaşıldığı gibi örgütün açlık grevi eylemleri sonrası yeni eylem arayışlan içine girdiği, bu kapsamda yeni yöntemler geliştirilmesi gerektiği ve toplumsal bağlamda geniş kitlelere nüfuz edebilecek yeni eylem arayışları içinde olunduğu şeklinde paylaşımlar yapıldığı görülmektedir.
Ayrıca; söz konusu açlık grevi eylemlerinin başarıya ulaştığına dair yapılan paylaşımlardan eyleme destek veren PKK/KCK terör örgütü ve örgütün legal kolu gibi hareket eden oluşumlarca bu sürecin bir başarı süreci olarak nitelendirilmesinden dolayı konuyla ilgili çokça kutlama niteliğinde eylemler yapılacağı, bu eylemlerin örgütün legal faaliyetleri gibi nitelendirileceği öngörülmektedir.
Bu bağlamda; ilimiz mülki sınırları içerisinde yapılmak istenen etkinliklerin terör örgütleri ve marjinal gruplarca kargaşa ortamı oluşturmak amacıyla hedef olarak seçilebileceği ve toplumsal barışı zedeleyebilecek provokatif eylemlere tevessül edilebileceği, halkımızın yoğun olarak bulunduğu yerlerin hedef seçilerek sansasyonel eylemler gerçekleştirebileceği, gruplar tarafından düzenlenen basın açıklaması ve benzeri etkinliklere terör örgütlerine mensup şahıslarca sızılarak bombalı eylem gerçekleştirilebileceği, düzenlenecek bu etkinliklerin terör örgütüne müzahir şahıslarca provoke edilerek terör örgütünün propagandasına dönüştürülebileceği, ayrıca güvenlik kuvvetlerine karşı taşlı, molotoflu, silahlı ve bombalı eylemler yapılmak istenildiği, bu eylemlerin konusu ve içeriği itibariyle kamu düzeni ve güvenliğine olumsuz etki edebilecek, toplumun refah, huzur ve mutluluğu ile bağdaşmayacak nitelikte, ayrıca terör örgütlerinin karşıt görüşlü kişi ve gruplara yönelik canlı bomba, suikast, silahlı saldırı vb. eylemlerin yapılabileceği göz önünde bulundurulduğunda, genel sağlığı veya başkalarının hak ve özgürlüklerini ciddi şekilde bozacak olaylara sebebiyet verilebileceği ... Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçların işlenerek halk üzerinde infiale sebep olabileceğine dair açık ve yakın tehlike olduğu değerlendirmektedir..."
9. Başvurucu, söz konusu idari işlemin yürütmesinin durdurulması ve iptali talebiyle Van 2. İdare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) dava açmıştır. Başvurucu, dava dilekçesinde yasaklama gerekçesinin varsayımlara dayandığını belirterek güvenlik riski mevcut ise gerekli tedbirleri almanın devletin görevi olduğunu ileri sürmüştür. Ayrıca idarenin soyut gerekçelerle verdiği sistematik yasaklama kararlarıyla anayasal hakların kullanılamaz hâle geldiğini belirterek olağanüstü hâl (OHAL) rejiminin sona ermesinden sonra Van'da ne kadar süre ile etkinliklerin yasaklandığının idareden sorulmasını talep etmiştir.
10. Anılan davanın reddine ilişkin kararında İdare Mahkemesi dava konusu idari işlemin kanuni yetki kapsamında olduğunu, yasaklama kararının "açlık grevi eylemlerinin bitimini müteakip bölücü terör örgütü mensuplarınca gerçekleştirilebilecek şiddet eylemlerinin önlenmesi ve vatandaşın can ve mal güvenliğinin sağlanmasına ilişkin meşru bir amaç taşıdığı ve suç işlenmesini" önleme amacı taşıdığını belirterek "olası şiddet olaylarının mahiyeti ve yoğunluğu ile meydana gelebilecek zararların niteliği[ne]" göre demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olduğu sonucuna varmıştır.
11. Davanın reddine ilişkin karara karşı istinaf kanun yoluna müracaat eden başvurucu; yasaklama kararları nedeniyle yaklaşık dört yılı aşkın bir süredir Van'da toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkını kullanamadığını, bu nedenle de kararın hukuka uygun ve ölçülü olmadığını ileri sürmüştür. Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi (Bölge İdare Mahkemesi) 15/10/2021 tarihinde başvuruya konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu, kaldırılmasına ilişkin bir neden bulunmadığı gerekçesiyle istinaf talebini kesin olarak reddetmiştir.
12. Başvurucu nihai kararı 3/11/2021 tarihinde öğrenmiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Ulusal Hukuk
13. 2911 sayılı Kanun'un "Toplantının ertelenmesi veya bazı hâllerde yasaklanması" başlıklı 17. maddesi şöyledir:
"Bölge valisi, vali veya kaymakam, millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlâkın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla belirli bir toplantıyı bir ayı aşmamak üzere erteleyebilir veya suç işleneceğine dair açık ve yakın tehlike mevcut olması hâlinde yasaklayabilir."
14. 5442 sayılı Kanun'un 11. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"A) Vali, il sınırları içinde bulunan genel ve özel bütün kolluk kuvvet ve teşkilatının amiridir. Suç işlenmesini önlemek, kamu düzen ve güvenini korumak için gereken tedbirleri alır. Bu maksatla Devletin genel ve özel kolluk kuvvetlerini istihdam eder, bu teşkilat amir ve memurları vali tarafından verilen emirleri derhal yerine getirmekle yükümlüdür.
...
C) İl sınırları içinde huzur ve güvenliğin, kişi dokunulmazlığının, tasarrufa müteaallik emniyetin, kamu esenliğinin sağlanması ve önleyici kolluk yetkisi valinin ödev ve görevlerindendir. (Ek cümle: 25/7/2018-7145/1 md.) Bunları sağlamak için vali gereken karar ve tedbirleri alır.
(Ek paragraf: 25/7/2018-7145/1 md.)Vali, kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunduğu hâllerde on beş günü geçmemek üzere ildeki belirli yerlere girişi ve çıkışı kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler için sınırlayabilir; belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarını, toplanmalarını, araçların seyirlerini düzenleyebilir veya kısıtlayabilir ve ruhsatlı da olsa her çeşit silah ve merminin taşınması ve naklini yasaklayabilir.
..."
B. Uluslararası Hukuk
15. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Gün ve diğerleri/Türkiye (B. No: 8029/07, 18/6/2013) kararında, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı ve bu hak kapsamında ifade özgürlüğünün demokratik toplumun en temel değerleri arasında olduğunu ve demokrasinin özünde açık bir tartışma ortamıyla sorunları çözebilme gücünün yer aldığını belirtmiştir. Kararda, gösterilerin genel anlamda yasaklanmasının ancak gösterilerin diğer daha az sert tedbirlerle önlenemeyecek nitelikte karışıklıklara yol açabileceği konusunda gerçek bir tehlikenin mevcut olması hâlinde haklı olacağını vurgulamıştır. Yalnızca benzer yürüyüşlerin yasaklanması nedeniyle oluşan engelin bu yasaklamayı haklı gösteren güvenlik sebepleriyle açıkça aşılması ve aynı zamanda bu yasaklamanın -kapsamı yer ve süre uygulaması bakımından sıkıca sınırlandırılan- istenmeyen yan etkilerinden sakınma imkânının bulunmaması hâlinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 11. maddesinin ikinci fıkrası anlamında söz konusu yasaklamanın gerekli olduğunun kabul edilebileceğini açıklamıştır (Gün ve diğerleri/Türkiye, §§ 50, 70).
16. AİHM Güneri ve diğerleri/Türkiye (B. No: 42853/98, 43609/98, 44291/98, 12/7/2005) kararında kamu otoritelerinin Demokrasi ve Barış Partisinin (DBP) organize ettiği toplantıyı herhangi bir gerekçe göstermeden yasaklamasının toplanma hakkını ihlal ettiğine karar vermiştir. Nitekim yasaklama kararında katılımcıların şiddete çağrıya veya demokrasiyi ortadan kaldırmaya yönelik herhangi bir tutumu olduğuna dair hiçbir hususa değinilmediğini ifade etmiştir (Güneri ve diğerleri/Türkiye, § 76). Benzer nitelikte bir diğer kararında AİHM, yerel otoritelerin terörist saldırı tehdidi nedeniyle yapılması planlanan bir gösteriyi yasaklarken tehdide ilişkin herhangi bir somut gerekçe göstermemesini toplanma hakkının ihlali olarak değerlendirmiştir (Makhmudov/Rusya, B. No: 35082/04, 26/7/2007, § 71-72).
17. AİHM birçok kararında, kamu otoritelerinin yalnızca barışçıl toplanma hakkını korumakla kalmayıp aynı zamanda bu hakka yapılan makul olmayan dolaylı kısıtlamaları uygulamaktan da kaçınması gerektiğini ifade etmiştir. Toplanma özgürlüğünün temel doğası ve demokrasi ile yakın ilişkisini gözönüne alarak bu hakka bir müdahale için haklı, ikna edici ve zorlayıcı nedenler bulunmasının zorunlu olduğunu vurgulamıştır (birçok karar arasından bkz. Ouranio Toxo ve diğerleri/Yunanistan, B. No: 74989/01, 20/10/2005, § 36; Emin Huseynov/Azerbaycan, B. No: 59135/09, 7/5/2015, § 97).
V. İNCELEME VE GEREKÇE
18. Anayasa Mahkemesinin 8/1/2026 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Düzenleme Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
19. Uluslararası Af Örgütü Türkiye Şubesi ve İnsan Hakları Gündemi Derneklerine üye olduğunu ve Van'da avukat olarak çalıştığını belirten başvurucu; idarenin beş yılı aşkın süredir soyut gerekçelerle, sistematik bir biçimde etkinlikleri yasaklaması nedeniyle ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkından yararlanamadığını, buna ilişkin itirazlarının yargı merciince değerlendirilmediğini, idarenin gerekli güvenlik tedbirleri alarak toplantının gerçekleştirilmesine yönelik yükümlülüklerini gözetmeden hakkın kullanımını ortadan kaldırdığını, kamu makamlarının çatışan hakların dengelenmesine ilişkin hiçbir çaba içine girmediğini ve yargı mercilerinin kararlarının gerekçesiz olduğunu belirterek ifade özgürlüğünün, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının, gerekçeli karar hakkının ve etkili başvuru hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
20. Van Valiliğinin 28/5/2019 tarihli yasaklama kararına yönelik olarak Bakanlık görüşünde; toplanma özgürlüğünün kullanımının kamu düzenine yönelik tehditlerin gerçeklik değeri taşıması hâlinde yetkili makamların bu tehditleri bertaraf edecek tedbirleri alabileceğine dair Anayasa Mahkemesi kararı ile AİHM'in kamu düzeni ve güvenliği nedeniyle toplantıların kamu makamlarınca sınırlanmasını haklı bir müdahale olarak değerlendirdiği kararlarına atıf yapılmıştır. Buna göre somut başvurunun değerlendirilmesi gerektiği ifade edilerek idarenin on beş günle sınırlı yasaklama kararı verdiği, anılan kararda kanunilik yönünden de herhangi bir sorun olmadığı vurgulanmıştır.
2. Değerlendirme
21. Başvurucunun şikâyetleri toplantı hakkının idari bir kararla hukuka aykırı olarak engellendiği iddiasına ilişkindir. Bu nedenle başvurucunun şikâyetlerinin bir bütün olarak toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
22. Anayasa'nın "Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı" başlıklı 34. maddesi şöyledir:
"Herkes, önceden izin almadan, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir.
Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı ancak, millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlâkın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla ve kanunla sınırlanabilir.
Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunda gösterilir."
a. Kabul Edilebilirlik Yönünden
23. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
b. Esas Yönünden
i. Müdahalenin Varlığı
24. Başvurucunun idarenin yasaklama kararı nedeniyle yapmayı planladığı toplantının engellendiği somut olayda toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına müdahalede bulunulduğu kabul edilmelidir.
ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
25. Yukarıda anılan müdahale, Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen koşulları yerine getirmediği müddetçe Anayasa'nın 34. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Anayasa'nın "Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması" başlıklı 13. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler, ... yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, ... demokratik toplum düzeninin ... gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."
26. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanunlar tarafından öngörülme, Anayasa'nın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk koşullarını sağlayıp sağlamadığının belirlenmesi gerekir.
(1) Kanunilik
27. 2911 sayılı Kanun'un 17. maddesi ile 5442 sayılı Kanun'un 11. maddesinin (A) ve (C) fıkralarının kanunilik ölçütünü karşıladığı sonucuna varılmıştır.
(2) Meşru Amaç
28. Başvuruya konu etkinliğin yasaklanmasına ilişkin idari kararın Anayasa'nın 34. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan sebeplerden kamu düzeninin korunmasına yönelik önlemlerin bir parçası olduğu ve meşru bir amaç taşıdığı sonucuna varılmıştır.
(3) Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk
(a) Genel İlkeler
29. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı, demokratik toplumun en temel değerleri arasında yer almakta olup bu hak bireylerin ortak fikirlerini birlikte savunmak ve başkalarına duyurmak için bir araya gelebilme imkânını korumayı amaçlamaktadır. Kolektif bir şekilde kullanılan ve düşüncelerini ifade etmek isteyen kişilere şiddeti dışlayan yöntemlerle düşüncelerini açıklama imkânı veren bu hak çoğulcu demokrasilerin gelişmesinde zorunlu olan farklı düşüncelerin ortaya çıkması, korunması ve yayılmasını güvence altına almaktadır (... [GK], B. No: 2014/20411, 30/11/2017, § 36; ... ve diğerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/1/2015, § 115; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri [GK], B. No: 2014/920, 25/5/2017, § 79; ... [2. B.], B. No: 2013/2394, 25/3/2015, § 45).
30. Toplantı hakkının amacı, şiddete başvurmayan ve fikirlerini barışçıl şekilde ortaya koyan bireylerin haklarının korunmasıdır. Demokratik bir toplumda, mevcut düzene itiraz eden ve barışçıl yöntemlerle mevcut düzenin değiştirilmesi gerektiğini savunanlara dahi toplantı özgürlüğü ve diğer yasal araçlarla bu fikirlerini ifade edebilme imkânı sunulmalıdır (..., § 37; ... ve diğerleri, §§ 117, 118; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 80; ..., § 47; ... ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/3936, 17/2/2016, §§ 67, 68; ... [2. B.], B. No: 2015/9247, 4/4/2018, § 54).
31. Hükûmetin politikaları ile ilgili olarak bireylerin tepkilerini barışçıl yöntemlerle ortaya koymaları çoğulcu demokrasilerin karakteristik özelliğidir. Bu kapsamda siyasi konulardaki fikir ayrılıklarında azınlık veya muhalif düşüncelerin ifade edilebilmesine fırsat verilmesi demokratik devletin yükümlülüğüdür. Devletin barışçıl amaçlarla yapılan toplantı düzenleme ve toplantıya katılma özgürlüğünü korumakla kalmaması, ayrıca bu hakkın kullanımını engelleyen, makul olmayan dolaylı sınırlamalar koymaması da gerekmektedir (... [1. B.], B. No: 2014/18240, 18/4/2018, § 87).
32. Bununla birlikte toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı devlete, hakkın korunması ve kamu düzeninin korunması amacıyla pozitif yükümlülükler de yüklemektedir. Devlete yüklenen pozitif yükümlülüklerin zorunlu kıldığı bu tedbirler toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenlenmesini belli koşulların varlığı hâlinde yasaklayabilir veya farklı tedbirler gerektirebilir (farklı bir bağlamda benzer değerlendirmeler için bkz. AYM, E.2014/101, K.2017/142, 28/9/2017, § 34). Anayasa Mahkemesi toplanma özgürlüğünün kullanımından kaynaklanan kamu düzenine yönelik tehditlerin gerçeklik değeri taşıması hâlinde yetkili makamların bu tehditleri bertaraf edecek tedbirleri alabileceğini daha önce ifade etmiştir (..., § 40; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 81). Ancak güvence altına alınan toplantı hakkını kullanırken kamu otoritelerinin keyfî müdahalelerine karşı da bireyin korunması gerekir (..., § 42; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 82; ... ve diğerleri, § 76).
33. Bu nedenlerle keyfî uygulamalardan ve usulsüz sınırlandırmalardan kaçınılması için barışçıl bir toplantıya tedbir almak suretiyle yapılan müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olduğunun yargı mercilerince ilgili ve yeterli gerekçe ile ortaya konulması, kamu düzeni ya da diğer meşru amaçlar ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanımı arasında adil bir denge kurulması gerekir (..., § 53; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 83; ..., § 61). Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yapılan bir müdahale zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamıyorsa (..., § 32) ya da zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamakla birlikte orantılı değilse (..., §§ 33, 56) demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun bir müdahale olarak değerlendirilemez.
34. Başvuruya konu olayda Anayasa Mahkemesinin rolü, idare ve mahkemelerce yapılan değerlendirmelerin ve varılan sonuçların kanuna uygunluğunu denetlemek değildir. Nitekim toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına getirilen kısıtlamaların zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılayıp karşılamadığının değerlendirilmesi hususunda kamu gücünü kullanan organlar ile mahkemelerin belirli bir takdir yetkisi vardır. Bununla birlikte idari mercilerin veya yargı makamlarının kabulleri ile gerekçelerinin nihai denetim yetkisi Anayasa Mahkemesine ait olup bu değerlendirmeyi müdahalelerin gerekçelerine bakarak yapacaktır (... ve diğerleri [1. B.], B. No: 2014/10265, 10/1/2018, § 45; ... ve ... [2. B.], B. No: 2015/10676, 26/12/2018, § 47; toplantı hakkına yapılan müdahalelerde adil denge sağlanması ve ilgili ve yeterli gerekçe gösterilmesi gerekliliği için bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, §§ 74, 89, 92, 93; farklı bağlamlarda benzer değerlendirmeler için bkz. ... [1. B.], B. No: 2014/1577, 25/10/2017, § 58; ... [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015, § 56). Bu doğrultuda Anayasa Mahkemesinin görevi ilgili kamu otoritelerinin takdir yetkisini Anayasa'nın 34. maddesine uygun olarak makul, dikkatli ve iyi niyet çerçevesinde kullanıp kullanmadığını, müdahalenin meşru amacın gerçekleştirilmesi için orantılı ve müdahale gerekçelerinin ilgili ve yeterli olup olmadığını değerlendirmektir.
(b) İlkelerin Olaya Uygulanması
35. Somut olayda Van Valiliği terör örgütüne müzahir olduğu belirtilen bir internet sitesinde yayımlanan haberler ile sosyal medya platformlarındaki paylaşımlara dayanarak terör örgütü liderine tecrit uygulandığı iddiasıyla başlatılan açlık grevinin sona ermesini takip eden süreçte gerçekleştirilecek eylem ve etkinliklerin kamu düzeni ve güvenliğini bozacağı yönünde açık ve yakın bir tehlikenin mevcut olduğunu belirterek yasaklama kararı vermiştir. Söz konusu kararda bu değerlendirmeyi destekleyici nitelikte olduğu belirtilen bir dizi gerekçeye dayanılmıştır.
36. Anayasa Mahkemesi, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına getirilecek sınırlamaların hukuka uygunluğu açısından gerekli koşulları daha önce birçok kararında ortaya koymuştur. ... ([2. B.], B. No: 2021/27262, 10/1/2024, § 37) kararında ancak aşağıdaki şartların bir arada bulunması hâlinde bir toplantının yasaklanmasının meşru kabul edilebileceği ifade edilmiştir:
i. Toplantı veya gösterinin kamu düzenini bozacak nitelikte somut bir tehlike veya gerçek bir tehdit oluşturması
ii. Somut tehlike ve tehdidin daha hafif önlemlerle bertaraf edilememesi ve alınan tedbirin zorunlu olması
iii. Kamu düzeninin sağlanması gibi müdahale gerekçelerinin toplantının yasaklanmasının doğuracağı dezavantajdan açıkça daha ağır nitelikte olması
iv. Hakkın korunması ve keyfîliğin önlenmesi açısından bu koşulların yargısal denetime açık olacak şekilde gösterilmesi
37. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi, birçok kararında temel hak ve özgürlüklere yönelik müdahalelerin zorunlu sosyal bir ihtiyaçtan kaynaklandığının ortaya konulması yükümlülüğünün kural olarak müdahalede bulunan idareye ve bu müdahaleyi denetleyen idari yargıya ait olduğunu vurgulamıştır (birçok karar arasından bkz. ... ve diğerleri [2. B.], B. No: 2016/23696, 8/6/2021, § 45; ... ve ... [1. B.], B. No: 2016/8776, 7/9/2021, § 44; ... [1. B.], B. No: 2019/13420, 31/3/2022, § 47; ... (2) [1. B.], B. No: 2019/18668, 21/9/2023, § 11). Bu doğrultuda Anayasa Mahkemesi, kamu gücünü kullanan organların anayasal bir hakkı tamamen yasaklamaya yönelik bir müdahalede bulunmaları durumunda, aşağıda belirtilen değerlendirmeleri yapmaları gerektiğini belirtmiştir (Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (Disk) ve diğerleri [GK], B. No: 2016/14517, 12/10/2023, § 72; ..., § 38):
i. Düzenlenmek istenen toplantı veya gösterinin kamu düzenini bozacak nitelikte somut bir tehlike ya da açık ve yakın bir tehdit oluşturup oluşturmadığı araştırılmalıdır.
ii. Kamu otoriteleri, temel hakların sınırlandırılmasına ihtiyaç duyduklarında bu sınırlamayı sadece gerekli olduğu ölçüde uygulamalı; durumun gerektirdiğinden daha ağır ya da somut olayın koşullarıyla bağdaşmayan tedbirlere başvurmamalıdır. Ayrıca toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının etkin biçimde kullanılabilmesi için idarenin pozitif yükümlülüklerinin de bulunduğu gözetilmelidir.
iii. Yasaklama ya da sınırlama için öne sürülen somut tehlike veya açık ve yakın tehdidin diğer tüm tedbirlerle engellenemeyecek nitelikte olduğu, somut delillere dayalı, ikna edici ve yargısal denetime açık bir şekilde ortaya konulmalıdır (benzer nitelikte değerlendirmeler için bkz. ... ve diğerleri, § 47).
iv. Bir toplantı veya gösteriye yönelik müdahalenin kamu düzeninin korunması için gerekli olduğu ya da toplantıya katılanların bu anayasal hakkı kullanırken uymaları gereken ödev ve sorumluluklara aykırı davranışlarının mevcut olduğu yetkili mercilerce (örneğin polis raporlarında, iddianamelerde ya da mahkeme kararlarında) ortaya konulmalıdır (..., § 53).
v. Son olarak müdahalenin haklılığı ancak toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı ile kamu düzeni, güvenliği ve başkalarının hak ve özgürlükleri arasında adil bir denge kurulmasıyla mümkündür. Bu nedenle idare ve yargı mercileri bu konuda adil bir denge kurulduğunu ilgili ve yeterli bir gerekçeyle göstermelidir (... ve diğerleri, § 45). Buna göre somut olayda idare ve yargı merci kararlarına dayanak olan gerekçelerin Anayasa Mahkemesinin yukarıda ortaya koyduğu koşulları karşılayıp karşılamadığı, dolayısıyla ilgili ve yeterli olup olmadığı incelenecektir.
38. Esasen gerekçeli karar hakkı, adil yargılanma hakkının bir güvencesi olmakla birlikte maddi hakların usul boyutuna ilişkin yapılan incelemelerde de ilgili ve yeterli gerekçe kavramı özel bir önem taşımaktadır. Buna göre yargı mercileri maddi hak ve özgürlüklere yapılan müdahalenin haklılığını ortaya koyabilmek için ilgili ve yeterli bir gerekçeye dayanmak zorundadır. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi maddi hak ve özgürlüklere yönelik müdahale gerekçelerini incelerken gerekçeli karar hakkına kıyasla yargı mercilerinin tespit ve değerlendirmelerini daha derinlikli ve kapsamlı bir anayasal denetime tabi tutmaktadır (diğerleri arasından bkz. ..., § 58; ..., § 56; ... [1. B.], B. No: 2014/6128, 7/7/2015, § 56; ... ve diğerleri [GK], B. No: 2018/17635, 26/7/2019, § 120; ... [GK], B. No: 2018/38143, 3/10/2019, § 60; ... [GK], B. No: 2015/15672, 5/11/2020, § 53).
39. Bu tespitlerle uyumlu olarak yasaklamaya dayanak yapılan gerekçelerin yalnızca şeklen mevcut olması, uzun açıklamalar içermesi veya çok sayıda tespitte bulunması bu müdahalenin ilgili ve yeterli gerekçe içerdiği anlamına gelmez. Anayasal açıdan gerekçenin yeterli kabul edilebilmesi için müdahalenin temelini oluşturan fiilî ve hukuki olguların somutlaştırılması, olayın kendine özgü koşullarının gözetilmesi suretiyle çatışan menfaatlerin nasıl dengelendiğinin ve bu dengelemenin ulaşılan nihai sonuçla arasındaki rasyonel bağın ne olduğunun gösterilmesi gerekir. Ayrıca bir gerekçenin ilgili sayılabilmesi için başvuruya konu somut olgular ile yargılamanın sonucu arasında doğrudan ve makul bir ilişki kurulması zorunludur. Başka bir ifadeyle yargı mercilerinin eldeki uyuşmazlığa dair yorum ve değerlendirmeleri yalnızca öngörülebilir olmakla kalmayıp aynı zamanda olgusal ve hukuki gerçeklikle de doğrudan bağlantılı olmalıdır. Bu koşullar sağlanmaksızın incelenen olayla ilgisi tam olarak kurulamayan tespit ve değerlendirmeler esas alınarak yasaklama kararı verilmesi ve yargısal denetim aşamasında da söz konusu gerekçe eksikliği giderilmeden nihai karar oluşturulması Anayasa'nın 34. maddesiyle güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlaline yol açacaktır.
40. İdare, yasaklama kararına dayanak olarak eylemlerin konusu ve içeriği itibarıyla kamu düzeni ve güvenliğini olumsuz etkileyebileceği değerlendirmesinde bulunmuştur. Kararda, eylemlerin yasal bir faaliyet kapsamında değerlendirilebileceği ihtimali gözetilmiş; açlık grevlerinin terör örgütü tarafından sahiplenilmesi, grevlere katılanların hastane önlerinde desteklenmesi ve bu grevlerin başarılı bir örgütsel faaliyet olarak kabul edilerek kutlama etkinliklerinin planlanması gerekçe olarak gösterilmiştir (bkz. § 8). Buna göre öncelikle bu gerekçelerin anayasal açıdan haklı ve yeterli olup olmadığının incelenmesi gerekir.
41. Olayda idarenin terör örgütü tarafından sahiplenilmesi, grevlere katılanların bazı gruplarca desteklenmesi, toplumca yasal bir faaliyet olarak görülebileceği ihtimali ve örgütsel faaliyet olarak kutlanacağı varsayımıyla içeriği ve konusu itibarıyla kamu düzeni ve güvenliğini olumsuz etkileyebileceği gerekçesiyle yasaklama kararı verdiği anlaşılmıştır. Anayasa Mahkemesi birçok kararında toplumun genelinin ya da devlet politikasını benimseyen bazı kişilerin düşünceleriyle çelişse veya onları inciten ya da endişelendiren sonuç ve öneriler içerse bile -bu kadarla sınırlı kaldığı sürece- ifade edilmek istenen düşüncenin kolektif şekilde ifade edilmesine imkân tanınması gerektiğini vurgulamıştır (sadece toplum tarafından kabul gören veya zararsız ya da ilgisiz kabul edilen bilgi ve fikirler
Benzer Kararlar
İlgili Sayfalar
Valilik Etkinlik Yasaklarına Karşı İptal Davası
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2021/56755
Karar Tarihi
8 Ocak 2026
Oy Durumu
Oyçokluğu
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları