Bireysel Başvuru Kararları · CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU · HAK İHLALİ OLMADIĞI · BİREYSEL BAŞVURUNUN KABUL EDİLEMEZLİĞİ
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Darbe Davasında Bilirkişi Raporu ve Ceza Genel Kurulunun Tarafsızlığı
B. No: 2021/7687 · 5 Mart 2026
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026
Kararın Özeti
Darbe girişimi gecesi Ankara'ya takviye götürülmesi planlanan komando birliğiyle havaalanına giden astsubay, askerî heyetin bilirkişi raporu da dikkate alınarak beraat etti. Yargıtay bu kararı bozdu; başvurucu Anayasa'yı ihlal suçuna yardımdan 13 yıl 4 ay hapis cezasına mahkûm edildi ve Ceza Genel Kurulu Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazını reddetti. Anayasa Mahkemesi çoğunluğu, Ceza Genel Kurulunun olguları ayrıntılı tartıştığını belirterek gerekçeli karar hakkının ihlal edilmediğine karar verdi. Bozma ve onama heyetlerindeki hâkimlerin Ceza Genel Kurulunda yer almasına ilişkin şikâyeti de kabul edilemez buldu.
Hukuki İlke
Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi çoğunluğu, lehe bilirkişi raporunun mahkûmiyet kararında tartışılmadığı iddiasında, itiraz üzerine Ceza Genel Kurulunun olguları ayrıntılı biçimde değerlendirmesini yargılamanın bütünü bakımından yeterli gerekçe saydı. Dairede görev yapmış hâkimlerin itirazı inceleyen kurula katılmasında ise bu hâkimlerin önceki rolleri, kurulun üye sayısı ve oybirliğiyle karar verilmesi birlikte değerlendirilerek nesnel tarafsızlığın zedelenmediği sonucuna varıldı.
Sonuç
Gerekçeli karar hakkına ilişkin iddia oybirliğiyle kabul edilebilir bulundu ve Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edilmediğine oyçokluğuyla karar verildi. Tarafsız mahkemede yargılanma hakkına ilişkin iddia açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle oyçokluğuyla, diğer ihlal iddiaları oybirliğiyle kabul edilemez bulundu. Başvurular birleştirildi, adli yardım ve kimliğin gizli tutulması talepleri kabul edildi; başvurucu yargılama giderlerinden muaf tutuldu.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 36, 141
Gerekçeli karar hakkı ve tarafsız mahkemede yargılanma hakkı5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — m. 308
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazı5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — m. 30, 39
Hata hükümleri ve Anayasa'yı ihlal suçuna yardım etme
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
GENEL KURUL
KARAR
M.Y. BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2021/7687)
Karar Tarihi: 5/3/2026
R.G. Tarih ve Sayı: 22/10/2026 - 33408
GENEL KURUL
KARAR
GİZLİLİK TALEBİ KABUL
Başkan
:
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
Recai AKYEL
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Selahaddin MENTEŞ
İrfan FİDAN
Kenan YAŞAR
Muhterem İNCE
Yılmaz AKÇİL
Ömer ÇINAR
Metin KIRATLI
Raportör
:
Mustafa ŞENOCAK
Başvurucu
:
M.Y.
Vekili
:
Av. ...
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, kararın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddiaların gerekçede karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. Başvuru, soruşturma ve kovuşturma evrelerinde gerçekleştirilen işlemler nedeniyle başka temel hakların ihlal edildiğine ilişkin şikâyetleri de içermektedir.
2. Soruşturma mercilerine göre olay tarihinde Denizli 11. Komando Tugayı Lojistik Destek Taburunda Saymanlıkta astsubay çavuş rütbesi ile görev yapan başvurucu, darbe girişiminin merkezi olan Ankara'ya takviye kuvvet olarak götürülmesi planlanan komando birliği içinde diğer sanıklar ile beraber yer almaktadır. Birliğin, Denizli'den Çardak Askerî Havaalanı'na intikal ettiği ancak kendilerini almak üzere Kayseri'den gelen uçakların pistin aydınlatmasının kapalı olması sebebiyle iniş yapamadığı, süreç içerisinde mülki idare amirlerinin, havaalanında görevli personelin ve vatandaşların aldıkları diğer önlemler nedeniyle Ankara'ya takviye kuvvet gönderilemediği, daha sonra başvurucunun ve diğer sanıkların teslim olduğu tespit edilmiştir.
3. Başvurucu hakkında anılan eylemler nedeniyle Denizli Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) tarafından anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme suçunu işlediği iddiası ile soruşturma başlatılmıştır. Soruşturma neticesinde Başsavcılık tarafından başvurucunun anılan suçtan cezalandırılması talebiyle 6/10/2016 tarihinde iddianame düzenlenmiştir. İddianamenin kabulü ile açılan dava Denizli 2. Ağır Ceza Mahkemesince (Mahkeme) görülmeye başlanmıştır.
4. Mahkemece 27/4/2017 tarihinde Ankara 13. Ağır Ceza Mahkemesine yazılan talimat sonucu, Kara Kuvvetleri Komutanlığına mensup üç kişiden oluşan heyet tarafından hazırlanan bilirkişi raporu alınmıştır. Raporda başvurucu ile ilgili tespitler şöyledir:
i. Tanık O.N.A. (Lojistik Des. Tb. Geri Des. Bl. K.) beyanında;
"Olay günü sanık M.Y.nin(başvurucu) de nöbetçi ekipte olduğunu hatırladım. Nöbetçi olduğu için onunda intikale gitmemesi gerekirdi ancak personel sıkıntısı olduğu ve komutanı o şekilde uygun gördüğü için onun intikal eğitimine gitmesine izin verdim. Bence en masum da sanık M.'dir zira henüz göreve yeni başlamıştı." dedi.
ii. Tanık C.Ö. (Yb. Destek Kt. K.) beyanında;
"Olay gecesi Çardak’a giden askerlerimiz rütbeli personelde dahil olmak üzere intikal eğitimine gidiyoruz diyerek oraya gitmişlerdir. Erler çamaşırcı, bulaşıkçı gibi vasıfsız askerlerdir. Benim birimimdekiler öyleydi. H.A.Ö., H.Ö., C.K., A.A.A., G.K., E.T., M.Y. (başvurucu), V.E., T.D. bunlar benim personelimdi. Bunlar herhangi bir seçime tabi olmadan içtima alanında bölük komutanları tarafından görevlendirilmişlerdir. Hatta bir kısmı yeni görevden gelmiş olmalarına rağmen C.K. bunlardan birisidir. Yanlış anlaşılır düşüncesiyle mazeret olarak söyleyip muaf tutulmayı dahi istememişlerdir. Tamamen iyi niyetli olarak faaliyetlere katılmışlardır. Bu benim şahsi fikrimdir. Personelin sivil hayatlarında ve havaalanında yaptıklarını bilmiyorum." dedi.
iii. Yapılan inceleme sonucunda;
"A. Bkm.Asb.Çvş. M.Y.nin (başvurucu) 11’inci Komando Tugayı Lojistik Destek Tabur K.lığında İkmal ve İdari İşler Asb. olduğu, eğitimde Ks.K. olarak görevlendirildiği,
B. 15 Temmuz 2016 günü nöbetçi olduğu halde eğitim kuruluşunda olduğundan motorlu intikale katıldığını, nöbetçi heyetinde bulunan personelin hiçbir koordine yapılmadan motorlu intikale katılmasının, kışlanın emniyetini zaafa uğrattığı" şeklindedir.
C. Motorlu intikale katılan personelin;
"(1) 12-15 Temmuz 2016 tarihleri arasında icra edilen faaliyetlere yönelik emirleri, askeri emir olduğu zannıyla emir komuta zinciri içinde kalarak yerine getirdiği,
(2) Hava Meydan Komutanlığında kendilerine tahsis edilen bölgede herhangi bir faaliyet içinde bulunmadan bekledikleri,
(3) 16 Temmuz 2016 sabahı icra edilen toplantıya katılmadığı ancak toplantıda durumu değerlendirilmiştir. Kur.Bşk. Kur.Yb. F.D.nin Tug.K. ile yaptığı telefon görüşmesi sonucunda bulunulan bölgede bekleme emrini aldıkları, bunun üzerine bulundukları bölgede beklemeye devam ettikleri,
(4) Hava Meydan K.lığında bulunan bir grup personelin bölgeden ayrılarak kolluk kuvvetlerine teslim olduğunu öğrenmeleri üzerine, geride kalan büyük grup içinde kolluk kuvvetlerine teslim oldukları değerlendirildiği" şeklindedir.
5. Yapılan yargılama sonucunda Mahkemenin 2/1/2018 tarihli kararıyla başvurucunun üzerine atılı suçtan beraatine karar verilmiştir. Gerekçeli kararın ilgili kısmı şöyledir:
"... Sanıklar ... Sivil Havaalanı önünde diğer sanıkların [başvurucu] ise Hava Meydan Komutanlığının bulunduğu Askeri Havaalanı içerisinde konumlarının yer aldığı;
Sanık [E.Y.nin] Çardak Havalimanına intikal eden Denizli Tabur Komutanlığında Tabur Komutanı olarak seçimi esnasında bu görevlendirilmeye ve yapılan eğitime itiraz etmesine rağmen itirazlarının Tugay Komutanı tarafından dikkate alınmadığı, eğitim tatbikatının hazırlığı safhasında görevinin olmadığı, tatbikata katılan birliklerin belirli bir sayıyı oluşturmak amacıyla rastgele seçilen personellerden oluşturulduğu, mahkûmiyetine karar verilen sanıklar ... dışındaki diğer sanıkların Yaya İntikal, Üs Bölgesi İşgali ve Motorlu Araç İntikal Eğitimi adı altındaki eğitim planının, 15 Temmuz günü FETÖ/PDY Silahlı Terör Örgütü tarafından planlanan darbeye teşebbüs fiiline iştirak amacıyla hazırlandığından haberinin olmadığı, Genel Kurmay Başkanlığı Askeri Heyetinden oluşturulan Bilirkişi Raporu içeriği, dinlenen tüm tanık anlatımları, olayın oluşundaki özellikler nazara alındığında, 13-14-15 Temmuz tarihlerinde sanıkların içinde bulundukları birliklerin önce Yaya İntikal Eğitimi, sonrasında bu eğitimin devamı mahiyetinde Üs Bölgesi İşgal Eğitimi adı altında Çardak Havalimanına Eğitim Tatbikatı görüntüsü altında gönderildikleri, sanıkların da 13 ve 14 Temmuz tarihlerinde Yaya İntikal Eğitimine katıldıktan sonra bu eğitimin devamı mahiyetinde Motorlu Araç İntikal Eğitimi olarak algıladıkları;
5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 37. maddesi gereğince sanıkların Anayasayı İhlal Suçu yönünden suça iştiraklerinin kabul edilebilmesi için, suçun kanuni tanımında yer alan fiili, birlikte suç işleme kararına bağlı olarak icrai hareketlerini gerçekleştirmeleri ve dolayısıyla fiilin icrası üzerinde müşterek hakimiyet kurmaları gerekmektedir. Somut Yaya İntikal, Üs Bölgesi İşgali ve Motorlu Araç İntikal Eğitiminde sanıkların rolleri, Anayasayı İhlal ve Darbeye Teşebbüs fiillerini katkılarından söz edilemeyeceği gibi dolayısıyla müşterek fail oldukları da kabul edilemeyecektir. Sanıklarda birlikte suç işleme kararı bulunmamaktadır. Silahlı Terör Örgütünün faaliyeti çerçevesinde gerçekleştirilen Darbeye Teşebbüs eyleminde sanıkların eyleminin bu amacı gerçekleştirmeye yönelik olmadığı, intikal eğitimi esnasında bazı sanıkların sosyal medya üzerinden, kesin olmamakla birlikte İstanbul ve Ankara'da Silahlı Terör Örgütünün bazı fiillerinden haberdar olmaları, bu konuda kesin bilgi sahibi olmamaları sebebiyle iştirak iradesinin varlığından da söz edile[meyeceği]
...
Astın, konusu suç oluşturan emrinin haksızlık oluşturduğu konusunda kaçınılmaz bir hataya düşen failin bu emri yerine getirmesi halinde, somut olay çerçevesinde astın bilgi düzeyi, olayın özellikleri, tecrübe, rütbe ve konumu gibi olgular nazara alınarak Türk Ceza Kanununun 30/4. maddesi bağlamında değerlendirilecektir. Keza astın emrin askeri hizmet alanında verildiği, amirin yetkili olduğu ve zorunluluk teşkil ettiği hususlarında yanılgıya düşerek konusu suç teşkil eden emri yerine getirmesi halinde yapılan değerlendirme neticesinde Türk Ceza Kanununun 30/1. maddesi gereğince kasten hareket etmediği sonucu ortaya çıkacaktır. Türk Ceza Kanunu 30/4 maddesi kapsamında sanıkların Yaya İntikal, Üs Bölgesi İşgali ve Motorlu Araç İntikal Eğitimine katılmaları hususunda verilen emir nedeniyle hataya düşürüldükleri, bu sebeple iradelerinin sakatlandığı, sanıklarda suç işleme kastının olmadığı..."
6. Katılan kurumlar, başvurucu hakkında verilen beraat kararına karşı istinaf kanun yoluna başvurmuştur. İstinaf talebini Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi (İstinaf Dairesi) 27/12/2018 tarihinde esastan reddetmiştir.
7. Katılan kurumlar, başvurucu hakkında İstinaf Dairesince verilen esastan ret kararına karşı temyiz kanun yoluna başvurmuştur. Yapılan temyiz incelemesi sonucunda (kapatılan) Yargıtay 16. Ceza Dairesi (Ceza Dairesi) 6/11/2019 tarihinde dosya kapsamına göre başvurucunun üzerine atılı eylemin anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme suçuna yardım etme suçunu oluşturduğu gerekçesiyle bozma kararı vermiştir. Bozma kararının ilgili kısmı şöyledir:
"... Sanıklar [bir kısım sanık ve başvurucu] hakkında kurulan beraat hükümleriyle ilgili olarak; sanıkların, icra hareketlerinden önce örgütsel organizasyon içinde yer alarak darbe girişiminden haberdar olduklarının, suç işleme karar ve iradesine katıldıklarının da kanıtlanamamış olmasına, sorumluluk alanı olan Denizli'de suçun icrai hareketi olarak nitelendirilebilecek başka bir olayın vuku bulmamasına, suç işleme merkezi olan Ankara'ya takviye kuvvet olarak götürülmesi planlanan komando birliğine çeşitli kademelerde komuta etmek üzere harekâta katılıp birliği sevk ve idare ederek Denizli'den Çardak Askeri Havaalanına intikal ettiklerinin ancak kendilerini almak üzere Kayseri'den gelen uçakların pistin aydınlatılmasının kapalı olması sebebiyle iniş yapamaması, mülki idare amirlerinin, havaalanında görevli personelin ve vatandaşların aldıkları önlemler ve karşı koymaları nedeniyle başarılı olamayarak burada belli süre bekleyip teslim olduklarının kabul edilmesine göre, eylemlerinin elverişli nitelikteki icra hareketlerine katkı sunmakla birlikte, sundukları katkının tek başına vahamet arz etmediği gibi, fiilin işlenişi üzerinde müşterek hâkimiyet kurduklarından da bahsedilemeyeceğinden, emir ve eylemin suç teşkil ettiği açıkça belli olmasına rağmen, zarar tehlikesi bakımından illi bir değer taşıdığında kuşku bulunmayan eylemlerinin, işlenmesi sırasında yardımda bulunarak icrasını kolaylaştırmak (TCK madde 39/2-c) suretiyle Anayasayı ihlal suçuna yardım etmek kapsamında kaldığının kabulü ile eylemlerinin niteliği, konum ve etkinlik dereceleri de gözetilerek kusurlu hareketleri ile orantılı, hakkaniyete uygun bir ceza tertip edilmesi gerektiği gözetilmeden delillerin değerlendirilmesinde hataya düşülerek yazılı şekilde beraatlerine karar verilmesi..."
8. Bozma kararı sonrasında Mahkemece yeniden yapılan yargılama sonucunda 3/2/2020 tarihinde başvurucunun anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme suçuna yardım etme suçundan 13 yıl 4 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir. Gerekçeli kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...sanıkların, icra hareketlerinden önce örgütsel organizasyon içinde yer alarak darbe girişiminden haberdar olduklarının, suç işleme karar ve iradesine katıldıklarının da kanıtlanamamış olmasına, sorumluluk alanı olan Denizli'de suçun icrai hareketi olarak nitelendirilebilecek başka bir olayın vuku bulmamasına, suç işleme merkezi olan Ankara'ya takviye kuvvet olarak götürülmesi planlanan komando birliğine çeşitli kademelerde komuta etmek üzere harekâta katılıp birliği sevk ve idare ederek Denizli'den Çardak Askeri Havaalanına intikal ettiklerinin ancak kendilerini almak üzere Kayseri'den gelen uçakların pistin aydınlatılmasının kapalı olması sebebiyle iniş yapamaması, mülki idare amirlerinin, havaalanında görevli personelin ve vatandaşların aldıkları önlemler ve karşı koymaları nedeniyle başarılı olamayarak burada belli süre bekleyip teslim oldukları, eylemlerinin elverişli nitelikteki icra hareketlerine katkı sunmakla birlikte, sundukları katkının tek başına vahamet arz etmediği gibi, fiilin işlenişi üzerinde müşterek hâkimiyet kurduklarından da bahsedilemeyeceğinden, emir ve eylemin suç teşkil ettiği açıkça belli olmasına rağmen, zarar tehlikesi bakımından illi bir değer taşıdığından eylemlerinin, işlenmesi sırasında yardımda bulunarak icrasını kolaylaştırmak suretiyle Anayasayı ihlal suçuna yardım etmek suçun ... [u oluşturduğu]"
9. Başvurucu, anılan karara karşı temyiz kanun yoluna başvurmuştur. Yapılan temyiz incelemesi sonucunda Ceza Dairesinin 7/10/2020 tarihli kararıyla hükmün onanmasına karar verilmiştir.
10. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, başvurucu hakkında verilen mahkûmiyet kararına karşı 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 308. maddesi uyarınca itiraz kanun yoluna başvurmuştur. İtirazın başvurucu ile ilgili kısmı şöyledir:
"... Sanıklar [A.Ç. ve başvurucunun] durumlarının değerlendirilmesi; Sanık Astsubaylar [A.Ç. ve başvurucunun] Söke Garnizonundan gelen grubun 3. Bölüğünde kol komutanı olarak görev yaptıkları, sanık [başvurucunun] 11.06.2016 tarihinde birliğine katıldığı ve burasının ilk görev yeri olduğu, sanık [A.Ç.nin] de sağlık astsubayı olarak eğitim faaliyetine dahil edildiği, emrinde herhangi bir asker bulunmadığı, eğitime katılan en kıdemsiz rütbelilerden olduğu, sanıkların hava alanına geldikten sonra gerçek durumun farklı olduğunu anladıkları ancak içinde bulunulan durumun karmaşıklığı nedeniyle acil bir tepki gösteremedikleri ve fakat darbe faaliyetine destek olacak herhangi bir davranışta da bulunmadıkları, sadece konuşlandıkları yerde askerlerinin başında durdukları, bölük komutanları olan Üsteğmen [O.A.] ile diğer kol komutanı Teğmen [M.E.nin], [F.D.] ile birlikte hareket edip pist ışıklarının açılması için aktif çaba göstermelerine rağmen sanıkların bu yönde bir eylemlerinin olmadığı, askerlerin mevzilendirilmesi ve gerekirse halka ve polise ateş edilmesi yönündeki kanunsuz emre uyduklarına dair bir tespitin bulunmadığı, sanık [A.Ç.nin] bölük komutanı [O.A.ya] 'buraya eğitim için gelmedik mi, ne yapıyoruz' diye sorduğu, olayları anlamaya ve içinde bulundukları durumdan kurtulmaya çalıştıkları ve sabah en son grupla birlikte jandarmaya teslim oldukları, hava alanına girdikten teslim oldukları zamana kadar geçen süre içinde orada bulunmalarının darbeye katkı sunacak eylemler içine girip beklemek ve girişimin başarısız olması nedeniyle teslim olmak şeklinde kabul edilemeyeceği, zira sanıkların geldikten sonra olayların farklı şekilde gelişmesi nedeniyle durumu anlamaya çalıştıkları, başlarında bulunan bölük komutanının darbeci [F.D.] ile birlikte hareket etmesi nedeniyle kendisinden yardım alamadıkları, içinde bulunulan kaotik ortam, rütbeleri ve meslekteki kıdemsizlikleri, emirlerinde asker ve zimmetlerinde mühimmat vs. bulunması karşısında acil ve doğru karar almalarının, hızlı hareket etmelerinin çokta mümkün olmadığı anlaşılmış, bu değerlendirmeler sonucunda sanıklar [A.Ç. ve başvurucunun] Anayasayı ihlal suçuna iştirak ettiklerinin kabul edilmesine yeterli delil bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
Bu açıklamalar ışığında sonuç olarak; 16 Temmuz 2016 günü saat 03:00 da başlatılması planlanan darbe girişimi kapsamında Denizli 11. Komando Tugay Komutanlığından Ankara'ya asker sevkıyatını sağlama görevini diğer askeri personelden gizlemek isteyen Tugay Komutanı [K.Ö.Ö.], Tugay Komutan Yardımcısı [E.A.] ve Kurmay Başkanı [F.D.nin] aralarında plan yaparak bu işi o dönemi kapsayacak bir askeri eğitim faaliyeti adı altında gerçekleştirme kararı aldıkları, askeri teamül ve kurallara aykırı şekilde acelece hazırlanan ve 14-17 Temmuz tarihlerini içine alan komando yürüyüşü, motorlu intikal ve üs bölgesi işgali konulu eğitim faaliyetine yukarıda isimleri geçen sanıkların dahil edildikleri, [K.Ö.Ö.], [E.A.], [F.D.] ve [A.Y.] dışındaki personelin eğitim faaliyetinin gerçek amacını bilmediği, darbenin başladığı saatlerde yapılan intikal sırasında dahi hava alanına yaptıkları intikali bir gün önce başlayan eğitim faaliyetinin devamı olarak düşündükleri, askeri hava alanına geldikten sonra işin iç yüzünü öğrendikleri, güzergahı şaşırıp sivil hava alanına giden grubun halk tarafından önünün kesilmesi ve eğitim faaliyetinin gerçek amacını o anda öğrenmeleri sonrasında herhangi bir direniş göstermedikleri ve darbeye katkı sunacak bir eylem yapmadıkları, herhangi bir arayış içine girmeksizin jandarma tarafından teslim alınmayı bekledikleri, askeri hava alanına giden gruptaki sanıkların ise yukarıda detaylı şekilde anlatıldığı üzere içinde bulundukları durumdan kurtulmak için çaba gösterdikleri, darbeci komutanların verdiği kanunsuz emirlere uydukları ya da darbenin başarılı olması için katkı sunacak herhangi bir davranışlarının olduğu yönünde yapılmış tespitin bulunmadığı, aksine bir çoğunun darbeye karşı olduğunu gösteren tavırlar sergilediği, Genelkurmay Başkanlığı ve Ege Ordu Komutanlığınca hazırlanan tahkikat raporlarında da sanıklara herhangi bir kusur yüklenmediği gözetildiğinde ... sanıkların mahkûmiyetine ilişkin ilk derece mahkemesi kararının bozulmasına hükmolunması gerekirken onama kararı verilmesi isabetli görülmemiştir..."
11. Yargıtay Ceza Genel Kurulu (Kurul) 21/3/2023 tarihli kararıyla itirazın oybirliğiyle reddine karar vermiştir. Ret kararının ilgili kısmı şöyledir:
"... Uyuşmazlığın çözümü, darbe girişimini öğrendikten sonra buna rağmen intikale devam eden ve askerî havaalanına gelen (askeri hava alanına gelmek isterken yanlışlıkla sivil hava alanına gelen sanıklar da dâhil olmak üzere) sanıkların eylemlerinde uyuşmazlığa konu suçun unsurlarının bulunup bulunmadığının, başka bir anlatımla intikal ve darbe girişimi arasında bağlantı kuramadıklarına yönelik savunmalarının doğruluğunun tespitine bağlıdır. Bu husus irdelenirken sanıkların görev ve rütbeleri ile askerî bilgi ve görgülerinin yanında darbe girişimiyle ilgili aldıkları bilgilerin zamanı ve içeriği ile eylemlerinin bu haberleri öğrendikten ne kadar zaman sonra gerçekleştiği gibi hususlar da dikkate alınacaktır. Buna göre eylemin öncesinde;
-Tugay komutanınca yapılması emredilen eğitim faaliyetinin zamanının tayin dönemi ve hava sıcaklığı koşulları bakımından uygun olmaması,
-Komando eğitimi yaptırılan personelin bu eğitimi alacak vasıfta olmadığının açıkça anlaşılması,
-Birlik komutanlarından yanlarına almaları istenen kumanya ve mühimmat miktarının böylesi bir eğitim için anlamsız sayılacak düzeyde fazlalık arz etmesi,
-Bu tip eğitimlere katılmaları mutat olmayan Tugay Komutan Yardımcısı ve Kurmay Başkanının yanı sıra henüz başlayış dahi yapmamış Topçu Tabur Komutanının son anda gelerek emir komutayı devralması,
-Birliğin intikaline refakat etmesi gereken polis araçlarının çıkış anında Tugayın önünde bulunmaması,
-Askerî havaalanına giriş sırasında kendilerine sözlü olarak karşı çıkılmasına rağmen on dakika boyunca bekledikten sonra hava alanına giriş yapılması,
Gibi hususların, subay ve astsubay olan sanıkların eğitim planının aslında bir darbe girişimini perdeleme çabası olduğunu anlamalarına yetmeyeceği bir an için düşünülebilecek olsa da;
Saat 22.00'den itibaren ulusal ve yerel basın ile sosyal medya üzerinden yoğun şekilde gelen bir darbe girişimi yaşandığına dair haberlere ve dosyadaki bilgi ve belgelere göre sanıkların bu haberleri öğrenmiş oldukları dikkate alındığında, özellikle birliğin Tugaydan çıkış yaptığı saat ve hava alanına ulaşıldığı zaman dilimi arasında yolda geçen süre içinde intikalin bir eğitim faaliyeti olmayıp darbe girişimine katılan kişilerce birliğin darbe girişiminde kullanılabilmesi için gerçekleştirilen bir intikal eylemi olduğunun açıkça anlaşıldığı, zorunlu askerlik hizmetini yapan er/erbaş rütbesindeki bazı askerlerin bile beyanlarında anladıklarını ifade ettikleri bu hususun subay ve astsubay rütbeleriyle birliğin emir komutasından sorumlu olan sanıklarca anlaşılamadığına yönelik savunmalara bazıları uzun yıllar boyunca askerî hizmette bulunmuş sanıkların, görev ve rütbeleri ile askeri bilgi ve görgü düzeyleri dikkate alındığında itibar edilmesinin mümkün bulunmadığı, bu nedenle yukarıda değinilen TCK'nın 24 ve 30/3. maddelerinde düzenlendiği şekilde yetkili merciin emrini yerine getirdiklerini düşündüklerini savunmuşlarsa da aynı birlikte görev yaptıkları uzman çavuşların ve asteğmenlerin aksine olayın bir darbe girişimi olduğu hususunda anılan maddelerdeki cezasızlık sebebinden yararlanmalarını sağlayacak nitelikte kaçınılmaz bir hataya düştüklerinden bahsedilemeyeceği, bu durumda sanıkların darbe girişimi çerçevesinde verilecek emirlere uygun hareket etme iradesi taşıdıklarının kabul edilmesi gerektiği ve olayda TCK'nın 30. maddesindeki hata hâlinin gerçekleşmediği anlaşılmıştır. Darbe girişimi kapsamında verilen emirlere uygun hareket etme iradesiyle havaalanına gelen sanıkların darbe girişiminin başarısızlığa uğrayacağının anlaşıldığı zaman diliminden sonra darbecilerin eylemlerine karşı gerçekleştirdikleri kimi faaliyetlerinin ve teslim olma süreçlerinin suçun oluşumuna bir etkisi bulunmamaktadır.
Yukarıda yapılan açıklamalar ve tespitler neticesinde, darbe girişimini öğrendikleri hâlde askerî havaalanına yapılan intikale devam eden, bir bölümü halkın etraflarını çevirmesi nedeniyle sivil havaalanı önünde mahsur kalan, diğer bir bölümü ise havaalanının içinde konuşlanarak uçakların inmesini bekleyen ve konumları itibarıyla birliğin emir ve komutasında görevli olan sanıkların eylemlerinin, Özel Daire bozma kararına uygun nitelikteki Yerel Mahkeme kabulünde yer aldığı şekilde Anayasayı ihlal suçuna yardım etme suçunu oluşturduğu cihetle, anılan suçtan kurulan mahkûmiyet hükümlerinin onanmasına dair Özel Daire kararının isabetli olduğu..."
12. Komisyonca başvurunun kabul edilemez olduğu hususunda oybirliği sağlanamaması nedeniyle kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
13. Birinci Bölüm, başvurunun Genel Kurul tarafından incelenmesine karar vermiştir.
II. DEĞERLENDİRME
14. Başvurucu, adli yardım talebinde bulunmuştur. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. Aralarında bağlantı bulunması nedeniyle süresi içinde yapılan 2023/76778 numaralı başvurunun süresinde yapılan 2021/7687 numaralı başvuru ile birleştirilmesine karar verilmesi gerekir.
A. Gerekçeli Karar Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
15. Başvurucu, bozma kararı öncesinde Kara Kuvvetleri Komutanlığına mensup üç kişiden oluşan heyet tarafından hazırlanan bilirkişi raporuna neden itibar edilmediğine dair yeterli gerekçe bulunmadan cezalandırıldığını belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
16. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; başvurucunun yargılama aşamasında lehine olan hususları ileri sürebildiği, aleyhine olan delillere karşı çıkabildiği ve mahkemede yargılamaya konu olayı kendi açısından anlatabildiği ifade edilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında başvuru formunda yer alan iddialarını tekrar etmiştir.
17. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de olmadığı anlaşılan gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
18. Anayasa Mahkemesi, önüne gelen birçok başvuruda gerekçeli karar hakkının kapsam ve içeriğini belirlemiştir. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkı, Anayasa'nın 141. maddesi de dikkate alındığında kişilerin adil şekilde yargılanmalarını sağlamayı ve denetlemeyi amaçlamaktadır. Gerekçeli karar hakkı, yargılamada ileri sürülen tüm iddialara ayrıntılı şekilde yanıt verilmesi gerektiği şeklinde anlaşılamaz. Bu nedenle gerekçe gösterme zorunluluğunun kapsamı kararın niteliğine göre değişebilir. Tarafların uyuşmazlığın sonucuna etkili nitelikteki iddia ve itirazlarının mahkemesince ilgili ve yeterli bir gerekçe ile karşılanması gerekir. Diğer taraftan kanun yolu incelemesi yapan mercinin, yargılamayı yapan mahkemeyle aynı sonuca ulaşması ve bunu aynı gerekçeyi kullanarak veya aynı atıfla kararına yansıtması, kararın gerekçelendirilmiş olması bakımından yeterlidir. Bununla birlikte ilk derece mahkemesince karşılanmayan iddia ve itirazların bu defa kanun yolu merciince de değerlendirilmemesi gerekçeli karar hakkının ihlaline yol açar (... ve ... İnşaat Taahhüt Madencilik Gıda Turizm Pazarlama Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. [2. B.], B. No: 2013/1213, 4/12/2013, §§ 25, 26; ... [2. B.], B. No: 2012/1034, 20/3/2014, §§ 33, 34; ... [1. B.], B. No: 2013/5486, 4/12/2013, §§ 56, 57; ... ve diğerleri [GK], B. No: 2013/7800, 18/6/2014, §§ 31-39; ... [2. B.], B. No: 2014/4958, 22/1/2015, §§ 37-43; ... ve diğerleri [2. B.], B. No: 2013/4894, 15/12/2015, §§ 54-59; Şah Tarım İnşaat Turizm Seyahat Yatçılık San. ve Tic. Ltd. Şti. [2. B.], B. No: 2013/7847, 9/3/2016, §§ 36-48).
19. Gerekçeli karar hakkı, yargılamada ileri sürülen tüm iddialara ayrıntılı şekilde yanıt verilmesi gerektiği şeklinde anlaşılamaz. Bu nedenle gerekçe gösterme zorunluluğunun kapsamı kararın niteliğine göre değişebilir (... [1. B.], B. No: 2013/2995, 20/2/2014, § 51). Kanun yolu incelemesi yapan mercinin yargılamayı yapan mahkemeyle aynı sonuca ulaşması, bunu aynı gerekçeyi kullanarak veya atıfla kararına yansıtması kararın gerekçelendirilmiş olması bakımından yeterlidir (..., § 57).
20. Somut olayda gerekçeli karar içeriğine göre başvurucunun anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme suçuna yardım etme suçundan mahkûm olmasında dayanılan delil, başvurucu ve diğer sanıkların suç işleme merkezi olan Ankara'ya takviye kuvvet olarak Denizli'den Çardak Askerî Havaalanı'na intikal etmesi ancak kendilerini almak üzere Kayseri'den gelen uçakların pistin aydınlatma sisteminin kapalı olması sebebiyle iniş yapamaması üzerine teslim olmasıdır.
21. Başvurucu; Kara Kuvvetleri Komutanlığına mensup üç kişiden oluşan heyet tarafından hazırlanan bilirkişi raporuna göre üzerine atılı suçu işlemediğini, bozma kararı öncesinde Mahkemenin anılan raporu diğer delillerle birlikte değerlendirerek beraatine karar verdiğini, bozma kararı sonrasında verilen mahkûmiyet kararında davanın sonucunu doğrudan etkileyecek nitelikteki iddiasını Mahkemenin değerlendirmediğini savunmuştur.
22. Mahkemece verilen mahkûmiyet kararı üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca başvurucunun da aralarında olduğu bir kısım sanığın içinde bulundukları durumdan kurtulmak için çaba gösterdiği, darbeci komutanların verdiği kanunsuz emirler doğrultusunda darbenin başarılı olmasına katkı sunacak bir davranışları olmadığı, aksine birçoğunun darbeye karşı olduğunu gösteren tavırlar sergilediği, Genelkurmay Başkanlığı raporu ve Ege Ordu Komutanlığınca hazırlanan tahkikat raporlarında da sanıklara bir kusur yüklenmediği gerekçeleriyle itiraz kanun yoluna başvurulmuştur (bkz. § 10).
23. İtiraz üzerine Kurul tarafından yapılan incelemede başvurucunun da aralarında olduğu bir kısım sanık hakkında Genelkurmay Başkanlığı ve Ege Ordu Komutanlığınca hazırlanan tahkikat raporlarına atıf yapılmak suretiyle sanıkların görev ve rütbeleri ile askerî bilgi ve görgülerinin yanında darbe girişimiyle ilgili olarak aldıkları bilgilerin zamanı ve içeriği ile eylemlerinin bu haberleri öğrendikten ne kadar sonra gerçekleştiği gibi hususlar dikkate alınarak eylemin öncesinde tugay komutanınca yapılması emredilen eğitim faaliyetinin zamanının tayin dönemi ve hava sıcaklığı koşulları bakımından uygun olmadığı, komando eğitimi yaptırılan personelin bu eğitimi alacak vasıfta olmadığı, birlik komutanlarından yanlarına almaları istenen kumanya ve mühimmat miktarının böylesi bir eğitim için anlamsız sayılacak düzeyde fazla olduğu, bu tip eğitimlere katılmaları mutat olmayan tugay komutan yardımcısının ve kurmay başkanının yanı sıra henüz başlayış dahi yapmamış topçu tabur komutanının son anda gelerek emir komutayı devraldığı, birliğin intikaline refakat etmesi gereken polis araçlarının çıkış anında tugayın önünde bulunmadığı, askerî havaalanına giriş sırasında başvurucunun da aralarında olduğu sanıklara sözlü olarak karşı çıkılmasına rağmen bu kişilerin on dakika boyunca bekledikten sonra havaalanına giriş yaptığı gibi hususların olağan kabul edilemeyeceği yönünde değerlendirmeler yapılmıştır (bkz. § 11).
24. Kararda ayrıca anılan hususların başvurucunun da aralarında olduğu subay ve astsubay sanıkların eğitim planının aslında darbe girişimini perdeleme çabası olduğunu anlamalarına yetmeyeceği değerlendirilecek olsa bile bir darbe girişimi yaşandığına dair saat 22.00'den itibaren ulusal ve yerel basın ile sosyal medya üzerinden yoğun şekilde haberlerin yayılması, dosyadaki bilgi ve belgelere göre sanıkların bu haberleri öğrenmiş olmaları, özellikle birliğin tugaydan çıkış yaptığı saat ve havaalanına ulaşıldığı zaman arasında yolda geçen süre içinde intikalin bir eğitim faaliyeti olmayıp darbe girişimine katılan kişilerce birliğin darbe girişiminde kullanılabilmesi için gerçekleştirilen bir intikal eylemi olduğunun açıkça anlaşılması ve zorunlu askerlik hizmetini yapan er/erbaş rütbesindeki bazı askerlerin bile bu durumu anladıklarını ifade etmeleri karşısında bu hususun subay ve astsubay rütbeleriyle birliğin emir komutasından sorumlu olan sanıklarca anlaşılamadığına yönelik savunmalara görev ve rütbeleri ile askerî bilgi ve görgü düzeyleri dikkate alındığında itibar edilmesinin mümkün olmadığı değerlendirilmiş; itirazın reddine karar verilmiştir (bkz. § 11).
25. Sonuç olarak başvurucunun değerlendirilmediğini ileri sürdüğü bilirkişi raporuna ve diğer hususlara ilişkin olarak Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılan itiraz üzerine Kurul tarafından olgusal bağlamlarıyla birlikte ayrıntılı değerlendirmeler yapıldığı ve itirazın reddine karar verildiği anlaşılmıştır. Dolayısıyla başvurucu hakkında yapılan yargılama süreci bir bütün olarak değerlendirildiğinde başvurucunun mahkûmiyetine ilişkin olarak yeterli gerekçenin ortaya konulduğu görülmüştür.
26. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.
Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Selahaddin MENTEŞ ve Kenan YAŞAR bu sonuca katılmamıştır.
B. Tarafsız Mahkemede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
27. Başvurucu, hakkında verilen beraat kararının temyiz incelemesi sonucunda bozulmasına karar veren Yargıtay ilgili daire başkanı ile bozma kararı sonrasında hakkında verilen mahkûmiyet kararının temyiz incelemesi sonucunda onanmasına karar veren Yargıtay ilgili daire başkan vekilinin itiraz talebini inceleyerek ret kararı veren Kurulda da yer aldığını belirterek bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
28. Bakanlık görüşünde; başvurucunun yargılama aşamasında lehine olan hususları ileri sürebildiği, aleyhine olan delillere karşı çıkabildiği ve mahkemede yargılamaya konu olayı kendi açısından anlatabildiği ifade edilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında başvuru formunda yer alan iddialarını tekrar etmiştir.
30. Anayasa'nın 36. maddesine 2001 yılı değişiklikleriyle eklenen "...ile adil yargılanma" ibaresine ilişkin gerekçede Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce güvence altına alınan adil yargılanma hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Bu sözleşmelerden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (Sözleşme) ile Sözleşme'yi yorumlayan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadındaki adil yargılanma hakkı güvencelerinden birini, tarafsız mahkemede yargılanma hakkı oluşturmaktadır (... [1. B.], B. No: 2014/17141, 6/7/2017, § 58).
31. Genel olarak tarafsızlık, davanın çözümünü etkileyecek bir ön yargı, tarafgirlik ve menfaate sahip olunmaması, davanın tarafları karşısında ve onların leh ve aleyhlerinde bir düşünce veya menfaate sahip olunmamasını ifade eder
Benzer Kararlar
Tüm Ceza Muhakemesi Hukuku Kararları ›
İlgili Sayfalar
Ceza Yargılamasında Kanun Yolları ve Hâkimin Tarafsızlığı
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu
Karar Türü
Bireysel Başvuru
İlgili Hukuk Dalı
Ceza Muhakemesi Hukuku
Başvuru No
2021/7687
Karar Tarihi
5 Mart 2026
Oy Durumu
Oyçokluğu
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları