top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  İCRA VE İFLAS HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Varlık Yönetim Şirketlerinin Süresiz Harç Muafiyetinin İptali

 

2023/110 E., 2024/35 K. · 1 Şubat 2024

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Anayasa Mahkemesi, varlık yönetim şirketlerinin işlemleri ve ilgili kâğıtları için Harçlar Kanunu kapsamında süresiz istisna öngören kuralı inceledi. Kuruluşu teşvik etmek amacıyla belirli bir süre muafiyet tanınmasını makul buldu. Muafiyetin kalıcı hâle getirilmesinin ise harç ödeyen diğer teşebbüsler karşısında orantısız bir üstünlük yarattığını belirledi. Eşitlik ve vergi yükünün adaletli dağılımı yönlerinden Anayasa’ya aykırı bulduğu ilgili ibareyi iptal etti.

 

Hukuki İlke

 

Teşebbüslerin kurulmasını teşvik etmek için süreli harç istisnası tanınması ile aynı avantajın süresiz hâle getirilmesi eşitlik ve ölçülülük bakımından farklı değerlendirilir.

 

Sonuç

 

Bankacılık Kanunu’nun 143. maddesinin altıncı fıkrasındaki 492 sayılı Harçlar Kanunu’na göre ödenecek harçlara ilişkin ibare oy çokluğuyla iptal edildi. Hükümde yürürlük ertelemesi yer almadı. Karar, 5 Haziran 2024 tarihli ve 32567 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 10, 73
    Kararda anılan

  • 5411 sayılı Bankacılık Kanunu — m. 143/6
    Kararda anılan

  • 492 sayılı Harçlar Kanunu
    Kararda anılan

  • 7338 sayılı Kanun — m. 58
    Kararda anılan

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI


 


Esas Sayısı : 2023/110


Karar Sayısı : 2024/35


Karar Tarihi : 1/2/2024


R.G.Tarih-Sayı : 5/6/2024-32567


 


İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Yerköy Asliye Hukuk Mahkemesi


İTİRAZIN KONUSU: 19/10/2005

tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 143. maddesinin 14/10/2021 tarihli

ve 7338 sayılı Kanun’un 58. maddesi ile ibare değişiklikleri yapılan altıncı

fıkrasının Anayasa’nın 2., 10. ve 73. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek

iptaline karar verilmesi talebidir.


OLAY: Alacak davasında davacının yaptığı işlemlerin ve bununla ilgili olarak

düzenlenen kâğıtların her türlü harçtan istisna tutulmasını öngören kuralın

Anayasa’ya aykırılığı iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.


I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ


Kanun’un 143. maddesinin itiraz konusu altıncı fıkrası

şöyledir:


 “Bu Kanun kapsamında kurulan

varlık yönetim şirketleri ile 4743 sayılı Malî Sektöre Olan Borçların Yeniden

Yapılandırılması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun bu

Kanunla yürürlükten kaldırılan 3 üncü maddesinin yedinci fıkrası uyarınca

Kurulun çıkarmış olduğu yönetmelik kapsamında kurulan varlık yönetim

şirketlerinin yaptıkları işlemler ve bununla ilgili olarak düzenlenen kâğıtlar,

(…) 488 sayılı Damga Vergisi Kanununa göre ödenecek damga

vergisinden, 492 sayılı Harçlar Kanununa göre ödenecek harçlardan, (…) kaynak

kullanımını destekleme fonuna yapılacak kesintilerden ve 4054 sayılı Rekabetin

Korunması Hakkında Kanunun 39 uncu maddesi hükmünden istisnadır.”


II. İLK İNCELEME


1. Anayasa

Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir

ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL,

Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan

FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla 13/7/2023 tarihinde yapılan

ilk inceleme toplantısında öncelikle sınırlama sorunu görüşülmüştür.


2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı

Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.

maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu dava sebebiyle

uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini

Anayasa’ya aykırı görmesi veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık

iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptali için

Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir

mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve

mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da

o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan

davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı

sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki

kurallardır.


3. Başvuru kararında 5411 sayılı Kanun’un 143. maddesinin

altıncı fıkrasının iptali talep edilmiştir. Anılan fıkra bu Kanun kapsamında

kurulan varlık yönetim şirketlerinin yanı sıra 30/1/2002 tarihli ve 4743 sayılı

Malî Sektöre Olan Borçların Yeniden Yapılandırılması ve Bazı Kanunlarda

Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un bu Kanun’la yürürlükten kaldırılan 3.

maddesinin yedinci fıkrası uyarınca Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunun

(Kurul) çıkardığı yönetmelik kapsamında kurulan varlık yönetim şirketlerinin

yaptıkları işlemlerin ve bununla ilgili olarak düzenlenen kâğıtların 1/7/1964

tarihli ve 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’na göre ödenecek damga vergisinden,

2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu’na göre ödenecek harçlardan,

kaynak kullanımını destekleme fonuna yapılacak kesintilerden ve 7/12/1994

tarihli ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 39. maddesi

hükmünden istisna tutulmasını öngörmektedir.


4. Başvuran Mahkemede görülmekte olan alacak davasında davacı

varlık yönetim şirketinin kendisi adına tahakkuk ettirilen harçtan istisna

tutulduğu anlaşılmıştır. Bu itibarla itiraz konusu fıkranın “…ile 4743

sayılı Malî Sektöre Olan Borçların Yeniden Yapılandırılması ve Bazı Kanunlarda

Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun bu Kanunla yürürlükten kaldırılan 3 üncü

maddesinin yedinci fıkrası uyarınca Kurulun çıkarmış olduğu yönetmelik

kapsamında kurulan varlık yönetim şirketlerinin…” bölümü ile “…488

sayılı Damga Vergisi Kanununa göre ödenecek damga vergisinden,…” ibaresinin

ve “…kaynak kullanımını destekleme fonuna yapılacak kesintilerden ve 4054

sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun 39 uncu maddesi hükmünden…” bölümünün

bakılmakta olan davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır. Bu ibarelere ilişkin

başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.


5. Anayasa’nın “Anayasaya

aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi” başlıklı 152. maddesinin

dördüncü fıkrasında “Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red

kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun

hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz.”

denilmiştir.


6. 6216 sayılı

Kanun’un “Başvuruya engel durumlar” başlığını taşıyan 41. maddesinin (1)

numaralı fıkrasında da “Mahkemenin işin esasına girerek verdiği ret

kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun

hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusu yapılamaz.” hükmüne

yer verilmiştir.


7. 5411 sayılı Kanun’un 143. maddesinin itiraz konusu

altıncı fıkrasına yönelik olarak daha önce de Anayasa Mahkemesine iptal

başvurusunda bulunulmuştur. Mahkemenin 10/9/2020 tarihli ve E.2019/55,

K.2020/44 sayılı kararıyla fıkranın “Bu Kanun

kapsamında kurulan varlık yönetim şirketleri … yaptıkları işlemler ve bununla

ilgili olarak düzenlenen kâğıtlar, kuruluş işlemleri de dâhil olmak üzere

kuruldukları takvim yılı ve bunu izleyen beş yıl süresince … 492 sayılı Harçlar

Kanununa göre ödenecek harçlardan, ... istisnadır.” bölümü, “Bu

Kanun kapsamında kurulan varlık yönetim şirketleri…” ibaresi yönünden incelenerek

iptal istemi esastan reddedilmiş, bu karar 27/10/2020 tarihli ve 31287

sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Anılan kararda 5411 sayılı Kanun kapsamında kurulan varlık yönetim şirketlerinin

yaptıkları işlemler ve bununla ilgili olarak düzenlenen kâğıtların kuruluş

işlemleri de dâhil olmak üzere kuruldukları takvim yılı ve bunu izleyen beş yıl

süresince 492 sayılı Kanun’a göre ödenecek harçlardan muaf tutulması Anayasa’ya

aykırı görülmemiştir.


8. 14/10/2021 tarihli ve 7338 sayılı Vergi Usul Kanunu

ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 58. maddesi ile 5411

sayılı Kanun’un 143. maddesinin altıncı fıkrasında ibare değişiklikleri yapılmış,

bu kapsamda “kuruluş işlemleri de dâhil olmak üzere kuruldukları takvim yılı

ve bunu izleyen beş yıl süresince” ibaresi fıkradan çıkarılmıştır.

Böylelikle 492 sayılı Kanun’a göre ödenecek harçlara ilişkin muafiyetin süresiz

hâle gelmesi nedeniyle kuralda değişiklik yapıldığının kabulü gerekmiştir. Bu

sebeple itiraz konusu kuralın Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncü fıkrası ile

6216 sayılı Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrasında belirtilen on

yıllık başvuru yasağı kapsamında değerlendirilemeyeceği sonucuna varılmıştır.


9. Açıklanan nedenlerle 19/10/2005

tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 143. maddesinin 14/10/2021 tarihli

ve 7338 sayılı Kanun’un 58. maddesi ile ibare değişiklikleri yapılan altıncı

fıkrasının;


A. 1. “…ile

4743 sayılı Malî Sektöre Olan Borçların Yeniden Yapılandırılması ve Bazı

Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun bu Kanunla yürürlükten

kaldırılan 3 üncü maddesinin yedinci fıkrası uyarınca Kurulun çıkarmış olduğu

yönetmelik kapsamında kurulan varlık yönetim şirketlerinin…” bölümünün,


2. “…488 sayılı

Damga Vergisi Kanununa göre ödenecek damga vergisinden,…” ibaresinin,


3. “…kaynak

kullanımını destekleme fonuna yapılacak kesintilerden ve 4054 sayılı Rekabetin

Korunması Hakkında Kanunun 39 uncu maddesi hükmünden…” bölümünün,


itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu

davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu bölümlere ve ibareye ilişkin

başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,


B. Kalan kısmının

esasının incelenmesine,


13/7/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.


III. ESASIN İNCELENMESİ


10. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hülya ÇOŞTAN ÇETİN

tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,

dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri

okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:


A. Sınırlama Sorunu


11. İtiraz konusu kuralın “Bu

Kanun kapsamında kurulan varlık yönetim şirketleri … yaptıkları işlemler ve

bununla ilgili olarak düzenlenen kâğıtlar, … istisnadır.” bölümü sadece 492

sayılı Kanun’a göre ödenecek harçlardan değil 488

sayılı Kanun’a göre ödenecek damga vergisinden, kaynak kullanımını destekleme

fonuna yapılacak kesintilerden ve 4054 sayılı Kanun’un 39. maddesi hükmünden

istisna tutulma bakımından da ortak kural niteliğindedir.


12. Bakılmakta olan davada uygulanan

istisna ise 492 sayılı Kanun’a göre ödenecek harçlara ilişkindir. Bu itibarla

kuralın esasına ilişkin incelemenin “…492 sayılı Harçlar Kanununa göre

ödenecek harçlardan, …” ibaresiyle sınırlı olarak yapılması gerekir.


B. Genel Açıklama


13. 2000-2001 yıllarında bankacılık sektöründe yaşanan

kriz sebebiyle ekonomik yapıda ortaya çıkan zararın giderilmesi ve buna bağlı

sorunların çözümü ihtiyacı yeniden yapılandırma programlarını ve bu kapsamda birtakım

yasal düzenlemeleri beraberinde getirmiştir. Bu çerçevede varlık yönetim

şirketleri de Türk hukukunda ilk olarak 2002 yılında 4743 sayılı Kanun’un 3.

maddesinin yedinci fıkrasıyla hükme bağlanmıştır. Anılan fıkra ise 2005 yılında

5411 sayılı Kanun’la yürürlükten kaldırılmış, ancak varlık yönetim şirketleri,

söz konusu Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 143. maddesiyle yeniden

düzenlenmiştir.


14. Kanun’un 143. maddesinin birinci fıkrasının ilk

cümlesinde bankalar ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (Fon) dâhil

diğer mali kurumların alacakları ile diğer varlıklarının satın alınması,

tahsili, yeniden yapılandırılması ve satılması amacıyla, kuruluş ve faaliyet

esasları Kurul tarafından belirlenen varlık yönetim şirketlerinin de

kurulabileceği öngörülerek varlık yönetim şirketlerinin faaliyet konuları

belirlenmiştir.


15. Varlık yönetim şirketlerinin faaliyet konusunu

oluşturan alacaklar ve varlıklar; bankaların, Fonun ve ana faaliyet konuları

para ve sermaye piyasaları olan ve bu konulardaki özel kanunlara göre izin ve

ruhsat ile faaliyet gösteren kurumlardan finansal kiralama şirketleri,

faktoring şirketleri, finansman şirketleri ve varlık yönetim şirketleri gibi

finansman sağlama veya ödünç para verme işleriyle iştigal eden tüzel kişiler

olarak tanımlanmış olan diğer mali kurumların alacakları ve varlıkları ile

sınırlandırılmıştır. Söz konusu alacak ve varlıklar ise öğretide de kabul

edildiği üzere en genel tanımıyla borçlunun borcunu vadesinde ifa etmemesi gibi

sebeplerle sorunlu olarak nitelenen alacaklar ile çeşitli sebeplerle

değer kaybına uğradığı için sorunlu olarak nitelenen varlıklardır.


16. Varlık yönetim şirketlerinin faaliyet konusu kanun

ile düzenlenmiş olup bu faaliyet konusu bankaların, Fonun ve diğer mali kurumların

sorunlu varlık ve sorunlu alacaklarının yönetimi olarak belirlenmiştir.

Böylelikle özellikle bankaların sorunlu alacakları ile sorunlu varlıklarının bu

konuda uzman şirketler tarafından yönetiminin sağlanmasıyla bankacılık

sektöründe yaşanabilecek olası krizlerin ve bunun ekonomiye olumsuz etkilerinin

önlenmesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır (AYM, E.2019/55, K.2020/44, 10/9/2020,

§§ 8-11).


C. İtirazın Gerekçesi


17. Başvuru kararında özetle; varlık yönetim şirketlerine

beş yıl süre ile tanınmış olan harç muafiyetinin sınırsız hâle getirilmesinin

bu şirketlere imtiyaz tanınması anlamına geldiği, bu durumun kanun önünde

eşitlik ilkesine aykırı olduğu, hukuk devleti ilkesi ile de bağdaşmadığı

belirtilerek itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu ileri sürülmüştür.


Ç. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu


18. İtiraz konusu kural, varlık yönetim şirketlerinin yaptıkları işlemlerin ve

bunlarla ilgili olarak düzenledikleri kâğıtların 492 sayılı Kanun’a göre

ödenecek harçlardan istisna tutulduğunu hükme bağlamaktadır.


19. Harç, kamu kurum ve kuruluşlarının

sundukları hizmetlerden yararlananlardan bu yararlanmaları karşılığı alınan

bedeldir. Bir hizmetin harç konusu olabilmesi için kişilerin bir kamu kurumunun

sunduğu hizmetlerden yararlanması, kişilere kamu eliyle özel bir yarar

sağlanması ve kamu idaresinin kişilerin özel bir işiyle uğraşması gerekir.


20. Anayasa’nın 73. maddesinin üçüncü fıkrasında “Vergi,

resim, harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya

kaldırılır.” hükmüyle verginin kanuniliği ilkesi benimsenmiştir. Verginin

kanuniliği ilkesi, takdire dayalı keyfî uygulamaları önleyecek tedbirlerin

kanunda yer almasını gerektirmekte ve vergi yükümlülüğüne ilişkin

düzenlemelerin konulması, değiştirilmesi veya kaldırılmasının kanun ile

yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Verginin kanuniliği ilkesi vergilendirmeye

ilişkin istisna ve muafiyetleri de kapsamaktadır. Vergilendirmede genel kural,

kanunla belirlenmiş konu ve kişilerden vergi, resim ve harç alınmasıdır. Kanun

koyucu kimi durumlarda vergi kapsamına alınan konuyu, kimi durumlarda kişileri

vergi dışında tutabileceği gibi verginin tümünden ya da bir bölümünden de

vazgeçebilir. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerde sosyal,

ekonomik, mali ve kültürel amaçlı birtakım muaflık, istisna ve indirimler

tanınması, kanun koyucunun takdirine bağlı bir konudur (AYM, E.2016/1,

K.2017/81, 29/03/2017, § 5).


21. Varlık yönetim şirketlerinin yaptıkları işlemlerden

ve bununla ilgili olarak düzenlenen kâğıtlardan 492 sayılı Kanun’a göre harç

ödenmemesini öngören kuraldaki konunun unsurlarının, kapsamının ve süresinin

yeterli açıklıkta kanunla belirlendiği gözetildiğinde kuralda kanunilik

ilkesine bir aykırılığın bulunmadığı anlaşılmaktadır.


22. Anayasa’nın 10. maddesinde “Herkes, dil, ırk,

renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri

sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir … Kadınlar ve erkekler

eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla

yükümlüdür. Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak

yorumlanamaz … Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul

ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine

aykırı sayılmaz … Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz

… Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik

ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” denilmek suretiyle

kanun önünde eşitlik ilkesine yer verilmiştir.


23. Anayasa’nın anılan

maddesinde belirtilen kanun önünde eşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı

olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik

öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı aynı durumdaki kişilerin kanunlar

karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, kişilere ayrım yapılmasını

ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumdaki kimi kişi ve

topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır.

Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı

anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için

değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı,

ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen

eşitlik ilkesi zedelenmez (AYM, E.2017/47, K.2017/84, 29/3/2017, § 18; E.2020/95, K.2022/3, 26/01/2022, § 25; E.2021/129,

K.2022/33, 24/3/2022, § 23).


24. Eşitlik ilkesi yönünden yapılacak anayasallık

denetiminde öncelikle Anayasa’nın 10. maddesi çerçevesinde aynı ya da benzer

durumda bulunan kişilere farklı muamelenin mevcut olup olmadığı tespit

edilmeli, bu bağlamda aynı ya da benzer durumdaki kişiler arasında farklılık

gözetilip gözetilmediği belirlenmelidir. Bundan sonra farklı muamelenin nesnel

ve makul bir temele dayanıp dayanmadığı, nihayetinde nesnel ve makul bir temele

dayanıyorsa söz konusu farklı muamelenin orantılı olup olmadığı hususları

irdelenmelidir. Orantılılık ilkesi, amaç ve araç arasında hakkaniyete uygun bir

dengenin bulunması gereğini ifade eder. Diğer bir ifadeyle bu ilke, farklı

muamelenin öngörülen nesnel amaç ile orantılı olmasını gerektirmektedir (bazı

farklarla birlikte bkz. AYM, E.2016/205, K.2019/63, 24/7/2019, § 65; E.2021/1,

K.2021/32, 29/4/2021, § 32).


25. Kural varlık yönetim şirketlerini 492 sayılı Kanun’a göre ödenecek harçlardan süresiz olarak muaf tutmaktadır. 492 sayılı

Kanun’da belirtilen ve harca tabi kılınan kamu hizmetlerinden tüm teşebbüslerin

yararlandığı kuşkusuzdur. Bu bağlamda 492 sayılı Kanun uyarınca harca tabi

kılınan kamu hizmetlerinden yararlanmak bakımından varlık yönetim şirketleri

ile diğer teşebbüslerin aynı statüde bulunduğu açıktır. Dolayısıyla varlık

yönetim şirketleri ile diğer teşebbüslerin harca tabi kamu hizmetlerinden

yararlanmak bakımından durumlarının aynı olduğu anlaşılmaktadır.


26. İtiraz konusu kural, varlık yönetim

şirketlerini 492 sayılı Kanun’a göre alınan harçlardan muaf tutmak suretiyle bu

şirketlerin diğer teşebbüslerden farklı muamele görmesine yol açmıştır. Bu

farklı muamelenin varlık yönetim şirketi olup olmama temelinde yapıldığı

anlaşılmıştır. Bu durumda varlık yönetim şirketleri lehine olan bu farklı

muamelenin nesnel ve makul bir nedeni olup olmadığı incelenmelidir.


27. Anayasa Mahkemesi E.2019/55, K.2020/44 sayılı

kararında, varlık yönetim şirketlerinin yaptıkları işlemler ve bunlarla ilgili

olarak düzenledikleri kâğıtlar sebebiyle beş yıl süreyle harç ödemeyecek

olmasının makul ve nesnel bir nedene dayandığını tespit etmiştir. Bu yönüyle

anılan karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.


28. Bununla birlikte

farklı muamele ve hedeflenen amaç arasında makul bir orantılılık ilişkisi olup

olmadığı da irdelenmelidir. Orantılılık, ulaşılmak istenen amaç ile seçilen

araç arasında aşırı bir dengesizlik bulunmamasına işaret etmektedir. Diğer bir

ifadeyle orantılılık, amaç ile araç arasında adil bir denge kurulmasını

gerektirmektedir. Buna göre farklı muameleyle ulaşılmak istenen meşru amaç ve

aleyhine farklı muamelede bulunulanın bireysel yararı arasında makul bir orantı

kurulmalıdır. Hedeflenen amaca ulaşıldığında elde edilecek kamusal yararla

kıyaslandığında farklı muamelenin kişiye yüklediği külfetin aşırı ve orantısız

olmaması gerekir (bazı farklarla birlikte bkz. Ayşe Tezel ve diğerleri [GK], B. No: 2018/14186, 20/10/2022, § 88).


29. Anayasa Mahkemesi E.2019/55, K.2020/44 sayılı

kararında varlık yönetim şirketlerine yönelik olarak ilk beş yılla sınırlı

olarak getirilen harç muafiyetinin ölçüsüz olmadığına karar vermiştir (AYM,

E.2019/55, K.2020/44, 10/9/2020, §§ 20-27). Kararda kuralla öngörülen ayrımın

nesnel ve makul bir temele dayandığı, dolayısıyla beş yıl süreyle harç ödememe

avantajının ölçüsüz bir yönünün bulunmadığı sonucuna varılmıştır.


30. Bununla birlikte itiraz konusu kuralda, Anayasa

Mahkemesinin anılan kararından sonra yapılan değişiklikle varlık yönetim

şirketlerine 492 sayılı Kanun’a göre ödenecek harçlardan, kuruluşlarından

itibaren beş yıl süreyle tanınan istisna süresiz hâle getirilmiştir. Bu itibarla diğer teşebbüslerin harç ödeme yükümlülüğü

kural olarak devam etmesine karşın 5411 sayılı Kanun kapsamında kurulan varlık

yönetim şirketlerinin, yaptıkları işlemler ve düzenledikleri kâğıtlar sebebiyle

süresiz şekilde harçlardan istisna tutulmasının orantılı olup olmadığı

değerlendirilmelidir.


31. Varlık yönetim şirketlerinin yaptıkları işlemlerin ve

bunlarla ilgili düzenlenen kâğıtların 492 sayılı Kanun’a göre ödenecek

harçlardan süresiz olarak istisna tutulmuş olması varlık yönetim şirketleri

lehine, diğer teşebbüsler aleyhine önemli bir avantaj teşkil etmektedir. Bu

avantaj varlık yönetim şirketleri bakımından giderlerinin azaltılması suretiyle

kâr oranlarının artması anlamına gelmektedir. Bu şirketlerin kurulmasının

teşvik edilmesi için kuruluştan itibaren belirli süre ile sınırlı olarak

bunlara harç istisnası tanınması makul olsa da bunun sürekli hâle getirilmesi

diğer teşebbüsler aleyhine orantısız bir avantajın oluşmasına yol açmaktadır.

Ticari hayatta kârlılık esasına göre faaliyet gösteren teşebbüsler arasında

varlık yönetim şirketleri lehine süreklilik arz eden bir farklılığın orantılı

olmadığı kanaatine varılmıştır.


32. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 10. ve 73.

maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.


Kadir ÖZKAYA, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Basri BAĞCI,

İrfan FİDAN ve Muhterem İNCE bu görüşe katılmamışlardır.


Kuralın Anayasa’nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri

sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususlar kanunilik ilkesi kapsamında ele

alınmış olduğundan Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme

yapılmasına gerek görülmemiştir.


IV. HÜKÜM


19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun

143. maddesinin 14/10/2021 tarihli ve 7338 sayılı Kanun’un 58. maddesi ile

ibare değişiklikleri yapılan altıncı fıkrasında yer alan;


A. “Bu Kanun kapsamında kurulan varlık yönetim

şirketleri...”,

“...yaptıkları işlemler ve bununla ilgili olarak düzenlenen kâğıtlar,...”,

“...492 sayılı Harçlar Kanununa göre ödenecek harçlardan,...” ve “...istisnadır.”

ibarelerinin esasına ilişkin incelemenin

“...492 sayılı Harçlar Kanununa göre

ödenecek harçlardan,...” ibaresi ile sınırlı

olarak yapılmasına OYBİRLİĞİYLE,


B. “...492 sayılı Harçlar Kanununa göre ödenecek

harçlardan,...” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Kadir

ÖZKAYA, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN ile Muhterem İNCE’nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,


1/2/2024 tarihinde karar verildi.


 


Başkan


Zühtü ARSLAN


Başkanvekili


Hasan Tahsin GÖKCAN


Başkanvekili


Kadir ÖZKAYA


Üye


Engin YILDIRIM


Üye


M. Emin KUZ


Üye


Rıdvan GÜLEÇ


Üye


Yusuf Şevki HAKYEMEZ


Üye


Yıldız SEFERİNOĞLU


Üye


Selahaddin MENTEŞ


Üye


Basri BAĞCI


Üye


İrfan FİDAN


Üye


Kenan YAŞAR


Üye


Muhterem İNCE


 


 


 


Karşı Oy


Mevcut dosyada itiraz talebine konu edilen varlık yönetim

şirketlerine çeşitli vergi ve harç istisnaları getiren 5411 sayılı Bankacılık

Kanunu’nun 143. maddesinin Altıncı fıkrası daha önce Anayasa Mahkemesi’nin

(AYM) 2019/55 esas sayılı dosyasında da iptal talebine konu edilmiştir.


AYM. 27/10/2020 tarihli ve 2020/44 sayılı Kararıyla

itiraz talebine konu edilen normu Anayasa’ya uygun bulmuştur.


Normun 2019/55 esas sayılı dosyada inceleme konusu edilen

ilk halinde yer alan “kuruluş işlemleri de dâhil olmak üzere kuruldukları

takvim yılı ve bunu izleyen beş yıl süresince” ibaresi ve “her ne nam

altında olursa olsun tahsil edilecek tutarlar 6802 sayılı Gider Vergileri

Kanunu gereği ödenecek banka ve sigorta muameleleri vergisinden” ibaresi

14/10/2021 tarihli ve 7338 sayılı Kanunun 58 inci maddesiyle bu fıkrada yer

alan madde metninden çıkarılmıştır.


Bu müdahale ile varlık yönetim şirketlerine

kuruluşlarından itibaren beş yıl süreyle sağlanan bir kısım vergi ve harç

istisnaları kalıcı hale getirilmiştir.


Anayasa’nın 73. maddesinin üçüncü fıkrasında “Vergi,

resim, harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya

kaldırılır” hükmüyle verginin kanuniliği ilkesi benimsenmiştir. İnceleme

konusu yapılan normun kanunilik şartını taşıdığında bir tereddüt

bulunmamaktadır.


Diğer yandan vergi, resim, harç ve benzeri malî

yükümlülüklerde sosyal, ekonomik, malî ve kültürel amaçlı birtakım muaflık,

istisna ve indirimler tanınması, kanun koyucunun takdirine bağlı bir konudur

(AYM, E.2016/1, K.2017/81, 29/03/2017, § 5).


Varlık yönetim şirketlerin 6102 sayılı Türk Ticaret

Kanunu hükümlerine göre anonim şirket şeklinde kurulmaları gerekmekte olup,

bunların faaliyet esasları 5411 sayılı Kanunun 143. maddesinde düzenlenmektedir

(AYM, E.2019/55, K.2020/44, 10/09/2020, § 21-22).


Bu düzenlemeler çerçevesinde varlık yönetim şirketleri

finans piyasalarındaki sorunlu alacakları devralmak suretiyle piyasanın

işleyişine ve piyasalarda yer alan diğer şirketlerin bilançolarının

iyileştirilmesine katkı sağlamaktadır (AYM,

E.2019/55, K.2020/44, 10/09/2020, § 25).


İştigal sahaları itibariyle karşılaşacakları zorluklar

gözetilerek bu şirketlere bir takım istisna ve muafiyetlerin sağlanmasının

Anayasa’nın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesine aykırı bir yönü de

bulunmamaktadır (AYM, E.2019/55, K.2020/44,

10/09/2020, § 26).


Kaldı ki Anayasa’da istisna ve muafiyetlerin ancak süreli

olarak sağlanacağına dair kısıtlayıcı bir hüküm de bulunmamaktadır.


Diğer taraftan 2019/55 esas sayılı dosyada inceleme

konusu yapılan ve bilahare 7338 sayılı Kanunla kaldırılan beş yıllık süre

sınırı şirketler açısından geçici bir uygulama olmakla birlikte, kurumsal olarak

yeni kurulan her bir şirkete süreli olarak uygulanması imkânı getirmesi

itibariyle kalıcı bir düzenlemedir.


Bu bağlamda 2019/55 esas sayılı dosyada da o dönem

itibariyle süre kriteri ihtiva eden norm Anayasa’ya uygun bulunurken kuralın

süreli olması Anayasa’ya uygunluğun bir gerekçesi olarak nazara alınmamıştır.


Kanun koyucunun şirketler açısından geçici olan bir

düzenlemeyi kalıcı hale getirmesi takdir hakkı kapsamında bulunmakta olup, özel

iştigal sahası bulunan bir grup şirkete faaliyet sahalarındaki zorluklar

dikkate alınmak suretiyle sağlanan kolaylıkların belirsiz ve ölçüsüz olduğunu

iddia etmekte mümkün olmadığından çoğunluğun kuralın iptal edilmesi yönündeki

görüşüne iştirak edilmemiştir.


 


Başkanvekili


Kadir ÖZKAYA


Üye


Rıdvan GÜLEÇ


Üye


Basri BAĞCI


Üye


İrfan FİDAN


Üye


Muhterem İNCE


 


 


 


KARŞIOY GEREKÇESİ


5411 sayılı Bankacılık Kanununun 143. maddesinin altıncı

fıkrasının “Bu Kanun kapsamında kurulan varlık yönetim şirketleri …yaptıkları

işlemler ve bununla ilgili olarak düzenlenen kağıtlar, …492 sayılı Harçlar

Kanununa göre ödenecek harçlardan… istisnadır” bölümünün Anayasaya aykırı

olduğuna ve iptaline karar verilmiştir.


İptal kararının gerekçesinde; itiraz konusu kuralın

kanunîlik şartını taşıdığı, ancak anonim şirketler arasında süreklilik gösteren

bir farklılık oluşturduğu, bunun makul ve orantılılık bağlamında ölçülü

olmadığı belirtilerek Anayasanın 10. ve 73. maddelerine aykırı olduğu sonucuna

ulaşılmıştır.


Kanunun “Varlık yönetim şirketi” başlıklı 143. maddesinin

altıncı fıkrasında, bu Kanun kapsamında kurulan varlık yönetim şirketlerinin

yaptıkları işlemlerin ve bunlarla ilgili olarak düzenlenen kâğıtların hangi

malî yükümlülüklerden istisna tutulduğu belirtilmiş ve incelenen kuralda 492

sayılı Harçlar Kanununa göre ödenecek harçlardan da istisna öngörülmüştür.


Böylece, incelenen kuralın daha önceki hâlinde söz konusu

şirketlere kuruldukları takvim yılı ve bunu izleyen beş yıl süresince tanınan

harç istisnası süresiz hâle getirilmiştir.


Bu kapsamda, çoğunluğun iptal kararının gerekçesindeki;

itiraz konusu kuralın, istisnanın unsurlarını, kapsamını ve süresini herhangi

bir tereddüde yer vermeyecek şekilde açık ve net olarak belirlemesinden dolayı

belirlilik ilkesine aykırı olmadığı ve kanunîlik şartını sağladığı yönündeki

değerlendirmelerini isabetli bulmakla birlikte, anılan şirketlere tanınan harç

istisnasının sürekli hâle getirilmesi suretiyle anonim şirketler arasında

bunlar lehine süreklilik arzeden bir farklılığa yol açılmasının makul ve

orantılılık açısından ölçülü olmadığına ilişkin görüşüne katılmam mümkün

olmamıştır.


Bilindiği üzere vergi, resim, harç ve benzeri mâlî

yükümlülüklerin kanunla konulup kaldırılabileceğini hükme bağlayan Anayasanın

73. maddesine göre bunların muaflık ve istisnaları ile oranlarına ilişkin

olarak da kanunla belirtilen yukarı ve aşağı sınırlar arasında değişiklik yapma

yetkisi Cumhurbaşkanına verilebilir.


Buna göre, yasama organının vergi, resim, harç ve benzeri

mâlî yükümlülükler koyma ve kaldırma konusunda olduğu gibi sosyal, kültürel,

ekonomik ve mâlî amaçlarla bunlarla ilgili muafiyet ve istisnalar getirme

hususunda da anayasal sınırlar içinde geniş bir takdir yetkisi söz konusudur

(örn. olarak bkz. 29/3/2017 tarihli ve E.2016/1, K.2017/81 sayılı kararımız).


Mahkememiz, aynı fıkranın değiştirilmeden önceki hâline

ilişkin olarak yapılan Anayasaya aykırılık itirazı üzerine, varlık yönetim

şirketlerinin yaptıkları işlemlerin ve bunlarla ilgili olarak düzenledikleri

kâğıtların, kuruldukları takvim yılı ve izleyen beş yıl süresince 492 sayılı

Kanuna göre ödenecek harçlardan istisna tutulmasının, bu şirketlerin kuruluş

amaçlarından ve faaliyet konularından kaynaklandığını belirterek Anayasaya

aykırılık itirazını reddetmiştir (10/9/2020 tarihli ve E.2019/55, K.2020/44

sayılı karar).


Söz konusu kararımızda, harç istisnasının şirketlerin

kuruluşundan sonraki belli bir süreyle sınırlı olarak tanınmasının kuralı

ölçülü hâle getirdiği yönünde bir değerlendirme de yapılmamıştır.


İncelenen kuralın amacı dikkate alındığında, söz konusu

harç istisnasının sürekli hâle getirilmesinin de yasama organının takdir

yetkisi içinde kaldığı, eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmadığı gibi ölçüsüz

de olmadığı, dolayısıyla önceki kararımızdan ayrılmayı gerektiren bir neden

bulunmadığı açıktır.


Yukarıda belirtilen sebeplerle kuralın Anayasaya aykırı

olmadığı ve iptal talebinin reddedilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluğun aksi

yöndeki kararına karşıyım.


 


 


 


 


 


Üye


M. Emin KUZ

 

Benzer Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Davalısı Harçtan Muaf Davalarda Peşin Karar ve İlam Harcı

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Harçtan Muaf İdareye Karşı El Atma Davasında Peşin Harç

Genel Bütçeli İdarenin Harç Muafiyeti

Tüm İcra ve İflas Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Alacak Takibi ve Harçlara İlişkin Kararlar

Anayasa Mahkemesinin Seçme Norm Denetimi Kararları

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

İlgili Hukuk Dalı

İcra ve İflas Hukuku

 

Esas No

2023/110

 

Karar No

2024/35

 

Karar Tarihi

1 Şubat 2024

 

Oy Durumu

Oy birliği ve oy çokluğu

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page