Bireysel Başvuru Kararları · CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU · HAK İHLALİ
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Gezi Parkı Davasında Şiddetle Bağı Gösterilmeyen Mahkûmiyet
B. No: 2023/98215 · 31 Temmuz 2025
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026
Kararın Özeti
Başvurucu, Gezi Parkı olaylarına ilişkin davada önce beraat etti; bozma ve birleştirmeden sonra hükûmeti ortadan kaldırmaya teşebbüse yardım suçundan 18 yıl hapis cezasına çarptırıldı ve hüküm onandı. Anayasa Mahkemesi, mahkûmiyete esas paylaşım ve açıklamalardan hangisinin şiddete yönelik olduğunun ve şiddet olaylarıyla illiyet bağının gösterilmediğini, Yargıtayın ilk derece kararında yer almayan dinleme kayıtlarına savunma imkânı tanımadan dayandığını belirterek hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlaline oyçokluğuyla karar verdi.
Hukuki İlke
Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, toplantı ve gösteri sürecinde ortaya çıkan şiddet olaylarının salt varlığının, kişinin kendi eylemleriyle bu olaylar arasında illiyet bağı kurulmadıkça cezai sorumluluk için yeterli olmadığını belirtti. Mahkûmiyet gerekçesinde delillerle eylemler arasındaki bağın açıkça gösterilmesi ve ilk kez kanun yolunda dayanılan, sonuca etkili delillere karşı savunma imkânı tanınması gerektiğini vurguladı; ihlal kararının beraat veya mahkûmiyet yönünde bir tutum anlamına gelmediğini de ekledi.
Sonuç
Hakkaniyete uygun yargılanma hakkına ilişkin iddia oybirliğiyle kabul edilebilir bulundu; Anayasa'nın 36. maddesi kapsamındaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine İrfan Fidan, Muhterem İnce, Yılmaz Akçil, Ömer Çınar ve Metin Kıratlı'nın karşıoyuyla oyçokluğuyla karar verildi. Diğer ihlal iddialarının incelenmesine oybirliğiyle gerek görülmedi. Kararın yeniden yargılama için İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesine, tazminat talebinin reddine ve 32.220,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine hükmedildi.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 36
Adil yargılanma hakkı kapsamında hakkaniyete uygun yargılanma5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — m. 312
Hükûmete karşı suç5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — m. 135, 217, 230
İletişimin denetlenmesi, hükmün duruşmada tartışılan delillere dayanması ve mahkûmiyet gerekçesi6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 50, 66
İhlalin giderilmesi için yeniden yargılama
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
GENEL KURUL
KARAR
... BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2023/98215)
Karar Tarihi: 31/7/2025
R.G. Tarih ve Sayı: 17/10/2025 - 33050
GENEL KURUL
KARAR
Başkan
:
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
:
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
Rıdvan GÜLEÇ
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Selahaddin MENTEŞ
İrfan FİDAN
Kenan YAŞAR
Muhterem İNCE
Yılmaz AKÇİL
Ömer ÇINAR
Metin KIRATLI
Raportörler
:
Kübra ÇİFTÇİ
Hasan HÜZMELİ
Başvurucu
:
...
Vekilleri
:
Av. ...
Av. ...
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, usule ilişkin güvencelerin ihlal edilmesi sonucu yargılamanın hakkaniyetinin bir bütün olarak zedelenmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 27/10/2023 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar vermiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.
4. İkinci Bölüm, başvurunun Genel Kurul tarafından incelenmesine karar vermiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
6. Şehir plancısı olan başvurucu, Taksim Yayalaştırma Projesi'ni protesto etmek amacıyla 28 Mayıs-30 Ağustos 2013 tarihleri arasında Gezi Park'ında düzenlenen eylemlerin ülke çapında kitlesel şiddet olaylarına dönüşmesi nedeniyle yürütülen ve Gezi Parkı davası olarak bilinen ceza davasının sekiz sanığından biridir. Gezi Parkı olaylarının yaşandığı dönemde Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Genel Merkez Yönetim Kurulunda şube başkanı olan başvurucu, aynı zamanda Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren Koruma Bölge Kurulunda da kültür ve turizm uzman yardımcısıdır. 2014 yılından itibaren ise bir üniversitede öğretim üyesi olarak görev yapmıştır.
A. Gezi Parkı Olaylarına İlişkin Genel Bilgiler
7. Türkiye İnsan Hakları Kurumu (6/4/2016 tarihli ve 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu'yla Kurumun adı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu olarak değiştirilmiştir.) tarafından 2014 yılı Ekim ayında yayımlanan Gezi Parkı olayları raporunda yer alan bazı tespitler şöyledir:
i. Gezi Parkı, İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde Taksim Meydanı yakınında bulunan bir şehir parkıdır. Gezi Parkı'nda gerçekleşen değişimler, Gezi Parkı olayları ile gündeme gelmiş, konuya ilişkin birçok açıklama yapılmış ve tartışma yürütülmüştür.
ii. Gezi Parkı olayları, İstanbul Taksim Meydanı'nda bulunan Gezi Parkı'nda İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılmak istenen çevre ve imar düzenlemelerine engel olmak amacıyla -düzenleme yapacak olan iş makinelerinin Gezi Parkı'na girmesi üzerine- 27/5/2013 tarihinde başlamış ve Haziran-Temmuz aylarında yoğunlaşarak Türkiye'nin birçok iline yayılmış toplantı ve gösteri yürüyüşleridir.
iii. Kamuoyunda olayların çevreci bir saikle başladığını ve bireylerin yaşadıkları çevreye ilişkin kararların kendilerine sorulması talebini ortaya koyduklarını ifade edenler olduğu gibi yerleri değiştirilen ağaçların bahane olarak kullanıldığını, hareketin iktidara karşı yurt dışı destekli bir kalkışma olduğunu belirtenler ve polisin müdahalesini Başbakanlık binasının ele geçirilmeye çalışılması, kamunun ve özel kişilerin mallarına zarar verilmesi ile ilişkilendirenler de mevcuttur.
iv. İçişleri Bakanlığı verilerine göre 28/5/2013-6/9/2013 tarihleri arasında 80 ilde, Gezi Parkı olayları çerçevesinde 5.532 eylem/etkinlik gerçekleştirilmiş; bu eylem ve etkinliklere 3.611.208 kişi katılmış, olaylara ilişkin olarak 104.519 emniyet personeli görevlendirilmiş, söz konusu gösterilerden 164'üne müdahalede bulunulmuş, bir komiser yüksekten düşme nedeniyle şehit olmuş, üçü silahla ve ikisi bıçakla olmak üzere 697 güvenlik görevlisi yaralanmış, olaylar sırasında yaşamını yitiren dört sivil vatandaşın ölümüyle ilgili olarak adli ve idari soruşturma yürütülmüş, olaylarda gözaltına alınan 5.513 kişiden 148'i tutuklanmış, görevlendirilen polislerden 127'si hakkında uygulamaları nedeniyle araştırma/soruşturma işlemleri yapılmıştır (... [GK], B. No: 2018/1073, 22/5/2019, § 9; Gezi Parkı olaylarına ilişkin özet bilgi için ayrıca bkz. ... [2. B.], B. No: 2014/17177, 19/4/2018, § 8; ... [2. B.], B. No: 2014/5218, 19/4/2018, § 10).
8. Gezi Parkı olayları ile ilgili davalarda sanıkların bir kısmına Taksim Dayanışması adı verilen bir platformdaki faaliyetleri nedeniyle sorumluluk yüklenmiştir. Eldeki başvuruda başvurucuya yönelik isnatların büyük bir kısmı da yine bahsi geçen platformla ilişkilidir. Taksim Dayanışması, Taksim Yayalaştırma Projesi'ne karşı çıkan çeşitli sivil toplum kuruluşları, meslek odaları, sendikalar ve siyasi parti temsilcilerinin bir araya gelmesiyle oluşan bir platformdur. Bu platform, Gezi Parkı protestolarının başlangıcından itibaren aktif rol almış; eylemlerin duyurulması, katılımcıların organize edilmesi ve kamuoyunun bilgilendirilmesi konularında çalışmalar yürütmüştür. Platformun temsilcileri, protestocuların taleplerinin formüle edilmesinde ve hükûmetle yapılan görüşmelerde görev almışlardır. Hâlen varlığını sürdüren bu platformun resmî internet sitesinin bulunmadığı, Taksim Dayanışması'yla ilgili duyuruları, basın açıklamalarını ve etkinlik bilgilerini platformu oluşturan çeşitli sivil toplum kuruluşları ile meslek odalarının web siteleri ve sosyal medya hesapları üzerinden paylaştığı görülmüştür (Yargıtayın Taksim Dayanışması'yla ilgili değerlendirmeleri için bkz. § 24/ii).
B. Başvurucu Hakkında Gezi Parkı Olaylarıyla İlgili Olarak Yürütülen Adli Soruşturmalar
9. Gezi Parkı olayları 27/5/2013-30/8/2013 tarihleri arasında yaşanan birçok olayla ilişkilidir. 8/7/2013 tarihinde saat 18.30 sıralarında gerçekleşen olayda Taksim Dayanışmasının organizasyonunda Galatasaray Meydanı'nda toplanan bir grup, Gezi Parkı olaylarına ilişkin süreçle ilgili çeşitli taleplerini duyurmak amacıyla Taksim Meydanı'na yürümek istemiştir. Güvenlik güçleri tarafından yürüyüşün kanuna aykırı olduğu gerekçesiyle gruba dağılmaları yönünde yasal uyarılar yapıldığı, uyarılara rağmen grubun yürüyüşte ısrar etmesi üzerine de kademeli şekilde müdahalede bulunularak gözaltı işlemi uygulandığı belirtilmiştir. Bu olay sebebiyle başvurucunun da aralarında bulunduğu 31 şüpheli hakkında kanuna aykırı toplantı ve yürüyüşlere silahsız katılma ve ihtara rağmen kendiliğinden dağılmama ile görevi yaptırmamak için direnme suçlarından İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca (Cumhuriyet Başsavcılığı) soruşturma başlatılmıştır. Bu kapsamda Cumhuriyet Başsavcılığının 2013/96961 numaralı soruşturma dosyası üzerinden yürütülen soruşturma sonucunda başvurucuya isnat edilen suçlar yönünden kamu davası açılmasına yeterli delil bulunmadığı gerekçesiyle 30/1/2014 tarihinde ek kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiştir.
10. Yine 8/7/2013 tarihli eylemde bir siyasi partiye ait aracın yakılması nedeniyle mala zarar verme, bir şahsa para karşılığında polise taş attırılmasına azmettirme ve söz konusu eylemde görevli memura direnme suçlarından başvurucunun da aralarında bulunduğu 57 şüpheli hakkında ayrı bir soruşturma başlatılmıştır. Cumhuriyet Başsavcılığının 2014/25504 numaralı soruşturma dosyası üzerinden yürütülen soruşturmada ilk iki iddia yönünden yeterli delil bulunmadığı, görevli memura direnme suçundan ise müşteki olarak bir kamu görevlisinin dosya içinde ifadesinin bulunmadığı gerekçesiyle 27/2/2014 tarihinde ek kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiştir. Kararda ayrıca şüphelilerin eylem sonrasında dağılmamaları ve yaralayıcı maddeler atmak suretiyle güvenlik güçlerine karşı koymalarına yönelik fiillerin 6/10/1983 tarihli ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'nun 33. maddesindeki suçun unsurlarından biri olduğu belirtilmiştir. Yukarıda bahsi geçen 2013/96961 numaralı (bkz. § 9) ve 2014/25504 numaralı soruşturmalar bazı kişiler yönünden devam etmiştir. Devam eden süreçte bu iki soruşturma birleştirilmiş ve akabinde İstanbul 33. Asliye Ceza Mahkemesinde dava açılmıştır (Bu dava tüm sanıklar yönünden beraat kararıyla sonuçlanmış, karar kesinleşmiştir.).
11. Cumhuriyet Başsavcılığı Gezi Parkı olaylarıyla ilgili olarak aralarında başvurucunun da olduğu çok sayıda kişi hakkında ise 2014/40852 numaralı dosya üzerinden başka bir soruşturma yürütmüştür. Bu dosyada aralarında başvurucunun da bulunduğu bazı şüpheliler yönünden 18/12/2018 tarihinde tefrik kararı verilmiştir. Bu karar sonrası soruşturma 2018/210299 numaralı dosya üzerinden yürütülmeye başlanmıştır. Bu soruşturma kapsamında, Gezi Parkı olayları olarak bilinen ve ülke geneline yayılan kitlesel gösteriler ile bu gösteriler kapsamında gerçekleştirilen eylemler nedeniyle başvurucunun da aralarında bulunduğu 16 şüpheli hakkında Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ortadan kaldırmaya veya görevini yapmasını engellemeye teşebbüs suçunun yanı sıra çeşitli suçlardan 19/2/2019 tarihli iddianameyle İstanbul 30. Ağır Ceza Mahkemesinde kamu davası açılmıştır.
C. Başvurucu Hakkındaki Bireysel Başvuruya Konu Dava Süreci
12. Başvurucu hakkındaki ceza yargılamasına dayanak teşkil eden 19/2/2019 tarihli iddianame üç bölümden oluşmakta olup ilk bölümde olayların nasıl kurgulandığı ve geliştiği ile ülkede yaşanan kalkışmanın kronolojisine yer verilmiştir. İddianamenin ikinci bölümünde şüphelilerin bu süreçteki eylemleri ile meydana gelen şiddet olaylarındaki etkilerine, son bölümde ise yaşanan şiddet içerikli eylemlerle birlikte bu olaylara ilişkin hukuki değerlendirmelere yer verilmiştir. İddianamenin ilgili kısımları şöyledir:
i. Gezi Parkı olaylarında Occupy Hareketi olarak bilinen ve teorisyenliğini Gen.S.nin (pasif direniş teorisi ve yöntemleri üzerine çalışan Amerikalı siyaset bilimci) yaptığı sivil başkaldırı yönteminin kullanıldığı, söz konusu yöntemlerin OTPOR (Sırbistan'da 1998-2004 yılları arasında faaliyet gösteren, dönemin lideri S.M.nin devrilmesine neden olan sokak hareketlerinin önemli bileşenlerinden bir gençlik hareketi) ve CANVAS (Centre for Applied Nonviolent Action and Strategies/Şiddet İçermeyen Eylem ve Stratejiler Uygulama Merkezi, eski OTPOR liderlerinden S.D. ve S.P. tarafından 2004 yılında kurulan bir sivil toplum örgütü) adı verilen gruplar tarafından Arap dünyasındaki kalkışma hareketleri sırasında uygulandığı ileri sürülmüştür. Geo.S.nin Orta Doğu ve Baltık ülkelerinde gerçekleşen ve özgürlükçü hareket olarak nitelenen halk hareketleri kapsamında OTPOR/CANVAS'a finans desteği sağladığı belirtilmiştir. CANVAS'ın aralarında Türkiye'nin de bulunduğu birçok ülkede faaliyet gösterdiği, OTPOR/CANVAS denetiminde bir halk hareketi için Türkiye'de de nabız yoklandığı belirtilmiştir.
ii. Bu kapsamda 2012 yılı Aralık ayında Orta Doğu Teknik Üniversitesinde başlayan öğrenci eylemleri sırasında Occupy/Turkey adlı hareketin kurulduğu, bu hareketin sosyal medya faaliyetleri yürüttüğü iddia edilmiştir. Occupy/Turkey'den önce 2011 yılında Ayaklan İstanbul/Occupy İstanbul adıyla bir internet sayfası oluşturulduğu, bu harekete üye olan kişilerce çeşitli aralıklarla eylemler düzenlendiği, Gezi eylemleri başlamadan önce M.A.A. gibi bir kısım şüphelinin 2011 yılı içinde Taksim Gezi Parkı'nda çekilmiş eylem video ve görüntülerinin bulunduğu, M.A.A.nın da yer aldığı bu görüntülerde "Ayaklan İstanbul" ibaresinin olduğu, Gezi Parkı'nda eylemde bulunma daveti yapıldığı, bu nedenle 2011 yılında gündem oluşturma çabalarının başladığı ve 2013 yılındaki Gezi olaylarına uygun ortam hazırlandığı ileri sürülmüştür. Gezi Parkı olayları sırasında da Occupy/Turkey hareketinin etkili olduğu, özellikle sosyal medya üzerinden eylem çağrılarında bulunduğu belirtilmiştir. İddianamede yaşanan olayların Arap Baharı ile benzerliği ve Occupy Hareketine ilişkin bilgiler şu şekilde açıklanmıştır:
"Arap Baharı, Arap Dünyasında meydana gelen büyük siyasi sonuçları olan harekettir. 2010 yılında başlayan ve günümüzde de süren, Arap coğrafyasında yaşanan halk hareketlerine verilen ortak addır. Arap Baharı; Arap halklarının demokrasi, özgürlük ve insan hakları taleplerinden ortaya çıkmış; bölgesel, toplumsal bir siyasi ve silahlı bir harekettir. Protestolar, mitingler, gösteriler ve iç çatışmalar yaşanmıştır. Halklar, özgürlük mücadelesi adı altında hükûmetleri resmen devirmiştir. Tunus, Mısır, Libya, Suriye, Bahreyn, Cezayir, Ürdün ve Yemen'de büyük çapta; Moritanya, Suudi Arabistan, Umman, Irak, Lübnan ve Fas'ta küçük çapta olmak üzere tüm Arap Dünyasında baş gösteren mitingler, protestolar, halk ayaklanmaları ve silahlı çatışmalardır. Bu süreçte İslami demokrasi talepleri artmıştır. Birçok siyaset bilimci bu eşi görülmemiş halk hareketini, Arap dünyasında yaşanan en büyük değişim olarak adlandırmaktadır.
Ülkemizde ise bu olayların farklı bir yansıması ve uyarlaması olarak, hakkında iddianame tanzim olunan şüphelilerce İstanbul Taksim Bölgesi Yayalaştırma projesi kapsamında, Taksim Gezi Parkındaki bazı ağaçların 27.05.2013 tarihinde başka yere nakledilmesi bahanesi ile başlayan protesto eylemleri, provokasyonlarla birlikte ülke çapında olaylara ve şiddet içerikli eylemlere ve hükümete yönelik bir kalkışmaya dönüşmüştür. ... 28 Mayıs’ta başlayan Taksim Gezi Parkı protestolarının o tarihte halen devam ettiği, bu zamana kadar 78 ilde 746 gösteri yapıldığı, olaylarda yapılan tespitlerde 280 iş yeri, 259 özel araç, 103 polis otosu, 1 konut, 1 polis merkezi, 5 kamu binası, birisi Cumhuriyet Halk Partisi, 11’i de AK Parti teşkilatlarına ait 12 parti binasında hasar meydana geldiği, çok sayıda mobese kamerası, sinyalizasyon sistemi, aydınlatma direği, otobüs durağı, reklam panosu, trafik levhası, park ve peyzaj düzenlemesi, çöp konteyneri ile polis noktasında önemli zararların meydana geldiği,
Yine açık kaynaklardan yapılan çalışmada; İçişleri Bakanlığınca valiliklerden gelen bilgilere göre hazırlanan hasar tespit raporunda; 58 kamu binası, 68 mobese kamerası, 337 iş yerinin tahrip edildiği, 90 Belediye otobüsü, 214 özel araç, 240 polis aracı ve 45 ambulansın 24 kullanılamaz hale getirildiği, birisi CHP binası olmak üzere 14 parti binasının zarar gördüğü, toplam zararın 140 milyon TL olduğunun açıklandığı görülmüştür. Yaşanan olaylar neticesinde, biri emniyet görevlisi olmak üzere 5 vatandaşımız yaşamını yitirmiş, onlarca emniyet görevlisi ve vatandaş yaralanmıştır.
Olayların hükümete yönelen kalkışma hareketine dönüştürülme süreci ve planının Ekim 2011 tarihinde Wall Street eylemlerinin başladığı dönemde 'Ayaklan İstanbul/Occupy İstanbul' isimli facebook sayfasının oluşturulması ve sayfa üyelerine bu tarihten itibaren çeşitli aralıklarla 'Revolt (Ayaklan) İstanbul' eylemleri düzenlenmesi çağrılarının yapılması ve Kasım 2011 tarihinde de 'Ayaklan İstanbul' ismi ile yayınlanan video ile çağrısı yapılan, bu kapsamda da 2011 Kasım ayında İstanbul-Taksim'de yapılan bir gösteride [M.A.A, A.P.Ö ve H.M.A.nın] Arap Baharının bölgesel olmadığı, küresel olduğu, eninde sonunda ülkemizde de olmasını arzu ettiklerini açıkça dile getirmeleri ile başladığı, devam eden süreçte 27 Mayıs 2013 tarihi ise Gezi parkı olayları olarak adlandırılan kalkışma hareketinin sahada yoğun biçimde başladığı tarih olmuştur. O gün başlayan ve birkaç haftalık süreçte 27 Mayıs 1960 darbesi öncesini hatırlatan gelişmeler yaşanmış, halkın oylarıyla işbaşına gelmiş olan hükûmet tıpkı 27 Mayıs darbesi öncesinde olduğu gibi sokak hareketleriyle baskı altına alınmak ve devrilmek istenmiştir. Olayların başlama nedeni şüphelilerce Taksim Gezi Parkı düzenlemesi ve Topçu Kışlasının ihyası çalışmaları olarak bahane edilmiştir. Ancak ilk polis müdahalesinin ardından olayların inanılmaz bir hızla ve organizasyon çerçevesinde dakikalar içinde çok sayıda şehre yayılması da eylemlerin bir kalkışma gayreti ile planlandığını göstermektedir. Güvenlik güçlerinin bu dönemde tespit ettiği haberleşme trafiği de dikkat çekmiştir. Zello sistemi adı verilen internet tabanlı cep telefonu görüşmeleri, aynı anda çok sayıda ilde patlak veren olayların anlık gelişmediğini, planlı şekilde bir güç tarafından hükümete yönelik işlenen suçlar kapsamında yönlendirildiğini göstermiştir. Kalkışma hareketinin asıl sebebinin Adalet ve Kalkınma Partisinin izlediği iç ve dış politikalar ve ayrıca ülkemizde inşa edilmeye çalışılan büyük alt yapı atılımları ve projeleri olduğu anlaşılmıştır.
Bu süreçte, bazı gruplarca Twitter üzerinde #occupygezi (işgal etmek) ve #DirenGeziParki gibi hashtagler açılarak 'GEZİ PARKI' simgeleştirilmiş ve ısrarla 'direniş, ayaklanma vb.' çağrılar ile anılır hale getirilmiştir. Günümüzde meydana gelen bu olayları ve terörün yeniden tırmandırılmasını da değerlendirdiğimizde, yapılan bu eylemlerin hiç birinin tesadüfi olmadığı ve dış destekli, Türkiye Cumhuriyeti Devletine diz çöktürme operasyonu olduğu çok açık ve net olarak gözükmektedir. Bu kapsamdaki olaylar ile ilgili olarak Cumhuriyet Başsavcılığımızca yapılan soruşturmada;
Soruşturma kapsamında elde edilen deliller ve ülke çapında meydana gelen olaylara genel olarak bakıldığında; söz konusu eylemlerin gelişi güzel ortaya çıkmadığı, bir organizasyon dahilinde, sistemli ve planlı olarak yürütüldüğü, görünürde demokratik hak ve masum protesto gösterileri şeklinde lanse edilmesine rağmen, asıl amacın; yurt genelinde kaos ve kargaşa ortamı meydana getirilmesi ve bu şekilde, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini ortadan kaldırmaya veya görevini yapmasını engelleme ve Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetine karşı silahlı kalkışmanın amaçlandığı anlaşılmıştır.
...
Gezi Parkı kalkışmasında; 'OCCUPY (İŞGAL)' hareketi olarak bilinen teorisyenliğini [Gen.S.nin] yaptığı sözde 'Sivil Başkaldırı' yönteminin kullanıldığı görülmüş, 'Sivil Başkaldırı' yönteminin uygulamasında ise OTPOR (Direniş) adlı örgütün uluslararası eylem eğitimleri veren birimi CANVAS'nin ön planda olduğu anlaşılmış, finansörünün de [Geo.S.nin] olduğu basında yer almıştır. [Gen.S.nin] yazdığı 'Diktatörlükten Demokrasiye' isimli kitapta yer alan (198) maddelik eylem faaliyetlerinin, Türkiye’de yapılan GEZİ EYLEMLERİ (KALKIŞMASI) kapsamında birebir uygulandığı tespit edilmiştir.
OTPOR örgütünün sembolü olan 'Havaya Kaldırılmış Yumruk' ambleminin eylemlerde yoğun bir şekilde göze çarptığı ve sosyal medya araçlarının kitleleri harekete geçirmek için etkin bir şekilde kullanıldığı görülmüştür. Halk ayaklanmaları neticesi devrimlerin gerçekleştirildiği eski Doğu Bloku ülkeleri ve Arap ülkelerinde yaşanan süreçlerle ülkemizde yaşanan Gezi Parkı Eylemleri (Kalkışması) sürecinin birebir örtüşmesi, ülkemizde yaşanan olayların da uluslararası destekli yapılanmalar tarafından düzenlendiğini göstermiştir.
Eski Doğu Bloku ülkeleri ve Arap ülkelerinde yaşanan halk ayaklanmalarında uluslararası finans spekülatörü olarak tanınan [Geo.S.nin] önemli bir aktör olduğu, bu ülkelerde yaşanan devrim süreçlerine [Geo.S.nin] çok büyük finansal destek sağladığı basına da yansımıştır. [Geo.S.nin] kurduğu, dünya çapında faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşu OPEN SOCİETY INSTITUTE'nin Türkiye’de [A.T.] Vakfı bünyesinde faaliyetlerini devam ettirdiği bilinmektedir. [Geo.S.nin] GEZİ Kalkışması sürecine etkisi gerek basında gerekse siyasi ve akademik çevrelerde çokça konuşulmuş, bu nedenle [A.T.] Enstitüsü kurucusu [Geo.S.nin] ayaklanmaların yaşandığı diğer ülkelerde olduğu gibi ülkemizde yaşanan Gezi Kalkışması sürecinde de etkin olduğu anlaşılmıştır.
..."
iii. Gezi Parkı olaylarında ön plana çıkan şahıslar ile OTPOR/CANVAS eğitmenleri arasında irtibat olduğu ifade edilmiştir. Bu bağlamda OTPOR yöneticilerden I.M.nin 18-21 Haziran 2012 tarihlerinde Türkiye'ye geldikten sonra 7-15 Temmuz 2012 tarihlerinde Mısır'a gittiği, aynı tarihlerde Gezi olaylarında ön planda bulunan M.A.A.nın ve bu şahısla birlikte hareket eden A.P.A., D.A., H.M.A. ve M.O.E.nin I.M.den halk ayaklanmasıyla ilgili olarak eğitim almak üzere Mısır'da bulundukları ileri sürülmüştür. Aynı zaman dilimi içinde M.O.K.nın da -yaklaşık yirmi beş günlük süreçte- Gezi olaylarının koordine edilmesi maksadıyla Belçika, Almanya ve ABD'ye gittiği vurgulanmıştır. M.O.K.nın daha sonraki süreçte de Fransa, Belçika, Ermenistan, Macaristan ve Fas'a gittiği iddia edilmiştir.
iv. İddianameye göre M.A.A. ve birlikte hareket ettiği A.P.A., D.A., H.M.A. ve M.O.E. Mısır'dan Türkiye'ye döndükten hemen sonra (30/7/2012 tarihinde) “Mi Minör” isimli bir tiyatro oyununun provaları başlamıştır. Şüphelilerden H.M.A.nın yazdığı ve M.A.A.nın yönetmenliğini yaptığı oyunda izleyici sosyal medya aracılığı ile temsilî ülkenin başkanına karşı ayaklanmaya teşvik edilmektedir (Oyunda Pinima adlı bir ülke ve bu ülkenin başında zalim bir diktatör bulunmaktadır. Diktatörün itici demokrasi konuşmaları, tutuklamalar, adam öldürmeler, susturmalar, bağrışmalar halkın canını sıkar ve halk, başkana karşı ayaklanır. Bu esnada seyirciler tarafından akıllı telefonlar aktif olarak kullanılır ve sosyal medyada izleyiciler başkan aleyhine mesajlar yazarak isyan ederler.). Bu oyun ile Gezi olaylarının provasının yapıldığı iddia edilmiştir.
v. Gen.S.nin belirlediği ve OTPOR/CANVAS hareketinin uygulandığı 198 şiddetsiz protesto ve ikna yönteminin Gezi olayları sırasındaki eylemlerle bire bir eşleştiği iddia edilmiştir. Geo.S.nin finanse ettiği OTPOR'un da bu olaylarda ön planda yer aldığı, M.O.K.nın da Geo.S.nin Türkiye'deki bağlantısı ve A.T. Vakfı üzerinden para aktardığı kişi olduğu ifade edilmiştir. OCCUPYTURKEY ve AYAKLAN İSTANBUL faaliyetleri iddianamede aşağıdaki şekilde anlatılmıştır.
"Kalkışmanın başladığı ilk tarihlerde gösteri grubunun önünde polisle tartışan bazı kişilerin taktığı kasklarda ve giydikleri tişörtlerde #OCCUPYTURKEY yazısı yer almaktadır. Gösterilerin temel olarak örgütlendiği alan olan Twitter‘da en çok kullanılan etiketlerden birisi #occupyturkey’dir. Söz konusu hashtag 28 Mayıs 2013 günü başlatılmış ve hashtag’in altında toplam 500.000 civarında Twit atılmıştır. Türkiye ve dünya gündemi Twitter listesinde ise günler boyunca en üstte #DirenGeziParkı hashtag’i bulunmaktadır.
Facebook'ta ise #OccupyTurkey adlı sayfa, bu kalkışma hakkında en hızlı bilgilerin paylaşıldığı, güncel gelişmelerin aktarıldığı sayfa olmuştur. Kalkışmanın gidişatının yönlendirildiği sayfaya bir iki gün içerisinde on binlerce üye kaydolmuştur.
Gezi kalkışmasının, başından itibaren en etkili bir parçası olan 'OccupyTurkey' sayfasının tam adresine bakıldığında; facebook.com/DirenAnadolu ibaresi karşımıza çıkmaktadır. Görüldüğü üzere sayfa Aralık 2012'de kurulduğunda 'DirenAnadolu' bağlantı adını seçerken, livestream adlı video-yayın sitesindeki hesaplarının adı da 'revoltistanbul'dur. 'Revolt' İngilizce; 'ayaklan' veya 'diren' demektir. Yani sayfa ilk kurulduğunda "diren" sözü belirlenmiştir. Türkiye'de ve dış dünyada en çok kullanılan #DirenGeziParkı" hashtag’i de buradan çıkmıştır.
'Occupy Turkey' sayfası, ODTÜ'de 18 Aralık 2012 tarihinde başlayan ve günlerce süren öğrenci eylemleri sırasında kurulmuştur. Kamuoyunu günlerce meşgul eden ve polisin uygulamalarının Gezi kalkışmasında da olduğu gibi tartışma konusu yapıldığı o tarihteki paylaşımlara bakıldığında söz konusu grubun ODTÜ'ye destek eylemlerine de yön vermeye çalıştığı gözlenmiştir. Grubun ODTÜ olaylarına karşı gelişen tepkilerle de bir halk hareketi oluşturmayı düşündükleri ve sayfayı o dönemde açtıkları değerlendirilmiştir. Kısaca ülkemizde 2012 yılı içerisinde OTPOR/CANVAS denetiminde, şüphelilerin oluşturduğu kolektif yapı tarafından bir halk hareketi için defalarca nabız yoklanmıştır. [Occupy Turkey’in 15 Mayıs 2013 tarihli eylem çağrısı görüntüsüne yer verilmiştir.] Aslında 'OccupyTurkey' facebook sayfası Aralık 2012 tarihinde kurulmadan çok önce, Wall Street eylemlerinin başladığı dönemde ülkemizde Ekim 2011’de "Ayaklan İstanbul/Occupy İstanbul" adıyla başka bir sayfa daha oluşturulmuştur. Sayfa üyeleri bu tarihten itibaren çeşitli aralıklarla 'Revolt (Ayaklan) İstanbul' eylemleri düzenlemişlerdir. [Occupy İstanbul’un 29 Mayıs 2011 tarihli eylem çağrısına yer verilmiştir.]. OTPOR/CANVAS’ın ülkemizde uygulamayı planladığı senaryonun aktörleri genel olarak kamuoyunda muhalif kimlikleri ile tanınan sanatçılar, reklamcılar, ajans sahipleri çalışanları ile sosyal medya ve bilişim uzmanlarıdır. Söz konusu şahısların Otpor lideri [İ.M.] isimli ve Sırp uyruklu şahsın öncülük ettiği bir grup tarafından eğitildiği, kalkışma öncesinde farklı mecralarda çeşitli oyun, etkinlik ve eylemlerle prova yaptıkları ve Gezi kalkışmasının ilk gününden itibaren meydanlarda ve sosyal medyada en önde oldukları görülmüştür.
Ülkemizde gerçekleşen kalkışmada ön plana çıkan şahıslar ile farklı ülkelerde meydana gelen olayları organize ettikleri bilinen OTPOR/CANVAS eğitmenleri arasında irtibat olduğu tespit edilmiş olup, bu bağlamda; OTPOR yöneticilerden [İ.M.in], 18-21 Haziran 2012 tarihleri arasında ülkemizde bulunduğu, devam eden süreçte şahsın Mısır ülkesinde olduğu sırada Gezi Parkı Eylemlerinde ön planda bulunan [M.A.A.] ve birlikte hareket ettiği şahısların 07-15 Temmuz 2012 tarihleri arasında Mısır’ın başkenti Kahire’de bulundukları anlaşılmıştır. Aynı zaman dilimi içerisinde [A.T.] Vakfı yönetim kurulu üyesi olan [M.O.K.nın] da yaklaşık 25 günlük süreç içerisinde önce Belçika ardından Almanya ülkesine ardından da Amerika Birleşik Devletlerinde ve sonrasında da yeniden Almanya ülkesinde olduğu tespit edilmiştir.
Dolayısıyla şahısların Kahire'de bulundukları bu dönemde OTPOR yöneticisi [İ.M.den] halk ayaklanması ile ilgili eğitim aldıkları, yine [M.O.K.nın] ise bahsi geçen seyahatleri ile kalkışma hareketinin bir başka ayağının koordinesi maksadıyla Belçika, Almanya ve Amerika Birleşik Devletlerinde bulunduğu tespit edilmiştir.
..."
vi. İddianamede 16 şüphelinin hiyerarşik ve iş bölümüne dayanan ama çok sıkı olmayan bir ilişki içinde bulunduğu, Gezi Parkı eylemlerini toplumsal eylem ve kaosa dönüştürülmek istenen olaylar sürecinin başlangıç noktası olarak belirlediği ve bu doğrultuda çalıştığı ileri sürülmüştür. Profesyonel eylemci yetiştirmek amacıyla gizli ve açık toplantılar düzenledikleri, eğitim çalışmaları yürüttükleri, sosyal etkinlikler düzenledikleri, Avrupa kurumlarında görev yapan kişilerle görüşerek Gezi eylemleri lehine kamuoyu oluşturma çabasına giriştikleri iddia edilmiştir.
vii. Başvurucunun TMMOB Şehir Plancıları Odası İstanbul Şubesi Yönetim Kurulu Başkanlığı ve Yönetim Kurulu üyeliği görevlerinde bulunduğu, ayrıca Taksim Dayanışmasının sözcülerinden biri olduğu, M.O.K., H.H.G. ve A.M.Y. ile irtibatlı olduğu belirtilmiştir. Başvurucunun aşağıda belirtilen dosyanın diğer sanıkları olan kişilerle belirtilen tarihler arasında iletişim kurduğu tespit edilmiştir. Bu kapsamda A.M.Y. ile 25/1/2011-10/6/2013 tarihleri arasında beş, Ç.M.U. ile 12/6/2013-28/6/2013 tarihleri arasında yirmi iki, H.H.G. ile 26/6/2013-29/6/2013 tarihleri arasında beş, M.A.A. ile 4/6/2013-7/6/2013 tarihleri arasında altı, M.O.K. ile 10/6/2013-11/6/2013 tarihleri arasında dört, Ş.C.A. ile 2/6/2013-27/6/2013 tarihleri arasında on yedi arama ve aranma kaydı bulunduğu belirtilmiştir. Bu kayıtlara dayanılarak başvurucunun Gezi Parkı olaylarının başladığı 28/5/2013 tarihinden önce diğer şüphelilerle irtibat kurduğu ve birlikte çeşitli faaliyetlerde bulunduğu ileri sürülmüştür.
viii. Öte yandan soruşturma belgelerinde, M.O.K.nın yönlendirmesiyle H.H.G. ve Y.A.nın "Gezi Parkı eylemlerini derinleştirmek, yaygınlaştırmak ve profesyonel eylemci yetiştirmek" amacıyla çeşitli çalışma gruplarında yer aldıkları ve Gezi olayları sonrası oluşan toplumsal hareketliliği amaçları doğrultusunda yönlendirme gayesiyle İstanbul ve Türkiye genelinde düzenlenen forumlara katıldıkları belirtilmiştir. Bununla birlikte Taksim semtinde yer alan "Garaj İstanbul" adlı mekânda farklı tarihlerde düzenlenen forum ve toplantılara Taksim Dayanışması üyeleri olan başvurucu ve Ş.C.A.nın da katıldığı, Taksim Dayanışmasının forumların tek çatı altında toplanmasına yönelik koordinasyon çalışmaları yaptığı [bu konudaki Yargıtay değerlendirmesi için bkz. § 24/iii, (1)], alınan kararların Taksim Dayanışmasına ait sosyal medya hesaplarından paylaşıldığı, bu kapsamda başvurucunun A.B.A.dan sosyal medya hesabının şifresini istediğine dair bir telefon görüşmesinin [bu konudaki Yargıtay değerlendirmesi için bkz. § 24/iii, (4)] mevcut olduğu belirtilmiştir.
ix. Ayrıca başvurucunun Taksim Dayanışmasının yönetim toplantılarına katıldığı, Gezi Parkı eylemlerinde aktif görev aldığı, basın açıklamaları yaptığı ve şahsına ait sosyal medya hesabı üzerinden eylemlere katılım çağrısı içeren, provokatif nitelikte olduğu iddia edilen paylaşımlarda bulunduğu iddia edilmiştir.
x. İddianameye konu teknik takip çalışmalarında başvurucu hakkında bazı tespitlerde bulunulmuştur. Bu tespitler ve bazı tespitlere konu basın açıklamaları şöyledir.
- 5/7/2013 tarihinde başvurucunun bir şahısla birlikte saat 15.25 sıralarında Beşiktaş ilçesindeki ofisinin bulunduğu binaya girdikleri, akabinde saat 19.11 sıralarında Fransız bir gazetecinin yanındaki iki şahısla birlikte başvurucunun ofisinin bulunduğu binaya girdikleri tespit edilmiştir.
- 6/7/2013 tarihinde İstiklal Caddesi civarında başvurucu ile Ş.C.A.nın Taksim Dayanışması pankartı taşıyan ve polis önünde slogan atan bir grubun yanında basın açıklaması yapan kişilerle birlikte bulunduğu tespit edilmiştir. Başvurucu aynı zamanda 6/7/2013 tarihinde basın açıklaması da yapmıştır. Açıklamanın içeriği şöyledir:
"Gezi Parkı, park olarak kalmalıdır. Taksim Gezi Parkı’na Top[ç]u Kışlası adı altında ya da başka herhangi bir yapılaşma olmayacağını, projenin iptal edildiğine dair resmî bir açıklama yapılmasını, Atatürk Kültür Merkezinin yıkılmasıyla ilgili girişimlerin durdurulmasını, Taksim Gezi Parkı’ndaki yıkıma karşı direnişten başlayarak halkın en temel demokratik hak kullanımını engelleyen, şiddetle bastırma emrini veren, bu emri uygulatan ve uygulayan, binlerce insanın yaralanmasına, yurttaşlarımızın ölmesine neden olan sorumlular, başta İstanbul, Ankara, Hatay valileri ve Emniyet müdürleri olmak üzere tüm sorumluların görevden alınmasını, gaz bombası ve benzeri materyallerin kullanımının yasaklanmasını, ülkenin dört bir yanında direnişe katıldığı için gözaltına alınan yurttaşlarımızın derhâl serbest bırakılmasını, haklarında hiçbir soruşturma açılmayacağına ilişkin açıklama yapılmasını, 1 Mayıs alanı olan Taksim ve Kızılay başta olmak üzere Türkiye’deki tüm meydanlarda, kamusal alanlarda toplantı, gösteri, eylem yasaklarına ve fiilî engellemelere son verilmesini, ifade özgürlüğünün önündeki engellerin kaldırılmasını talep ediyoruz."
- 31/8/2013 tarihinde İzmir Aliağa'da düzenlenen Barış ve Emek Şenlikleri kapsamında başvurucunun Ş.C.A. ile birlikte etkinliğe katılarak konuşma yaptığı belirtilmiştir.
- Başvurucu, ayrıca 16/11/2013 tarihinde B.E.nin babası ve avukatının açıklamaları akabinde basın açıklaması yapmıştır. Açıklamanın içeriği şöyledir:
"Merhabalar arkadaşlar, bugün [B.] için buradayız ve [B.] için adalet istiyoruz. Taksim Dayanışması olarak, hepinizin bildiği gibi, kaybettiğimiz yedi canımız ve şu anda hastanede yatmakta olan [B.] için ve bunların sorumlularının yargılanması için bizler mücadele etmeye devam edeceğiz. Bizler bugüne kadar Taksim’de ve tüm Türkiye’de her zaman barışçıl, hoşgörü içindeki gösterilerimizde şiddet gördük ve şiddetle karşılaştık. Şu anda bunun sonuçlarını yaşıyoruz. Bir arkadaşımız şu anda eminiz ki bizi oradan görerek ve buradaki sesimizi duyarak bizim yanımıza gelmek istiyor ama bunun için adalet istiyoruz. Özellikle sorumlular hakkında, az önce avukat arkadaşımızın açıkladığı gibi, tüm sorumluların yargılanmasını bekliyoruz. Taksim Dayanışması’nın talepleri hâlâ karşılanmadı. Bu taleplerin takipçisi olduğumuzu ve kaybettiğimiz arkadaşlarımızın, hâlâ yaralı olan arkadaşlarımızın yanımıza dönmesi için çaba sarf edeceğimizi ve sorumluların bir an önce yargılanması için her türlü yolu deneyeceğimizi buradan tekrar ifade etmek istiyorum."
- Başvurucu, ulusal bir haber kanalında yayımlanan tarihi belli olmayan bir basın açıklaması yapmıştır. Açıklamanın iç
İlgili Hukuk Alanı
Tüm Ceza Muhakemesi Hukuku Kararları ›
İlgili Sayfalar
Ceza Yargılamasında Adil Yargılanma Güvenceleri
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu
Karar Türü
Bireysel Başvuru
İlgili Hukuk Dalı
Ceza Muhakemesi Hukuku
Başvuru No
2023/98215
Karar Tarihi
31 Temmuz 2025
Oy Durumu
Oyçokluğu
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları