top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  CEZA HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL TALEBİNİN REDDİ

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Güveni Kötüye Kullanma Mahkûmiyetinin Hekimliğe Etkisi

 

2024/195 E., 2025/85 K. · 27 Mart 2025

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Güveni kötüye kullanma suçundan hapis cezasına mahkûm olan hekimin özel muayenehane açma talebinin reddi üzerine meslek engeli Anayasa Mahkemesine taşındı. Mahkeme, yasaklanmış hakların geri verilmesi yolunu gözeterek engeli ölçülü buldu ve itirazı oyçokluğuyla reddetti. Çoğunluk, infazın tamamlanmasından sonra üç yıl geçmesi, yeni suç işlenmemesi ve iyi hâl konusunda mahkemede kanaat oluşması koşullarını birlikte değerlendirdi. Karşıoylarda ise bu yolun takdire bağlı olması ve çalışma özgürlüğüne getirilen sınırlama eleştirildi.

 

Hukuki İlke

 

Çoğunluk, güveni kötüye kullanma suçundan hapis cezasına mahkûmiyet nedeniyle doğan hekimlik engelini, Adli Sicil Kanunu’nun 13/A maddesindeki yasaklanmış hakların geri verilmesi imkânıyla birlikte değerlendirdi. İnfaz sonrası süreye ek olarak yeni suç işlememe ve iyi hâl koşulları da bu değerlendirmeye dahildir.

 

Sonuç

 

1219 sayılı Kanun’un 28. maddesinin birinci fıkrasındaki “güveni kötüye kullanma” ibaresine yönelik itiraz, altı üyenin karşıoyuyla oyçokluğuyla reddedildi.

 

Kararın Kapsamı

 

Karar, güveni kötüye kullanma suçundan hapis cezasına mahkûmiyetin hekimliğe etkisini incelemektedir. Yasaklanmış hakların geri verilmesinde süre, yeni suç işlememe ve iyi hâl koşulları ilgili mahkeme tarafından değerlendirilir. Karşıoy gerekçeleri resmî tam metinde yer almaktadır.

 

İlgili Mevzuat

 

  • 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun — m. 28/1
    İtiraz konusu hüküm

  • 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu — m. 13/A
    Kararda değerlendirilen hüküm

  • 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — m. 53, 155
    Kararda değerlendirilen hüküm

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 48, 49
    Anayasal denetim ölçütü

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2024/195

Karar Sayısı : 2025/85

Karar Tarihi : 27/3/2025

R.G.Tarih-Sayı : 16/7/2025-32957

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Antalya 3. İdare

Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 11/4/1928 tarihli ve 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının

Tarzı İcrasına Dair Kanun’un 23/1/2008 tarihli ve 5728 sayılı Kanun’un 25.

maddesiyle değiştirilen 28. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “…güveni

kötüye kullanma,…” ibaresinin Anayasa’nın 2., 13., 20. ve 49. maddelerine

aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY: Özel muayenehane açma talebinin reddine yönelik işlemin

iptali talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu

kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ

A. İptali İstenen Kanun Hükmü

Kanun’un itiraz konusu

kuralın da yer aldığı 28. maddesi şöyledir:

“Madde 28 – (Değişik:

23/1/2008-5728/25 md.)

Hekimlik mesleğinin icrası için; Türk Ceza Kanununun 53

üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan

dolayı beş yıl veya daha fazla süreyle ya da devletin güvenliğine karşı suçlar,

Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, (…) zimmet,

irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye

kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat

karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık

suçlarından hapis cezasına mahkûm olmamak gerekir.

İcrayı sanat etmesine mani ve gayrıkabili şifa bir marazı

aklı ile malul olduğu bilmuayene tebeyyün eden tabipler, Sağlık Bakanlığının

teklifi ve Sağlık Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulu kararıyla icrayı sanattan

menolunur ve diplomaları geri alınır.

(Ek fıkra: 15/8/2017-KHK-694/5 md.; Aynen kabul:

1/2/2018-7078/5 md.) (İptal fıkra: Anayasa Mahkemesinin 27/12/2023 tarihli ve

E: 2018/95, K: 2023/221 sayılı Kararı ile)”

B. İlgili Görülen Kanun Hükmü

25/5/2005 tarihli ve 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun

13/A maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“(1) 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu dışındaki

kanunların belli bir suçtan dolayı veya belli bir cezaya mahkûmiyete bağladığı

hak yoksunluklarının giderilebilmesi için, yasaklanmış hakların geri verilmesi

yoluna gidilebilir. Bunun için; Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinin beşinci

ve altıncı fıkraları saklı kalmak kaydıyla,

a) Mahkûm olunan cezanın infazının tamamlandığı tarihten

itibaren üç yıllık bir sürenin geçmiş olması,

b) Kişinin bu süre zarfında yeni bir suç işlememiş olması

ve hayatını iyi halli olarak sürdürdüğü hususunda mahkemede bir kanaat

oluşması,

gerekir.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi

İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI,

Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız

SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE, Yılmaz

AKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI’nın katılımlarıyla 4/12/2024 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik

bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

2.

Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Muhammed Nuri ÖZGÜR tarafından hazırlanan

işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgili görülen kanun hükümleri,

dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer

yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. Anlam ve Kapsam

3. 1219 sayılı

Kanun’da hekimlik mesleğinin icrası için gerekli şartlar düzenlenmiştir. Bu

kapsamda anılan Kanun’un 28. maddesinin birinci fıkrasında hekimlik mesleğinin

icrası için; 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 53.

maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan

dolayı beş yıl veya daha fazla süreyle ya da devletin güvenliğine karşı suçlar,

anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet,

hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas,

ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan

mal varlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından hapis cezasına

mahkûm olmamak gerektiği hükme bağlanmıştır. Söz konusu fıkrada yer alan “…güveni

kötüye kullanma, …” ibaresi itiraz konusu kuralı oluşturmaktadır. Dolayısıyla

kural uyarınca güveni kötüye kullanma suçundan hapis cezasına mahkûm olanlar, anılan

Kanun’un 53. maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile hekimlik mesleğini

icra edemeyeceklerdir.

4. Güveni kötüye kullanma suçu Kanun’un “Özel Hükümler”

başlıklı İkinci Kitabı’nın “Kişilere Karşı Suçlar” başlığını taşıyan

İkinci Kısmı’nın Onuncu Bölümü’nde yer alan 155. maddesinde düzenlenmiştir. Söz

konusu maddede suça konu fiil, başkasına ait olup da muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere

zilyetliği kendisine devredilmiş olan mal üzerinde kişinin kendisinin veya

başkasının yararına olarak zilyetliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunması

veya bu devir olgusunu inkâr etmesi olarak tanımlanmıştır.

5. Anılan maddenin gerekçesinde de belirtildiği gibi suçun

oluşması için öncelikle taraflar arasında geçerli bir sözleşme ilişkisinin

bulunması gerekmektedir. Suçla korunan hukuki değer mülkiyet hakkının yanı sıra

taraflar arasındaki güven ilişkisidir. Söz konusu güven ilişkisinin korunması ile

toplumsal hayatta kişiler arasındaki güven duygusunun da korunması

amaçlanmaktadır. Böylelikle güveni kötüye kullanma suçuyla eşya üzerinde mevcut sözleşme ilişkisiyle bağdaşmayan

kasıtlı tasarruflar cezai yaptırım altına alınmıştır.

6. Kanun’un 53. maddesinde ise kasten işlenen bir suçtan dolayı hapis cezasına

mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak mahkûm olunan hapis cezasının infazının tamamlanmasına

kadar kişinin belli haklardan yoksun bırakılmasına ilişkin düzenlemelere yer

verilmiştir. Anılan madde uyarınca belli bir

suçtan mahkûmiyet halinde kişilerin süresiz olarak hak yoksunluğuna

uğramalarının mümkün olmadığı anlaşılmaktadır.

7. Bu itibarla güveni kötüye kullanma suçundan hapis

cezasına mahkûm olanlar hakkında söz konusu madde uyarınca hapis cezasının

infazı tamamlanıncaya kadar hak yoksunluğu uygulanacaktır. Kuralda ise bu

suçtan mahkûm olanların hekimlik mesleğinin icrasından herhangi bir süre sınırı

olmaksızın yoksun bırakılmaları öngörülmektedir.

B. İtirazın

Gerekçesi

8. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralla güveni kötüye kullanma suçu da

dâhil belli suçlardan ya da beş yıldan fazla hapis cezasına mahkûm olanların

süre sınırı olmaksızın özel ve kamu ayrımı yapılmadan hekimlik mesleğini

süresiz olarak icra edememelerinin öngörülmesinin meşru amaç ile hekimin hak ve

menfaatleri arasında bulunması gereken adil dengeyi ortadan kaldırdığı, bu

suretle çalışma hakkına ve kişilerin özel hayatına yapılan sınırlamanın ölçüsüz

hâle geldiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 13., 20. ve 49. maddelerine

aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

C. Anayasa’ya

Aykırılık Sorunu

9. 30/3/2011 tarihli

ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında

Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 48.

maddesi yönünden de incelenmiştir.

10. Anayasa Mahkemesinin 23/7/2024 tarihli ve E.2023/80,

K.2024/142 sayılı kararında 1219 sayılı Kanun’un 28. maddesinin birinci

fıkrasında yer alan “…Anayasal düzene ve

bu düzenin işleyişine karşı suçlar…”

ibaresi incelenmiş ve söz konusu ibarenin Anayasa’nın

13., 48. ve 49. maddelerine aykırı olmadığına karar verilmiştir.

11. Anılan kararda ilk olarak özel sağlık kuruluşları

veya serbest olarak hekimlik mesleğini icra edecek kişilerde anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan mahkûm

olmamak şartının aranması suretiyle Anayasa’nın 48. ve 49. maddelerinde güvence

altına alınan çalışma hakkı ve özgürlüğüne sınırlama getirildiği belirtilmiştir. Bu tespitin ardından temel hak ve özgürlüklere sınırlama getiren söz konusu

ibare; Anayasa’nın 13. maddesi gereğince sınırlamanın kanunla yapılması,

Anayasa’da öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması şartlarını

taşıyıp taşımadığı hususları yönünden değerlendirilmiştir (AYM, E.2023/80,

K.2024/142, 23/7/2024, §§ 18-36).

12. Kararda söz konusu ibarenin yer

aldığı fıkrada hangi suçların hekimlik mesleğinin icrasına engel olduğunun açıkça

belirtildiği, anayasal düzene ve bu düzenin

işleyişine karşı suçların ise 5237 sayılı Kanun’da düzenlendiği gözetildiğinde ibarenin belirli,

ulaşılabilir ve öngörülebilir nitelikte olduğu ve bu yönüyle kanunilik şartını

taşıdığı belirtilmiştir (AYM, E.2023/80,

K.2024/142, 23/7/2024, § 22).

13. Kararda anılan ibare meşru amaç yönünden de

değerlendirilmiş, kamu hizmeti niteliğindeki

hekimlik mesleğinin sağlık hizmeti içindeki rolü ve önemi gözetildiğinde mesleğin

onur ve itibarının korunması için bazı suçlardan mahkûm olanların mesleği icra etmekten men edilmelerinin

kamu yararı amacı taşıdığı ve bu yönüyle ibareyle

getirilen sınırlamanın anayasal anlamda meşru amacının bulunduğu ifade

edilmiştir (AYM, E.2023/80, K.2024/142,

23/7/2024, § 24).

14. Ölçülülük incelemesiyle ilgili olarak kararda

öncelikle hekimlik mesleğinin, yer ve zaman sınırlaması

olmaksızın toplum yararına hizmet etmeyi gerektiren, insan yaşamının

korunmasını amaç edinen bir nitelik taşıması itibarıyla hekimlerin tabi olması

gereken kanuni ve etik sınırların diğer pek çok meslekten daha ayrıntılı ve

katı şekilde düzenlenmesinin olağan olduğu, ibarede hekimlik mesleğinin icrası için sınırlı

sayıda yer verilen bir kısım suçtan mahkûm olmama şartının getirildiği

vurgulanarak ibarenin hekimlik mesleğinin

onur ve itibarının korunması amacına ulaşma bakımından elverişli olduğu

belirtilmiştir (AYM, E.2023/80, K.2024/142,

23/7/2024, § 26).

15. Kararda ayrıca ibarede

hekimlik mesleğinin icrasına engel olduğu belirtilen suçların niteliği

gözetildiğinde, bunları

işleyenlerin hekimlik mesleğinin icrasından yasaklanmasının kanun koyucunun

takdir yetkisi kapsamında öngörebileceği bir tedbir olduğu ifade edilerek ibarenin hekimlik mesleğinin onurunun korunmasına yönelik

amacın gerçekleştirilmesi bakımından gerekli olduğu sonucuna ulaşılmıştır (AYM, E.2023/80, K.2024/142, 23/7/2024, § 27).

16. Kararda son olarak sınırlamanın

orantılı olup olmadığı değerlendirilmiştir. Bu kapsamda 5352 sayılı Kanun’un 13/A maddesinde yasaklanmış hakların

geri verilmesi kurumunun düzenlendiği, anılan madde uyarınca yasaklanmış hakların geri verilebilmesi

için 5237 sayılı Kanun’un 53. maddesinin (5) ve (6) numaralı fıkraları saklı

kalmak kaydıyla, mahkûm olunan cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren

üç yıllık bir sürenin geçmiş olması, kişinin infazın tamamlanmasından itibaren

üç yıllık süre içerisinde yeni bir suç işlememesi ve hayatını iyi hâlli olarak

sürdürdüğü hususunda mahkemede bir kanaatin oluşması gerektiğinin belirtildiği,

maddede aranan koşulların gerçekleşmesi

hâlinde verilecek yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı uyarınca anayasal

düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan mahkûm olanların hekimlik

mesleğini icra etmelerinin önünde herhangi bir engel bulunmadığı

belirtilmiştir. Nitekim

kararda bu sonuca ulaşılırken 5352 sayılı Kanun’un 13/A maddesinin “5237 sa­yı­lı

Ka­nu­n dı­şın­da­ki çe­şit­li ka­nun­lar­da­ki ka­sıt­lı bir suç­tan do­la­yı

be­lir­li sü­rey­le ha­pis ce­za­sı­na ve­ya bel­li suç­lar­dan do­la­yı bir ce­za­ya

mah­kûm olan ki­şi­le­rin sü­re­siz ola­rak kul­lan­mak­tan ya­sak­lan­dık­la­rı

hak­la­rı tek­rar kul­la­na­bil­me­le­ri­ne imkân ta­nı­yan bir dü­zen­le­me ya­pıl­ma­sı­na

ih­ti­yaç du­yulduğu” şeklindeki gerekçesine vurgu yapılmıştır (AYM, E.2023/80, K.2024/142, 23/7/2024, § 29).

17. Kararda ayrıca yasaklanmış hakların geri verilebilmesi için mahkûm olunan

cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık bir sürenin geçmiş

olması, kişinin infazın tamamlanmasından itibaren üç yıllık süre içerisinde

yeni bir suç işlememesi ve hayatını iyi hâlli olarak sürdürdüğü hususunda

mahkemede bir kanaatin oluşması şartlarının kişiye aşırı külfet yükleyip

yüklemediği değerlendirilmiştir.

18. Bu kapsamda yasaklanmış hakların geri verilebilmesi

için infazın tamamlanmasından itibaren geçmesi gereken üç yıllık süre şartıyla özel sağlık kuruluşları bünyesinde veya

serbest olarak hekimlik mesleğinin icrasının

süresiz olarak sınırlanmadığı, bu üç yıllık sürenin hekimlik mesleğinin

niteliği gözetildiğinde makul ve orantılı olduğu, üç yıllık süre içerisinde

yeni bir suç işlememe ve bu sürenin iyi hâlli olarak sürdürüldüğü hususunda

mahkemede kanaatin oluşmasında bu süreçte yeni bir suçun işlenmemesinin etkili

olduğu, bu yönüyle hâkime bu konuda sınırsız bir takdir yetkisinin verilmediği,

dolayısıyla anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçların niteliği,

toplumda oluşturduğu etki düşünüldüğünde, yasaklanmış hakların geri verilmesi

şartlarının, hekimlik mesleğinin icrası için anayasal düzene ve bu düzenin

işleyişine karşı suçlardan mahkûm olanlara aşırı bir külfet yüklemediği

sonucuna ulaşılmıştır ( AYM, E.2023/80,

K.2024/142, 23/7/2024, §§ 30-35).

19. Söz konusu kararda

Anayasa’nın 13. maddesi kapsamında kanunilik, meşru amaç ve ölçülülük ilkesinin

alt ilkelerinden elverişlilik ve gereklilik bakımından belirtilen gerekçeler, Anayasa’nın 48. ve 49. maddelerinde güvence altına alınan

çalışma hakkı ve özgürlüğüne sınırlama getiren

bu kural yönünden de geçerlidir. Bununla birlikte güveni kötüye kullanma suçundan

hapis cezasına mahkûm olanlar yönünden anılan hakka getirilen sınırlamanın orantılı

olup olmadığının ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir.

20. Güveni kötüye kullanma suçundan hapis cezasına mahkûm

olanlar açısından da yasaklanmış

hakların geri verilmesi kararıyla hekimlik mesleğinin icrasının önünde bir

engel bulunmadığı anlaşılmaktadır. Nitekim 5352 sayılı Kanun’un 13/A maddesi

gereğince yasaklanmış hakların geri verilmesi için mahkûm olunan cezanın

infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç

yıllık sürenin geçmiş olması, kişinin bu süre zarfında yeni bir suç işlememiş

olması ve hayatını iyi hâlli olarak sürdürdüğü hususunda mahkemede bir kanaatin

oluşması gerekmektedir. Buna göre sayılan koşulların söz konusu suçtan hapis

cezasına mahkûm olan kişiye

aşırı külfet yükleyip yüklemediği değerlendirilmelidir.

21. Kanun koyucu kuralla

güveni kötüye kullanma suçunun niteliği, işlenme şekli, toplumda yarattığı etki

ve sonuçları ile suçla korunan hukuki menfaati gözeterek bu suçtan hapis

cezasına mahkûm olmamayı hekimlik mesleğinin icra edilme şartları arasında

öngörmüştür. Söz konusu suçun niteliği ve korunan hukuki menfaat dikkate

alındığında mahkûm olunan cezanın infazının tamamlanmasından itibaren geçmesi

gereken üç yıllık sürenin makul ve orantılı olmadığı söylenemez.

22. Bu itibarla kuralla güveni kötüye kullanma suçundan

hapis cezasına mahkûm olanların özel sağlık kuruluşları bünyesinde veya serbest

olarak hekimlik mesleğini icra etmeleri bakımından bir hak yoksunluğu

getirilmekte ise de yasaklanmış hakların geri verilmesi kurumuyla birlikte bu

hak yoksunluğunun süresiz olmadığı, öngörülen üç yıllık sürenin ise diğer

şartlarla birlikte değerlendirildiğinde hekimlik mesleğinin icrası için güveni

kötüye kullanma suçundan hapis cezasına mahkûm olanlara aşırı bir külfet

yüklemediği anlaşılmaktadır.

23. Dolayısıyla güveni kötüye kullanma suçundan hapis cezasına mahkûm

olanların hekimlik mesleğini icra

edemeyeceklerini öngören kural bakımından anılan karardan ayrılmayı gerektiren

bir durum bulunmamaktadır.

24. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 13., 48. ve

49. maddelerine aykırı değildir. İtirazın

reddi gerekir.

Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki

HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ ve Kenan YAŞAR bu görüşe

katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa’nın 2. ve 20.

maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen

hususların Anayasa’nın 13., 48. ve 49. maddeleri yönünden yapılan

değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 2. ve 20.

maddeleri yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

IV. HÜKÜM

11/4/1928 tarihli ve 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı

San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun’un 23/1/2008 tarihli ve 5728 sayılı Kanun’un 25. maddesiyle değiştirilen 28. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “…güveni

kötüye kullanma,…” ibaresinin Anayasa’ya

aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Hasan

Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin

MENTEŞ ile Kenan YAŞAR’ın karşıoyları ve

OYÇOKLUĞUYLA 27/3/2025 tarihinde karar verildi.

Başkan

Kadir ÖZKAYA

Başkanvekili

Hasan Tahsin GÖKCAN

Başkanvekili

Basri BAĞCI

Üye

Engin YILDIRIM

Üye

Rıdvan GÜLEÇ

Üye

Recai AKYEL

Üye

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Üye

Yıldız SEFERİNOĞLU

Üye

Selahaddin MENTEŞ

Üye

İrfan FİDAN

Üye

Kenan YAŞAR

Üye

Muhterem İNCE

Üye

Yılmaz AKÇİL

Üye

Ömer ÇINAR

Üye

Metin KIRATLI

KARŞIOY GEREKÇESİ

1. 5237 sayılı TCK’nın 53/1.e,2. maddesi gereği kişinin

işlediği suçlardan dolayı hükmedilen hapis cezasına bağlı olarak cezasının

infazı tamamlanıncaya kadar mesleğini yapamama yönünde hak yoksunluğu

uygulanacaktır. Bundan ayrıca İncelemeye konu 1219 sayılı Kanunun 28.

maddesinin 1. fıkrasında sayılan suçlar arasında yer alan “…güveni kötüye

kullanma, …” ibaresi uyarınca, anılan suçu işleyen kişi hakkında mahkumiyete

bağlı olarak hekimlik mesleğinin icrasından süre sınırı olmaksızın yoksun

bırakılacağı öngörülmektedir. Başka deyişle bu durumdaki hekimler ömür boyunca

özel muayene açıp çalışamayacakları gibi özel bir sağlık biriminde hekim olarak

çalışamayacaklardır.

2. Çoğunluk gerekçesinde incelenen kurala karşın 5332

sayılı Adli Sicil Kanununun 13/A maddesinde düzenlenen yasaklanmış hakların

geri verilmesi kurumu ile birlikte incelenerek, anılan yasal yol gereği

anayasal düzene karşı suçtan mahkum olanların cezalarının infazından sonra üç

yıllık sürenin geçmesi ve mahkemenin bu sürede hayatını iyi halli olarak

sürdürdüğü konusunda olumlu kanaate varması durumunda hak yoksunluğunun

kalkacağı görüşünden hareket edilmiş ve bu gerekçelerle kuralın Anayasa’ya

aykırı olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

3. Bu konunun değerlendirilebilmesi için ilgili

kanunların düzenlenme tarihleriyle birlikte anlam ve kapsamlarına göz

atılmalıdır. 5332 sayılı Adli Sicil Kanununun 13/A maddesi, 6.12.2006 tarihli

ve 5560 sayılı Kanunun 38. maddesiyle Kanuna eklenmiştir. 5237 sayılı Türk Ceza

Kanunu ise 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Öte yandan 11.04.1928

tarihli 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair

Kanunun hekimlik mesleğini yapmaya hak kazananlara hak yoksunluğunu düzenleyen

28. maddesi ise 23.1.2008 tarihli ve 5728 sayılı Kanunun 25. maddesiyle yeniden

düzenlenmiştir. Görüldüğü üzere hekimlere hak yoksunluğunu getiren özel

düzenleme, gerek TCK ve gerekse Adli Sicil Kanununun 13/A maddesinin

yürürlüğünden sonra, başka deyişle ilgili kurallar bilinerek düzenlenmiştir. Bu

nedenle kural hekimlik mesleğine ilişkin özel düzenleme niteliğindedir.

4. İncelenen 28/1. madde ve fıkrasının ilk cümlesi “Hekimlik

mesleğinin icrası için; Türk Ceza Kanununun 53. maddesinde belirtilen süreler

geçmiş olsa bile” ibaresiyle başlamaktadır. Böylece Kanun koyucunun bu özel

düzenleme ile anılan bentte sayılan suçlar ve bu arada güveni kötüye kullanma

suçundan mahkumiyet halinde süresiz bir hak yoksunluğu öngördüğü

sonucunun çıkarılması gerekmektedir.

5. Şüphesiz kamu görevinde istihdam edileceklerle ilgili

sınırlamalar meşru amaçlar çerçevesinde ayrıca değerlendirilebilir. Bununla

birlikte kanunla bir meslek mensubunun özel yaşamında hayatını kazanma

imkanından süresiz olarak yoksun bırakılmasının demokratik toplumda gerekliliği

ve orantılılığı oldukça tartışmalı hale gelecek ve bu durumun Anayasa’nın 13.,

48, 49. maddeleriyle bağdaştırılması güç olabilecektir. Nitekim AYM’nin 2008/17

E., 2010/44 K. sayılı ve 25.2.2010 tarihli kararında benzer değerlendirmelerle

28. maddedeki bir kısım suçlarla bağlantılı olarak iptal kararı verilmiştir. İptal

gerekçesinde, kuraldaki düzenlemelerde meslek veya görevlerin özellikleri,

suçların ve cezaların niteliği, cezalar miktarına bakılmaksızın ve bir

kademelendirme yapılmaksızın eylemle orantısız bir hak yoksunluğu

öngörülmesinin adaletli olmadığı ve hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı

belirtilmiştir. Benzer değerlendirmeler Mahkemenin 2008/80 E., 2011/81 K.,

18.5.2011 ile 2012/61 E., 2012/135 K., 27.9.2012 tarih ve sayılı kararlarında

da yapılmıştır. Öte yandan açıklanan iptal gerekçelerine karşın kamu görevlileri

bakımından Danıştay kararlarında Adli Sicil Kanununun 13/A maddesindeki süreler

geçse ve yasaklanmış hakların iadesine karar verilse dahi 657 sayılı DMK’nun

48. maddesi uyarınca anılan maddede sayılan suçlardan mahkum olanların devlet

memurluğuna girmelerinin mümkün olmadığı belirtilmektedir (bkz. Danıştay İDDK

27.6.2022, E. 2022/1141, K. 2022/2318; 5.10.2023, E. 2023/444, K. 2023/1833).

6. Ayrıca belirtilmelidir ki çoğunluk gerekçesindeki gibi

5332 sayılı Kanunun 13/A maddesindeki düzenlemenin buna istisna oluşturacağı

düşünülmekteyse, incelemeye konu özel düzenlemede bu hususun da açıkça

belirtilmesi gerekirdi. Kuralın bu düzenleniş biçimi karşısında ihtilaflı yorum

veya içtihatlarla bu imkanın tanındığına ilişkin değerlendirmeler, kanundaki

belirsizliği ve kalite sorununu aşmaya yeterli olmayacaktır. Bu tür

değerlendirmeler uygulamanın gelecekte aksi yönde gelişmesini önleme

güvencesini taşımamaktadır. Açıkladığım hukuki gerekçeler karşısında incelenen

kuralın iptal edilmesi gerektiği görüşündeyim.

Başkanvekili

Hasan Tahsin GÖKCAN

KARŞIOY GEREKÇESİ

1.                 

Çalışma izni talebinin reddine

ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada yargılamayı yapan mahkeme 1219

sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun’un 23/1/2008

tarihli ve 5728 sayılı Kanun’un 29. maddesiyle değiştirilen 45. maddesinin

birinci fıkrasında yer alan Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen

süreler geçmiş olsa bile diş hekimliği mesleğinin icrasına engel teşkil eden kuraldaki

“…güveni kötüye kullanma…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğu

kanısına vararak kuralın iptali için başvurmuştur.

2.                 

Mahkememiz çoğunluğu, diş hekimliği

mesleği ile ilgili getirilen hak yoksunluğunun süresiz olmadığı, bu yoksunluğun

belirli bir süreyle sınırlı olduğu görüşündedir. Kural, hak yoksunluğunun üç

yıl ile sınırlandırıldığını ve bu sürenin, anayasal düzene ve bu düzene karşı

işlenen suçlardan mahkûm olanlar için aşırı bir külfet oluşturmadığı gerekçesiyle

iptal talebinin reddine karar vermiştir. Aşağıda açıklanacak sebeplerle

çoğunluk kararına iştirak edilmemiştir. Şöyle ki;

3.                 

5237 sayılı Kanunun 53. maddesinde kişinin

işlemiş bulunduğu suç dolayısıyla mahkûm olduğu hapis cezasının infazı

tamamlanıncaya kadar bu hakları kullanamayacağı belirtilmiştir.

4.                 

İtiraz konusu kural ile Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan

mahkûmiyet halinde belirli mesleklerin ve görevlerin icra edilemeyeceği belirtilerek

cezanın infazıyla birlikte güvenlik tedbirlerinin de sona ereceğine ilişkin

kuralın aksine belirli meslek ve görevlerin icra edilmesi süresiz olarak

engellenmiştir.

5.                 

İtiraz konusu kuralla bu tür mahkûmiyet alan hekimlerin çalışma ve

sözleşme özgürlüğü ile çalışma hakkına sınırlama getirilmektedir.

6.                 

Temel hak ve özgürlüklere getirilecek

sınırlamaların Anayasa’nın 13. Maddesi uyarınca ölçülü olması gerekir.

Ölçülülük ilkesinin amacı temel hak ve özgürlüklerin gereğinden fazla

sınırlandırılmasının önlenmesidir. Anayasa Mahkemesi kararları uyarınca

ölçülülük ilkesi, sınırlama için kullanılan aracın sınırlama amacını

gerçekleştirmeye uygun olmasını ifade eden elverişlilik, sınırlayıcı önlemin

sınırlama amacına ulaşmak bakımından zorunlu olmasına işaret eden gereklilik ve

araçla amacın orantısız bir ölçü içinde bulunmaması ile sınırlamanın ölçüsüz

bir yükümlülük getirmemesi anlamına gelen orantılılık unsurlarını içermektedir

(Bülent Polat [GK], B. No: 2013/7666, 10/12/2015, § 106; Tevfik Türkmen [GK],

B. No: 2013/9704, 3/3/2016, § 70; Bülent Kaya [GK], B. No: 2013/2941,

11/5/2016, § 82; Ferhat Üstündağ, B. No: 2014/15428, 17/7/2018, §§ 45, 48; C.A.

(3), § 115).

7.                 

Ceza hukukunda, doğrudan doğruya bir

suçun karşılığı olmak üzere öngörülen asli cezanın yanında, bu cezanın etkisini

artırmak, suç işlenmesinde caydırıcılığı sağlamak için, asli cezaya ek olarak

bazı hak yoksunlukları da getirilmiştir. Ancak, ceza hukuku alanında olduğu

gibi hak yoksunluğu getiren iptal davasına konu düzenlemelerde de kuralların,

önleme ve iyileştirme amaçlarına uygun olarak ölçülü, adil ve orantılı olması

gerekir. Yasa koyucunun hak yoksunluklarını belirlerken takdir hakkı

çerçevesindeki tercih serbestisinin de Anayasa'ya uygun olması gerektiği açıktır.

(AYM, E.2008/17, K.2010/44, 25/02/2010,)

8.                 

Yukarıda ifade ettiğimiz üzere normal

şartlarda cezanın infazının tamamlanması ile diğer hak yoksunlukları da sona

erer. Ceza süresini aşan bir hak yoksunluğu getirmek ceza hukuku alanındaki

önleme ve iyileştirme amaçlarına uygun olmayacaktır. Cezası infaz edilmiş bir

kişinin süresiz olarak veya ilave bir süre daha mesleğini icra edememesi

bireyin toplumsal hayata uyum sağlamasını zorlaştıracak ve belki de bazı yeni

suçların kapısını aralayacaktır. Bu suretle asıl ceza infaz olunduktan sonra meslek ve görevlerin icra edilmesi için ilave bir hak yoksunluğu getirilmesi tedbiri ölçülü

değildir.

9.                 

Anayasa Mahkemesi norm denetimi

kapsamında, süresiz olarak bir mesleği icra edememe ile ilgili verdiği bir

kararında “23.1.2008 Tarihli ve 5728 Sayılı Temel Ceza Kanunlarına Uyum

Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına

Dair Kanun’un 25. maddesi ile değiştirilen 11.4.1928 tarihli ve 1219 sayılı Tababet

ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun’un 28. maddesinin birinci

fıkrasının “...milli savunmaya karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar

ve casusluk, kamunun sağlığına karşı suçlar,...” ibarelerini incelemiş ve

Anayasa’nın 2. maddesine aykırı görerek iptal etmiştir.

10.             

“Dava konusu düzenlemeler, meslek

veya görevlerin özellikleri, suçların niteliği, bu suçlara verilen cezalar ve

cezaların süresi, kasıtla veya taksirle işlenip işlenmediğine bakılmaması ve

bir kademelendirme de yapılmaması ve bu suçlardan mahkum olanların belirli meslekleri

ve görevleri sürekli olarak icra edememeleri, işledikleri suçlara göre adaletli

ve eylemle orantılı olmayan ölçüsüz bir hak yoksunluğuna yol açması nedeniyle

Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen ‘Hukuk Devleti’ ilkesine aykırıdır. İptali

gerekir.” (AYM, E.2008/17, K.2010/44, 25.2.2010)

11.             

İtiraz konusu kural ile diş hekimliği

mesleğinin icrasının süre sınırı olmaksızın sınırlandırılması Anayasa’nın 48.

ve 49. maddelerinde güvence altına alınan “çalışma ve sözleşme özgürlüğü ile

çalışma hakkına ölçüsüz bir sınırlama” niteliğindedir. Kural kamu ve özel

sektör ayırımı yapmaksızın diş hekimliği mesleğini icra edilebilmesine süresiz

bir sınır getirmektedir.

12.             

Anayasa Mahkemesi birçok kararında çalışma

ve sözleşme özgürlüğüne yönelik sınırlamalarda kamu ve özel sektör

ayrımı içerip içermediğine bakmış ve buna göre değerlendirme yapmıştır:

13.             

Başvurucunun İdare tarafından özel

sektörde çalışma yasağı içeren bir karar alındığına dair bir iddiasının

bulunmadığı, somut olaya konu idari işlemin özel sektörde çalışmayı engelleyen

bir içeriğinin olduğunu da ortaya koyamadığı vurgulanmalıdır. Bu durumda

yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde başvurucunun sınavı kazanarak harita

mühendisi olarak atanmaya hak kazanmasına rağmen atama tarihi itibarıyla

geçerli olan Kanun'da belirlenen kamu görevlisi olarak atanma şartlarını

taşımadığının tespit edilmesi üzerine atamanın yapılmamasının -başvurucunun

özel sektörde çalışma imkânının olması hususları da gözetildiğinde- demokratik

toplum gereklerine uygun ve ölçülü olmadığı söylenemez (Cem Turğut, B.

No: 2019/16656, 18/10/2023).

14.             

Öte yandan Anayasa Mahkemesi daha

önce Ahmet Gödeoğlu kararında, mahkûmiyet kararının bir sonucu olarak hekimlik

mesleğindeki hak ve yetkilerini kullanmasının ömür boyu yasaklanması nedeniyle

özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (B. No: 2018/28616,

17.11.2021). Söz konusu kararda Başvurucunun güveni kötüye kullanma suçundan

mahkûm olduğu gerekçesiyle hekimlik mesleğini icra etmesine izin verilmemiştir.

AYM tarafından özel sektörde dahi süresiz bir şekilde mesleğin icrasının

yasaklanmasına sebep olan tedbirin özel hayata saygı hakkına orantısız bir

müdahalede bulunulduğu sonucuna varılmıştır.

15.             

Yukarıda açıklandığı üzere; Anayasa

Mahkemesi’nin mahkûmiyete bağlı süresiz hak yoksunluğu öngören kuralları norm

denetiminde iptal ettiği bu kuralların uygulanması üzerine tesis edilen

işlemlerle ilgili yapılan bireysel başvuru incelemesinde de ihlal kararı

verildiği görülmektedir.

16.             

Mahkememiz çoğunluğu

ilave hak yoksunluğu getiren kuralın süresiz

olmadığını, bu sürenin yasaklanmış hakların geri verilmesi kurumuyla ilgilinin mesleğini icra edebileceğini kuraldaki suçlardan mahkûm

olanlara aşırı bir külfet yüklemediğini belirtmiş ise de yasaklanmış hakların

geri verilmesi yolu müdahaleyi ölçülü hale getirmemektedir.

17.             

5352 sayılı Adli Sicil Kanunun 13/A

maddesi uyarınca yasaklanmış hakların geri verilmesi mahkûm olunan cezanın

infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık bir sürenin geçmiş olması,

kişinin infazın tamamlanmasından itibaren üç yıllık süre içerisinde yeni bir

suç işlememesi ve hayatını iyi halli olarak sürdürdüğü hususunda mahkemede bir

kanaatin oluşması durumunda ancak mümkün olmaktadır. Yasaklanmış hakların geri

verilmesi otomatik işleyen bir yol değildir. İlgili kişinin cezası infaz olsa,

üzerinden üç yıl geçse, bu süre içinde ilgili suç işlemese dahi yasaklanmış

hakların geri verilmesi hâkimin takdirine kalmaktadır. Diğer şartlar yerine

geldiğinde ilgili mahkemeden yasaklanmış haklarının geri verilmesini talep

ettiğinde hayatını iyi halli olarak sürdürdüğü hususunda mahkemede bir

kanaat oluşmaması durumunda üç yıllık süre daha da uzayacaktır. Aşağıdaki

karar bu yolun ne kadar sorunlu olduğuna iyi bir örnektir. İlgili kişi

yasaklanmış hakların geri verilmesi için talepte bulunmuş, mahkeme talebini

reddetmiş ve ilgili yıllar sonra bireysel başvuru ile hakkına kavuşabilmiştir.

18.             

Somut olayda başvurucu, önceden

mahkûm olduğu cezaların infazının tamamlandığı tarihten itibaren 16 yıllık bir

sürenin geçmiş olduğunu gerekçe göstererek memnu hakların iadesini talep

etmiştir. Bulancak Asliye Ceza Mahkemesi; sonraki yıllarda başvurucu hakkında

soruşturma ve kovuşturma yapıldığı, bu kapsamda hayatını iyi hâlli olarak

sürdürdüğü hususunda yeterli kanaat oluşmadığı gerekçeleriyle başvuruyu

reddetmiştir. İtiraz mercii de anılan talebi somut olayla ilgisi olmayan arşiv

kaydının silinmesine ilişkin madde kapsamında değerlendirmiş ve itirazı

reddetmiştir. Diğer bir ifadeyle kanun yolu incelemesi sonucunda verilen

kararda, değerlendirme konusu derece mahkemesinin gerekçesinin yerine başka bir

gerekçe ikame edilmiş ve somut olayla ilgisiz bir kanun hükmüne dayanılmıştır.

Bu durumda başvurucunun ayrı ve açık bir yanıt verilmesini gerektiren ve

talebinin kabul edilebilmesine neden olabilecek nitelikte olan "hakkındaki

cezaların infazının tamamlandığı tarihten itibaren 16 yıllık bir sürenin geçmiş

olduğuna" dair iddiası tartışılmamış ve karşılanmamıştır. Bu nedenle

yargılama süreci bir bütün olarak değerlendirildiğinde başvurucunun gerekçeli

karar hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle

başvurucunun Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma

hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi

gerekir. (Mümtaz Bekci, B. No: 2014/16269, 8/11/2017, § 29-31)

19.             

Bu örnekten anlaşıldığı üzere

çoğunluk kararının ölçülülük konusundaki gerekçesi olan yasaklanmış hakların

(hak yoksunluklarının) geri verilmesi kurumunun varlığı, talebin

reddedilebileceği gözetildiğinde çalışma hakkına getirilen müdahaleyi ölçülü

hale getirmemektedir.

20.             

Açıklanan sebeplerle itiraz konusu

kuralın Anayasa’nın 2, 13., 48. ve 49. maddelerine aykırı olduğu kanaati ile

çoğunluk görüşüne iştirak edilmemiştir.

Üye

Engin YILDIRIM

Üye

Yıldız SEFERİNOĞLU

Üye

Selahaddin MENTEŞ

Üye

Kenan YAŞAR

KARŞIOY GEREKÇESİ

1. Mahkememiz çoğunluğunun 11/4/1928 tarihli ve 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının

Tarzı İcrasına Dair Kanun’un 23/1/2008 tarihli ve 5728 sayılı Kanun’un 25.

maddesiyle değiştirilen 28. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “güveni

kötüye kullanma” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ilişkin kanaatine katılmamaktayım.

2. Dava konusu ibarenin yer aldığı Kanun’un 28. maddesinde hekimlik mesleğinin icrası için

bazı suçlardan mahkum olmamak sayılmış olup bunlar içerisinde birinci fıkrada

Türk Ceza Kanunu’nun 53. maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile güveni

kötüye kullanma suçundan hapis cezasına mahkûm olmamak da yer almaktadır.

3. Mahkememiz çoğunluğu yaptığı değerlendirmede, kuralla

hekimlik için bir hak yoksunluğu getirilmekte ise de yasaklanmış hakların geri

verilmesi kurumuyla bu hak yoksunluğunun esasında süresiz olmadığı, bu sürenin

yeni kurumla birlikte diğer koşulların yanında üç yılla sınırlandırıldığı, bu

sürenin de hekimlik mesleğinin icrası için güveni kötüye kullanma suçundan

mahkûm olanlara aşırı bir külfet yüklemediği sonucuna ulaşarak kuralın

Anayasa’nın 13., 48. ve 49. maddelerine aykırı olmadığı sonucuna ulaşmıştır (bkz.:

§§ 20-22).

4. Öncelikle ifade etmek gerekir kural kamu veya özel

sektör ayırımı yapmaksızın hekimlik mesleğinin icrasını sınırlandırmaktadır.

Ancak hekimlik mesleğinin icrasının sınırlandırılabilmesi için güveni kötüye kullanma suçundan hapis cezasına mahkûm

edilmiş olmak şartı yer almaktadır. Öte yandan kural gereği bu suçtan

mahkumiyetin bir sonucu olarak kişi hekimlik mesleğinin icrasını herhangi bir

süre sınırı olmaksızın gerçekleştiremeyecektir.

5. Hekimlik mesleğinin icrasının bu şekilde süre sınırı

olmaksızın sınırlandırılması çoğunluk kararında ifade edildiği biçimde meşru

bir amaca dayanıyor olsa bile dava konusu kural bu tür mahkumiyet alan hekimler

açısından Anayasa’nın 48. ve 49. maddelerinde güvence altına alınan çalışma ve

sözleşme özgürlüğü ile çalışma hakkına ölçüsüz bir sınırlama getirmektedir.

6. Nitekim bu minvalde yapılan bir bireysel başvuruda

Anayasa Mahkemesi güveni kötüye kullanmak suçundan aldığı mahkûmiyet kararının bir sonucu olarak başvurucunun

hekimlik mesleğindeki hak ve yetkilerini kullanmasının ömür boyu yasaklanması

nedeniyle özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (Bkz.: Ahmet

Gödeoğlu, B. No: 2018/28616, 17/11/2021, §§

45-52).

7. Her ne kadar bireysel başvuru

kararındaki bu gerekçeyi Mahkememiz çoğunluğu bu kararda revize ederek dava

konusu kuralla hekimlik için bir hak

yoksunluğu getirilmekte ise de yasaklanmış hakların geri verilmesi kurumuyla bu

hak yoksunluğunun esasında süresiz olmadığını, bu sürenin yasaklanmış hakların

geri verilmesi kurumuyla birlikte diğer koşulların yanında üç yılla

sınırlandırıldığını ve öngörülen sürenin hekimlik mesleğinin icrası için güveni kötüye kullanma suçundan mahkûm olanlara aşırı bir

külfet yüklemediğini belirtmiştir (bkz.: § 22).

Bununla birlikte kanaatimizce burada hekimlerin anılan haklarına yine de

ölçüsüz bir müdahale söz konusudur.

8. Somut kural bağlamında hekimlerin hak yoksunluğu, asıl

cezanın çektirilmesi sonrasında 25/5/2005 tarih ve 5352 sayılı Adli Sicil

Kanunu’na 6/12/2006 tarih ve 5560 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik

Yapılmasına İlişkin Kanun'un 38. maddesiyle eklenen 13/A maddesinde yeniden

düzenlenen yasaklanmış hakların geri verilmesi yolu işletilerek mahkûm olunan

cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık bir sürenin geçmiş

olması, kişinin infazın tamamlanmasından itibaren üç yıllık süre içerisinde

yeni bir suç işlememesi ve hayatını iyi halli olarak sürdürdüğü hususunda

mahkemede bir kanaatin oluşması durumunda kaldırılabilmektedir.

9. Bununla birlikte ifade etmek gerekir ki yasaklanmış

hakların geri verilmesi otomatik biçimde işleyen ve öngörülen bu üç şartın

birlikte gerçekleşmesi durumunda her halde olumlu sonuç alınabilen etkili bir

yol şeklinde sonuç vermeye müsait olmaktan uzaktır. Zira Kanun’daki düzenleniş

biçiminde de “kanunların belli bir suçtan dolayı veya belli bir cezaya

mahkûmiyete bağladığı hak yoksunluklarının giderilebilmesi için” yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna gidilebileceği

ifade edilmektedir. Ek olarak, buradaki “gidilebileceği” şeklindeki

ifade mahkum olan kişiye yönelik olarak kullanılmış olsa dahi bu konuda

verilecek kararda bu üç şartın içerisinde yer alan “hayatını iyi halli

olarak sürdürdüğü hususunda mahkemede bir kanaat oluşması” şeklinde hakime

takdir yetkisi tanıyan bir ibare bulunduğu dikkate alınmalıdır.

10. Elbette hakimlerin takdirlerini Anayasa’nın 138.

maddesinin birinci fıkrasında da vurgulandığı üzere “Anayasaya, kanuna ve

hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre” kullanması gerekmektedir.

Ancak diğer iki şart olan cezanın infazının

tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık bir sürenin geçmiş olması ve kişinin

infazın tamamlanmasından itibaren üç yıllık süre içerisinde yeni bir suç

işlememesi gibi net şartların varlığına rağmen yine de “hayatını iyi halli olarak sürdürdüğü hususunda mahkemede

bir kanaat oluşması” şartına yer

verilmesi uygulamada takdire bağlı olarak olumsuz sonuçlar ortaya çıkmasının

ihtimal dahilinde olduğunu akla getirmektedir.

11. Uygulamada yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna

başvurulduğunda karşılaşılan kimi olumsuz örnekler de bu endişeyi haklı

çıkarmakta olup bu durum dava konusu kuralın Anayasa’ya uygunluk denetiminde bu

hususun da dikkate alınması gerektiğini göstermektedir. Zira burada takdire

bağlı kullanımın, uygulamada karşılaşılan kimi örneklerde de görülebileceği

üzere bu hakkın kullanımını etkisizleştirebileceğinden kuralın Anayasa’ya

uygunluk denetiminde bu hususun da gözden uzak tutulmaması gerekmektedir.

12. Nitekim Anayasa Mahkemesine yapılan bir bireysel

başvuruda verilen ihlal kararı bu konudaki uygulamanın nasıl amacına uygun

sonuç vermediğini göstermektedir. Almış olduğu cezalara ilişkin kararların

kesinleşip yerine getirildiği, infaz tarihlerinin üzerinden 16 yıla yakın bir

sürenin geçtiği ileri sürülerek kanunda belirtilen şartların gerçekleştiğini

iddia eden başvurucu asliye ceza mahkemesinden memnu hakların iadesi talebinde

bulunmuştur. Bunun üzerine derece mahkemelerince hayatını iyi halli olarak

sürdürdüğü hususunda yeterli kanaat oluşmadığından talebi yerinde

görülmemiştir. Yapılan başvuru üzerine Anayasa Mahkemesi, başvurucunun

ayrı ve açık bir yanıt verilmesini gerektiren ve talebinin kabul edilebilmesine

neden olabilecek nitelikte olan "hakkındaki cezaların infazının

tamamlandığı tarihten itibaren 16 yıllık bir sürenin geçmiş olduğuna" dair

iddiasının tartışılmamış ve karşılanmamış olmasını başvurucunun Anayasa'nın 36.

maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli

karar hakkının ihlali olarak değerlendirmiştir (Bkz.: Mümtaz Bekci, B.

No: 2014/16269, 8/11/2017, §§ 29-31).

13. Ek olarak bahse konu mesleğin hekimlik mesleği olduğu

göz önünde tutulduğunda yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna ancak asıl

cezanın infazının tamamlanmasından itibaren üç yıl geçtikten sonra

başvurulabilmesi de ölçüsüzlüğü daha net biçimde göstermektedir. Zira kişi

zaten asıl cezayı çekmiştir. Buna rağmen hekimlik mesleğinin icrası için üç

yıllık bir sürenin geçmesini beklemek hekimlerin Anayasa’nın 48. ve 49.

maddelerinde güvence altına alınan çalışma

ve sözleşme özgürlüğü ile çalışma hakkına yapılan müdahaleyi daha da ölçüsüz

hale sokacaktır. Dolayısıyla asıl cezanın infazıyla birlikte hekimlik

mesleğinin icrasını engelleyen güvenlik tedbirinin sona ermemesi somut kural

bağlamında ölçüsüzlüğü daha da belirginleştirmektedir.

14. Sonuç olarak

yukarıda sıralanan gerekçeyle 11/4/1928

tarihli ve 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair

Kanun’un 23/1/2008 tarihli ve 5728 sayılı Kanun’un 25. maddesiyle değiştirilen

28. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “güveni kötüye kullanma”

ibaresinin kişilerin Anayasa’nın 48. ve 49.

maddelerinde güvence altına alınan çalışma

ve sözleşme özgürlüğü ile çalışma hakkına yapılan müdahaleyi ölçüsüz hale

getirdiği için Anayasa’nın 13., 48. ve 49. maddelerine aykırı olduğundan iptali

gerektiği kanaatiyle Mahkememiz çoğunluğunun aksi yöndeki kararına

katılmamaktayım.

Üye

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

 

Benzer Kararlar

 

Yargıtay Ceza Genel Kurulu — Memnu Hakların İadesinde Temyiz Yolu

Yargıtay 5. Ceza Dairesi — Görev Suçunda Hak Yoksunluğu İçin Ek Savunma ve Katılanın Ölümünün Temyize Etkisi

Yargıtay 7. Ceza Dairesi — Kaçakçılıkta Ödeyememe Beyanı, Gün Para Cezasındaki Hesap Hatası ve Hak Yoksunluğu

Tüm Ceza Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Ceza Mahkûmiyetinin Sonuçları ve Hak Yoksunlukları

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2024/195

 

Karar No

2025/85

 

Karar Tarihi

27 Mart 2025

 

Oy Durumu

Oyçokluğu

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Ceza Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İnfaz ve Yatar Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page