top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Norm Denetimi Kararları  ·  TİCARET HUKUKU  ·  NORM DENETİMİNDE İPTAL

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Tasfiyesiz Silinen Şirketin Malvarlığının Hazineye Geçmesi ve İhya Giderleri

 

2025/31 E., 2025/183 K. · 10 Eylül 2025

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Ticaret sicilinden terkin edilen şirketlerin ihyası davalarında iki asliye ticaret mahkemesi, Türk Ticaret Kanunu'nun geçici 7. maddesindeki iki kuralı Anayasa Mahkemesine taşıdı. Anayasa Mahkemesi, tasfiye edilmeden silinen şirket ve kooperatiflerin malvarlığının on yıl sonra Hazineye geçmesini, ortak ve alacaklılara bu malvarlığını değerlendirme imkânı tanınmadığı için gerekli olmayan bir mülkiyet sınırlaması sayarak iptal etti; bu iptal dokuz ay ertelendi. İhya davasında ticaret sicili müdürlüğü aleyhine yargılama gideri ve vekâlet ücretine hükmedilememesini de mahkemeye erişim hakkını meşru amaç olmaksızın sınırladığı gerekçesiyle iptal etti.

 

Hukuki İlke

 

Bu kararda Anayasa Mahkemesi, sicilden silinen şirket ve kooperatiflerin atıl malvarlığını ekonomiye kazandırma amacını meşru gördü; ancak ortaklara ve alacaklılara bu malvarlığından yararlanma imkânı ve intikalden haberdar olmalarını sağlayacak bir mekanizma öngörülmeden Hazineye devri gerekli bulmadı. İhya davasında, terkin işleminin hukuka uygunluğu değerlendirilmeksizin davalı ticaret sicili müdürlüğünü kategorik olarak yargılama gideri ve vekâlet ücretinden muaf tutmanın, haklı çıkan davacının katlandığı masrafları telafi etme yükümlülüğünü ortadan kaldıramayacağını belirtti.

 

Sonuç

 

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun geçici 7. maddesinin (15) numaralı fıkrasının, tasfiye edilmeksizin unvanı silinen şirket veya kooperatiflerin malvarlığının on yıl sonra Hazineye intikalini öngören ikinci cümlesi Anayasa'nın 13. ve 35. maddelerine aykırı bulunarak iptal edildi. Bu iptal nedeniyle uygulanma imkânı kalmayan (4) numaralı fıkranın (b) bendindeki Hazineye intikale ilişkin ibare ile Hazinenin bu şirket ve kooperatiflerin borçlarından sorumlu tutulmayacağına ilişkin üçüncü cümle de 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince iptal edildi; bu üç iptal hükmünün kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından (23/12/2025) başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar verildi. Aynı fıkraya 7511 sayılı Kanun'la eklenen, ihya davasında ticaret sicili müdürlüğü aleyhine yargılama gideri ve vekâlet ücretine hükmolunamayacağına ilişkin altıncı cümle Anayasa'nın 13. ve 36. maddelerine aykırı bulunarak iptal edildi. Kararın tamamı oybirliğiyle verildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 35, 36, 153
    Temel hakların sınırlanması ve ölçülülük; mülkiyet hakkı; mahkemeye erişim hakkı; iptalin yürürlüğe giriş tarihinin ertelenmesi

  • 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — m. geçici 7, 547
    İtiraz konusu kurallar (tasfiyesiz silinen şirket malvarlığının Hazineye intikali, ihya davasında yargılama giderleri); olağan tasfiyede ek tasfiye

  • 6335 sayılı Kanun — m. 38
    Geçici 7. maddeyi ekleyen hüküm

  • 7511 sayılı Kanun — m. 16
    İhya davasında yargılama gideri ve vekâlet ücretine ilişkin cümleyi ekleyen hüküm

  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m. 323, 326, 330
    Yargılama giderlerinin kapsamı ve haksız çıkan tarafa yükletilmesi; vekâlet ücreti

  • 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 43, 66
    İptalin uygulanma imkânı kalmayan kurallara etkisi; iptalin yürürlük tarihinin belirlenmesi

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI


Esas Sayısı : 2025/31


Karar Sayısı : 2025/183


Karar Tarihi : 10/9/2025


R.G.Tarih-Sayı:23/12/2025-33116


İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR: 1. Sakarya Asliye Ticaret Mahkemesi (E.2025/31)


2. Ankara 5. Asliye Ticaret Mahkemesi (E.2025/36)


İTİRAZLARIN KONUSU: 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na 26/6/2012 tarihli ve 6335 sayılı Kanun’un 38. maddesiyle eklenen geçici 7. maddenin;


A. (15) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin,


B. (15) numaralı fıkrasına 23/5/2024 tarihli ve 7511 sayılı Kanun’un 16. maddesiyle eklenen altıncı cümlenin,


Anayasa’nın 2., 10., 13., 35., 36. ve 40. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi talepleridir.


OLAY: Ticaret sicilinden terkin edilen şirketlerin ihyası talebiyle açılan davalarda itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkemeler, iptalleri için başvurmuştur.


I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ


Kanun’un itiraz konusu kuralların da yer aldığı geçici 7. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


“GEÇİCİ MADDE 7- (Ek: 26/6/2012-6335/38 md.)


(1) 1/7/2015 tarihine kadar aşağıdaki hâlleri tespit edilen ya da bildirilen anonim ve limited şirketler ile kooperatiflerin tasfiyeleri ve ticaret sicilinden kayıtlarının silinmesi, ilgili kanunlardaki tasfiye usulüne uyulmaksızın bu madde uyarınca yapılır.


a) 24/6/1995 tarihli ve 559 sayılı Türk Ticaret Kanununun Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname gereğince, sermayelerini anılan Kanun Hükmünde Kararname ile öngörülen tutarlara çıkarmamış anonim şirketler ile limited şirketler.


b) Bu Kanunun yürürlük tarihinden önce veya 1/7/2015 tarihine kadar münfesih olan anonim ve limited şirketler.


c) Kooperatifler Kanunu hükümlerine göre herhangi bir nedenle dağılmış olan kooperatifler.


d) Sebebi ne olursa olsun aralıksız son beş yıla ait olağan genel kurul toplantıları yapılamayan anonim şirketler ile kooperatifler.


e) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce tasfiye işlemlerine başlanılmış ancak genel kurulun toplanamaması nedeniyle ara bilançoları veya son ve kati bilançosu genel kurula tevdi edilemediği için ticaret sicilinden terkin işlemi yapılamayan şirket ve kooperatifler.


(2) Davacı veya davalı sıfatıyla devam eden davaları bulunan şirket veya kooperatiflere bu madde hükümleri uygulanmaz.


...


(4) Ticaret sicili müdürlüklerince;


a) Kapsam dâhilindeki şirket ve kooperatiflerin ticaret sicilindeki kayıtlı son adreslerine ve sicil kayıtlarına göre şirket veya kooperatifi temsil ve ilzama yetkilendirilmiş kişilere bir ihtar yollanır. Yapılacak ihtar, ilan edilmek üzere Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi Müdürlüğüne aynı gün gönderilir. İlan, ihtarın ulaşmadığı durumlarda, ilan tarihinden itibaren otuzuncu günün akşamı itibarıyla, 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılmış tebligat yerine geçer. Ayrıca anılan ilan, bildirici niteliği haiz olarak ilgili ticaret ve sanayi odası veya ticaret, sanayi ya da deniz ticaret odasının internet sitesinde aynen yayımlanır.


b) 559 sayılı Kanun Hükmünde Kararname gereğince sermaye artırımında bulunmayarak münfesih olan şirketlere yapılacak ihtarda; ortaklarından, yönetici veya denetçilerden ya da müdürlerinden tebliğ tarihinden itibaren iki ay içinde tasfiye memurunun bildirilmesi, aksi takdirde, bu madde hükümlerine göre ticaret sicili kayıtlarından unvanın silineceği, şirkete ait malvarlığının unvana ilişkin kaydın silindiği tarihten itibaren on yıl sonra Hazineye intikal edeceği ve bunun kesin olduğu açıkça yazılır.


c) Bu fıkranın (b) bendinde belirtilen şirketler dışında kalan kapsam dâhilindeki diğer münfesih şirketler ile kooperatiflerden ayrıca, faaliyetlerine devam etme isteğinde bulunmaları hâlinde münfesih olma nedenini ortadan kaldıran işlemlerin yapılarak ispat edici belgelerin bildirilmesi istenir.


(5) a) Tasfiye memuru olarak; şirket veya kooperatifin ortaklarından herhangi biri, ticaret siciline kayıtlı en son yetkilileri ya da bunların belirleyecekleri üçüncü şahıslar bildirilebilir. Tasfiye memuru olarak başka ortak veya yönetici tarafından bildirilen ortak veya yöneticiler ile üçüncü şahısların bu görevi kabul ettiklerine ilişkin yazılı beyan da bildirime eklenir. Üçüncü şahısların tasfiye memuru olarak tescil edilebilmeleri ortakların veya yöneticilerin hiçbirinin tasfiye memuru olarak bildirilmemiş olmasına bağlıdır.


b) Dördüncü fıkra uyarınca yapılan ihtar ve ilan üzerine süresi içinde tasfiye memurlarını bildiren şirket ve kooperatiflerin, tasfiye memurları ve tasfiye adresi, ilgili ticaret sicili müdürlüğü tarafından tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ve ilgili odanın internet sitesinde ilan edilir.


c) Bu ilanda; şirket veya kooperatifin alacaklıları, alacaklarını kanıtlarıyla birlikte ilan tarihinden itibaren iki ay içinde tasfiye memurlarına bildirmeye davet edilir. Ayrıca ilanda, şirket veya kooperatifin mevcut malvarlığı ile alacak ve borçlarını gösterir listenin; belgeleri ile birlikte ilan tarihinden itibaren bir ay içinde, anonim şirket veya kooperatifin yönetim kurulu, kurulun bir veya birkaç üyesi, denetçileri, limited şirketlerde ise müdür veya müdürler tarafından ilgili tasfiye memuruna verilmesi ihtar edilir.


d) Bu fıkra gereğince yapılacak ilan, Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılmış tebligat yerine geçer.


(6) a) Tasfiye memurları, alacaklıların alacaklarını bildirmeleri için öngörülen sürenin sonunda şirketin veya kooperatifin durumunu gösteren bir bilanço hazırlar ve tasfiyeyi altı ay içinde sonuçlandırır. Gerekli hâllerde bu süreyi aşmamak üzere, Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca bir defaya mahsus olmak üzere ek süre verilebilir.


b) Tasfiye memurlarınca hazırlanan bilançoya göre şirket veya kooperatifin borçlarının varlığından fazla olması hâlinde tasfiye memurları durumu derhal alacaklılara bildirerek şirket veya kooperatifin iflasına karar verilmesi için mahkemeye başvuruda bulunmalarını ister. Bildirimde ayrıca, bildirim tarihinden itibaren üç ay içinde şirket veya kooperatifin iflası için mahkemeye müracaat edildiğinin bildirilmemesi hâlinde kaydın silineceği ihtar olunur. Alacaklıların başvurusu üzerine mahkeme iflasın açılmasına karar verir ve tasfiye İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre yürütülür. Süresi içinde şirket veya kooperatifin iflası için mahkemeye müracaat edildiğinin bildirilmemesi hâlinde tasfiye memurlarının başvurusu üzerine ilgili şirket veya kooperatifin unvanı ticaret sicilinden silinir ve bu durum Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilir.


(7) Bu madde hükümlerine göre yapılacak tasfiye işlemlerinde, ilgili kanunların veya esas sözleşmelerin genel kurul kararı alınmasını zorunlu kılan hükümleri uygulanmaz.


(8) Bu madde kapsamında tasfiye memurlarınca düzenlenecek son ve kati bilançonun ticaret sicili müdürlüğüne verilmesi ile tasfiye sona ermiş kabul edilir ve şirketin unvanı ticaret sicilinden silinerek Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilir. İflasına karar verilen şirket veya kooperatifin ise iflas işlemlerinin tamamlandığının bildirilmesi üzerine şirketin veya kooperatifin unvanı ticaret sicilinden silinir ve bu durum Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilir.


(9) Tasfiye memurlarına beşinci fıkranın (c) bendinde belirtilen bilgi ve belgelerin verilmemesi veya tasfiye memurlarınca da bu bilgi ve belgelere erişilememesi hâlinde durum ticaret sicili müdürlüğüne bildirilerek, başka bir işleme gerek kalmaksızın unvan silinir ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilir.


(10) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce tasfiye işlemlerine başlanılmış şirket veya kooperatiflerin genel kurullarının, kanunun öngördüğü asgari süre ve şartlara uygun olarak toplantıya çağrılmış olmasına rağmen iki defa üst üste toplanamaması ve bu durumun tevsik edilmesi kaydıyla tasfiye memuru tarafından son ve kati bilançonun ticaret sicili müdürlüğüne tevdi edilmesi ile tasfiye sona ermiş kabul edilir ve unvan ticaret sicilinden silinerek Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilir.


(11) Dördüncü fıkra uyarınca yapılan ihtar ve ilana rağmen, süresi içinde cevap vermeyen veya tasfiye memurunu bildirmeyen yahut durumunu kanuna uygun hâle getirmeyen veya faaliyette bulunduğunu adres ve kanıtlarıyla birlikte bildirmeyen şirket ve kooperatiflerin unvanı ticaret sicilinden resen silinir. Resen unvanı silinen şirket ve kooperatifler, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ile ilgili odanın internet sitesinde ilan edilir.


…


(15) Bu maddede düzenlenmeyen hususlarda ilgili kanun ve esas sözleşmelerde öngörülen usullere göre hareket edilir. Bu madde gereğince tasfiye edilmeksizin unvanı silinen şirket veya kooperatiflerin ortaya çıkabilecek malvarlığı, unvana ilişkin kaydın silindiği tarihten itibaren on yıl sonra Hazineye intikal eder. Hazine bu şirket ve kooperatiflerin borçlarından sorumlu tutulmaz. Tasfiye memurlarının sorumlulukları konusunda, özel kanunlardaki sorumluluğa ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla bu Kanun veya Kooperatifler Kanunu hükümleri uygulanır. Ticaret sicilinden kaydı silinen şirket veya kooperatifin alacaklıları ile hukuki menfaatleri bulunanlar haklı sebeplere dayanarak (…) mahkemeye başvurarak şirket veya kooperatifin ihyasını isteyebilir. (Ek cümle:23/5/2024-7511/16 md.) Bu maddede öngörülen usule uygun olarak kaydı silinen şirket veya kooperatifin ihyasına ilişkin yapılacak yargılamada ilgili ticaret sicili müdürlüğü aleyhine yargılama giderleri ve vekalet ücretine hükmolunamaz.


…”


II. İLK İNCELEME


A. E.2025/31 Sayılı Başvuru Yönünden


1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI’nın katılımlarıyla 11/2/2025 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.


B. E.2025/36 Sayılı Başvuru Yönünden


2. Anılan İçtüzük hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI’nın katılımlarıyla 11/2/2025 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.


III. BİRLEŞTİRME KARARI


3. 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na 26/6/2012 tarihli ve 6335 sayılı Kanun’un 38. maddesiyle eklenen geçici 7. maddenin (15) numaralı fıkrasına 23/5/2024 tarihli ve 7511 sayılı Kanun’un 16. maddesiyle eklenen altıncı cümlenin iptaline karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin E.2025/36 sayılı davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle E.2025/31 sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasının kapatılmasına, esas incelemenin E.2025/31 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine 11/2/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.


IV. ESASIN İNCELENMESİ


4. Başvuru kararları ve ekleri, Raportör Özge ULUKAYA tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükümleri, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:


A. Kanun’un Geçici 7. Maddesinin (15) Numaralı Fıkrasının İkinci Cümlesinin İncelenmesi


1. Anlam ve Kapsam


5. 6102 sayılı Kanun’un 529 ila 531. maddelerinde anonim şirketin sona erme sebepleri düzenlenmiş; 533. maddesinde ise sona eren şirketin tasfiye hâline gireceği, tasfiye hâlindeki şirketin, pay sahipleriyle olan ilişkileri de dâhil, tasfiye sonuna kadar tüzel kişiliğini koruyacağı ve ticaret unvanını “tasfiye hâlinde” ibaresi eklenmiş olarak kullanacağı belirtilmiştir.


6. Anılan Kanun’un 536 ila 548. maddelerinde anonim şirketlerin tasfiye usulü düzenlenmiştir. Kanun’un 643. maddesinin (1) numaralı fıkrasında limited şirketlerin tasfiye usulü ile tasfiyede şirket organlarının yetkileri hakkında anonim şirketlere ilişkin hükümlerin uygulanacağı belirtilmiştir. 24/4/1969 tarihli ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun 98. maddesinde de benzer şekilde anılan Kanun’da aksine açıklama olmayan hususlarda kooperatiflerin tasfiyesinin anonim şirketlerin tasfiye hükümlerine göre yapılacağı öngörülmüştür.


7. 6102 sayılı Kanun’un 536 ila 548. maddelerinde anonim şirketin tasfiye usulüne ilişkin hükümlere yer verilmiştir. Bu kapsamda tasfiye memurları, tasfiye memurlarının görevden alınması, tasfiye memurlarının aktifleri satma yetkisi, yetkilerin sınırlandırılması ve genişletilmesi, tasfiyeye konu mal varlığına ilişkin ilk envanter ve bilanço, alacaklıların çağrılması ve korunması, tasfiye sonucu dağıtma, defterlerin saklanması, şirket unvanının sicilden silinmesi, ek tasfiye ve tasfiyeden dönülmesine ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir.


8. Söz konusu hükümlere göre anonim şirketin tasfiyesinde şirket alacaklarının tahsil edilmesi, borçların ödenmesi, şirket ortaklarınca sermaye payları için yapılan ödemelerin yani pay bedellerinin iade edilmesi, şirketin varsa kalan aktifinin tasfiye payı olarak pay sahiplerine dağıtılması, şirkete ait ticaret unvanının sicilden silinmesi gibi işlemler gerçekleşmektedir. Dolayısıyla tasfiyenin tamamlanması, şirket tüzel kişiliğinin sona erdirilmesi ile şirket alacaklıları ve pay sahiplerinin mal varlığı haklarını elde etmeleri açısından oldukça önem taşımaktadır. Zira sona erme şartlarını taşıyan şirkete ait mal varlığının -kanunda öngörülen istisnalar haricinde- tasfiye edilmeden doğrudan pay sahiplerine intikal etmesi mümkün değildir.


9. Anılan Kanun’un 547. maddesinde ise ek tasfiye düzenlemiştir. Söz konusu maddeye göre tasfiyenin kapanmasından sonra ek tasfiye işlemlerinin yapılmasının zorunlu olduğunun anlaşılması hâlinde son tasfiye memurlarının, yönetim kurulu üyelerinin, pay sahiplerinin veya alacaklıların şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinden bu ek işlemler sonuçlandırılıncaya kadar şirketin yeniden tescilini isteyebilecekleri ve mahkemenin istemin yerinde olduğuna kanaat getirmesi hâlinde şirketin ek tasfiye için yeniden tesciline karar vereceği hükme bağlanmıştır.


10. Kanun’un geçici 7. maddesinde ise münfesih olmasına veya sayılmasına karşın tasfiye edilmeyerek ticaret sicili kayıtlarından terkin edilmeyen anonim ve limited şirketler (şirketler) ile kooperatiflerin tasfiyelerine ve sicilden terkinine ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir. Bu çerçevede münfesih olan veya sayılan şirketler ile kooperatiflerin anılan genel hükümlere nazaran kolaylaştırılmış bir usulde tasfiye edilerek unvanlarının sicilden silinmesine ve bunun mümkün olmaması hâlinde ise unvanlarının sicilden resen silinmesine yönelik düzenlemeler yapılmıştır. Bu itibarla anılan maddede genel tasfiye usulünün istisnası olarak ticaret unvanının sicilden resen silinme usullerinin düzenlendiği anlaşılmaktadır.


11. Maddenin (1) numaralı fıkrasında bu maddeye göre tasfiye edilecek ve ticaret sicilinden silinecek şirket ve kooperatifler belirlenmiştir. Bu kapsamda sermayelerini mevzuatta öngörülen sürede belirtilen tutarlara çıkarmamış olan şirketlerin, Kanun’un yürürlük tarihinden önce veya 1/7/2015 tarihine kadar münfesih sayılan şirketlerin, dağılmış sayılan kooperatiflerin, son beş yıla ait olağan genel kurul toplantıları yapılamayan anonim şirketlerin ve kooperatifler ile Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten önce tasfiye işlemlerine başlanmış ancak genel kurulun toplanamaması nedeniyle bilançoları genel kurula tevdi edilemediği için ticaret sicilinden terkin işlemi yapılamamış olan şirketlerin ve kooperatiflerin bu madde kapsamında tasfiye edileceği belirtilmiştir. (2) numaralı fıkrada ise davacı veya davalı sıfatı devam eden şirket ve kooperatifler maddenin kapsamı dışında tutulmuştur.


12. (4) numaralı fıkranın (a) bendinde maddeye göre yapılacak tasfiye usulü kapsamında ilgili şirket ve kooperatife ihtar yapılması gerekliliği ile bu ihtarın içeriği, ilanı ve tebliğine ilişkin düzenlemelere yer verilmiş; (b) bendinde sermaye artırımında bulunmayarak münfesih olan şirketlere yapılacak söz konusu ihtarda ortaklarından, yönetici veya denetçilerinden ya da müdürlerinden tebliğ tarihinden itibaren iki ay içinde tasfiye memurunun bildirilmesi, aksi takdirde bu madde hükümlerine göre ticaret sicili kayıtlarından unvanın silineceği, şirkete ait mal varlığının unvana ilişkin kaydın silindiği tarihten itibaren on yıl sonra Hazineye intikal edeceği ve bunun kesin olduğu hususunun açıkça yazılacağı; (c) bendinde (b) bendinde belirtilen şirketler dışında kalan kapsam dâhilindeki diğer münfesih şirketler ile kooperatiflerden ayrıca, faaliyetlerine devam etme isteğinde bulunmaları hâlinde münfesih olma nedenini ortadan kaldıran işlemlerin yapılarak ispat edici belgelerin bildirilmesinin isteneceği öngörülmüştür.


13. (5) numaralı fıkrada ihtar üzerine şirket veya kooperatif tarafından tasfiye memurlarının bildirilmesi hâlinde tasfiye memurlarının ve tasfiye adreslerinin ilgili ticaret sicili müdürlüğü tarafından tescil edilerek Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ve ilgili odanın internet sitesinde ilan edileceği, ayrıca bu ilanda, şirket veya kooperatifin mevcut mal varlığı ile alacak ve borçlarını gösterir listenin belgeleri ile birlikte ilan tarihinden itibaren bir ay içinde anonim şirket veya kooperatifin yönetim kurulu, kurulun bir veya birkaç üyesi, denetçileri, limited şirketlerde ise müdür veya müdürleri tarafından ilgili tasfiye memuruna verilmesinin ihtar edileceği düzenlenmiştir.


14. (6), (7) ve (8) numaralı fıkralarda tasfiye memurlarınca yapılacak tasfiye işlemlerinin usulü, bu kapsamda şirket veya kooperatifin iflası, iflas talebi için mahkemeye müracaat edilmemesi, tasfiye ya da iflas kararı verilmesi hâlinde şirketin veya kooperatifin unvanının sicilden silinmesi ve ilanı hükme bağlanmıştır. (9) numaralı fıkrada ise (5) numaralı fıkranın (c) bendinde belirtilen bilgi ve belgelerin tasfiye memurlarına verilmemesi veya tasfiye memurlarınca da bu bilgi ve belgelere erişilememesi ve bu durumun bildirimi üzerine unvanın silinmesi ve bunun ilanı düzenlenmiştir. (10) numaralı fıkrada bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce tasfiyesine başlanan şirket veya kooperatiflerin genel kurullarının iki defa üst üste toplanamaması hâlinde son ve kati bilançonun sicile tevdii üzerine tasfiyenin sona ermiş sayılması ve unvanın sicilden silinerek bu hususun ilanı hükme bağlanmıştır.


15. (11) numaralı fıkrada (4) numaralı fıkraya göre yapılan ihtar ve ilana süresi içinde cevap vermeyen ya da tasfiye memuru bildirmeyen, durumunu kanuna uygun hâle getirmeyen veya faaliyette bulunduğu adresi kanıtlamayan şirket ve kooperatiflerin sicilden tasfiye edilmeksizin resen terkin edileceği öngörülmüştür.


16. (12) numaralı fıkrada (6) numaralı fıkranın (b) bendi, (9) numaralı fıkra ve (11) numaralı fıkra uyarınca ticaret sicilinden unvanları silinecek şirket veya kooperatiflerin borçlarının, unvanlarının silinmesine engel teşkil etmeyeceği belirtilmiştir.


17. (15) numaralı fıkranın itiraz konusu ikinci cümlesinde madde gereğince tasfiye edilmeksizin unvanı silinen şirket veya kooperatiflerin ortaya çıkabilecek mal varlığının unvana ilişkin kaydın silindiği tarihten itibaren on yıl sonra Hazineye intikal edeceği hükme bağlanmıştır. Buna göre madde kapsamında sicilden silinen şirket veya kooperatifin tasfiyesiz sona ermesi nedeniyle tasfiyeye tabi tutulamayan mal varlığı Hazineye devredilecektir. Anılan fıkranın üçüncü cümlesinde Hazinenin bu şirket ve kooperatiflerin borçlarından sorumlu tutulmayacağı belirtilmiştir. Fıkranın beşinci cümlesine göre ticaret sicilinden kaydı silinen şirket veya kooperatifin alacaklıları ile hukuki menfaatleri bulunanlar haklı sebeplere dayanarak mahkemeye başvurmak suretiyle şirket veya kooperatifin ihyasını isteyebilecektir.


2. İtirazın Gerekçesi


18. Başvuru kararında özetle; şirketlerin ihyasını talep etme hakkını beş yıllık süreyle sınırlayan hükmün Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmesi üzerine alacaklılar ve hak sahipleri için şirketin ihyasını talep etme hakkının süresiz hâle geldiği, bu duruma karşılık itiraz konusu kural kapsamında alacak ve hakların teminatını oluşturan şirketin mal varlığının sicilden silinmesinden itibaren on yıl sonra Hazineye devrinin öngörülmesinin çelişki oluşturduğu, ek tasfiyeyi düzenleyen 6102 sayılı Kanun’un 547. maddesinde mal varlığının Hazineye devrine ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği, kuralın mülkiyet hakkını ihlal ettiği, alacaklıların ve borçluların teminatı olan şirketin mal varlığını elde etmek için başvurabilecekleri dava yolunu süre sınırı getirmek suretiyle etkisizleştirdiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 13., 35. ve 40. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.


3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu


19. Anayasa’nın 35. maddesinin birinci fıkrasında “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.” denilmek suretiyle mülkiyet hakkı güvenceye bağlanmıştır. Birey özgürlüğü ile doğrudan ilgili olan mülkiyet hakkı, bireye, emeğinin karşılığına sahip olma ve geleceğe yönelik planlar yapma imkânı tanıyan temel bir haktır (AYM, E.2023/49, K.2024/54, 22/2/2024, § 12).


20. Anayasa'nın anılan maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet hakkı, ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlü mal varlığı hakkını kapsamaktadır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, § 20). Bu bağlamda mülk olarak değerlendirilmesi gerektiğinde kuşku bulunmayan menkul ve gayrimenkul mallar ile bunların üzerinde tesis edilen sınırlı ayni haklar ve fikrî hakların yanı sıra icrası kabil olan her türlü alacak ile şirket ortaklık payları veya menkul kıymetleri mülkiyet hakkının kapsamına dâhildir (AYM, E.2016/144, K.2020/75, 10/12/2020, § 331; ... ve diğerleri [2. B.], B. No: 2014/11441, 1/2/2017, § 60).


21. İtiraz konusu kural kapsamında mal varlıkları Hazineye intikal eden şirket veya kooperatiflerin söz konusu mal varlığı üzerinde pay sahibi olanların ortaklık payı ve tasfiye payından kaynaklanan hakları ile şirket veya kooperatiften alacaklı olanların ileri sürülebilecekleri alacak ve diğer maddi hakların Anayasa’nın 35. maddesi kapsamında mülk teşkil ettiği açıktır.


22. Mülkiyet hakkı; kişiye başkasının hakkına zarar vermemek ve kanunların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla sahibi olduğu şeyi dilediği gibi kullanma, onun semerelerinden yararlanma ve üzerinde tasarruf etme imkânı veren bir haktır. Bu bağlamda malikin mülkünü kullanma, onun semerelerinden yararlanma ve mülkü üzerinde tasarruf etme yetkilerinden herhangi birinin kısıtlanması veya mülkünden yoksun bırakılması mülkiyet hakkına getirilmiş bir sınırlama niteliğindedir (AYM, E.2019/50, K.2019/96, 25/12/2019, § 14).


23. 6102 sayılı Kanun’un geçici 7. maddesi kapsamında yer alan şirketlerin ve ana sözleşmesinde hüküm bulunması hâlinde kooperatiflerin ortaklarının tasfiye sonucunda arta kalan mal varlığı değerini (tasfiye payı) alma hakkı bulunmaktadır. Dolayısıyla kural nedeniyle tasfiye payına konu olabilecek mal varlığının Hazineye devri söz konusu olabilecektir.


24. Öte yandan kuralla sicilden resen terkin edilen şirketlerin ve kooperatiflerin mal varlığının Hazineye intikal ettirilmesinin şirket ve kooperatiflerin borçlarının bu mal varlığı üzerinden karşılanma ihtimalini de ortadan kaldırmaktadır. Zira tasfiyenin önemli aşamalarından birisini tasfiyeye konu mal varlığından borçların ödenerek alacaklılarının tatmin edilmesi oluşturmaktadır. Nitekim anılan maddenin (15) numaralı fıkrasının üçüncü cümlesinde Hazinenin bu şirket ve kooperatiflerin borçlarından sorumlu olmayacağı düzenlenmiştir. Buna göre şirket veya kooperatif alacaklılarının terkinden itibaren on yıl geçtikten sonra şirket veya kooperatifin mal varlığından alacaklarını tahsil etme imkânları ortadan kalkacaktır.


25. Bu itibarla kuralda tasfiye edilmeksizin unvanı silinen şirket veya kooperatiflerin ortaya çıkabilecek mal varlığının unvana ilişkin kaydın silindiği tarihten itibaren on yıl sonra Hazineye intikal edeceğinin öngörülmesi suretiyle mülkiyet hakkına sınırlama getirilmektedir.


26. Anayasa’nın 35. maddesinin ikinci fıkrasında mülkiyet hakkının ancak kanunla sınırlanabileceği belirtilmek suretiyle mülkiyet hakkına yönelik sınırlamaların kanunda öngörülmesi gerektiği ifade edilmiştir. Öte yandan mülkiyet hakkına sınırlama getirilirken temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa’nın 13. maddesinin de gözönünde bulundurulması gerekmektedir.


27. Anayasa’nın 13. maddesinde “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” denilmektedir. Buna göre mülkiyet hakkına sınırlama getiren düzenlemelerin kanunla yapılması, Anayasa’da öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması gerekir.


28. Anayasa’nın anılan hükümleri uyarınca mülkiyet hakkına yapılan sınırlamalarda gözetilecek öncelikli ölçüt, sınırlamanın kanunla yapılmasıdır. Anayasa Mahkemesinin sıkça vurguladığı gibi temel hakları sınırlayan kanunun şeklen var olması yeterli olmayıp yasal kuralların keyfîliğe izin vermeyecek şekilde belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir düzenlemeler niteliğinde olması gerekir.


29. Esasen temel hakları sınırlayan kanunun bu niteliklere sahip olması, Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir. Hukuk devletinin temel unsurlarından olan hukuki belirlilik ilkesi uyarınca kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu ilke hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). Dolayısıyla Anayasa’nın 13. ve 35. maddelerinde sınırlama ölçütü olarak belirtilen kanunilik, Anayasa’nın 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesi ışığında yorumlanmalıdır.


30. Kuralla şirket ve kooperatiflere ait mal varlığının Hazineye devredilmesinin kapsam ve şartlarının herhangi bir tereddüde yer vermeyecek biçimde açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kuralın belirli ve öngörülebilir nitelikte olduğu ve kanunilik şartını taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır.


31. Anayasa’nın 13. ve 35. maddeleri uyarınca mülkiyet hakkı ancak kamu yararı amacıyla sınırlanabilmektedir. Kamu yararı kavramı mülkiyet hakkının kamu yararının gerektirdiği durumlarda sınırlanması imkânı vermekle bir sınırlama amacı olmasının yanı sıra mülkiyet hakkının kamu yararı amacı dışında sınırlanamayacağını öngörmek suretiyle sınırlama sınırı oluşturarak mülkiyet hakkını etkin bir şekilde korumaktadır (AYM, E.2022/105, K.2023/54, 22/3/2023, § 27; ... [2. B.], B. No: 2013/6151, 21/4/2016, § 53; ... [1. B.], B. No: 2013/1239, 20/3/2014, § 28).


32. Anılan Kanun’un geçici 7. maddesi kapsamında tasfiye edilmeksizin unvanı silinen şirket veya kooperatiflerin unvana ilişkin kaydın silindiği tarihten itibaren on yıl süreyle kullanılmayan ya da ihya davasıyla ilgililerce tasfiyeye konu edilmeyen mal varlığının Hazineye intikal ettirilerek ekonomiye kazandırılmasının ve atıl kalmasının önlenmesi suretiyle sicilden silinen şirket ve kooperatiflerin mal varlıklarına ilişkin belirsizliğin ortadan kaldırılmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır. Bu yönüyle kuralın meşru amaç taşıdığı açıktır.


33. Bununla birlikte mülkiyet hakkı bağlamında getirilen sınırlamanın kanunilik ve meşru amaç şartlarını taşıması yeterli olmayıp aynı zamanda ölçülü olması gerekir. Anayasa’nın 13. maddesinde güvence altına alınan ölçülülük ilkesi ise elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen sınırlamanın ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bakımından sınırlamanın zorunlu olmasını, diğer bir ifadeyle aynı amaca daha hafif bir sınırlama ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılık ise hakka getirilen sınırlama ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir.


34. Tasfiye edilmeksizin unvanı sicilden silinen şirket veya kooperatiflerin mal varlığının sicilden silinme tarihinden itibaren on yıl sonra Hazineye intikalini öngören kuralın meşru amaç bakımından elverişli olmadığı söylenemez.


35. Kuralın gerekliliği ile ilgili olarak yapılacak incelemede unvanı sicilden silinen şirket veya kooperatiflere ait mal varlığının ekonomiye kazandırılması amacına daha hafif bir sınırlama aracıyla ulaşılmasının mümkün olup olmadığının değerlendirilmesi gerekir.


36. Bu bağlamda unvanın sicilden silinmesinden itibaren on yıl geçen şirket ve kooperatiflerin ortaklarına tasfiye payını elde etme veya alacaklılarına alacaklarını tahsil etme imkânı tanınmak suretiyle şirket ve kooperatiflerin mal varlığının aktif olarak değerlendirilmesi söz konusu olabilir. Böylelikle mal varlığı üzerinden tasfiye payının alınması veya alacakların tahsil edilmesi suretiyle şirket veya kooperatiflerin malvarlığının ekonomik yönden işlevsel hale gelmesi sağlanarak kuralla öngörülen amaca ulaşılabilecektir.


37. Kuralda mal varlığının unvana ilişkin kaydın silindiği tarihten itibaren on yıl sonra Hazineye intikal edeceği öngörülmekle birlikte şirket veya kooperatif ortaklarının ve alacaklılarının anılan madde kapsamında yapılan işlemler ve intikalden haberdar olmalarını sağlayacak bir mekanizma öngörülmemiştir. Buna karşılık atıl durumda olan şirket ve kooperatif mal varlığının öncelikle tasfiye payı alma hakkına sahip olan ortaklar ve şirket veya kooperatiften alacaklı olan kişiler tarafından değerlendirilmesine imkân sağlayan bir yöntemin oluşturulması suretiyle de anılan meşru amaca ulaşmak mümkündür.


38. Bu itibarla kural kapsamında on yıl önce unvanı sicilden silinen şirket ve kooperatifin mal varlığının ortakları veya alacaklıları tarafından değerlendirilmesine imkân tanınmaksızın mal varlığının Hazineye intikal ettirilmesi suretiyle mülkiyet hakkına getirilen sınırlamanın meşru amaca ulaşmak bakımından gerekli olduğu söylenemez.


39. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 13. ve 35. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.


Kuralın Anayasa’nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 13. ve 35. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.


Kural Anayasa’nın 13. ve 35. maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 40. maddesi yönünden incelenmemiştir.


B. Kanun’un Geçici 7. Maddesinin (15) Numaralı Fıkrasının Altıncı Cümlesinin İncelenmesi


1. Anlam ve Kapsam


40. 6102 sayılı Kanun’un geçici 7. maddesinin (15) numaralı fıkrasının beşinci cümlesinde ticaret sicilinden kaydı silinen şirket veya kooperatifin alacaklıları ile hukuki menfaatleri bulunanların haklı sebeplere dayanarak mahkemeye başvurmak suretiyle şirket veya kooperatifin ihyasını isteyebilecekleri belirtilmiştir.


41. Anılan madde kapsamında ihya, madde uyarınca genel hükümlere nazaran kolaylaştırılmış usulde tasfiye olunan veya yine bu maddeye göre tasfiye edilmeksizin resen sicilden silinen şirketler ile kooperatiflerin yeniden sicile tescil edilerek tüzel kişilik kazanmaları amacıyla öngörülmüş hukuki bir kurumdur. Böylelikle alacaklılar ile hukuki menfaatleri bulunan diğer kişilerin haklı sebeplere dayanarak ilgili şirketin veya kooperatifin tüzel kişilik kazanmasını sağlamak amacıyla mahkemeye başvurmasına imkân tanınmıştır.


42. Sö

 

Benzer Kararlar

 

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi — İşçilik Davaları İçin Şirketin İhyasında Hasım ve Tasfiye Giderleri

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi — Maden Kazası Tazminat Davası Sürerken Ticaret Sicilinden Silinen Şirketin İhyası

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi — Kira Teminatı Davasında Sicilden Silinen Şirketin İhyası

Tüm Ticaret Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Şirketler ve Ticaret Hukuku Uyuşmazlıkları

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi

 

Karar Türü

Norm Denetimi

 

Esas No

2025/31

 

Karar No

2025/183

 

Karar Tarihi

10 Eylül 2025

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page