top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  KİŞİLER HUKUKU  ·  HAK İHLALİ OLMADIĞI

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Babanın Katılımı Olmadan Değiştirilen Çocuk Adının İptali

 

B. No: 2015/18910 · 9 Ocak 2019

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Boşanmadan sonra velayeti alan başvurucu anne, çocuğun nüfusta kayıtlı adının kendisinin hitap ettiği başka bir adla değiştirilmesi için açtığı ikinci davada kabul kararı aldı. Davadan haberdar edilmeyen baba, değişikliğin haklı bir nedene dayanmadığını ileri sürerek kararın kaldırılmasını istedi; mahkeme ad değişikliğinden zarar görenin dava hakkı bulunduğunu belirterek değişikliği iptal etti ve karar onandı. Anayasa Mahkemesi, son yargılamada babanın katılımının sağlandığını, iddiaların incelendiğini ve yeterli gerekçe gösterildiğini belirterek aile hayatına saygı hakkının ihlal edilmediğine karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, velayet altındaki çocuğun adının değiştirilmesine ilişkin taleplerde, çocuğun yararının gerektirdiği ve haklı beklentilerin oluştuğu durumlarda velayet hakkı bulunmayan ebeveynin de söz hakkı olabileceğini kabul etti. Babanın katılımı sağlanmadan verilen ad değişikliği kararının, babanın taraf olduğu ve iddiaların ilgili ve yeterli gerekçeyle karşılandığı bir yargılamada kaldırılması, tarafların çatışan menfaatleri arasındaki adil dengeyi bozmuş sayılmadı.

 

Sonuç

 

Aile hayatına saygı hakkına ilişkin iddia kabul edilebilir bulundu; Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan aile hayatına saygı hakkının ihlal edilmediğine oybirliğiyle karar verildi. Yargılama giderleri başvurucu üzerinde bırakıldı.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 20, 41
    Aile hayatına saygı hakkı; ailenin korunması ve çocuğun ebeveyniyle ilişki hakkı

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 27, 335, 336, 339, 342
    Ad değişikliğinden zarar görenin kaldırma davası; velayetin kullanımı, çocuğun adının ana ve babaca konulması ve yasal temsil

  • 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu — m. 36
    Nüfus kaydının düzeltilmesi davaları

  • Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi — m. 8
    Özel ve aile hayatına saygı hakkı

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


İKİNCİ BÖLÜM


KARAR


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2015/18910)


Karar Tarihi: 9/1/2019


İKİNCİ BÖLÜM


KARAR


Başkan


:


Engin


YILDIRIM


Üyeler


:


Recep


KÖMÜRCÜ


Celal Mümtaz


AKINCI


Muammer


TOPAL


M.Emin KUZ


Raportör Yrd.


:


Fatih ALKAN


Başvurucu


:


...


Vekili


:


Av. ...


...


I. BAŞVURUNUN KONUSU


1. Başvuru, velayet


hakkı sahibi tarafından çocuğun isminin değiştirilmesi talebiyle açılan dava


sonucunda verilen kabul kararının sonradan kaldırılması nedeniyle aile hayatına


saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU SÜRECİ


2. Başvuru 3/12/2015 tarihinde yapılmıştır.


3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön


incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.


4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm


tarafından yapılmasına karar verilmiştir.


5. Bölüm Başkanı tarafından, başvurunun kabul edilebilirlik ve


esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.


6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına


(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.


7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda


bulunmuştur.


III. OLAY VE OLGULAR


8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar


özetle şöyledir:


9. Başvurucu, H.Ş. isimli kişi ile 2007 yılında evlenmiştir. Bu


evlilikten 2009 yılında ... ismini verdikleri bir erkek çocuk dünyaya


gelmiştir.


10. Başvurucu ile H.Ş., evlilik birliğinin sarsıldığı


gerekçesiyle Kütahya 1. Aile Mahkemesinin 10/3/2011 tarihli kararıyla


boşanmıştır. Kararla birlikte müşterek çocuk ...'in velayeti annesi olan


başvurucuya verilmiş ve çocuk ile baba H.Ş. arasında kişisel ilişki kurulmasına


hükmedilmiştir. Söz konusu karar 30/6/2011 tarihinde kesinleşmiştir.


11. Başvurucu, müşterek çocuğun isminin ... olarak


değiştirilmesi talebiyle21/7/2011 tarihinde Kütahya 1. Asliye Hukuk


Mahkemesinde isim tashihi davası açmıştır. Velayet hakkı sahibi olduğunu


belirten başvurucu dava dilekçesinde, doğduğu andan itibaren müşterek çocuğa


... ismiyle seslendiklerini ve davanın haklı nedenlere dayandığını ileri


sürmüştür.


12. Kütahya 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 22/9/2011 tarihli


kararıyla davanın reddine hükmedilmiştir. Karar gerekçesinde; müşterek çocuğa


başvurucu tarafından ..., baba H.Ş. tarafından ... şeklinde hitap edildiği


ancak duruşma esnasında çocuğa ... diye seslenildiğinde tepki vermediği, sesin


geldiği tarafa bakmadığı belirtilmiştir. ... ismiyle seslenildiğinde ise


çocuğun sesin geldiği yöne baktığı, bu nedenle çocuğun ... ismiyle


bütünleştiğinin anlaşıldığı ifade edilmiştir. Kararda, çocuğun isminin


değiştirilmesi talebi yönünden yasal koşulların oluşmadığı değerlendirmesine


yer verilmiştir. Temyiz edilmeyen karar kesinleşmiştir.


13.Başvurucu, velayeti altında olduğunu belirttiği müşterek


çocuğun isminin ... olarak değiştirilmesi talebini yineleyerek aynı


gerekçelerle 21/12/2012 tarihinde bir kez daha isim tashihi davası açmıştır.


14. Kütahya 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 7/5/2013 tarihli kararıyla


davanın kabulü ile müşterek çocuğun isminin ... olarak tashih edilmesine karar


verilmiştir. Karar gerekçesinde; baba H.Ş. tarafından çocuğun isminin ...


olarak nüfus kütüğüne kaydedildiği, buna rağmen çocuğun ... şeklinde hitap


edilerek büyütüldüğü ve kendisini ... olarak tanıyıp bildiği ifade edilmiştir.


Kararda, davalı Kütahya Nüfus Müdürlüğü (Nüfus Müdürlüğü) temsilcisi tarafından


baba H.Ş.nin de beyanının alınması gerektiğine


ilişkin savunma yapıldığı belirtilmiş ise de velayet hakkı sahibi olan


başvurucunun çocuğun yasal temsilcisi konumunda olması nedeniyle tek başına


dava açabileceği ifade edilerek anılan savunmaya itibar edilmemiştir. Temyiz


edilmeyen karar kesinleşmiştir.


15. Başvurucunun eski eşi ve müşterek çocuğun babası H.Ş., Kütahya


2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 7/5/2013 tarihli isim tashihi davasının kabulüne


ilişkin kararının kaldırılması talebiyle (isim düzeltilmesi talepli)


başvurucuya ve Nüfus Müdürlüğüne karşı 6/12/2013 tarihinde Kütahya 1. Asliye


Hukuk Mahkemesinde dava açmıştır. Dava dilekçesinde H.Ş.; başvurucunun


kendisine haber vermeden ve haklı bir gerekçe olmadan müşterek çocuğun isminin


değiştirilmesi talebiyle dava açtığını, söz konusu dava neticesinde çocuğun


isminin ... olarak değiştirilmesine karar verildiğini, taraf teşkilinin


sağlanması amacıyla ilgili mahkeme tarafından da kendisine herhangi bir çağrıda


bulunulmadığını ve tashih kararını sonradan öğrendiğini belirterek anılan


kararın kaldırılması gerektiğini ileri sürmüştür.


16. Kütahya 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 16/10/2014 tarihli


kararıyla davanın kabulü ile müşterek çocuğun isminin ... olarak


değiştirilmesine ilişkin Kütahya 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 7/5/2013 tarihli


kararının iptaline ve çocuğun isminin ... olarak nüfusa tescil edilmesine


hükmedilmiştir. Başvurucunun davalı sıfatıyla katılımının sağlandığı dava


sonunda verilen karar gerekçesinde, ismin değiştirilmesinden zarar gören


kimsenin değiştirme kararının kaldırılmasını dava edebileceği ve davaya dâhil


edilmeyerek velayete ilişkin haklarını kullanması engellenen baba H.Ş.nin bu hususta itiraz hakkının bulunduğu


belirtilmiştir. Kararda, H.Ş. tarafından yasal süresinde açılan ve haklı


nedenlere dayanan söz konusu davanın -Yargıtay uygulaması da dikkate alınarak-


kabulünün gerektiği ifade edilmiştir.


17. Söz konusu karar (kapatılan) Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin


1/10/2015 tarihli kararıyla onanmıştır.


18.Nihai karar 4/11/2015 tarihinde başvurucuya tebliğ


edilmiştir.


19.Başvurucu 3/12/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


IV. İLGİLİ HUKUK


A. Ulusal Hukuk


20. 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun "Adın değiştirilmesi" kenar


başlıklı 27. maddesi şöyledir:


"Adın değiştirilmesi, ancak haklı


sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir.


Adın değiştirildiği nüfus siciline kayıt ve


ilân olunur.


Ad değişmekle kişisel durum değişmez.


Adın değiştirilmesinden zarar gören kimse,


bunu öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde değiştirme kararının


kaldırılmasını dava edebilir. "


21.4721 sayılı Kanun'un


"Velayet" başlıklı kısmında yer alan 335. maddenin birinci


fıkrası şöyledir:


"Ergin olmayan çocuk, ana ve babasının


velâyeti altındadır. Yasal sebep olmadıkça velâyet ana ve babadan


alınamaz."


22.4721 sayılı Kanun'un


"Velayet"başlıklı


kısmında yer alan 336. madde şöyledir:


"Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba


velâyeti birlikte kullanırlar.


Ortak hayata son verilmiş veya ayrılık hâli


gerçekleşmişse hâkim, velâyeti eşlerden birine verebilir.


Velâyet, ana ve babadan birinin ölümü hâlinde


sağ kalana, boşanmada ise çocuk kendisine bırakılan tarafa


aittir."


23. 4721 sayılı Kanun'un


"Velayet"başlıklı


kısmında yer alan 339. maddenin beşinci fıkrası şöyledir:


"Çocuğun adını ana ve babası koyar."


24. 4721 sayılı Kanun'un "Velayet"başlıklı


kısmında yer alan 342. maddenin birinci fıkrası şöyledir:


"Ana


ve baba, velâyetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuklarının yasal


temsilcisidirler."


25.25/4/2006 tarihli ve 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun "Nüfus davaları " kenar


başlıklı 36. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:


"a) Nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme


davaları, düzeltmeyi isteyen şahıslar ile ilgili resmî dairenin göstereceği


lüzum üzerine Cumhuriyet savcıları tarafından yerleşim yeri adresinin bulunduğu


yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde açılır. Kayıt düzeltme davaları nüfus


müdürü veya görevlendireceği nüfus memuru huzuru ile görülür ve karara


bağlanır.


b) Haklı sebeplerin bulunması hâlinde aynı


konuya ilişkin düzeltme yapılması hâkimden istenebilir..."


B. Uluslararası Hukuk


26. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Özel ve aile hayatına saygı hakkı"


kenar başlıklı 8. maddesi şöyledir:


"(1) Herkes özel ve aile hayatına,


konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.


(2) Bu hakkın kullanılmasına bir kamu


makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir


toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin


korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının


hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz


konusu olabilir."


27. Özel hayata saygı hakkı alt kategorisinde geçen özel hayat kavramı Avrupa İnsan Hakları


Mahkemesi (AİHM) tarafından da oldukça geniş yorumlanmakta ve bu kavrama


ilişkin tüketici bir tanım yapılmaktan özellikle kaçınılmaktadır (Koch/Almanya, B. No: 497/09, 19/7/2012, § 51).


Bununla birlikte Sözleşme’nin denetim organlarının içtihatlarında bireyin kişiliğini geliştirmesi ve gerçekleştirmesi


kavramının özel hayata saygı hakkının kapsamının belirlenmesine temel alındığı


anlaşılmaktadır. Özel hayatın korunması hakkının sadece mahremiyet hakkına


indirgenemeyeceği gerçeği karşısında kişiliğin serbestçe geliştirilmesiyle


uyumlu birçok hukuksal çıkar, bu hakkın kapsamına dâhil edilmiştir. Bu kapsamda


dış dünya ile ilişki kurma noktasında son derece önemli olan isim hakkı da


Sözleşme denetim organları tarafından ön ismi ve soy ismi kapsayacak şekilde


maddenin güvence alanı içinde yorumlanmıştır.


28. AİHM, Sözleşme’nin 8. maddesinin isim ve soy ismi konusunda


açık bir hüküm içermediğini belirtmekle beraber bunun kişinin kimliğinin ve


aile bağlarının belirlenmesinde kullanılan bir araç olması nedeniyle belirli


bir dereceye kadar diğer kişilerle ilişki kurmayı da içeren özel hayata ve aile


hayatına saygı hakkıyla ilgili olduğunu, bir kamu hukuku konusu olarak toplumun


ve devletin isimlerin düzenlenmesi konusuyla ilgilenmesinin bu unsuru özel


hayat ve aile hayatı kavramlarından uzaklaştırmayacağını kabul etmektedir (Burghartz/İsviçre, B. No: 16213/90, 22/2/1994, §


24; Stjerna/Finlandiya, B. No: 18131/91, 25/11/1994,


§ 37). Bu kapsamda isimleri üzerinde değişiklik yapılması hususunda ciddi


nedenlere sahip olan kişilerin belirli şartlar altında bu imkâna sahip olması,


Sözleşme’nin 8. maddesinin koruma alanına girmektedir. Ancak AİHM'e göre nüfus bilgilerinin eksiksiz olarak


kaydedilmesi, kimliğin belirlenmesi veya belli isimdeki kişilerin belli bir


aile ile bağlantılarının kurulabilmesi gibi kamu yararının gerektirdiği


durumlarda isim değiştirme imkânına yasal birtakım sınırlamalar getirilmesi


mümkündür (Stjerna/Finlandiya, § 39; Kemal Taşkın ve diğerleri/Türkiye, B. No:


30206/04…, 2/2/2010, § 48).


V. İNCELEME VE GEREKÇE


29. Mahkemenin 9/1/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda


başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü


30. Başvurucu; nüfus kaydında ismi ... olarak yazılı


olmasına rağmen doğumundan itibaren müşterek çocuğa ... ismiyle hitap


edildiğini, boşanma kararıyla birlikte çocuk üzerindeki velayet hakkının


kendisine verildiğini, bu hak kapsamında açtığı dava neticesinde Kütahya 2.


Asliye Hukuk Mahkemesince verilen 7/5/2013 tarihli kararla çocuğun isminin ...


olarak tashih edildiğini ve kararın kesinleştiğini belirtmiştir. Başvurucu,


tashih kararından sonra çocuğunun okul kaydının ... ismiyle yapıldığını,


sünnet töreninde de ... ismiyle davetiye basıldığını, velayet hakkı sahibi


anne ve babanın çocuğunun soy ismini değiştirebileceği konusunda Anayasa


Mahkemesince verilen kararlar olduğunu ifade etmiştir. Başvurucu, çocuğunun


isminin ... olarak tashih edilmesine ilişkin kararın kaldırılması nedeniyle


velayet hakkının kısıtlandığını ve değişen durum nedeniyle çocuğun


psikolojisinin bozulduğunu belirterek aile hayatına saygı hakkının ihlal


edildiğini ileri sürmüştür. Öte yandan başvurucu, ismin ... şeklinde tashihine


ilişkin kesin hüküm teşkil eden kararın Kütahya 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin


16/10/2014 tarihli kararıyla kaldırılması nedeniyle kanuni hâkim güvencesinin


ihlal edildiğini iddia etmiştir.


31. Bakanlık görüşünde; başvurucunun velayeti kendisine tevdi


edilen çocuğun ismini tek başına değiştirmesinin Türk Medenî Kanunu hükümlerine


aykırılık oluşturduğu belirtilmiştir. Bu durumun baba H.Ş.nin


aile hayatına saygı hakkına müdahale teşkil edeceğinin vurgulandığı görüş


yazısında, müşterek çocuğun isminin ... olarak tashih edilmesine ilişkin


kararın Kütahya 1. Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından kaldırılmasının mevzuata


ve içtihada uygun olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca yargılama sırasında


tarafların delillerini serbestçe sunabildikleri ve nihai kararın tarafların


çatışan menfaatlerinin çözümünde adil bir denge sağladığı belirtilmiştir.


32.Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında başvuru formunda


dile getirdiği hususları tekrar etmiştir.


B. Değerlendirme


33. İddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak Anayasa’nın


20. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"Herkes ... aile hayatına saygı


gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. "


34. Anayasa'nın 41. maddesinin ilgili kısımları şöyledir:


"Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler


arasında eşitliğe dayanır.


...


Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma,


yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan


ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir.


..."


35. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan


hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini


kendisi takdir eder (...,


B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Bireyin yaşamıyla özdeşleşen ve kişiliğinin


ayrılmaz bir unsuru hâline gelen, birey olarak kimliğin belirlenmesinde en


önemli unsurlardan biri ve vazgeçilmez, devredilmez, kişiye sıkı surette bağlı


bir kişilik hakkı olan isim hakkının da kişinin özel hayatının bir unsuru


olduğu açıktır. Dolayısıyla cinsiyet, doğum kaydı gibi kimlik bilgileri ve aile


bağlarıyla ilgili bilgiler ile bunlarda değişiklik ve düzeltme yapılmasını


isteme hakkının yanı sıra isim hakkı da Anayasa'nın 20. maddesi kapsamında


değerlendirilmelidir. Bununla birlikte -somut başvuruda olduğu gibi- velayeti


kendisine tevdi edilen çocuğun isminin velayet hakkı sahibi anne ya da baba


tarafından tek başına değiştirilmesine karar verilmesi yönünde ileri sürülen


taleplerin velayet hakkı ve bu kapsamdaki yetkilerin kullanımı ile ilgili


olduğu anlaşıldığından bu hususun aile hayatına saygı hakkı kapsamında ele


alınması gerekir. Bu nedenle somut başvurunun Anayasa’nın 20. maddesinde


güvence altına alınan aile hayatına saygı hakkı çerçevesinde incelenmesi


gerektiği değerlendirilmiştir.


1.Kabul Edilebilirlik Yönünden


36. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine


karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan aile


hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir


olduğuna karar verilmesi gerekir.


2. Esas Yönünden


a. Genel İlkeler


37. Velayet; reşit olmayan çocuklarının bakım ve gözetimi


konusunda anne ve babaya verilen hak ve yükümlülüklerden oluşan bir müessese


olup bu bağlamda çocuğun bakımı ve eğitimi, kanuni temsili, mal varlığının


yönetimi ve çocuğun menfaatlerinin korunması için hukuki bir temel oluşturmaktadır.


Yakın bir geçmişe kadar anne ve babanın çocukları üzerindeki hâkimiyet hakkı


olarak görülen velayet, günümüzde hem bir yükümlülük hem de bir hak olarak


kabul edilmektedir (...


[GK], B. No: 2013/9880, 11/11/2015, § 28; ... [GK], B. No: 2013/7979, 11/11/2015, § 35).


38. Çeşitli hukuk sistemlerinde koruma, bakım ve gözetim hakkı


veya benzer terimlerle ifade edilen velayet hakkının kapsamına çocuğun ismini


belirleme hakkı da girmektedir. Söz konusu hukuki değer, velayet hakkının ifası


ve bu bağlamda aile bağlarının sürdürülmesi noktasındaki işlevi nedeniyle aile


hayatına saygı hakkının içerdiği güvencelerden biri olarak korunmaktadır (..., § 31; ..., § 38).


39. Aile hayatına saygı hakkı, Anayasa’nın 20. maddesinin birinci


fıkrasında düzenlenmiştir. Sözleşme’nin 8. maddesi çerçevesinde korunan aile


hayatına saygı hakkının Anayasa'daki karşılığını oluşturan bu düzenleme, madde


gerekçesi de dikkate alındığında resmî makamların özel hayata ve aile hayatına


müdahale edememesi ile kişinin ferdî ve aile hayatını kendi anladığı gibi


düzenleyip yaşayabilmesi gerekliliğine işaret etmektedir. Ayrıca Anayasa’nın


41. maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği


ilkesi gereği özellikle aile hayatına saygı hakkına ilişkin pozitif


yükümlülüklerin değerlendirilmesi bağlamında gözönünde


bulundurulması gerekmektedir (...,


§ 32; ..., § 39).


40. Aile hayatındaki temel ilişkiler kadın ve erkek ile ebeveyn


ve çocuk arasındaki ilişkilerdir. Resmî evlilik birlikleri kural olarak aile


hayatı kapsamında güvence altına alınmakta olup evlilik içinde doğan çocuklar


da kendiliğinden evlilik ilişkisinin bir parçası sayılır. Bu çerçevede çocuğun


doğumundan itibaren çocuk ve ebeveyni arasında aile hayatı anlamına gelen bir


bağ kurulduğunun kabulü gerekir (...


..., § 33; ..., § 40).


41. Çocuğun isminin belirlenmesi, velayet hakkı çerçevesinde


anne ve babaya tanınan yetkilerden biridir. Nitekim mevzuatta da bu durum açık


şekilde düzenlenmiş ve çocuğun isminin anne ve babası tarafından


belirlenmesinin velayetin kapsamında olduğu belirtilmiştir (bkz. § 23).


42. 4721 sayılı Kanun’un velayet hakkına ilişkin 335.


maddesinde; ergin olmayan çocuğun anne ve babasının velayeti altında olduğu,


yasal sebep olmadıkça velayetin anne ve babadan alınamayacağı belirtilmek


suretiyle evlilik ilişkisi süresince velayet hakkının ve bu kapsamdaki yetkilerin


ortak kullanımına işaret edilmiştir. Anılan Kanun'un 336. maddesinde ise


evlilik devam ettiği sürece anne ve babanın velayeti birlikte kullanacağı,


ortak hayata son verilmesi veya ayrılık hâlinde hâkimin velayeti eşlerden


birine verebileceği, anne ve babadan birinin ölümü hâlinde velayetin sağ


kalana, boşanmada ise çocuğun kendisine bırakıldığı tarafa ait olduğu hüküm


altına alınmıştır.


43. Çocuğun temsili ya da çocuğun kimliğinin belirlenmesi gibi


konularda velayeti kendisine bırakılmayan anne veya babanın hiçbir hak ileri


süremeyeceği şeklindeki yaklaşımın aile hayatına saygı hakkı kapsamında


korunmayacağı açıktır. Çocuk üzerindeki yetki ve sorumluluklar yönünden çocuğun


velayetini elinde bulunduran anne ya da babanın esas hak sahibi olduğu gözardı edilmemekle birlikte çocuğun menfaatlerinin


gerektirdiği durumlar ile haklı ve makul beklentilerin oluştuğu hâllerde


velayet hakkı sahibi olmayan tarafın da çocuk üzerinde velayetin kapsamından


kaynaklanan birtakım yetkileri kullanabileceği değerlendirilmelidir. 4721


sayılı Kanun'un 342. maddesinde yer alan düzenleme, velayet hakkı kendisine


tanınmayan tarafın çocuk üzerindeki temsil yetkisini tümüyle dışlamaması


nedeniyle aile hayatına saygı hakkının bu yönüyle içerdiği güvencelerin mevzuat


bağlamında ele alınmış olmasına örnek olarak gösterilebilir. Anne ve babanın


velayetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuklarının yasal temsilcisi


olacaklarına ilişkin söz konusu düzenleme gereğince, boşanma sonrası velayet


hakkı kendisine verilmese dahi lehine çocukla kişisel ilişki kurulan tarafın da


haklı nedenlere dayanan sınırlı durumlarda çocuğun temsiline ilişkin birtakım


hak ve yetkilerinin bulunabileceği dikkate alınmalıdır. Aksi takdirde veli olma


vasfı kaldırılan tarafın çocuğun ebeveyni olmasından doğan hak ve yetkilerinin


bütünüyle sona erdiğinin kabul edilmesi gerekecektir ki böyle bir durumun


adalet ve hakkaniyet ile bağdaştığı söylenemez.


44. Kişinin isminin korunması ve kamu düzenini bozmadığı


müddetçe ismin değiştirilmesine imkân tanınması yönünde devletin pozitif


yükümlülüklerinin bulunduğu açıktır. Söz konusu pozitif yükümlülükler, somut


olayın özellikleri gözönünde bulundurularak idari ve


yargısal karar vericiler tarafından kişilerin bu yöndeki makul taleplerinin


karşılanmasını veya taleplerin reddi durumunda buna ilişkin ilgili ve yeterli


gerekçeler sunulmasını gerektirir. Ancak velayet altında bulunan küçükler


hakkındaki isim değişikliklerine ilişkin söz konusu talepler, velayet hakkı


sahibi taraf dışında çocuğun menfaatlerinin gerektirdiği durumlar ile haklı ve


makul beklentilerin oluştuğu hâllerde çocuk ile aile bağını sürdüren diğer


tarafça da ileri sürülebilmelidir. Bu anlamda anılan yükümlülükler, idari ve


yargısal makamlar tarafından çocuğun menfaatleri dikkate alınarak tarafların


çatışan menfaatleri arasında adil bir dengenin kurulmasını gerekli kılmaktadır.


b. İlkelerin Olaya Uygulanması


45. Başvuru konusu olayda müşterek çocuğun evlilik birliği


içinde ve hukuken mevcut olan ailenin bir parçası olarak dünyaya geldiği


görülmektedir. Boşanma kararı sonrasında velayet hakkı başvurucuya verilirken


baba H.Ş.ye de çocukla kişisel ilişki kurma hakkı tanınmıştır. Bu bağlamda


boşanma davası sonucunda velayet hakkı kendisine tevdi edilmiş olan başvurucu


ile çocuğu arasındaki söz konusu ilişki aile hayatının kurulması için


yeterlidir.


46. Somut olayda velayet hakkı sahibi olan başvurucunun boşanma


kararı kesinleştikten sonraki süreçte müşterek çocuğun ... olan isminin


... olarak tashih edilmesi talebiyle iki kez dava açtığı anlaşılmaktadır. Söz


konusu davalardan ilki Kütahya 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 22/9/2011 tarihli


kararıyla reddedilmiş ise de diğeri Kütahya 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin


7/5/2013 tarihli kararıyla kabul edilmiş ve müşterek çocuğun isminin ...


olarak tashih edilmesine karar verilmiştir. Anılan kararın temyiz edilmemesi


üzerine kesinleştiği görülmektedir.


47. Müşterek çocuğun babası ve başvurucunun eski eşi olan H.Ş.


tarafından başvurucuya ve Nüfus Müdürlüğüne karşı 6/12/2013 tarihinde Kütahya


1. Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açılmış ve müşterek çocuğun isminin ...


olarak tashih edilmesine ilişkin kararın kaldırılması talep edilmiştir. Dava


dilekçesinde H.Ş., çocuğun isminin değiştirilmesi kararıyla neticelenen dava


sürecinden sonradan haberdar olduğunu ve çocuğun isminin değiştirilmesini


gerektiren haklı bir neden bulunmadığını ileri sürmüştür.


48. Başvuru dosyası incelendiğinde H.Ş. tarafından ileri sürülen


hususları değerlendiren Kütahya 1. Asliye Hukuk Mahkemesince, müşterek çocuğun


isminin ... olarak değiştirilmesine ilişkin Kütahya 2. Asliye Hukuk


Mahkemesinin 7/5/2013 tarihli kararının iptaline hükmedildiği görülmektedir.


16/10/2014 tarihli kararda, ismin değiştirilmesinden zarar gören kimsenin


değiştirme kararının kaldırılmasını talep edebileceği ve H.Ş.nin


velayete ilişkin haklarının kullanılmasının engellendiği belirtilmiştir.


49. H.Ş., müşterek çocuğun isminin ... olarak değiştirilmesi


için başvurucu tarafından açılan dava sürecinden haberdar olmadığını,


gerek başvurucu tarafından gerekse ilgili mahkeme tarafından kendisine bilgi


verilmediğini ileri sürmüştür. Velayet altında bulunan küçükler hakkındaki isim


değişikliklerine ilişkin taleplerin yalnızca velayet hakkı sahibi olan ebeveyn


tarafından değil çocuğun menfaatlerinin gerektirdiği durumlar ile haklı ve


makul beklentilerin oluştuğu durumlarda çocuk ile aile bağını sürdüren diğer


tarafça da ileri sürülebilmesine imkân sağlanmalıdır. Somut olayda, önceki


davada H.Ş.nin katılımının sağlanmadığının derece


mahkemelerince gözetildiği, H.Ş.nin iddiaları kapsamında


bir inceleme yapılarak ve taraf teşkili sağlanarak karar verildiği


anlaşılmaktadır.


50. Mevcut başvuru yönünden, isim değişikliğine imkân tanıyan


yargısal yolların bulunduğu ve bu kapsamda ileri sürülen tüm taleplerin süreç


içinde incelendiği hususunda bir tereddüt yoktur. Öte yandan söz konusu nihai


yargılamada, çocuğun menfaatlerinin gerektirdiği durumların ya da kendisine


velayet hakkı tanınmayan H.Ş.nin haklı ve makul


beklentilerinin oluşabileceği hususunun gözardı


edilmediği görülmektedir. Baba H.Ş. tarafından açılan dava kapsamında, çocuğun


velayeti kendisine bırakılmasa dahi H.Ş.nin temsil


yetkisinin bulunmadığı yönünde derece mahkemelerinin bir yaklaşımı olmadığı,


yargılama sürecinde taraf sıfatı bulunan başvurucunun, H.Ş.nin


ve Nüfus Müdürlüğünün davanın esası hakkında adil koşullarda iddialarını ileri


sürebildikleri, bu iddialar kapsamında incelemelerin yapıldığı, verilen kararda


ilgili ve yeterli gerekçelerin bulunduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca yargılamada


çocuğun menfaatlerinin dikkate alınmadığını ya da belirli bir yaşa ulaşan


çocuğun isim değişikliğini haklı kılmayı gerektiren sebeplerin varlığının


tespiti noktasında yargısal makamlar tarafından keyfî bir tutum sergilendiğini


söylemeyi gerekli kılan bir durumun bulunmadığı değerlendirilmektedir.


Belirtilen hususlar dikkate alındığında başvurucu ile baba H.Ş.nin


aile hayatına saygı hakkı bağlamındaki çatışan menfaatleri arasında adil bir


denge kurulmadığı söylenemeyecektir.


51. Somut olaydaki tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde


kamusal makamların aile hayatına saygı hakkı kapsamında üzerlerine düşen


pozitif yükümlülüklere aykırı şekilde hareket etmedikleri ve çocuğun yararını


da dikkate alarak taraflar arasında adil bir denge gözettikleri sonucuna


ulaşılmıştır. Dolayısıyla başvuru konusu olayda bir ihlal saptanmamıştır.


52. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 20.


maddesinde güvence altına alınan aile hayatına saygı hakkının ihlal


edilmediğine karar verilmesi gerekir.


VI. HÜKÜM


Açıklanan gerekçelerle;


A. Aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin


iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,


B. Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan aile


hayatına saygı hakkının İHLAL EDİLMEDİĞİNE,


C. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA,


D. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE


9/1/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

 

Benzer Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Çocuğun Soyadında Annenin Dava Hakkı

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Nüfus Kaydı Düzeltmede Taraf Teşkili

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Soyadı İzninde Çocuğun Görüşünün Alınması

Tüm Kişiler Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Çocuğun Adının Değiştirilmesi Davası

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2015/18910

 

Karar Tarihi

9 Ocak 2019

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

İsim ve Soyisim Değiştirme

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page