top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  EŞYA HUKUKU  ·  HAK İHLALİ OLMADIĞI

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Hazine Ecrimisilinde Gerekçe

 

B. No: 2016/9514 · 11 Aralık 2019

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 8 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Hazine taşınmazlarını tarımsal amaçla kullanan başvurucular, ecrimisil bedellerindeki yüksek artışın yeterince araştırılmadığını ileri sürdü. Anayasa Mahkemesi çoğunluğu, mahkemelerin mevzuattaki asgari oranı, taşınmazların imar durumunu ve temel itirazları değerlendirdiğini belirterek hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edilmediğine karar verdi. Karşıoyda fiilî tarımsal gelir, öngörülebilirlik ve mülkiyet hakkı yönlerinden farklı değerlendirme yapıldı. Bireysel başvuruda inceleme, somut yargılamanın gerekçesi ve delillere yaklaşımıyla sınırlı tutuldu.

 

Hukuki İlke

 

Ecrimisil uyuşmazlığında hakkaniyete uygun yargılanma güvencesi, sonuca etkili iddia ve itirazların makul, ilgili ve yeterli gerekçeyle karşılanmasını gerektirir. Bu dosyada çoğunluk, taşınmazların imar durumuna ve hesaplamanın dayanağına ilişkin gerekçeleri yeterli bulmuştur; karşıoyun fiilî gelir ve öngörülebilirlik değerlendirmesi çoğunluğun hükmü değildir.

 

Sonuç

 

Hakkaniyete uygun yargılanma hakkına ilişkin iddia oybirliğiyle kabul edilebilir bulundu. Anayasanın 36. maddesindeki bu hakkın ihlal edilmediğine Celal Mümtaz AKINCI’nın karşıoyu ve oyçokluğuyla karar verildi; yargılama giderleri başvurucular üzerinde bırakıldı.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 36, 141
    Hakkaniyete uygun yargılanma ve kararların gerekçeli olması

  • 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu — m. 75
    Kararda tartışılan Hazine taşınmazlarına ilişkin ecrimisil düzenlemesi

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2016/9514)


 


Karar Tarihi: 11/12/2019


R.G. Tarih ve Sayı: 23/1/2020-31017


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


Başkan


:


Recep


KÖMÜRCÜ


Üyeler


:


Engin


YILDIRIM


 


 


Celal Mümtaz


AKINCI


 


 


Muammer


TOPAL


 


 


M.Emin KUZ


Raportör


:


Selçuk KILIÇ


Başvurucular


:


1. ...


Vekili


:


Av. ...


 


 


2. ...


 


 


3. ...


 


 


4. ...


 


 


5. ...


 


 


6. ...


 


 


7. ...


 


 


8. ...


Vekili


:


Av. ...


 


I. BAŞVURUNUN KONUSU


1. Başvuru, ecrimisil bedellerine


karşı açılan davaların sadece idare tarafından sunulan delillere itibar


edilerek reddedilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal


edildiği iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU SÜRECİ


2. Başvurular sırasıyla 16/5/2016, 6/6/2016, 13/6/2016 ve


16/6/2016 tarihlerinde yapılmıştır.


3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan


ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.


4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm


tarafından yapılmasına karar verilmiştir.


5. 2016/10735, 2016/11245, 2016/11364 ve 2016/11365 numaralı


başvuru dosyalarının konu yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2016/9514 numaralı


bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine, incelemenin 2016/9514 numaralı


başvuru dosyası üzerinden yürütülmesine ve diğer başvuru dosyalarının


kapatılmasına karar verilmiştir.


6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve


esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.


7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına


(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.


III. OLAY VE OLGULAR


8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili


olaylar özetle şöyledir:


9. Afyonkarahisar Valiliğince, Merkez ilçesi, Ali Çetinkaya


Mahallesi sınırları dâhilindeki mülkiyeti Hazineye ait taşınmazların


başvurucular tarafından tarım yapılmak suretiyle haksız olarak işgal edildiği


gerekçesiyle ecrimisil bedelleri tespit ve takdir


edilmiş ve buna dair ecrimisil ihbarnameleri


düzenlenmiştir.


10. Ecrimisil ihbarnameleri


başvuruculara tebliğ edilmiş, başvurucular ecrimisil


ihbarnamesinin iptali istemiyle Afyonkarahisar İdare Mahkemesinde (Mahkeme)


dava açmışlardır.


11. Mahkemenin 30/3/2015 tarihli kararlarında; dava konusu


işlemlerin tesisinden önce yapılan idare tespitlerinde, taşınmazların emsal ecrimisil bedellerinin hesaplanmasına ilişkin olarak ilgili


yerlerden yapılmış araştırma ya da yaptırılmış bilirkişi incelemelerine ilişkin


yeterli bir bilgi ya da veriye yer verilmediği belirtilmiştir. Ecrimisil bedellerinin kanun ve yönetmelik kuralları gereği


taşınmazların davacılar tarafından işgalinden önceki niteliği ile elde


edilebilecek olası gelir, emsal kira bedelleri, ecrimisiller,


varsa bunlara ilişkin yargı kararları gözönünde


bulundurularak ve ilgili odalara sorularak ya da bilirkişi incelemesi ile


belirlenmediği ve ecrimisilin yönetmelikte öngörülen


şekilde tesbit ve takdir edilmemesi nedeniyle dava


konusu işlemlerde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu


işlemlerin iptaline karar verilmiştir.


12. Davalı idarenin itiraz yoluna müracaatı üzerine Denizli


Bölge İdare Mahkemesinin (Bölge İdare Mahkemesi) 24/11/2015, 26/11/2015 ve


2/12/2015 tarihli benzer gerekçeli kararlarında; 19/6/2007 tarihli ve 26557


sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan ve 1/7/2007


tarihinde yürürlüğe giren Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik’e


dayanılarak yayımlanan 336 sayılı Milli Emlak Tebliği’nin 5. Maddesinin üçüncü


fıkrası uyarınca, işgal edilen Hazine taşınmazlarının emlak vergisine esas


asgari değerinin en az yüzde birbuçuğu oranında ecrimisil talep edileceğinin belirtildiği, olayda davacılar


tarafından tarım yapılmak suretiyle fuzulen işgal


edildiği tutanakla tespit edilen söz konusu taşınmazların emlak vergisine esas


asgari değerinin yüzde bir buçuğu üzerinden yıllar itibarı ile yeniden


değerleme oranlarında artırılarak 2010-2013 yılı ve 2014 yıllarında uygulanacak


asgari arsa ve arazi m² birim değerleri baz alınarak ecrimisil


bedellerinin hesaplandığı belirtilerek mevzuat gereği hesaplanacak ecrimisil bedellerinin bu miktarlardan aşağı olamayacağı ve


davacılar adına yapılan ecrimisil tahakkuklarında


hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle davalı idare itirazlarının kabulüne,


mahkeme kararlarının bozulmasına ve işin esasına girilerek davaların reddine


karar verilmiştir.


13. Başvurucuların karar düzeltme istemleri de Denizli Bölge


İdare Mahkemesinin 24/3/2016, 15/4/2016, 19/4/2016, 27/4/2016 ve 29/4/2016


tarihli kararlarıyla reddedilmiştir.


14. Nihai kararlar 5/5/2016, 13/5/2016, 17/5/2016, 20/5/2016 ve


1/6/2016 tarihlerinde tebliğ edilmiştir.


15. Başvurucular 16/5/2016, 6/6/2016, 13/6/2016 ve 16/6/2016


tarihlerinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.


IV. İLGİLİ HUKUK


A. Ulusal Hukuk


1. Ulusal Mevzuat


16. 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 75. Maddesinin


birinci fıkrası şöyledir:


“Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve


tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları, özel bütçeli idarelerin


mülkiyetinde bulunan taşınmaz mallar ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve


temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce


işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9 uncu


maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme


konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden


geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir. Ecrimisil


talep edilebilmesi için, idarelerin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması


gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz.”


17. Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik’in 3. Maddesinin


(1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:


“Bu Yönetmelik, 8/9/1983 tarihli ve 2886


sayılı Devlet İhale Kanununun 74 üncü maddesine…dayanılarak


hazırlanmıştır.”


18. Yönetmelik’in “Ecrimisilin tespit


ve takdir edilmesi” kenar başlıklı 85. Maddesinin ilgili kısımları


şöyledir:


‘’…


 (2) Ecrimisilin tespit ve takdirinde, İdarenin zarara uğrayıp


uğramadığına, işgalcinin kusurlu olup olmadığına ve taşınmazın işgalci


tarafından kullanım şekline bakılmaksızın İdarenin bu taşınmazdan işgalden


önceki hâliyle elde edebileceği muhtemel gelir esas alınır. Ecrimisilin


tespitinde; aynı yer ve mahalde bulunan emsal nitelikteki taşınmazlar için


oluşmuş kira bedelleri veya ecrimisiller, varsa


bunlara ilişkin kesinleşmiş yargı kararları, gerektiğinde ilgisine göre


belediye, ticaret odası, sanayi odası, ziraat odası, borsa gibi kuruluşlardan


veya bilirkişilerden soruşturulmak suretiyle edinilecek bilgiler ile taşınmazın


değerini etkileyecek tüm unsurlar göz önünde bulundurulur.


…


 (5)


Bakanlık, uygulamada birliği sağlamak amacıyla, ecrimisilin


tespit ve takdirine ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.”


19. 20/8/2011 tarihli ve 28031 sayılı Resmî Gazete’de


yayımlanan 336 sayılı Milli Emlak Tebliği’nin 3. Maddesi şöyledir:


“Bu Genel Tebliğ; 8/9/1983 tarihli ve 2886


sayılı Devlet İhale Kanununun 75 ve geçici 3 üncü


maddeleri ile 19/6/2007 tarihli ve 26557 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak


1/7/2007 tarihinde yürürlüğe giren Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında


Yönetmelik hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır.”


20. Tebliğ’in “Ecrimisilin tespit


ve takdir edilmesi” kenar başlıklı 5. Maddesinin ilgili kısmı


şöyledir:


“(3) Hazine taşınmazlarının gerçek veya tüzel


kişilerce işgale uğradığının tespit edilmesi hâlinde; tespit tarihinden


itibaren onbeş gün içinde taşınmaz tespit tutanağına


dayanılarak bedel tespit komisyonunca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı


geçmemek üzere, tarımsal amaçlı kullanımlar ile belediye ve mücavir alan


sınırları dışında gelir getirici unsur taşımayan kullanımlar için taşınmazın


emlak vergisine esas asgari değerinin yüzde birbuçuğundan;


belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve planlı alanlarda tarım dışı


kullanımlar için ise taşınmazın emlak vergisine esas asgari değerinin yüzde


üçünden az olmamak üzere ecrimisil tespit ve takdir


edilir.


 (4)


Belediye ve mücavir alan sınırları dışında veya köy sınırları içinde olan ve


tarımsal amaçla kullanılmakta iken, belediye sınırlarının genişlemesi sonucunda


belediye ve mücavir alan sınırları içinde kalan ve/veya imar planına tabi


tutulan taşınmazların tarımsal amaçlı kullanımından dolayı ecrimisil


tespit ve takdirinde, tarımsal kullanım dikkate alınır. Ancak, bu taşınmazların


ecrimisil bedeli; taşınmazın sınırları içerisinde


bulunduğu ilçede taban, kıraç ve sulu arazi için belirlenen emlak vergisine


esas asgari arazi metrekare birim bedellerinin yüzde bir buçuğundan az olamaz.”


2. Danıştay Kararı


21. Danıştay Onuncu Dairesinin 2/7/2019 tarihli ve E.2018/2705,


K.2019/5233 sayılı kararının ilgili kısımları şöyledir:


“…İstanbul İli, Kadıköy İlçesi, Zühtüpaşa Mahallesi, 89 pafta, 427 ada, 17 parsel sayılı ve


4.000,00 m² yüzölçümlü taşınmazın 3.907,00 m²’lik kısmının spor tesisi yapılmak


suretiyle fuzulen işgal edildiğinden bahisle


04/11/2014-20/05/2016 tarihleri arası dönemi için 1.429.895,80 TL ecrimisil istenilmesine ilişkin 02/06/2016 tarih ve 71450


sayılı ecrimisil ihbarnamesinin iptali istemiyle


görülmekte olan dava açılmıştır.


…


Uyuşmazlığın çözümü için Mahkemece yerinde


yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen ve karara dayanak


alınan bilirkişi raporunda; aynı adada yer alan 9,15 ve 16 sayılı parsellerdeki


işgaller için Mahkemelerce 2014 yılı için alınan yıllık birim bedeller birlikte


değerlendirilirek 2014 yılı 119,48 TL birim bedel


üzerinden toplam ecrimisil bedelinin 754.610,57 TL


olarak hesaplanarak hükme esas alındığı; ancak bilirkişi raporundaki hava


fotoğrafı incelendiğinde dava konusu taşınmazın Fenerbahçe-Kalamış caddesi


bitiminde ve Alara Sokağına (Tur Yolu) cepheli olduğu görülmektedir.


Ecrimisil bedelinin, taşınmazın emlak vergi değerinin %3’ünden az olamayacağına


ilişkin düzenleme dikkate alınarak Alara Sokağını emlak vergi değerinin %3’üne


göre belirlenmesi gerekirken, bu husus gözönüne


alınmadan düzenlenen söz konusu rapor, hükme esas alınabilecek yeterlilikte


görülmemiştir.


Bu durumda, ecrimisil


bedelinin belirlenmesinde taşınmazın emlak vergisine esas asgari değerinin


dikkate alınması gerekirken, bu hususlar gözetilmeden, eksik incelemeye dayalı


bilirkişi raporu esas alınmak suretiyle dava konusu işlemin kısmen iptali, kısmen


de davanın reddi yolunda verilen İstanbul 12. İdare Mahkemesi kararının,


davanın reddine ilişkin kısmına yönelik davacı istinaf başvurusunun reddine


dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır…”


B. Uluslararası Hukuk


22. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) 6. Maddesinin


(1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:


“Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile


ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar


konusunda karar verecek olan, kanunla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme


tarafından davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak


görülmesini isteme hakkına sahiptir.”


23. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Sözleşme’nin 6. Maddesinin


bir mahkeme önünde medeni hak ve yükümlülüğe ilişkin bir iddiada bulunma


hakkını güvence altına aldığını, mahkemenin teşkilatı ve yargılamanın


yürütülmesinin bu güvencenin kapsamında olduğunu (Golder/İngiltere, B. Nob 4451/70,


21/2/1975, § 36), davalarda adil yargılanma koşullarını yerine getirme


yükümlülüğünün ulusal makamlara ait olduğunu ifade etmiştir (Dombo Beheer B.V.v/


Hollanda, B. No: 14448/88, 27/10/1993, § 33).


24. AİHM, Sözleşme’nin 6. Maddesi adil yargılanma hakkını


güvence altına alırken delillerin kabul edilme yöntemi konusunda herhangi bir


kural koyma yetkisinin kendisinde olmadığını, ulusal kanunlar tarafından bu


hususların belirleneceğini, Sözleşme’deki hak ve


yükümlülükleri ihmal etmediği sürece mahkemeler tarafından yapılan hataların giderilmesi


görevinin de kendisinde olmadığını belirtmiştir (Schenk/İsviçre, B. No: 10862/84, 12/7/1988, §§ 45, 46). Bu açıdan


AİHM yaklaşımına göre yargılama süreci bütün olarak dikkate alınacak, bu


süreçte delillerin nasıl sunulduğu da dâhil olmak üzere tüm deliller yönünden


hakkaniyetsiz bir değerlendirme yapılıp yapılmadığı dikkate alınacaktır (Schuler-Zgraggen/İsviçre, B. No: 14518/89, 24/6/1993, §


66).


25. Buna paralel olarak AİHM, davaya bakan mahkemelerin Sözleşme’deki hakların etkili bir biçimde korunması için


Sözleşme’nin 6. Maddesine göre “tarafların


dayanaklarını, iddialarını ve delillerini etkili bir biçimde inceleme görevi”


olduğunu belirtmiştir (Dulaurans/Fransa, B. No: 34553/97, 21/3/2000, § 33;


Kraska/İsveç, B. No: 13942/88, 19/4/1993, § 30).


26.AİHM’e göre, tarafların ileri sürdükleri delillerin kabul


edilebilirliği hususunda yerel mahkemeler belirli bir takdir yetkisine sahip


olmakla birlikte mahkemelerin kararlarında yeterli bir gerekçe göstermeleri


gerekir (Suominen/Finlandiya, B. No: 37801/97, 1/7/2003, §


36). Kararlarda gerekçe belirtilme zorunluluğu, mahkemelerin tarafları adil bir


şekilde dinleme yükümlülüğüyle de doğrudan ilgilidir (Kuznetsov/Rusya, B. No: 184/02, 11/4/2007, § 85).


V. İNCELEME VE GEREKÇE


27. Mahkemenin 11/12/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda


başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Başvurucuların


İddiaları


28. Başvurucular, ecrimisil ödeyerek


tarımsal amaçla kullandıkları Hazine arazileri için bir önceki döneme göre ecrimisil bedellerinde yüz kattan fazla artış yapılmasının


hukuka aykırı olduğunu ve hakkaniyetli olmadığını ifade etmişlerdir. Ayrıca ecrimisil bedelinin eksik araştırmaya dayalı olarak kanun


ve yönetmelik hükümleri gözetilmeden sadece Milli Emlak Tebliği hükümleri


gözetilerek idarece belirlendiğini ve Bölge İdare Mahkemesince sadece idarenin


delillerine itibar edilerek hüküm tesis edildiğini iddia eden başvurucular


taşınmazların mevcut durumlarının ve elde edebilecekleri olası gelirlerin


ilgili odalara sorularak ya da bilirkişi incelemesi yaptırılarak


belirlenmediğini, söz konusu hususlara yönelik iddia ve itirazlarının da


kararda karşılanmadığını belirterek adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini


ileri sürmüşlerdir.


29. Başvurucular ayrıca, uyuşmazlığa konu taşınmazların belediye


mücavir alanı içine alınması nedeniyle ecrimisil


bedellerinde büyük artışın söz konusu olduğunu, bu durumdan haberdar


edilmediklerini ve kendilerine bildirim yapılmadığını, mevcut hâliyle ecrimisil bedelinde önceki yıllara oranla gerçekleşen


artışı öngörmelerinin de mümkün olmadığını belirterek hukuki güvenlik,


belirlilik ve kanunilik ilkelerinin ihlal edildiğini ifade etmişlerdir.


30. Öte yandan başvurucular, imar çalışması neticesinde çizilen


sınır nedeniyle bölgede yer alan taşınmazların ecrimisil


bedelinde meydana gelen farklılaşmanın eşitlik ilkesini ihlal ettiğini, söz


konusu taşınmazların fiilî durumunda, altyapı hizmetlerinde ve kullanım


şekillerinde hiçbir farkın bulunmadığını, buna mukabil sınırın içinde kalan


taşınmazlar hakkında diğerlerinden çok daha yüksek bir ecrimisil


bedeli belirlendiğini ve eşitlik ilkesinin de ihlal edildiğini belirtmişlerdir.


B. Değerlendirme


31. Anayasa’nın “Hak arama


hürriyeti” kenar başlıklı 36. Maddesinin birinci fıkrası şöyledir:


 “Herkes,


meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı


veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.”


32. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan


hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini


kendisi takdir eder (Tahir Canan,


B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucular Hazine taşınmazlarına yönelik ecrimisil bedelinde kendilerine herhangi bir bildirim


yapılmaksızın bir önceki döneme göre yüz kattan fazla artış yapıldığını, bu


hususlara yönelik iddia ve itirazlarınındeğerlendirilmediğini


ve Bölge İdare Mahkemesince sadece idarenin delillerine itibar edilerek hüküm


tesis edildiğini belirtmişlerdir. Buna göre başvurucuların iddialarının adil


yargılanma hakkının güvencelerinden biri olan hakkaniyete uygun yargılanma


hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.


1. Kabul Edilebilirlik


Yönünden


33. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine


karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan


hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul


edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


2. Esas Yönünden


a. Genel İlkeler


34. Sözleşme metni ile AİHM kararlarından ortaya çıkan ve adil


yargılanma hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, esasen Anayasa’nın


36. Maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa


Mahkemesi de Anayasa’nın 36. Maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok kararında


ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. Maddesi ve AİHM içtihadı ışığında yorumlamak


suretiyle gerek Sözleşme’nin lafzî içeriğinde yer


alan gerekse AİHM içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen


ilke ve haklara, Anayasa’nın 36. Maddesi kapsamında yer vermektedir (Güher Ergun ve diğerleri, B. No: 2012/13,


2/7/2013, § 38).


35. Anayasa’nın 36. Maddesi uyarınca herkes iddia, savunma ve


adil yargılanma hakkına sahiptir. Anayasa’nın anılan maddesinde adil yargılanma


hakkından ayrı olarak iddia ve savunma hakkına birlikte yer verilmesi,


taraflara iddia ve savunmalarını mahkeme önünde dile getirme fırsatı tanınması


gerektiği anlamını da içermektedir (Mehmet


Fidan, B. No: 2014/14673, 20/9/2017, § 37).


36. Yargılama makamları, yargılamanın taraflarınca ileri sürülen


iddiaları ve gösterdikleri delilleri gereği gibi incelemek zorundadır. Bununla


birlikte belirli bir davaya ilişkin olarak delilleri değerlendirme ve


gösterilmek istenilen delilin davayla ilgili olup olmadığına karar verme


yetkisi esasen derece mahkemelerine aittir. Mevcut yargılamada geçerli olan


delil sunma ve inceleme yöntemlerinin adil yargılanma hakkına uygun olup


olmadığını denetlemek Anayasa Mahkemesinin görevi kapsamında olmayıp Anayasa


Mahkemesinin görevi başvuru konusu yargılamanın bir bütün olarak adil olup


olmadığını değerlendirmektir. Genel anlamda hakkaniyete uygun bir yargılamanın


yürütülebilmesi içintaraflara iddialarını ve tanık


delili de dâhil olmak üzere delillerini sunma ve inceletme hususunda uygun


imkânların tanınması gerekir. Bu anlamda delillere ilişkin dengesizlik veya


hakkaniyetsizlik iddialarının da yargılamanın bütünü ışığında değerlendirilmesi


zorunludur (Yüksel Hançer, B. No:


2013/2116, 23/1/2014, § 19). Bunun yanında Anayasa’daki hakların etkili bir


biçimde korunması için davaya bakan mahkemelerin de Anayasa’nın 36. Maddesine


göre tarafların dayanaklarını, iddialarını ve delillerini etkili bir biçimde


inceleme görevi vardır (Mehmet Çelikkıran, B. No: 2013/9648, 20/1/2016, § 34).


Bu kapsamda mahkemelerin tarafların iddia ve delillerini etkili bir biçimde


inceleme görevinin, tarafların argümanlarının adil yargılanma şartlarını


sağlayacak ölçüde yargılama makamlarınca dikkate alınması ile yerine getirilmiş


olacağı açıktır.


37. Gerekçeli karar hakkı da Anayasa’nın 36. Maddesinde


düzenlenen adil yargılanma hakkı kapsamında yer almaktadır. Somut başvuruda adil


yargılanma hakkı kapsamındaki güvencelerden gerekçeli karar hakkının


gereklerinin yerine getirilip getirilmediğinin de hakkaniyete uygun yargılanma


hakkı kapsamında dikkate alınması gerekmektedir. Zira mahkemelerin yargılama


sırasında verdikleri kararların hangi maddi ve hukuki nedene dayandığını ilgili


ve yeterli ölçüde açıklaması, taraflarca ileri sürülen iddia ve delillerin


etkili bir şekilde incelendiği hususuyla da doğrudan ilişkilidir.


38. Anayasa’nın 141. Maddesinin üçüncü fıkrasında da “Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli


olarak yazılır” denilerek mahkemelere kararlarını gerekçeli yazma


yükümlülüğü yüklenmiştir. Anayasa’nın bütünlüğü ilkesi gereği anılan Anayasa


kuralı da gerekçeli karar hakkının değerlendirilmesinde gözönünde


bulundurulmalıdır (Canan Tosun,


B. No: 2014/8891, 10/5/2017, § 23).


39. Gerekçeli karar hakkı, kişilerin adil bir şekilde


yargılanmalarını sağlamayı ve denetlemeyi amaçlamaktadır. Bu hak, tarafların


muhakeme sırasında ileri sürdükleri iddiaların kurallara uygun biçimde


incelenip incelenmediğini bilmeleri ve demokratik bir toplumun kendi adına


verilen yargı kararlarının sebeplerini öğrenmesinin sağlanması için de


gereklidir (Sencer Başat ve diğerleri


[GK], B. No: 2013/7800, 18/6/2014, §§ 31, 34).


40. Bir kararda tam olarak hangi unsurların bulunması gerektiği,


davanın niteliğine ve koşullarına bağlıdır. Muhakeme sırasında açık ve somut


bir biçimde öne sürülen iddia ve savunmaların davanın sonucuna etkili olması,


başka bir deyişle davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikte bulunması hâlinde


davayla doğrudan ilgili olan bu hususlara mahkemelerce makul bir gerekçe ile


yanıt verilmesi gerekir (Sencer Başat ve


diğerleri, § 35).


41. Aksi bir tutumla mahkemenin davanın sonucuna etkili olduğunu


kabul ettiği bir husus hakkında ilgili ve


yeterli bir yanıt vermemesi veya karşılanması gereken usul veya


esasa dair iddiaların cevapsız bırakılmış olması hak ihlaline neden


olabilecektir (Sencer Başat ve diğerleri,


§ 39).


42. Başvuru konusu olayda hakkaniyete uygun yargılanma hakkı


kapsamında anılan ilkeler çerçevesinde bir değerlendirme yapılması


gerekmektedir.


b. İlkelerin Olaya


Uygulanması


43. Başvuru konusu olayda başvurucular, tarımsal amaçla


kullandıkları Hazine taşınmazlarına yönelik ecrimisil


bedelinde, kendilerine herhangi bir bildirim yapılmaksızın ve yeni koşullar


uyarınca taşınmazların kullanımına devam edilip edilmeyeceğine yönelik


görüşleri alınmaksızın bir önceki döneme göre yüz kattan fazla artış yapıldığını,


bu hususa yönelik iddia ve itirazlarının mahkemece değerlendirilmediğini ve


sadece idarenin işlemine dayanak olarak gösterdiği 336 sayılı Tebliğ’e itibar


edilmek suretiyle davanın reddedildiğini belirterek adil yargılanma haklarının


ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.


44. İlke olarak derece mahkemeleri önünde dava konusu yapılmış


maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi, hukuk


kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile derece mahkemelerince uyuşmazlıkla


ilgili varılan sonucun esas yönünden adil olup olmaması bireysel başvuru


incelemesine konu olamaz (Necati Gündüz ve


Recep Gündüz, B. No: 2012/1027, 12/2/2013, § 26). Ancak


başvurucuların yanıt verilmesini gerektiren usul veya esasa dair iddialarının


makul, ilgili ve yeterli bir gerekçeyle karşılanması gerekmektedir.


45. Bölge İdare Mahkemesince 336 sayılı Milli Emlak Tebliği’nin


5. Maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, işgal edilen Hazine taşınmazlarının


emlak vergisine esas asgari değerinin en az yüzde bir buçuğu oranında ecrimisil talep edileceği, davacılar tarafından tarım


yapılmak suretiyle fuzulen işgal edildiği tutanakla


tespit edilen taşınmazların emlak vergisine esas asgari değerinin belirtilen


oranı üzerinden asgari arsa ve arazi m² birim değerleri baz alınarak ecrimisil bedellerinin hesaplandığı, mevzuat gereği


hesaplanacak ecrimisil bedellerinin bu miktarlardan


aşağı olamayacağı ve bu nedenle ecrimisil


bedellerinin davacıların lehine olacak şekilde en aşağı değerden hesaplandığı


gerekçeleriyle davaların reddine karar verilmiştir (bkz. § 12).


46. Öte yandan başvurucuların söz konusu taşınmazların işgali


nedeniyle önceki dönemlerde de ecrimisil tahakkuk


ettirildiği ve işgal davalı idarenin bilgisi dâhiline girdiği için fuzuli şagil olarak nitelendirilmelerinin ve ecrimisil


istenilmesinin mümkün olmadığı, buna ilişkin Danıştay kararları mevcut olduğuna


dair iddiaları da Bölge İdare Mahkemesi kararlarında karşılanmış; Yönetmelik’in


88. Maddesi uyarınca, fuzuli şagilin işgal veya


tasarruf ettiği taşınmazdan tahliyesinin herhangi bir nedenle sağlanamamış


olması durumunun aynı taşınmazdan ikinci ve müteakip defalar ecrimisil istenmesine engel teşkil etmeyeceği, ecrimisilin tahsil edilmiş olmasının taşınmazdaki


kullanımın devamı hakkını vermeyeceği belirtilerek bu iddialara itibar


edilmediği hüküm altına alınmıştır.


47. Bölge İdare Mahkemesince, Afyonkarahisar Belediyesi


Başkanlığı tarafından 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 18. Maddesi


uyarınca yapılan parselasyon işlemi sonrasında 15/6/2010 tarihinde Hazine adına


tescil edilen uyuşmazlığa konu taşınmazların imar planında konut alanında


kaldıkları, ancak tarımsal amaçla kullandıkları Hazine taşınmazları yönünden


fuzuli şagil durumunda bulunan başvuruculardan ilgili


mevzuat hükümleri uyarınca istenilebilecek ecrimisil


bedelinin en aşağı miktar üzerinden tahakkuk ettirildiği, en alt sınırdan ecrimisil bedeli belirlendiği için ayrıca ecrimisil bedeli belirlenmesine yönelik inceleme


yapılmasına gerek görülmediği ve en aşağı değerden hesaplandığı için ecrimisil bedellerinin davacıların lehine olduğu yönündeki


tespitler ile idarenin tesis ettiği işlemler hukuka uygun bulunmuştur. Bu


kapsamda Bölge İdare Mahkemesince ilgili mevzuat hükümleri ve somut olaya


ilişkin durum birlikte değerlendirilmek suretiyle sonuca varıldığı


anlaşılmıştır.


48. Ayrıca her ne kadar başvurucular tarafından taşınmazları


için istenilen ecrimisil bedelleri ile yakın mesafede


yer alan başka taşınmazlar için istenilen ecrimisil


bedelleri arasında yüksek farkların bulunduğu belirtilmiş ise de uyuşmazlığa


konu taşınmazların planlı alan içinde yer aldığı ve konut alanında kaldığı,


bahsi geçen diğer taşınmazların ise planlı alan dışında bulunduğu ve ecrimisil bedelleri arasındaki farkın da bundan


kaynaklandığı anlaşıldığından bu yönden de bir ihlalin bulunmadığı kanaatine


ulaşılmıştır.


49. Bunun yanında başvurucular tarafından yargılama sürecinde


karşı tarafın sunduğu deliller ve görüşler hakkında bilgi sahibi


olamadıklarına, kendi delillerini ve iddialarını sunma olanağı bulamadıklarına,


karşı tarafça sunulan delillere ve iddialara etkili bir şekilde itiraz etme


fırsatı bulamadıklarına ya da uyuşmazlığın çözüme kavuşturulmasıyla ilgili


iddialarının derece mahkemesi tarafından dinlenmediğine ilişkin bir bilgi ya da


kanıt sunulmadığı gibi mahkemenin kararlarında bariz takdir hatası veya açık


bir keyfîlik oluşturan herhangi bir durum da tespit


edilmemiş ve hakkaniyete uygun yargılanma hakkı bakımından bir ihlalin


bulunmadığı değerlendirilmiştir.


50. Açıklanan gerekçelerle başvurucuların Anayasa’nın 36. Maddesinde


güvence altına alınan hakkaniyete uygun yargılanma haklarının ihlal


edilmediğine karar verilmesi gerekir.


Celal Mümtaz AKINCI bu görüşe katılmamıştır.


VI. HÜKÜM


Açıklanan gerekçelerle;


A. Adil yargılanma hakkı kapsamındaki hakkaniyete uygun


yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA


OYBİRLİĞİYLE,


B. Anayasa’nın 36. Maddesinde güvence altına alınan hakkaniyete


uygun yargılanma hakkının İHLAL EDİLMEDİĞİNE Celal Mümtaz AKINCI’nın


karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,


C. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA,


D. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE


11/12/2019 tarihinde karar verildi.


 


 


 


KARŞIOY GEREKÇESİ


1. Başvurucular, ecrimisil ödeyerek


tarımsal amaçla kullandıkları Hazine arazileri için bir önceki döneme göre ecri


misil bedellerinde yüz kattan fazla artış yapılmasının hukuka aykırı olduğunu


ve hakkaniyetli olmadığını ifade etmişlerdir. Ayrıca ecrimisil


bedelinin eksik araştırmaya dayalı olarak kanun ve yönetmelik hükümleri


gözetilmeden sadece Milli Emlak Tebliği hükümleri gözetilerek idarece


belirlendiğini ve Bölge İdare Mahkemesince sadece idarenin delillerine itibar


edilerek hüküm tesis edildiğini iddia eden başvurucular, taşınmazların mevcut


durumlarının ve elde edebilecekleri olası gelirlerin ilgili odalara sorularak ya


da bilirkişi incelemesi yaptırılarak belirlenmediğini, söz konusu hususlara


yönelik iddia ve itirazlarının da kararda karşılanmadığını belirterek adil


yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.


2. Başvurucular daha önce tapuda da tarla vasfında olan hazine


arazilerini ekerek üretim yapmakta ve Hazine’ye de ecri misil ödemektedirler.


Ekilen bu yerler mücavir alan sınırlarının değişmesi sebebiyle tapuda ARSA


vasfına dönüşmüştür. Hazine, 2011- 2014 dönemi ecrimisil


bedellerini, taşınmazların kullanım amaçlarını yani tarımsal amaçla ve tarla


olarak kullanılmalarını ve elde edilebilecek azami geliri dikkate


almaksızın,336 sıra numaralı Milli Emlak Tebliği uyarınca emlak vergisine esas


asgari değerin yüzde bir buçuğu (%1,5) üzerinden yeniden değerleme yaparak ecri


misil bedellerini belirleyerek Eylül 2014 tarihinde başvuruculara tebliğ


etmiştir.


3. Başvurucular 2014 yılında geriye dönük olarak 2011 – 2014


dönemi için kendilerinden daha önceki yıllarda ödedikleri ecrimisilin


100 kat ve fazlası, fahiş ve sürpriz bir bedelle karşılaşınca yargıya başvurmak


zorunda kalmışlardır.


Afyonkarahisar İdare Mahkemesi, “… taşınmazın emsal ecrimisil bedelinin hesaplanmasına ilişkin olarak ilgili


yerlerden yapılmış araştırma ya da yaptırılmış bilirkişi incelemelerine ilişkin


yeterli bir bilgi ya da veriye yer verilmediği, ecrimisil


bedelinin belirlenmesi için anılan yasa ve yönetmelik kuralları gereği


taşınmazın davacı tarafından işgali öncesi hali hazır arazi niteliği ile elde


edebileceği olası gelirin, bu durumu ile emsal kira bedelleri, ecrimisiller, varsa bunlara ilişkin yargı kararları göz


önünde bulundurularak ve ilgili odalara sorularak ya da bilirkişi incelemesi


ile de belirlenmediği görülmektedir. Bu durumda, ecrimisilin yönetmelikte öngörülen şekilde tespit ve


taktir edilmemesi nedeniyle dava konusu işlemde hukuka uyarlık


bulunmamaktadır.” diyerek davaların kabulüne idari işlemlerin iptaline karar


vermiştir.


Bu kararlara idarenin itirazı üzerine Denizli Bölge İdare


Mahkemesi, “… davacı tarafından tarım yapılmak suretiyle fuzulen


işgal edildiği tutanakla tespit olunan söz konusu taşınmazın emlak vergisine


esas asgari değerinin yüzde bir buçuğu ( %1,5)


üzerinden yıllar itibariyle yeniden değerleme oranlarında arttırılarak …. uygulanacakarsa ve arazi m2 birim


değerleri baz alınarak ecrimisil bedellerinin (336


sıra numaralı Milli Emlak Tebliği


uyarınca) hesaplandığı …. mevzuat gereği hesaplanacak ecrimisil bedellerinin bu miktardan aşağı olamayacağı


anlaşıldığından, davacı lehine yapılan ecrimisil


tahakkukunda hukuka aykırılık görülmemiştir. “ diyerek


Afyonkarahisar İdare Mahkemesi kararının bozulmasına, işin esasına girerek


davaların REDDİNE karar vermiştir.


4. Sorun, ecrimisil bedellerinin yerel


mahkeme gibi yönetmeliğe göre mi


yoksa Bölge İdare Mahkemesi gibi Milli Emlak


Tebliği’ne göre mi tespit edilmesi gerektiği ihtilafından


kaynaklanmıştır. Yerel mahkeme, taşınmazların hali


hazır arazi niteliği ile elde


edilebilecek olası gelirin dikkate alınması suretiyle ecrimisilin hesaplanması gerektiğini ifade ederken Bölge


İdare Mahkemesi “ben taşınmazdan gelir elde edilip edilmemesine bakmam tebliğname, ecrimisil arsa asgari


beyan değerinin%1,5 undan az olamaz diyor hesaplamada öyle yapılmıştır.”


Diyerek şekli bir yorumla davaları reddetmiş ve başvurucuların bireysel


başvuruda bulunmalarına neden olmuştur.


5. Adalet Bakanlığı tarafından hazırlanmış olan Hukuk Sözlüğünde


“ECRİMİSİL: Bir malın kullanılmasından doğan yararların para ölçüleriyle


takdiri” olarak tanımlanmıştır. Dolayısıyla ecrimisil


hesaplanırken “malın kullanılmasından doğan yararların parasal ölçüleri,


karşılığı” dikkate alınmak lazımdır. Başvurucuların ecrimisile


konu taşınmazlarda pancar yetiştirdikleri tartışmasızdır. O halde hesaplama


pancar mahsulü göz önüne alınarak yapılmalıdır. Afyonkarahisar Tarım İl


Müdürlüğü hesaplamalarına göre pancar ekilmesi halinde 1 dekardan elde


edilebilecek ortalama yıllık net gelir ve yarar 756.- TL dir.


Birinci başvurucunun 1.388,88 m2 lik taşınmazdan elde


edeceği ortalama net g

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2016/9514

 

Karar Tarihi

11 Aralık 2019

 

Oy Durumu

Oyçokluğu

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page