top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  EŞYA HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Kayyım Atanan Şirketin Hisse Devrinde Muvazaa Karinesine Karşı Etkili Başvuru

 

B. No: 2019/42843 · 14 Aralık 2023

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Kayyım atanan şirketlerin hisselerini devralan kişiler, devirlerin muvazaalı sayılarak ticaret sicilinden silinmesine itiraz etti. Mahkemeler somut işlemleri incelemeden kanuni karineye dayandı. Anayasa Mahkemesi, ilgili norm denetimi kararlarını gözeterek devrin gerçek olduğunu ispatlama imkânının ortadan kaldırıldığını belirledi. Mülkiyet hakkıyla bağlantılı etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılamaya karar verdi. Devirlerin geçerliliğine ilişkin somut uyuşmazlığın değerlendirilmesini yeniden yargılamayı yapacak mahkemeye bıraktı.

 

Hukuki İlke

 

Şirket hissesi devrinin muvazaalı sayılmasına karşı başvuruda, ilgilinin işlemin gerçekliğini iddia ve ispat edebilmesi etkili yargısal incelemenin gereğidir.

 

Sonuç

 

Mülkiyet hakkıyla bağlantılı etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verildi. İhlalin giderilmesi için dosya yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili ağır ceza mahkemesine gönderildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 35, 40

  • 7086 sayılı Kanun — m. 4

  • 7145 sayılı Kanun — m. geçici 1/3

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — m. 133

  • 6216 sayılı Kanun — m. 50/2

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2019/42843)


 


Karar Tarihi: 14/12/2023


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


Başkan


:


Kadir ÖZKAYA


Üyeler


:


M. Emin KUZ


 


 


Yıldız SEFERİNOĞLU


 


 


Basri BAĞCI


 


 


Kenan YAŞAR


Raportör


:


Mahmut ALTIN


Başvurucular


:


1. ...


 


 


2. ...


 


 


3. ...


 


 


4. ...


Başvurucular Vekili


:


Av. ...


 


I. BAŞVURUNUN


KONUSU


1. Başvuru, kayyıma devredilen şirketlerin hisse devir


işlemlerinin muvazaalı olduğunun aksi ispat edilemez kanuni karine hâline


getirilmesi nedeniyle mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru


hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU


SÜRECİ


2. Başvurular 11/12/2019 ve 3/7/2020 tarihlerinde


yapılmıştır. Komisyon, başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm


tarafından yapılmasına karar vermiştir.


3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet


Bakanlığına gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.


Başvurucular, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.


4. 2020/20550 numaralı başvuru eldeki başvuruyla


birleştirilmiştir.


III. OLAY VE


OLGULAR


5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle


ilgili olaylar özetle şöyledir:


6. Başvurucular Akfel Commodities Turkey Holding Anonim


Şirketinin (Akfel Holding/Şirket) hissedarıdır.


7. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca (Başsavcılık)


yürütülen soruşturma kapsamında Başsavcılığın talebi üzerine İstanbul 13. Sulh


Ceza Hâkimliği 1/12/2016 tarihinde Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel


Devlet Yapılanması ile (FETÖ/PDY) irtibatı ve örgüte finansal desteği


bulunduğuna dair tespitler nedeniyle Akfel Holdinge ve bağlı şirketlerine


Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun (TMSF) kayyım olarak atanmasına karar


vermiştir. Kararda, 6758 sayılı Kanun ile kabul edilen 15/8/2016 tarihli ve 674


sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun


Hükmünde Kararname'nin (674 sayılı KHK) 19. maddesinin ikinci fıkrası ve


4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 133. maddesi


dayanak gösterilmiştir. Kararın gerekçesinde Mali Suçları Araştırma Kurulunca


(MASAK) hazırlanan 29/11/2016 tarihli inceleme raporuna atıfta bulunularak


Akfel Holdingin %83.74 hissesinin şüpheli ...ya, %14.78 hissesinin şüpheli


...ya ait olduğu, diğer 3 hissenin de %0.49 oranında diğer aile fertlerine


ait olduğu belirtilmiştir. Raporda ayrıca Şirket tarafından para havalesi


yapılan gerçek ve/veya tüzel kişilerin büyük çoğunluğunun FETÖ/PDY'ye üye olma


ve terörizmin finansmanı suçlarından haklarında soruşturma yapılan kişiler


oldukları vurgulanmıştır. Bununla birlikte Gelir İdaresi Başkanlığı kayıtlarına


göre Şirketin mal veya hizmet alımlarına ilişkin verdiği Form Ba


bildirimlerinde bazı şirketlerin yer almadığı dolayısıyla paraların hangi


amaçla gönderildiğinin tespit edilemediği ifade edilmiştir. Ayrıca Şirketin


hesaplarından FETÖ/PDY ile iltisak veya irtibatları tespit edilerek kapatılan


bazı kurumlara havale işlemleri yapıldığının tespit edildiği izah edilmiştir.


8. ... hakkında İstanbul 23. Ağır Ceza Mahkemesinde


(Mahkeme) kamu davası açılmıştır. Söz konusu soruşturma ve kovuşturmada


başvurucular taraf değildir. Ancak İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca


yürütülen 2020/57135 soruşturma numaralı başka bir dosyada, ... dışındaki başvurucular hakkında da FETÖ/PDY'ye üye olma suçundan


başlatılan soruşturmanın 17/3/2023 tarihinde takipsizlikle sonuçlandığı


anlaşılmaktadır.


9. İstanbul 12. Sulh Ceza Hâkimliği 11/2/2019 tarihli


kararıyla; Akfel Holding ile Akfel Grubu ... ve Akfel Holding ile


Akfel Grubu şirketleri tarafından, Akfel Holding ve Akfel Grubu şirketlerinin


hisselerine ilişkin yapılmış olan devir ve temlik işlemlerinin muvazaalı kabul


edilerek geçersiz sayılması ve söz konusu devirlerin ticaret sicilinden resen


terkin edilmesine karar verilmiştir. Kararda 6/2/2018 tarihli ve 7086 sayılı


Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin


Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 4. maddesi ile 25/7/2018 tarihli 7145 sayılı


Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair


Kanun'un geçici 1. maddesinin üçüncü fıkrası dayanak gösterilmiştir. Kararda


özellikle ..., Akfel Holding ve Akfel Grubu şirketleri ile


ilgili soruşturmanın başladığı 21/5/2014 tarihinden yasal düzenlemenin


yürürlüğe girdiği tarihe ve/veya TMSF'nin kayyım olarak atandığı tarihe kadar


anılan şirketlerin hisselerine ilişkin yapılmış olan devir ve temlik işlerinin


muvazaalı kabul edilerek geçersiz sayılmasına ve söz konusu devirlerin ticaret


sicilinden resen terkin edilmesine karar verildiği belirtilmiştir.


10. Bu kararın infaz işlemlerini yapacak olan kamu


kurumlarında tereddütlerinin giderilmesine yönelik olarak 11/2/2019 tarihli


kararda tespiti yapılan dönemi kapsayan tüm hisse devirlerinin belirtilmesi ve


bu şekilde ilgili kurumlara bildirilmesi Başsavcılıkça talep edilmiştir. Bunun


üzerine İstanbul 12. Sulh Ceza Hâkimliği, 4/3/2019 tarihli kararda aynı


gerekçeye dayanılarak ayrıca tespit edilen hisse devirleri tek tek


belirtilerek, belirtilen hisse devirlerinin ticaret sicilinden resen terkin


edilmesine karar vermiştir.


11. Başvurucuların 4/3/2019 tarihli karara yaptıkları


itirazı inceleyen İstanbul 1. Sulh Ceza Hâkimliği 24/5/2019 tarihinde itirazı


yerinde görmeyerek itirazın reddine karar vermiştir. Başvurucuların benzer


itirazları Mahkeme tarafından da 29/6/2020 tarihli duruşmada incelenerek söz


konusu taleplerin hükümle birlikte değerlendirilebileceği gerekçesiyle


reddedilmiştir.


12. Nihai kararlar, başvurucular vekili tarafından


24/11/2019 ve 29/6/2020 tarihinde öğrenilmiştir. Başvurucular vekili 11/12/2019


ve 3/7/2020 tarihlerinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


IV. İLGİLİ


HUKUK


13. 674 sayılı KHK'nın 19. maddesinin (2) numaralı


fıkrası şöyledir:


"Bu maddenin yürürlüğe girdiği


tarihten sonra ve olağanüstü halin devamı süresince terör örgütlerine aidiyeti,


iltisakı veya irtibatı nedeniyle Ceza Muhakemesi Kanununun 133 üncü maddesi


uyarınca şirketlere ve bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 13 üncü maddesi uyarınca


varlıklara kayyım atanmasına karar verildiği takdirde, kayyım olarak Tasarruf


Mevduatı Sigorta Fonu atanır."


14. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81,


K.2021/45 sayılı kararıyla iptal edilen 7086 sayılı Kanun'un 4. maddesi


şöyledir:


"4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı


Ceza Muhakemesi Kanununun 133 üncü maddesi uyarınca kayyım atanan şirketlerde


ortaklık pay ve haklarına ilişkin olarak soruşturmanın başladığı tarihten bu


maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar şirket ortakları tarafından yapılmış


olan devir ve temlik işlemleri muvazaalı kabul edilerek geçersiz sayılır ve


ticaret sicilinden resen terkin edilir."


15. 7145 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinin (3) numaralı


fıkrası şöyledir:


"4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı


Ceza Muhakemesi Kanununun 133 üncü maddesi uyarınca kayyım atanan şirketlerde


ortaklık pay ve haklarına ilişkin olarak soruşturmanın başladığı tarihten Fonun


kayyım olarak atandığı tarihe kadar şirket ortakları tarafından yapılmış olan


devir ve temlik işlemleri muvazaalı kabul edilerek geçersiz sayılır ve ticaret


sicilinden resen terkin edilir."


16. 5271 sayılı Kanun’un 133. maddesinin ilgili kısmı


şöyledir:


“(1)


Suçun bir şirketin


faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olduğu hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin


varlığı ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılabilmesi için gerekli olması halinde;


soruşturma ve kovuşturma sürecinde, hâkim veya mahkeme, şirket işlerinin


yürütülmesiyle ilgili olarak kayyım atayabilir. Atama kararında, yönetim


organının karar ve işlemlerinin geçerliliğinin kayyımın onayına bağlı kılındığı


veya yönetim organının yetkilerinin ya da yönetim organının yetkileri ile


birlikte ortaklık payları veya menkul kıymetler idare yetkilerinin tümüyle


kayyıma verildiği açıkça belirtilir. Kayyım tayinine ilişkin karar, ticaret


sicili gazetesinde ve diğer uygun vasıtalarla ilan olunur.


(2) Hâkim veya mahkemenin kayyım


hakkında takdir etmiş bulunduğu ücret, şirket bütçesinden karşılanır. Ancak, soruşturma


veya kovuşturma konusu suçtan dolayı kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat


kararının verilmesi halinde; ücret olarak şirket bütçesinden ödenen paranın


tamamı, kanunî faiziyle birlikte Devlet Hazinesinden karşılanır.


(3) İlgililer, atanan kayyımın işlemlerine


karşı, görevli mahkemeye 22.11.2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu


ve 29.6.1956 tarihli ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre


başvurabilirler.


17. Anayasa Mahkemesi 7086 sayılı Kanun'un 4. maddesinin


iptali istemini incelemiş ve 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı


kararıyla anılan maddeyi iptal etmiştir. İptal kararının ilgili kısmı şöyledir:


"...


367. Kuralda, 5271 sayılı Kanun’un 133.


maddesi gereği kayyım atanan şirketlerde ortaklık pay ve haklarına ilişkin


olarak soruşturmanın başladığı tarihten, kuralın yürürlüğe girdiği tarihe


kadarki süreçte yapılan devir ve temliklerin muvazaalı kabul edilerek iptal


edileceği hükme bağlanmıştır.


...


370. Kuralla, 5271 sayılı Kanun’un 133.


maddesi gereği kayyım atanan şirketlerde ceza soruşturmasının başladığı tarih


ile kuralın yürürlüğe girdiği tarihler arasında hukuk düzeninin öngördüğü


şekilde şirket ortaklık pay ve hakkı elde eden kişilerin devir ve temliklerinin


geçersiz sayılarak iptal edilmesi, Anayasa’nın 35. maddesinde düzenlenen


mülkiyet hakkını sınırlandırdığı gibi hukuk düzeninin öngördüğü şekilde geçerli


olarak yapılan devir ve temliklerin temelinde yatan işlemlerin (hisse devir


sözleşmesi, alacağın temliki vs.) geçersiz sayılması suretiyle Anayasa’nın 48.


maddesinde güvence altına alınan sözleşme özgürlüğü de sınırlandırılmaktadır.


371. Mülkiyet hakkı ve sözleşme


özgürlüğüne sınırlama getirilirken temel hak ve özgürlüklerin


sınırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa’nın 13. maddesinin


de göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Anayasa’nın anılan maddesi uyarınca


temel haklara sınırlama getiren düzenlemelerin, Anayasa’da öngörülen sınırlama


sebebine uygun ve ölçülü olması gerekir.


372. Kuralın millî güvenliğe ve kamu


düzenine aykırı faaliyetlerin odağı hâline gelebilecek şirketlerin mal


varlığının kaçırılmasının önlenerek bunların anılan faaliyetlerde finanse


edilmesini engellemek amacıyla ihdas edildiği dolayısıyla meşru bir amacının


olduğu ve bu amacı gerçekleştirmek için elverişli ve gerekli olduğu


söylenebilir.


373. Kuralla, kayyım atanan şirketlerde


ceza soruşturmasının başladığı tarihten 8/3/2018 tarihine kadarki süreçte


şirket ortaklarının pay ve haklarına ilişkin üçüncü kişilerle yaptıkları devir


ve temlikler muvazaalı kabul edilerek iptal edilmekte ve resen ticaret


sicilinden terkin edilmektedir. Kural, yapıldığı dönemde yürürlükteki hukuk


kurallarına göre geçerli olarak varlık kazanmış ve tamamlanmış hukuki işlemlere


doğrudan müdahale ederek bu işlemlerin geçerliliğini ortadan kaldırmaktadır.


374. Kural kapsamındaki devir ve


temlikler (sözleşmeler), aksinin iddia ve ispat edilmesi mümkün olmayan kanuni


bir karine oluşturulmak suretiyle geçersiz hale getirilmektedir. Başka bir


ifadeyle kayyım atanan şirketlerde ortaklık pay ve hakkını devralan iyiniyetli


üçüncü kişilerin kuralla getirilen kanuni karinenin aksini yani işlemin


muvazaalı olmadığını iddia ve ispat etme imkânları bulunmamaktadır. Bu yönüyle


kuralın ihdas amacına uygun kullanılmasını sağlayacak ve bu konudaki keyfîlikleri


önleyecek yasal güvencelerin temin edilmediği anlaşılmaktadır.


375. Buna göre hukuki ilişkinin


kurulduğu tarih itibariyle yürürlükte olan kanun hükümlerine uygun olarak


kazanılan şirket ortaklık pay ve hakkının aksinin iddia ve ispat edilmesi


mümkün olmayan kanuni bir karineyle muvazaalı olduğu kabul edilerek ortadan


kaldırılmasını öngören kural, kişilere aşırı bir külfet yükleyerek mülkiyet


hakkı ve sözleşme özgürlüğüne orantısız ve dolayısıyla ölçüsüz bir sınırlama


getirmektedir.


376. Bu çerçevede kuralın olağan dönemde


Anayasa’ya aykırı olduğu yönünde yapılan tespit, kuralların olağanüstü dönemde


Anayasa’ya aykırı olup olmadığı hususunda herhangi bir değerlendirmeyi


kapsamamaktadır.


377. Açıklanan nedenlerle kural


Anayasa’nın 13., 35. ve 48. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.


..."


18. Anayasa Mahkemesi 7145 sayılı Kanun'un geçici 1.


maddesinin (3) numaralı fıkrasının iptali istemini incelemiş ve 30/6/2022


tarihli ve E.2018/137, K.2022/86 sayılı kararıyla anılan maddenin iptali


istemini reddetmiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:


"...


1015. Şirket ortaklık pay ve haklarının


mülkiyet hakkı kapsamında olduğu hususunda tereddüt bulunmamaktadır. Öte yandan


Anayasa’nın 48. maddesinin birinci fıkrasında 'Herkes, dilediği alanda çalışma


ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir.'


denilmek suretiyle sözleşme özgürlüğü güvenceye bağlanmıştır. Sözleşme


özgürlüğü devletin kişilerin istedikleri hukuki sonuçlara ulaşmalarını


sağlaması ve bu bağlamda kişilerin belli hukuki sonuçlara yönelen iradelerini


geçerli olarak tanıması, onların iradelerinin yöneldiği hukuki sonuçların


doğacağını ilke olarak benimsemesi ve koruması anlamına gelmektedir. Sözleşme


özgürlüğü uyarınca kişiler, hukuksal ilişkilerini özgür iradeleriyle ve sözleşmelerle


düzenlemekte serbesttir. Sözleşme özgürlüğü, sözleşme yapma serbestisinin yanı


sıra yapılan sözleşmelere dışarıdan müdahale yasağını da içerir.


1016. Kuralla, 5271 sayılı Kanun’un 133.


maddesi gereğince kayyım atanan şirketlerde ceza soruşturmasının başladığı


tarih ile TMSF’nin kayyım olarak atandığı tarihler arasında hukuk düzeninin


öngördüğü şekilde şirket ortaklık pay ve hakkı elde eden kişilerin devir ve


temliklerinin geçersiz sayılarak iptal edilmesi, Anayasa’nın 35. maddesinde


düzenlenen mülkiyet hakkını sınırlandırdığı gibi hukuk düzeninin öngördüğü


şekilde geçerli olarak yapılan devir ve temliklerin temelinde yatan işlemlerin


(hisse devir sözleşmesi, alacağın temliki vs.) geçersiz sayılması suretiyle


Anayasa’nın 48. maddesinde güvence altına alınan sözleşme özgürlüğüne de


sınırlama getirilmektedir.


1017. Kuralın millî güvenliğe ve kamu


düzenine aykırı faaliyetlerin odağı hâline gelme şüphesi bulunan şirketlerin


mal varlığının kaçırılmasının önlenerek bunların anılan faaliyetlerin finanse edilmesinde


kullanılmasını engellemek amacıyla ihdas edildiği dolayısıyla meşru bir


amacının olduğu ve bu amacı gerçekleştirmek için elverişli ve gerekli olduğu


anlaşılmaktadır.


1018. Kuralla, kayyım atanan şirketlerde


ceza soruşturmasının başladığı tarihten TMSF’nin kayyım olarak atandığı tarihe


kadarki süreçte şirket ortaklarının pay ve haklarına ilişkin üçüncü kişilerle


yaptıkları devir ve temlikler muvazaalı kabul edilerek iptal edilmekte ve resen


ticaret sicilinden terkin edilmektedir. Kural belirli bir dönemde yapılan ve o


dönemde hukuken varlık kazanmış ve tamamlanmış hukuki işlemlere yönelik


müdahale öngörmektedir.


1019. Kural kapsamında işlemin yapıldığı


dönem şartları (ceza soruşturmasının başlaması) muvazaanın varlığının ortaya


konulmasında yeterli bir olgu olarak görülmüş ise de kuralda kişilerin somut


olay koşullarında devir işleminin geçerli hukuki nedenlere dayandığını ispat


etmesini engelleyen herhangi bir durum öngörülmemiştir.


1020. Dolayısıyla kuralda kayyım atanan


şirketlerde ortaklık pay ve hakkını devralan iyiniyetli üçüncü kişilerin


muvazaanın olgusal temelini oluşturan gerçek iradeye aykırı işlem tesis


edildiğinin aksini iddia ve ispat etme imkânlarının olmadığı söylenemez. Bu


yönüyle kuralın ihdas amacına uygun kullanılmasını sağlayacak ve bu konudaki


keyfîliği önleyecek yasal güvencelerin bulunduğu anlaşılmaktadır.


1021. Bu açıdan hukuki ilişkinin


kurulduğu tarih itibariyle yürürlükte olan kanun hükümlerine göre kazanılan


şirket ortaklık pay ve hakkının muvazaalı olduğu kabul edilerek ortadan


kaldırılmasını öngören kuralla mülkiyet hakkı ve sözleşme özgürlüğüne getirilen


sınırlamanın ölçülü olmadığı söylenemez.


1022. Açıklanan nedenlerle kural,


Anayasa’nın 13., 35. ve 48. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi


gerekir."


19. Anayasa Mahkemesi 7082 sayılı Olağanüstü Hal


Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul


Edilmesine Dair Kanun'un 12. maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkralarının iptali


istemini incelemiş ve 31/5/2023 tarihli ve E.2018/77, K.2023/105 sayılı


kararıyla anılan fıkraları iptal etmiştir. İptal kararının ilgili kısmı


şöyledir:


"...


260. Dava konusu kurallar ile 7086


sayılı Kanun’un 4. maddesi benzer niteliktedir. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021


tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu maddenin Anayasa’ya


aykırı olduğuna ve iptaline hükmedilmiştir.


261. Anılan kararın gerekçesinde kural


kapsamındaki devir ve temliklerin (sözleşmeler), aksinin iddia ve ispat


edilmesi mümkün olmayan kanuni bir karine oluşturulmak suretiyle geçersiz hâle


getirildiği, başka bir ifadeyle kayyım atanan şirketlerde ortaklık pay ve


hakkını devralan iyiniyetli üçüncü kişilerin kuralla getirilen kanuni karinenin


aksini yani işlemin muvazaalı olmadığını iddia ve ispat etme imkânlarının


bulunmadığı, bu yönüyle kuralın ihdas amacına uygun kullanılmasını sağlayacak


ve bu konudaki keyfîlikleri önleyecek yasal güvencelerin temin edilmediği;


hukuki ilişkinin kurulduğu tarih itibarıyla yürürlükte olan kanun hükümlerine


uygun olarak kazanılan şirket ortaklık pay ve hakkının aksinin iddia ve ispat


edilmesi mümkün olmayan kanuni bir karineyle muvazaalı olduğunun kabul edilerek


ortadan kaldırılmasını öngören kuralın, kişilere aşırı bir külfet yükleyerek


mülkiyet hakkı ve sözleşme özgürlüğüne orantısız ve dolayısıyla ölçüsüz bir


sınırlama getirdiği belirtilmiştir (AYM, E.2018/81, K. 2021/45, 24/6/2021, §§


369-376) .


262. Dava konusu kurallar açısından söz


konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı


Kanun’un 4. maddesinin Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu


kurallar yönünden de geçerlidir.


263. Açıklanan nedenlerle kurallar,


Anayasa’nın 13., 35. ve 48. maddelerine aykırıdır. İptalleri gerekir."


V. İNCELEME VE


GEREKÇE


20. Anayasa Mahkemesinin 14/12/2023 tarihinde yapmış


olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Başvurucuların


İddiaları ve Bakanlık Görüşü


21. Başvurucular, tarafı olmadıkları soruşturma


dosyasında bağımsız ve tarafsız olmayan sulh ceza hâkimlikleri tarafından Anayasa


aykırı düzenlemelere dayanılarak ve gerekçesiz olarak hukuka aykırı karar


verilmesinden ve bu kararların kendilerine tebliğ edilememesinden


yakınmaktadır. Başvurucular bu gerekçelerle masumiyet karinesi ile kanunsuz suç


ve ceza olmaz, silahların eşitliği, hukuki güvenlik ve eşitlik ilkeleri ile


adil yargılanma, gerekçeli karar, savunma ve mülkiyet haklarının ihlal


edildiğini iddia etmiştir.


22. Bakanlık görüşünde, Anayasa ve ilgili mevzuat


hükümleri ile somut olayın kendine özgü koşullarının dikkate alınmasının


faydalı olacağı belirtilmiştir.


23. Başvurucular, Bakanlık görüşüne karşı beyanında işlem


tarihinde haklarında soruşturma olmadığını, ... haricindeki


başvurucular hakkındaki soruşturmanın da takipsizlikle sonuçlandığını beyan etmiştir.


Başvurucular ayrıca müdahalenin beş yılı aşkın zamandır devam etmesini ayrıca


şikâyet konusu yaparak başvuru formundaki beyanlarını yinelemiştir.


B. Değerlendirme


24. Anayasa'nın iddianın değerlendirilmesinde dayanak


alınacak "Mülkiyet hakkı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir:


"Herkes, mülkiyet ve miras


haklarına sahiptir.


Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla,


kanunla sınırlanabilir.


Mülkiyet hakkının kullanılması toplum


yararına aykırı olamaz."


25. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından


yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki


tavsifini kendisi takdir eder. Başvurucuların temel şikâyeti hisse devirlerinin


muvazaalı kabul edilmesine yöneliktir. Sulh Ceza Hâkimlikleri devrin muvazaalı


olup olmadığı yönünde bir inceleme yapmadan doğrudan kanuni düzenlemelere atıf


yaparak karar verdikleri gözetildiğinde başvurucuların şikâyetlerinin


Anayasa'nın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak


Anayasa'nın 40. maddesinde güvence altına alınan etkili başvuru hakkı


kapsamında değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Öte yandan Anayasa


Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararında,


incelemenin Anayasa'nın 15. maddesi kapsamında yapılmadığı gözetildiğinde eldeki


bireysel başvuruda da Anayasa'nın 15. maddesi kapsamında bir inceleme


yapılmayacaktır.


1. Kabul


Edilebilirlik Yönünden


26. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul


edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı


anlaşılan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir


olduğuna karar verilmesi gerekir.


2. Esas


Yönünden


27. Geçersiz kabul edilen şirket hisselerinin


başvurucular adına kayıtlı olması mülkün var olduğu sonucuna ulaşılması için


yeterli görülmüştür.


a. Genel


İlkeler


28. Etkili başvuru hakkı anayasal bir hakkının ihlal


edildiğini ileri süren herkese hakkın niteliğine uygun olarak iddialarını


inceletebileceği makul, erişilebilir, ihlalin gerçekleşmesini veya sürmesini


engellemeye ya da sonuçlarını ortadan kaldırmaya (yeterli giderim sağlama)


elverişli idari ve yargısal yollara başvuruda bulunabilme imkânı sağlanması


olarak tanımlanabilir (Y.T. [GK], B. No: 2016/22418, 30/5/2019, § 47; Murat


Haliç, B. No: 2017/24356, 8/7/2020, § 44).


29. Öte yandan şikâyetlerin esasının incelenmesine imkân


sağlayan ve gerektiğinde uygun bir telafi yöntemi sunan etkili hukuk yollarının


olması ilgililere etkili başvuru hakkının sağlanmasının bir gereğidir. Buna


göre kişilerin mağduriyetlerinin giderilmesi amacıyla öngörülen yargı


yollarının mevzuatta yer alması yalnız başına yeterli olmayıp bu yolun aynı


zamanda pratikte de başarı şansı sunması gerekir. Söz konusu yola


başvurulabilmesi için öngörülen koşullar somut olaylara tatbik edilirken


dayanak işlem, eylem ya da ihmallerden kaynaklanan savunulabilir nitelikteki


iddiaların bu doğrultuda geniş şekilde değerlendirilmesi, koşulların oluşmadığı


sonucuna ulaşılması durumunda ise bu durumun yargı makamları tarafından ilgili


ve yeterli gerekçelerle açıklanması gerekir (İlhan Gökhan, B. No:


2017/27957, 9/9/2020, §§ 47, 49).


30. Anayasa'nın 35. maddesinde "Herkes, mülkiyet


ve miras haklarına sahiptir." hükmüne yer verilerek mülkiyet hakkı


güvence altına alınmıştır. Anayasa'nın 5. maddesi ise insanın maddi ve manevi


varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamayı devletin temel amaç ve


görevleri arasında saymıştır. Mülkiyet hakkının etkili bir şekilde


korunabilmesi yalnızca devletin bu haklara müdahaleden kaçınmasıyla sağlanamaz.


Anayasa’nın 5. maddesi ile birlikte değerlendirildiğinde 35. maddesi uyarınca


devletin pozitif yükümlülükleri de bulunmaktadır. Bu pozitif yükümlülükler kimi


durumlarda özel kişiler arasındaki uyuşmazlıklar da dâhil olmak üzere söz


konusu temel hakların korunması için belirli tedbirlerin alınmasını


gerektirmektedir (AYM, E.2019/40, K.2020/40, 17/7/2020, § 37; AYM, E.2019/11,


K.2019/86, 14/11/2019, § 13; Türkiye Emekliler Derneği, B. No:


2012/1035, 17/7/2014, §§ 34-38; Eyyüp Boynukara, B. No: 2013/7842,


17/2/2016, §§ 39-41; Osmanoğlu İnşaat Eğitim Gıda Temizlik Hizmetleri Petrol


Ürünleri Sanayi Ticaret Limitet Şirketi, B. No: 2014/8649, 15/2/2017, §


43).


31. Devletin pozitif yükümlülükleri nedeniyle mülkiyet


hakkı bakımından koruyucu ve düzeltici bazı önlemler alması gerekmektedir. Koruyucu


önlemler mülkiyete müdahale edilmesini önleyici; düzeltici önlemler ise


müdahalenin etkilerini giderici, diğer bir ifadeyle telafi edici yasal, idari


ve fiilî tedbirleri kapsamaktadır. Mülkiyet hakkına müdahalenin malik üzerinde


doğurduğu olumsuz sonuçların mümkünse eski hâle döndürülmesi, mümkün değilse


malikin zarar ve kayıplarının telafi edilmesini sağlayan idari veya yargısal


birtakım hukuki mekanizmaların oluşturulması devletin pozitif yükümlülüklerinin


bir gereğidir (Osmanoğlu İnşaat Eğitim Gıda Temizlik Hizmetleri A.Ş., B.


No: 2014/8649, 15/2/2017, § 46, 48).


32. Devletin taşınmaz mülkiyetinin kaybı sonucunu doğuran


kamu gücü işlemlerinin hukuka aykırılığı iddialarını ileri sürebileceği,


gerekirse mülkten yoksun bırakan işlemin sonuçlarını telafi edebilecek başvuru


yollarının oluşturulması Anayasa'nın 40. maddesinin gereğidir.


b. İlkelerin


Olaya Uygulanması


33. Somut olayda mahkemelerce başvurucuların hisse


devirlerinin muvazaalı olmadığı iddiası, 7086 sayılı Kanun'un 4. maddesi ile


7145 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinin (3) numaralı fıkrasına dayalı olarak


davanın esası incelenmeden reddedilmiştir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi


24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararında yukarıda alıntılanan


7086 sayılı Kanun'un 4. maddesini Anayasa'nın 13., 35. ve 48. maddelerine


aykırı görerek iptal etmiştir. Bu kararda söz konusu devirlerin, aksinin iddia


ve ispat edilmesi mümkün olmayan kanuni bir karine oluşturulmak suretiyle


geçersiz hâle getirildiği vurgulanmıştır. Böylelikle hukuki ilişkinin kurulduğu


tarih itibarıyla yürürlükte olan kanun hükümlerine uygun olarak kazanılan


şirket ortaklık pay ve hakkının aksinin iddia ve ispat edilmesi mümkün olmayan


kanuni bir karineyle muvazaalı olduğu kabul edilerek ortadan kaldırılmasını öngören


kuralın, kişilere aşırı bir külfet yükleyerek mülkiyet hakkı ve sözleşme


özgürlüğüne orantısız ve dolayısıyla ölçüsüz bir sınırlama getirdiği sonucuna


varılmıştır. 7082 sayılı Kanun'un 12. maddesinin (1) ve (2) numaralı


fıkralarının iptaline ilişkin 31/5/2023 tarihli ve E.2018/77, K.2023/105sayılı


kararında da benzer şekilde hukuki ilişkinin kurulduğu tarih itibarıyla


yürürlükte olan kanun hükümlerine göre kazanılan şirket ortaklık pay ve


hakkının muvazaalı olduğu kabul edilerek ortadan kaldırılmasını öngören kuralla


mülkiyet hakkı ve sözleşme özgürlüğüne getirilen sınırlamanın ölçüsüz olduğu


ifade edilmiştir (bkz. §§ 17, 19).


34. Dolayısıyla anılan iptal kararları doğrultusunda


hisse devrinin geçersiz sayılmasına ilişkin kararlara karşı açılan davanın


esasının incelenmemesi nedeniyle somut olayın koşullarında mevcut davanın


etkili bir başvuru yolu olma kapasitesini yitirdiği değerlendirilmiştir. Bu


itibarla söz konusu devir işlemine ilişkin olarak aksi ispat edilemeyen bir


karineden hareketle bu devir işleminin muvazaalı olmadığının ortaya konulması


imkânının kaldırılmış olması mülkiyet hakkı ile bağlantılı olarak etkili


başvuru hakkının ihlaline yol açmıştır.


35. Açıklanan gerekçeyle Anayasa'nın 35. maddesinde


güvence altına alınan mülkiyet hakkı ile bağlantılı olarak Anayasa'nın 40.


maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi


gerekir.


VI. GİDERİM


36. Başvurucular, ihlalin tespiti ile yeniden yargılamaya


hükmedilmesini talep etmiştir.


37. Başvuruda tespit edilen ihlalin sonuçlarının ortadan


kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu


kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması


gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa


Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında


belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (6216 sayılı Kanun'un 50.


maddesinin (2) numaralı fıkrasında düzenlenen bireysel başvuruya özgü yeniden


yargılama kurumunun özelliklerine ilişkin kapsamlı açıklamalar için bkz. Mehmet


Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve


diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis


Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).


38. Bu ihlal kararının başvurucu tarafından açılan


davanın esasıyla ilgili herhangi bir değerlendirme içermediği vurgulanmalıdır.


Anayasa Mahkemesinin yukarıda belirttiği ihlal gerekçelerini giderecek şekilde


yeniden yapılacak yargılamada ilgili uyuşmazlık hakkında gereken kararı vermek


Mahkemenin takdirindedir.


VII. HÜKÜM


Açıklanan gerekçelerle;


A. Mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru


hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,


B. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan


mülkiyet hakkı ile bağlantılı olarak Anayasa'nın 40. maddesinde düzenlenen


etkili başvuru hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,


C. Kararın bir örneğinin mülkiyet hakkıyla bağlantılı


olarak etkili başvuru hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için


yeniden yargılama yapılmak üzere İstanbul 23. Ağır Ceza Mahkemesine (E.2020/41)


GÖNDERİLMESİNE,


D. 811,50 TL harç ve 18.800 TL vekâlet ücretinden oluşan


toplam 19.611,50 TL yargılama giderinin başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,


E. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucuların


Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde


yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten


ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,


F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına


GÖNDERİLMESİNE 14/12/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

 

Benzer Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Mühürlenen Kiralık Taşınmazın Kira Kaybında Etkili Başvuru

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu — İstihkak Davasında Organik Bağın İspatı

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi — Kiraya Veren Şirketin Hisselerinin Devri, Sözleşmenin Tarafı ve Yıkılan Kiralananın Ceza Koşulu

Tüm Eşya Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Ortaklık Payları ve Malvarlığı Haklarına İlişkin Uyuşmazlıklar

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2019/42843

 

Karar Tarihi

14 Aralık 2023

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page