top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  İDARİ YARGILAMA USULÜ  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — İstihbarat Bilgi Notunun Silinmesi Davasının İncelenmeden Reddi

 

B. No: 2020/35291 · 4 Şubat 2025

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 14 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Olağanüstü hâl kararnamesiyle statüsü değiştirilen araştırma görevlisinin yeniden kadroya geçiş talebi, güvenlik soruşturmasında emniyetten gelen ve millî güvenliğe karşı faaliyette bulunan oluşumlarla irtibatı olduğunu belirten istihbarat bilgisine dayanılarak reddedildi. Kaydın silinmesi talebinin emniyetçe reddine karşı açılan dava, bilgi notunun kesin ve yürütülebilir işlem olmadığı gerekçesiyle incelenmeksizin reddedildi. Anayasa Mahkemesi, notun ret işlemine doğrudan dayanak olduğunu ve gelecekteki işlemleri de etkileyebileceğini belirtti. Kişisel verilerin korunmasını isteme hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlaline ve yeniden yargılamaya karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasıyla elde edilen bilgilerin kişisel veri olduğunu ve bu kayıtların silinmesi talebiyle başvurulan yargı yolunun iddiaların esasını inceleyebilecek şekilde işlemesi gerektiğini belirtti. Bir idari işleme doğrudan dayanak yapılan ve gelecekte de kullanılabilecek istihbarat bilgi notunun, kesin ve yürütülebilir işlem olmadığı gerekçesiyle yargısal denetim dışında bırakılması etkili başvuru hakkıyla bağdaşmaz. İhlal kararı, davanın esası hakkında bir değerlendirme içermez.

 

Sonuç

 

Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen kişisel verilerin korunmasını isteme hakkıyla bağlantılı olarak Anayasa'nın 40. maddesinde güvence altına alınan etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılama yapılmak üzere kararın İstanbul 5. İdare Mahkemesine gönderilmesine oybirliğiyle karar verildi. Yeniden yargılama yeterli giderim sayıldığından tazminat talebi reddedildi; 446,90 TL harç ve 30.000 TL vekâlet ücretinden oluşan 30.446,90 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine hükmedildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 20, 40
    Kişisel verilerin korunmasını isteme hakkıyla bağlantılı etkili başvuru hakkı

  • 2559 sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu — m. ek 7
    Kolluğun istihbarat ve bilgi toplama yetkisi

  • 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu — m. 33, 50
    Araştırma görevlilerinin statüsü ve geçiş talebi

  • 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 50
    İhlalin giderilmesi için yeniden yargılama

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


İKİNCİ BÖLÜM


KARAR


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2020/35291)


Karar Tarihi: 4/2/2025


İKİNCİ BÖLÜM


KARAR


Başkan


:


Basri BAĞCI


Üyeler


:


Engin YILDIRIM


Rıdvan GÜLEÇ


Yıldız SEFERİNOĞLU


Metin KIRATLI


Raportör


:


Fatih ALKAN


Başvurucu


:


...


Vekili


:


Av. ...


I. BAŞVURUNUN KONUSU


1. Başvuru, güvenlik soruşturması neticesinde elde edilen


verilerin silinmesi talebiyle açılan davanın incelenmeksizin reddedilmesi


nedeniyle kişisel verilerin korunmasını isteme hakkıyla bağlantılı olarak


etkili başvuru hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU SÜRECİ


2. Başvuru 30/10/2020 tarihinde yapılmıştır. Komisyonca


başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından


yapılmasına karar verilmiştir.


3. Başvuru belgelerinin bir örneği, bilgi için Adalet


Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.


Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.


III. OLAY VE


OLGULAR


4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle


olaylar şöyledir:


5. Başvurucu, başvuruya konu süreçte 4/11/1981 tarihli ve


2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'na göre planlanan öğretim üyesi yetiştirme


programı (ÖYP) kapsamında görev yapmaktayken 15/8/2016 tarihli ve 674 sayılı


Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde


Kararname'nin (OHAL KHK'sı) 49. maddesi gereğince statüsü değiştirilmiştir.


Buna göre başvurucu, 2547 sayılı Kanun'un 50. maddesinin birinci fıkrasının (d)


bendinde araştırma görevlileri için öngörülen statüye geçirilmiştir.


6. Başvurucu, 2547 sayılı Kanun'un geçici 78. maddesi


gereğince aynı Kanun'un 33. maddesinde düzenlenen hukuki statüye geçiş yapma


olanağının bulunduğunu belirterek bu yönde işlem yapılması talebiyle görev


yaptığı Mersin Üniversitesi Rektörlüğüne (Rektörlük) başvurmuştur. İlgili


Komisyon, İstanbul İl Emniyet Müdürlüğünce 4/7/1934 tarihli ve 2559 sayılı


Polis Vazife ve Salȃhiyet Kanunu'nun ek 7. maddesi kapsamında elde edilen


ve mazruf şekilde gönderilen istihbari bilgiler doğrultusunda başvurucunun millî


güvenliğe karşı faaliyette bulunan yapı, oluşum ya da gruplarla irtibatının


veya iltisakının olduğunun değerlendirildiğine yönelik rapor düzenlemiştir.


12/7/2018 tarihli raporda, başvurucu hakkında herhangi bir kaydın bulunmadığı


ancak elde edilen istihbari bilgilerde başvurucunun ve kardeşinin 2011 yılında


yasa dışı TKP/ML örgütünün memur yapılanmasının üye ve temsilcilerinin


düzenlediği kampa katıldığı ve örgütün gençlik yapılanmasında faaliyet


gösterdiğinin tespit edildiği belirtilmiştir. Rektörlük, söz konusu rapor


doğrultusunda başvurucunun talebinin reddine 18/7/2018 tarihinde karar


vermiştir.


7. Başvurucu, söz konusu istihbari bilgilerin gerçeğe


uygun olmadığını belirterek kendisi hakkındaki kaydın silinmesi talebiyle


İstanbul Emniyet Müdürlüğüne başvurmuştur. 26/6/2019 ve 16/7/2019 tarihlerinde


verilen cevaplarda, 12/4/2000 tarihli ve 24018 sayılı Resmî Gazete'de


yayımlanan mülga Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği


gereğince güvenlik soruşturmasının her evresinde gizliliğe uyulacağının ve


sonuçların bilmesi gerekenlerden başkasına açıklanmayacağının düzenlendiği, bu


nedenle talebe cevap verilmeyeceği belirtilmiştir. Bunun üzerine başvurucu,


verilen ret cevabının iptal edilmesi talebiyle idari yargı düzeninde dava


açmıştır. Dava dilekçesinde; güvenlik soruşturması raporlarının kesin ve tek


başına sonuç doğuran bir işlem olduğunu, istihbarat notlarında yer alan


bilgilerin hayatının her aşamasında karşısına çıkmaya devam edeceğini, söz


konusu bilgilerin idari işlemler açısından tek başına hukuki delil olarak ele


alındığını, anılan bilgilerin gerçeğe aykırı olduğunu ve hukuka aykırı olan bu


notların denetimsiz bırakılamayacağını ileri sürmüştür.


8. Ankara 10. İdare Mahkemesi, davaya konu edilen işlemin


tereddüte mahal vermeyecek şekilde ortaya konulması gerektiğini belirterek önce


dava dilekçesinin yenilenmek üzere reddine, dilekçenin yenilenmesinin akabinde


de yetkisizliğe karar vermiştir. Sonraki süreçte İstanbul 5. İdare Mahkemesi


(İdare Mahkemesi), dava konusu edilen istihbarat bilgi notunun kesin ve


yürütülebilir nitelikte bir işlem vasfı taşımadığı ve esasının incelenmesine


hukuken imkân olmadığı gerekçesiyle davanın incelenmeksizin reddine karar


vermiştir. 10/1/2020 tarihinde verilen kararda; söz konusu bilgi notunun


Rektörlüğün talebi üzerine 2559 sayılı Kanun'un ek 7. maddesi kapsamında


oluşturulduğu, kanaat ve bilgi verici mahiyette olduğu, kayıtların hukuki


geçerliliği olan başka bilgi ve belgelerle desteklenmediği sürece işleme esas


teşkil etmeyeceği ve icrai işlemin hazırlayıcısı niteliğinde bir ön işlem


olduğu ifade edilmiştir. Karara karşı yapılan istinaf başvurusu, İstanbul Bölge


İdare Mahkemesi Onuncu İdare Dava Dairesinin 10/9/2020 tarihli kararıyla kesin


olarak reddedilmiştir.


9. Nihai karar 5/10/2020 tarihinde başvurucuya tebliğ


edilmiştir.


IV. İLGİLİ


HUKUK


A. Ulusal Hukuk


10. İlgili hukuk (ulusal mevzuat, uluslararası


düzenlemeler ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları) için bkz.


E.Ü. [GK], B. No: 2016/1310, 17/9/2020, §§ 22-27, 33-42; ..., B.


No: 2018/6161, 28/6/2022, §§ 20-28.


1. İlgili


Mevzuat


11. 2547 sayılı Kanun’un "Araştırma


görevlileri" kenar başlıklı 33. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"a) Araştırma görevlileri,


yükseköğretim kurumlarında yapılan araştırma, inceleme ve deneylerde yardımcı


olan ve yetkili organlarca verilen ilgili diğer görevleri yapan öğretim


elemanıdır. ... Bunlar ilgili anabilim veya anasanat dalı başkanlarının


önerisi, Bölüm Başkanı, Dekan, enstitü, yüksekokul veya konservatuvar müdürünün


olumlu görüşü üzerine rektörün onayı ile araştırma görevlisi kadrolarına en çok


üç yıl süre ile atanırlar; atanma süresi sonunda görevleri kendiliğinden sona


erer. Bunlar aynı usulle yeniden atanabilirler.


..."


12. 2547 sayılı Kanun'un "Lisans üstü


öğretim" kenar başlıklı 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"... d) Lisans üstü öğretim yapan


öğrenciler, kendilerine tahsis edilebilecek burslardan yararlanabilecekleri


gibi, her defasında bir yıl için olmak üzere araştırma görevlisi kadrosuna da


atanabilirler. ..."


13. 674 sayılı KHK'nın 49. maddesi şöyledir:


"4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı


Yükseköğretim Kanununa aşağıdaki ek madde eklenmiştir.


EK MADDE 30- Öğretim Üyesi Yetiştirme


Programı kapsamında 33 üncü maddenin (a) fıkrası uyarınca araştırma görevlisi


kadrosuna atanmış olup, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte araştırma


görevlisi kadrosunda bulunanların statüleri herhangi bir işleme gerek


kalmaksızın 50 nci maddenin birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen statüye


dönüştürülmüş sayılır ve bunlar hakkında söz konusu (d) bendi hükümleri uygulanır.


Bu şekilde statüleri değiştirilen araştırma görevlilerinden 33 üncü maddenin


(a) fıkrasına göre yeniden ataması yapılmayanların mecburi hizmet


yükümlülükleri kaldırılır. 35 inci madde uyarınca başka bir üniversitede ve


yurtdışında eğitimde bulunanlar, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten


itibaren üniversitelerinin talebi üzerine onbeş gün içinde kendi


üniversitelerine dönmek zorundadırlar. Bu süre içerisinde dönmeyenlerin


atamaları iptal edilir."


14. 674 sayılı KHK'nın 49. maddesi, 10/11/2016 tarihli ve


6758 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında


Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 44.


maddesinde aynen kabul edilmiştir.


15. 2559 sayılı Kanun'un ek 7. maddesinin ilgili kısmı


şöyledir:


"Polis, Devletin ülkesi ve


milletiyle bölünmez bütünlüğüne, Anayasa düzenine ve genel güvenliğine dair


önleyici ve koruyucu tedbirleri almak, emniyet ve asayişi sağlamak üzere, ülke


seviyesinde ve sanal ortamda istihbarat faaliyetlerinde bulunur, bu amaçla


bilgi toplar, değerlendirir, yetkili mercilere veya kullanma alanına ulaştırır.


Devletin diğer istihbarat kuruluşlarıyla işbirliği yapar.


....


Kararda ve yazılı emirde, hakkında


tedbir uygulanacak kişinin kimliği, iletişim aracının türü, kullandığı telefon


numaraları, ilgili internet bağlantı adresi veya bağlantıyı tesbite imkân veren


kodundan belirlenebilenler ile tedbirin türü, kapsamı ve süresi ile tedbire


başvurulmasını gerektiren nedenler belirtilir. Kararlar, en fazla üç ay için


verilebilir; bu süre aynı usûlle üçer ayı geçmeyecek şekilde en fazla üç defa


uzatılabilir. Ancak, terör örgütünün faaliyeti çerçevesinde devam eden


tehlikelere ilişkin olarak gerekli görülmesi halinde, hâkim üç aydan fazla


olmamak üzere sürenin müteaddit defalar uzatılmasına karar verebilir.


...


Uygulanan tedbirin sona ermesi halinde,


dinlemenin içeriğine ilişkin kayıtlar en geç on gün içinde yok edilir. Durum


bir tutanakla tesbit olunur ve bu tutanak denetimde ibraz edilmek üzere


muhafaza edilir.


...


Bu madde hükümlerine göre yürütülen


faaliyetler çerçevesinde elde edilen kayıtlar, birinci fıkrada belirtilen


amaçlar dışında kullanılamaz. Elde edilen bilgi ve kayıtların saklanmasında ve


korunmasında gizlilik ilkesi geçerlidir...."


2. İlgili Yargı Kararları


16. 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları


Kanunu'nun Devlet memurluğuna alınacaklarda aranan genel ve özel şartları


içeren 48. maddesine 1/2/2018 tarihinde eklenen "Güvenlik soruşturması


ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak" ibaresinin iptaline ilişkin


Anayasa Mahkemesinin 24/7/2019 tarihli ve E.2018/73, K.2019/65sayılı kararının


ilgili kısmı şöyledir:


"...169. Bu bağlamda güvenlik


soruşturması ve arşiv araştırmasıyla elde edilen veriler kişisel veri


niteliğindedir. Kuralla güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kapsamında


kamu mercileri tarafından özel yaşamı ile ilgili sorular sorulması da dâhil


olmak üzere bir bireyin özel hayatı, iş ve sosyal yaşamıyla ilgili bilgilerinin


alınması, kaydedilmesi ve kullanılması özel hayata saygı hakkına sınırlama


niteliğindedir.


170. Anayasa'nın 129. maddesinin birinci


fıkrasında memurlar ve kamu görevlilerinin Anayasa ve kanunlara sadık kalarak


faaliyette bulunma yükümlülükleri düzenlenmiştir. Belirtilen hususlar


gözetilerek kamu görevlerine atanacak kişiler bakımından birtakım şartlar


getirilmesi doğaldır. Bu şekilde aranan nitelikler kamu hizmetinin etkin ve


sağlıklı bir biçimde yürütülmesi amacına yöneliktir. Dolayısıyla kamu görevine


atanmadan önce kişilerin güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının yapılmasını


öngören kural kanun koyucunun takdir yetkisindedir. Ancak bu alanda düzenleme


getiren kuralların kamu makamlarına hangi koşullarda ve hangi sınırlar içinde


tedbirler uygulama ve özel hayatın gizliliğine yönelik müdahalelerde bulunma


yetkisi verildiğini yeterince açık olarak göstermesi ve olası kötüye


kullanmalara karşı yeterli güvenceleri sağlaması gerekir.


171. Kuralda güvenlik soruşturması


ve/veya arşiv araştırması yapılması memurluğa alımlarda genel şartlar arasında


sayılmasına karşın güvenlik soruşturmasına ve arşiv araştırmasına konu edilecek


bilgi ve belgelerin neler olduğuna, bu bilgilerin ne şekilde kullanılacağına,


hangi mercilerin soruşturma ve araştırmayı yapacağına ilişkin herhangi bir


düzenleme yapılmamıştır. Diğer bir ifadeyle güvenlik soruşturması ve arşiv


araştırmasının yapılmasına ve elde edilecek verilen kullanılmasına ilişkin


temel ilkeler belirlenmeksizin kuralla sadece güvenlik soruşturması ve arşiv


araştırması yapılması devlet memurluğuna alımlarda aranacak şartlar arasında sayılmıştır.


172. Güvenlik soruşturması ve arşiv


araştırması sonucunda devlet memurluğuna atanmada esas alınacak kişisel veri


niteliğindeki bilgilerin alınmasına, kullanılmasına ve işlenmesine yönelik


güvenceler ve temel ilkeler kanunla belirlenmeksizin bunların alınmasına ve


kullanılmasına izin verilmesi Anayasa’nın 13., 20. ve 128. maddeleriyle


bağdaşmamaktadır.


173. Açıklanan nedenlerle kural


Anayasa’nın 13., 20. ve 128. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir."


17. Danıştay Onuncu Dairesinin 16/11/1995 tarihli ve


E.1995/1313, K.1995/5706 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:


"... Dava, davacının hakkında


düzenlenen bilgi fişinin kayıtlardan silinmesi isteminin reddi yolunda tesis


edilen işlemin iptali istemiyle açılmıştır.


Ankara 9. İdare Mahkemesi, düzenlenen


bilgi fişinin tek başına davacının menfaatini etkileyen kesin ve yürütülmesi


zorunlu bir işlem olmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir.


Davacı, hakkında kovuşturmaya yer


olmadığına karar verildiği halde fiş kaydının iptal edilmediğini, hakkında düzenlenen


fişin icrai nitelikte idari bir işlem olduğu, dolayısıyla idari davaya konu


olabileceğini iddia ederek anılan mahkeme kararının temyizen incelenip


bozulmasını istemektedir.


Dava ve temyiz dosyasının


incelenmesinden; hakkında 1984 yılında uyuşturucu madde kaçakçılığı


suçlamasıyla fezleke düzenlenen davacının, İstanbul Sıkıyönetim Askeri


Mahkemesine sevk edildiği, bundan dolayı İstanbul Emniyet Müdürlüğü tarafından


hakkında "yakalandı" kaşeli bilgi fişi tanzim edildiği, Sıkıyönetim


Askeri Savcılığı tarafından davacı hakkında "kovuşturmaya yer


olmadığına" karar verildiği, bilgi fişinin, dayanağının ortadan kalkmasına


karşın güvenlik soruşturmalarını olumsuz etkilediğinden bahisle, iptali


istemiyle davalı idareye başvurulmasına karşın bu istemin reddedildiği ve


davanın bu konudaki işlemin iptali istemiyle açıldığı anlaşılmaktadır.


Dava konusu bilgi fişinin yaşamı boyunca


her an ilgilinin karşısına çıkarılabileceği açık olup, ilgilinin menfaat ilgisi


bulunduğu, kesin ve yürütülmesi zorunlu bir işlem olduğu tartışmasız olan fiş


kaydı şeklindeki idari işlemin idari davaya konu olabileceğinin kabul edilmesi


gerekmektedir. Aksi bir düşünce, bir kısım idari işlemlerin yargı denetiminin


dışında kalması gibi bir sonuç doğuracaktır. Böyle bir durumun hak arama özgürlüğü


ve hukuk devleti ilkesiyle bağdaştırılamayacağı açıktır. Bu itibarla davacı


hakkında düzenlenen bilgi fişinin idari davaya konu olabilecek nitelikte


olmadığı gerekçesiyle davayı reddeden idare mahkemesi kararında hukuki isabet


görülmemiştir."


B. Uluslararası


Hukuk


18. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Özel


ve aile hayatına saygı hakkı" kenar başlıklı 8. maddesinin (1)


numaralı fıkrası şöyledir:


"Herkes özel ve aile hayatına,


konutuna ve haberleşmesine saygı gösterilmesi hakkına sahiptir."


19. Sözleşme'nin "Etkili başvuru hakkı"


kenar başlıklı 13. maddesi şöyledir:


"Bu Sözleşme’de tanınmış olan hak


ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, söz konusu ihlal resmi bir hizmetin ifası


için davranan kişiler tarafından gerçekleştirilmiş olsa dahi, ulusal bir merci


önünde etkili bir yola başvurma hakkına sahiptir."


20. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Sözleşme'nin


13. maddesi uyarınca temel hak ve özgürlüklerin ulusal düzeyde korunması için


etkili bir başvuru yolunun var olması gerektiğini belirtmektedir. AİHM'e göre


Sözleşme'nin 13. maddesi yetkili ulusal makamlar tarafından Sözleşme kapsamına


giren bir şikâyetin esasının incelenmesine izin veren ve uygun bir telafi


yöntemi sunan bir iç hukuk yolunun sağlanmasını gerekli kılmaktadır. Ayrıca bu


hukuk yolunun teoride olduğu kadar pratikte de etkili bir yol olması


gerekmektedir (İlhan/Türkiye [BD], B. No: 22277/93, 27/6/2000, § 97; Kudla/Polonya


[BD], B. No: 30210/96, 26/10/2000, § 157; Özpınar/Türkiye, B. No:


20999/04, 19/10/2010, § 82).


21. AİHM, etkili başvuru hakkının Sözleşme çerçevesinde


savunulabilir nitelikteki bir şikâyetin etkili bir şekilde mahkemelerce


incelenmesini ve öngörülen yolun uygun bir telafi imkânı sunmaya elverişli


olmasını güvence altına aldığını vurgulamaktadır (Kudla/Polonya, § 157; Dimitrov-Kazakov/Bulgaristan,


B. No: 11379/03, 10/2/2011, § 35). AİHM, iç hukuktaki düzenlemelerin


başvuruculara bu anlamda asgari güvenceleri içerecek şekilde yeterli bir hukuk


yolu sunup sunmadığını irdelemektedir (Dimitrov-Kazakov/Bulgaristan, §


36).


V. İNCELEME VE GEREKÇE


22. Anayasa Mahkemesinin 4/2/2025 tarihinde yapmış olduğu


toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Başvurucunun


İddiaları ve Bakanlık Görüşü


23. Başvurucu; güvenlik soruşturması yapılarak istihbari


bilgi toplanması ve ilgili kurumlara sunulmak üzere hakkında bilgi notu


oluşturulması suretiyle gerçekleştirilen işlemin üçüncü kişiler ve kurumlar


üzerinde doğrudan sonuç doğurduğunu, söz konusu işlemin icrai, tek yanlı,


belirleyici, kesin ve tek başına sonuç doğurucu nitelikte olduğunu ileri


sürmüştür. Yaşamı boyunca her an karşısına çıkacağı açık olan işlemin


hukukiliğinin incelenmesi amacıyla ilgili yargı içtihatlarına dayanarak açtığı


davanın ortada icra edilebilir bir işlem olmadığı gerekçesiyle reddedildiğini,


bu gerekçenin sonuç doğurucu nitelikteki istihbarat bilgilerini hukuki denetim


dışında bıraktığını ve hukuki güvenlik ilkesiyle bağdaşmadığını iddia etmiştir.


Başvurucu, kişisel veri mahiyetinde olan birtakım bilgilerin herhangi bir


hukuki denetimden geçirilmeden doğru kabul edilmesi ve sonucu ağır olan


işlemlerin tek gerekçesi olarak kabul edilmesine yol açan bu yaklaşım nedeniyle


kişilik haklarının zedelendiğini ifade etmiştir. İstihbarat notunun doğru


tespitler içermediğini ve somut dayanağının bulunmadığını, kayıt altına alınan


bu tür verilerin silinmesi talebinin reddine karşı açtığı davanın


incelenmeksizin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının, kişisel


verilerin korunmasını isteme hakkının, özel hayata saygı hakkının ve örgütlenme


hürriyetinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.


24. Bakanlık görüşünde, ilgili mevzuata ve Anayasa


Mahkemesinin anılan iptal kararına (bkz. § 16) yer verilmiştir. Ayrıca görüşte,


somut olayda iddia ve savunmaların mahkemelerce dikkate alındığı ve gereken araştırmaların


yapıldığı, elde edilen bilgi ve belgeler ışığında yürürlükteki mevzuatın


değerlendirildiği, verilen kararın makul bir şekilde ve ayrıntılı olarak


gerekçelendirildiği ifade edilmiştir. Öte yandan görüş yazısının ekinde yer


alan İstanbul Emniyet Müdürlüğünün 16/2/2024 tarihli yazısında, başvurucunun


28/5/2018 tarihli güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması formunu imzaladığı


ve bu suretle hakkında gerçekleştirilen güvenlik soruşturmasına rıza gösterdiği


belirtilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı sunduğu dilekçede başvuru


formunda yer alan iddialarını ve taleplerini yinelemiştir.


B. Değerlendirme


25. Anayasa’nın "Özel hayatın gizliliği" kenar


başlıklı 20. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:


“Herkes, kendisiyle ilgili kişisel


verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişinin kendisiyle


ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, bunların


düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp


kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen


hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir. Kişisel verilerin korunmasına


ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenir."


26. Anayasa’nın "Devletin temel amaç ve


görevleri" kenar başlıklı 5. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


“Devletin temel amaç ve görevleri, ...


kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle


bağdaşmayacak surette sınırlayan ... engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve


manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”


27. Anayasa’nın "Temel hak ve hürriyetlerin


korunması" kenar başlıklı 40. maddesi şöyledir:


"Anayasa ile tanınmış hak ve


hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma


imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir.


Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin


hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek


zorundadır.


Kişinin, resmî görevliler tarafından


vâki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin


edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır."


28. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından


yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki


tavsifini kendisi takdir eder (..., B. No: 2012/969, 18/9/2013,


§ 16). Başvuruya konu olayda, idarenin talebi üzerine başvurucu hakkında


yapılan güvenlik soruşturması neticesinde istihbarat bilgi notu düzenlenmiş ve


söz konusu nota karşı açılan iptal davasında İdare Mahkemesince ortada kesin ve


yürütülebilir nitelikte bir işlem olmadığı gerekçesiyle davanın incelenmeksizin


reddine karar verilmiştir. Söz konusu sürece ilişkin olarak başvurucunun temel


iddiası, kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı kapsamında kaldığını ve


kendisiyle ilişkilendirildiğini belirttiği birtakım verilerin kamusal


makamlarca hukuka aykırı şekilde tutulduğu iddiasıyla açtığı iptal davasının


esastan incelenmediğine, bu suretle etkili, ciddi ve sonuç alıcı şekilde bir


çözüm imkânı sunulmadığına dairdir. Dolayısıyla başvurucunun iddialarının


öncelikle Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen kişisel verilerin korunmasını


isteme hakkıyla bağlantılı olarak Anayasa'nın 40. maddesinde güvence altına


alınan etkili başvuru hakkı kapsamında değerlendirilmesi gerekir.


1. Kabul


Edilebilirlik Yönünden


29. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul


edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı


anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


2. Esas


Yönünden


a. Genel


İlkeler


30. Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan


kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı, kişilerin kendisiyle ilgili kişisel


veriler hakkında bilgilendirilme ve bu verilere erişim hakkını da içermektedir.


Kişilerin kendisi hakkında hangi verilerin kim tarafından, ne zaman ve hangi


nedenle işlendiğini bilmesi bu verileri düzeltme, sildirme, engelleme gibi


haklarını kullanmasını da mümkün kılmakta ve anayasal güvencelerin hayata


geçirilmesini sağlamaya yönelik tamamlayıcı bir özellik taşımaktadır (..., § 50).


31. Anayasa'nın 12. maddesine göre herkes kişiliğine


bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir.


Bu genel nitelikteki anayasal düzenleme ile bireylerin kişilik değerlerine


yönelen, zarar veren olumsuz tutum ve davranışlar dışlanmaktadır. Bunun yanında


Anayasa'nın 5. maddesinde bireylerin temel hak ve özgürlüklerinin korunması


için gerekli şartların hazırlanması, devletin temel amaç ve görevlerinden biri


olarak sayılmaktadır. Bu düzenlemeler ışığında devletin bireylerin kişisel


verilerinin korunmasını isteme hakkına keyfî olarak müdahale etmemenin yanında


üçüncü kişilerin hak ve özgürlüklerine yönelen saldırıları önlemekle yükümlü


kılındığı, bu bağlamda pozitif yükümlülüklerinin bulunduğu açıktır (..., B. No: 2015/19298, 8/5/2019, § 32; ..., B. No:


2015/18988, 9/5/2019, § 32; U.B., B. No: 2015/3175, 10/10/2019, § 33).


32. Söz konusu yükümlülükler, yakın tehlikelere karşı


kişilerin özel hayatlarının bir parçası olan kişisel verilerinin korunmasını ve


devam eden haksız müdahalelerin durdurulmasını sağlayabilmelidir. Ayrıca


müdahalenin kaynağı olan işlemler, eylemler veya ihmaller konusunda kişilere


etkili bir karşı çıkma ve oluşan zararların tazmin edilebilmesi için telafi


etme imkânı tanımalıdır. Bu imkân ise ancak etkili bir başvuru yolunun mevcut


olması ile mümkündür (... (3), B. No: 2017/34087,


13/10/2020, § 36).


33. Etkili başvuru hakkı; anayasal bir hakkının ihlal


edildiğini ileri süren herkese, hakkın niteliğine uygun olarak iddialarını


inceletebileceği makul, erişilebilir, ihlalin gerçekleşmesini veya sürmesini


engellemeye ya da sonuçlarını ortadan kaldırmaya (yeterli giderim sağlama)


elverişli idari ve yargısal yollara başvuruda bulunabilme imkânının sağlanması


olarak tanımlanabilir (Y.T. [GK], B. No: 2016/22418, 30/5/2019, § 47).


34. Müdahalenin kim tarafından gerçekleştirildiğine,


müdahalenin devam edip etmediğine ve özel düzenlemelerin öngörülüp


öngörülmediğine göre ihlal iddialarının tespit edilmesi, ihlalin giderilmesi


konusunda başarı şansı sunan hukuki yollar farklılaşabilmektedir. Bu noktada


etkili hukuki yolların bulunup bulunmadığının belirlenmesi ve etkili olabilecek


hukuk yollarına başvurulması durumunda bu yolun pratikte de etkili şekilde


işletilip işletilmediğinin irdelenmesi önem arz etmektedir (... (3), § 38).


35. Bireylerin hak aramalarına olanak sağlayacak hukuk


yolunun türünü ve yöntemini belirleme, usul kurallarını saptama konusunda


Devletin takdir yetkisi bulunmaktadır. Söz konusu yolun etkili şekilde işleyip işlemediği


ise somut uyuşmazlıkların ne ölçüde çözümlenebildiğiyle ve hak arayanın ileri


sürdüğü hususların ne şekilde karşılandığıyla ilgilidir. Hukuk sistemimizde


bireyler, kamusal makamların eylem veya işlemlerine doğrudan muhatap


olduklarında söz konusu eylem ya da işlemin hukukiliğini denetlettirme ve varsa


uğradığı zararı tazmin etme gayesiyle idari yargı düzeninde dava


açabilmektedir.


36. İdari işleme karşı açılan iptal davasının amacı,


idari işlemin hukuka aykırılığının tespit edilmesini ve işlemin iptal edilmesi


suretiyle işlemin tesisinden önceki duruma geri dönülmesini sağlamaktır.


Bireysel bir işleme karşı açılan iptal davasında kurulan iptal hükmü geçmişe


etkili olup idari işlemi geçmişe yönelik olarak hukuk âleminden kaldırır. Diğer


ifadeyle idari mahkeme tarafından iptal edilen bir idari işlem, hiç tesis


edilmemiş sayılır. İptal davasında idari işlemin hukuka aykırı olduğunu tespit


eden hâkimin yetkisi, iptal edilen işlemin yerine kaim olacak şekilde yeni bir


karar vermeden dava konusu işlemi iptal etmekle sınırlıdır (... (2)


[GK], B. No: 2016/11026, 12/12/2019, § 51).


37. Bu anlamda idari yargı düzeninde ihdas edilen iptal


davası yolu, idarenin eylem ya da işlemleri nedeniyle menfaati etkilenen


bireylerin başvurabileceği yollardan biridir. Bir yolun hukuk düzeninde var


olması söz konusu yolun etkili şekilde işlediği anlamına gelmez. Etkili yol,


iddiaların esasının incelenmesine imkân sağlamalı ve uygun bir telafi yöntemi


sunmalıdır. Söz konusu yola başvurulabilmesi için öngörülen koşullar somut


olaylara tatbik edilirken dayanak işlem, eylem ya da ihmallerden kaynaklanan


savunulabilir nitelikteki iddiaların temel hak ve hürriyetlerin korunması


gayesiyle uyumlu şekilde değerlendirilmesi, koşulların oluşmadığı sonucuna


ulaşılması durumunda ise bu durumun yargı makamları tarafından ilgili ve


yeterli gerekçelerle açıklanması gerekir.


38. Ayrıca bireylerin temel hak ve hürriyetlerine


müdahale teşkil eden eylem, işlem ya da ihmallerin hukuka uygunluğunun


denetlenmesine olanak sağlayan düzenlemelerin herhangi bir yargı merciine


başvurma imkânını ortadan kaldıracak şekilde dar yorumlanmaması ve yargısal


koruma sağlama konusunda yargı makamlarınca temel hak ve özgürlükleri önceleyen


bir yaklaşım içinde olunması etkili başvuru hakkının gereklerinin sağlanması


açısından önem arz etmektedir (... (3), § 42).


b. İlkelerin


Olaya Uygulanması


39. Başvuru; güvenlik soruşturması neticesinde düzenlenen


istihbarat bilgi notunun hukuka aykırı olduğu iddiasıyla açılan iptal davasının


esasa girilmeden reddedilmesi ve davanın incelenmeksizin reddine karar


verilmesi nedeniyle ihlal iddialarını dile getirebileceği etkili bir başvuru


yolunun bulunmamasına, bir başka deyişle mevcut yargısal sistemin etkili


şekilde işletilmemesine ilişkindir.


40. Anayasa'nın 20. maddesinin üçüncü fıkrasında herkesin


kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahip olduğu, bu


hakkın kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilmeyi, bu


verilere erişmeyi, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etmeyi ve


amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsadığı ifade


edilmiştir (AYM, E.2014/122, K.2015/123, 30/12/2015, §§ 19, 20; ..., § 45). Anayasa Mahkemesinin sıklıkla kabul ettiği üzere


güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasıyla elde edilen veriler kişisel veri


niteliğindedir. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla


yetkilendirilen birimler; araştırdıkları ve bilgi topladıkları bireylerin


kişisel veri niteliğindeki özel hayatlarıyla, iş ve sosyal yaşamlarıyla ilgili


bilgileri almakta ve bu kayıtları kullanmaktadır. Dolayısıyla güvenlik soruşturması


ve arşiv araştırması yapılması muhataplarının kişisel verilerinin korunmasını


isteme hakkına bir müdahale teşkil etmektedir (AYM, E.2018/73, K.2019/65,


24/07/2019, § 169; AYM, E.2020/24, K.2021/39, 03/06/2021, § 44; ... [GK], B. No: 2014/7256, 27/2/2019, § 61; ...


[GK], B. No: 2016/4060, 17/9/2020, § 65).


41. Temel hak ve hürriyetlerine müdahalede bulunulan


bireylerin söz konusu müdahalenin hukukiliğini denetlettirme haklarının olduğu


tartışmasızdır. Bu anlamda Devletin etkili ve pratikte işleyen hukuk yolları


oluşturma konusunda pozitif yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu yükümlülük sonuçtan


bağımsız bir araç yükümlülüğüdür. İdarenin eylem ve işlemlerine karşı bireyler,


hukuki iddia ve argümanlarla öngörülebilir usul kuralları çerçevesinde davalar


açabilmeli ve uyuşmazlık konusu edilmeye hukuken uygun olan eylem ve işlemleri


hukuk devleti ilkeleri çerçevesinde incelettirme imkânından uzak kalmamalıdır.


42. Tek taraflı ve gizli şekilde yürütülen güvenlik


soruşturmaları idareye geniş bir tarama ve yetki kullanma imkanı sağlamakla


birlikte söz konusu yetkinin keyfi şekilde kullanılmaması esastır. Dolayısıyla


bu tür faaliyetler neticesinde elde edilen ve kişiler hakkında tesis edilecek


diğer işlemlere dayanak kabul edilecek kişisel verilerin tutarlı, usule ve


gerçeğe uygun şekilde tutulması, bireylerin Devlete güven duyabilmesini temin


edecek biçimde saklanıp kullanılması önem arz etmektedir. Bu bağlamda Devletin


yasal düzenlemeleri hayata geçirirken ve uygulamalar yapılırken bu güven


duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınması gerekir. Bunun gereklerinden biri


de tutulan güvenlik soruşturması kayıtlarının usule ve hukuka uygunluğunun


yargı mercilerince denetlenebilmesine imkan sağlayan yaklaşımın kabul


edilmesidir.


43. Zira Anayasa Mahkemesi, güvenlik soruşturması


neticesinde elde edilen kişisel veri niteliğindeki bilgilerin ne şekilde


kullanılacağı, hangi mercilerin soruşturma ve araştırma yapacağı, bu bilgilerin


ne suretle ve ne kadar süre ile saklanacağı, ilgililerin söz konusu bilgilere


itiraz etme imkânının olup olmadığı ve bilgilerin bir müddet sonra silinip


silinmeyeceği hususlarının açık ve bilinebilir olmasının bireylerin güvende


hissedebilmesi açısından ne denli önemli olduğunu vurgulamaktadır. Ayrıca


yetkilendirilen kişi ya da kurumların bu yetkilerini kötüye kullanımını


önlemeye yönelik nasıl bir denetim yapılacağının da öngörülebilir olması


gerektiğini belirtmektedir (AYM, E.2020/24, K.2021/39, 03/06/2021, § 48). Bu


bağlamda Anayasa Mahkemesi muhtemel kötüye kullanmalara karşı yeterli


güvencelerin sağlanmasının gerekli olduğunu ifade etmektedir.


44. Somut olayda başvurucu, İdare Mahkemesine sunduğu


dava dilekçesinde güvenlik soruşturması neticesinde hakkında düzenlenen ve


idareye iletilen notun kesin ve tek başına sonuç doğuran bir işlem olduğunu,


söz konusu istihbarat notunda yer alan bilgilerin hayatının her aşamasında


karşısına çıkacağını ve hukuki denetim kapsamının dışında bırakılamayacağını


ifade etmiştir. İdare Mahkemesi, güvenlik soruşturması kapsamında elde edilen


istihbarat bilgi notunun kesin ve yürütülebilir nitelikte bir işlem vasfı


taşımadığı ve esasın incelenmesine hukuken imkan bulunmadığı gerekçesiyle


açılan iptal davasının incelenmeksizin reddine karar vermiştir. Mahkeme,


idarenin talebi üzerine 2559 sayılı Kanun'un ek 7. maddesi kapsamında başvurucu


hakkında oluşturulan notun, bilgi verici mahiyette olduğunu, idari işleme esas


teşkil etmeyeceğini, icrai işlemin hazırlayıcısı niteliğinde bir ön işlem


olduğunu ve başka bilgi ve belgelerle desteklenmedikçe işleme temel oluşturmayacağını


belirtmiştir.


45. 2559 sayılı Kanun'un ek 7. maddesi, anayasal düzene


ve genel güvenliğe dair önleyici ve koruyucu tedbirleri almak, emniyet ve


asayişi sağlamak üzere ülke seviyesinde ve sanal ortamda istihbarat


faaliyetlerinde bulunma ve bu konuda bilgi toplama hususunda kolluğu


yetkilendir

 

Benzer Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Cezaevinde Kapalı Görüş Kayıtlarının Silinmesi Talebinin Cevapsız Bırakılması

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Mühürlenen Kiralık Taşınmazın Kira Kaybında Etkili Başvuru

Tüm İdari Yargılama Usulü Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Güvenlik Soruşturması Kayıtlarına Karşı Dava Yolu

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

İlgili Hukuk Dalı

İdari Yargılama Usulü

 

Başvuru No

2020/35291

 

Karar Tarihi

4 Şubat 2025

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page