Bireysel Başvuru Kararları · EŞYA HUKUKU · HAK İHLALİ
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Gece Alkol Satışı Cezasında Tebliğ Edilmeyen Tutanağa Dayanılması
B. No: 2021/23997 · 30 Haziran 2026
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 16 Kasım 2026
Kararın Özeti
İzmir'de alkollü içki satan bir işletmenin sahibine, saat 22.00'den sonra satış yapıldığını belirten kolluk tutanağına dayanılarak 63.815 TL idari para cezası verildi. Başvurucu, tutanağı hiç görmediğini, kendisine tebliğ edilmediğini ve savunmasının alınmadığını ileri sürdü. Sulh ceza hâkimliği, idari para cezası karar tutanağının aksi ispat edilinceye kadar geçerli resmî belge olduğunu belirterek itirazı reddetti. Anayasa Mahkemesi, bu itirazların yargı kararlarında karşılanmadığını ve mülkiyet hakkının usule ilişkin güvencelerinin sağlanmadığını belirterek ihlal ve yeniden yargılama kararı verdi.
Hukuki İlke
Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, saat 22.00'den sonra alkollü içki satışını yasaklayan kurala dayanan idari para cezasının kanuni dayanağı ve kamu yararına dönük meşru bir amacı bulunduğunu kabul etti. Bununla birlikte cezaya karşı başvurulan yolda, kişinin tutanağı görmediği ve kendisine tebliğ edilmediği yönündeki itirazlarının ilgili ve yeterli gerekçeyle karşılanması gerektiğini; bu güvenceler sağlanmadan verilen cezanın başvurucuya aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklediğini belirtti.
Sonuç
Mülkiyet hakkına ilişkin iddia kabul edilebilir bulunarak Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verildi. Kararın yeniden yargılama yapılmak üzere İzmir 3. Sulh Ceza Hâkimliğine gönderilmesine, yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağı gerekçesiyle tazminat talebinin reddine ve 40.487,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine oybirliğiyle karar verildi.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 35
Mülkiyet hakkı ve sınırlamanın ölçülülüğü4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu — m. 6, 7
Saat 22.00'den sonra satış yasağı ve idari para cezasının dayanağı4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun — m. 8
İdari para cezası miktarının belirlenmesi6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 50, 66
İhlalin giderilmesi için yeniden yargılama
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
... BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2021/23997)
Karar Tarihi: 30/6/2026
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
Rıdvan GÜLEÇ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Metin KIRATLI
Raportör
:
Tahir Hami TOPAÇ
Başvurucu
:
...
Vekili
:
Av. ...
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, gece vakti alkollü içecek satışı yapıldığı gerekçesiyle idari para cezası verilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Başvurucu, İzmir'in Konak ilçesinde alkollü içecek satışı yapan bir işletmenin sahibidir.
3. Kolluk kuvvetlerince 25/7/2020 tarihinde saat 22.50'de başvurucuya ait işletmeden alkollü içecek satışı yapıldığı gerekçesiyle saat 23.55'te düzenlendiği belirtilen tutanak üzerine Tarım ve Orman Bakanlığı Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığınca (İdare) 1/10/2020 tarihinde başvurucu aleyhine 8/6/1942 tarihli ve 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu'nun 6. maddesinin beşinci fıkrasına göre içkilerin 22.00'den sonra satılamayacağı hükmüne dayanılarak 63.815 TL idari para cezası uygulanmıştır. Anılan idari para cezası 4250 sayılı Kanun'un 7. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi ile aynı maddenin üçüncü fıkrası çerçevesinde 3/1/2002 tarihli ve 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun'un 8. maddesinin beşinci fıkrasının (k) bendine göre belirlenmiştir.
4. Başvurucu, idari para cezasına itiraz etmiştir. Başvurucu; itiraz dilekçesinde kolluk kuvvetlerince yapılmayan bir denetim ve düzenlenmeyen bir tutanağa dayanılarak idari para cezası verildiğini, olaya ilişkin tahkikat evrakının emniyet müdürlüğünden istenmesi gerektiğini, huzurunda düzenlenmeyen tutanağın kendisine tebliğ edilmediğini, olaya ilişkin savunmasının alınmadığını, kabahat tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan hükümlerin uygulanmadığını, işyerindeki toplam ürünün bedelinden çok daha fazla tutarda idari para cezasına hükmolunduğunu belirtmiştir.
5. İzmir 3. Sulh Ceza Hâkimliğince (Hâkimlik) dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda 18/2/2021 tarihinde başvurunun reddine karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde; itiraz ve cevap dilekçeleri, idari yaptırım kararının tüm dayanak belgeleri ve dosya kapsamının bir bütün hâlinde incelendiği, İdare tarafından düzenlenen idari para cezası karar tutanağının resmî evrak niteliğinde bulunduğu ve aksi ispat edilinceye kadar geçerli olduğu, ispat kuvveti bakımından başkaca bir delille desteklenmesinin gerekmediği, bu yönde mevzuatta bir hüküm bulunmadığı, İdare tarafından dosyaya ibraz edilen belgelerin idari yaptırım tutanağını doğrular nitelikte olduğu, idari yaptırım kararının usul ve yasaya uygun olduğu, kaldırılmasını gerektirecek herhangi bir yasal sebep bulunmadığı gibi idari yaptırım kararının aksini ortaya koyacak herhangi bir somut delil bulunmadığı belirtilmiştir.
6. Başvurucu, Hâkimlik kararına itiraz etmiştir. Başvurucu; itiraz dilekçesinde önceki itiraz hususlarına ilaveten Hâkimlik kararında tutanak deliline atfedilen kesinlik nedeniyle itiraz hakkının kısıtlandığını, bu durumun tutanak memurlarının keyfî tutumuna elverişli bir ortam yarattığını, nitekim itiraz konusu cezanın ardından başka bir tutanak sonucu aynı kabahate ilişkin ikinci kez idari para cezası uygulandığını ileri sürmüştür. İzmir 4. Sulh Ceza Hâkimliğince 3/3/2021 tarihinde itirazın reddine kesin olarak karar verilmiştir. Karar gerekçesinde, Hâkimlikçe verilen kararın usule ve kanuna uygun olduğu ifade edilmiştir.
7. Başvurucu, nihai kararı 10/3/2021 tarihinde öğrendikten sonra 6/4/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME
8. Başvurucu; olay günü işyerinde bulunmadığını, kolluk görevlileri tarafından düzenlendiği iddia edilen tutanağın kendisine tebliğ edilmediğini, savunma hakkının kısıtlandığını, yürürlükte bulunan hüküm yerine kabahat tarihinden çok sonra yürürlüğe giren 7255 sayılı Kanun ile değişik hükmün uygulandığını, Hâkimlik kararında tutanak deliline atfedilen kesinlik nedeniyle itiraz hakkının kısıtlandığını, zira aynı nitelikte delil etme imkânının bulunmadığını, savunma ve itirazlarını etkin şekilde ortaya koyma hakkından mahrum bırakıldığını, verilen cezanın maktu ve ölçüsüz olduğunu belirterek adil yargılanma hakkının ve mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
9. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; yapılacak incelemede ilgili mevzuat hükümleri, Anayasa Mahkemesi içtihatları ile somut olayın kendine özgü koşullarının gözönünde bulundurulması gerektiği ifade edilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
10. Başvurucunun iddialarının özünün gece vakti alkollü içecek satışı kabahatinden ötürü idari para cezası verilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkin olduğu anlaşıldığından şikâyet, mülkiyet hakkı kapsamında incelenmiştir.
11. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
12. Somut olayda İdare tarafından saat 22.00'den sonra alkollü içecek satışı nedeniyle başvurucuya idari para cezası verilmiştir. İdari para cezasıyla cezalandırma neticesinde başvurucudan tahsil edilen paranın başvurucunun mal varlığına dâhil olduğu ve verilen idari para cezasıyla mal varlığında eksilmeye yol açıldığı kuşkusuz olduğuna göre bu paranın başvurucu açısından mülk teşkil ettiği açıktır.
13. Başvurucuya saat 22.00'den sonra alkollü içecek satışı nedeniyle idari para cezası verilmiştir. Buna göre müdahaleyle alkollü içecek satışının belirli koşullar dâhilinde düzenlenerek kontrol edilmesi amaçlanmıştır. Bu durumda başvuru konusu olayda başvurucunun idari para cezasıyla cezalandırılması yoluyla yapılan müdahalenin sonuçları yanında özellikle amacı dikkate alındığında başvurunun mülkün kamu yararına kullanılmasının kontrol edilmesine ilişkin kural çerçevesinde incelenmesi gerekir.
14. Anayasa'nın 35. maddesinde mülkiyet hakkının kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlandırılabileceği öngörülmüştür. Mülkiyet hakkına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'nın 13. maddesi gözönünde bulundurulmalıdır. Dolayısıyla mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahale kanuna dayanmalı, kamu yararı amacı taşımalı ve ölçülülük ilkesi gözetilerek yapılmalıdır (... ve ... [1. B.], B. No: 2014/1546, 2/2/2017, § 62).
15. Başvuruya konu idari para cezası 4250 sayılı Kanun'un 6. maddesinin beşinci fıkrasının üçüncü cümlesi, 7. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi ve 4733 sayılı Kanun'un 8. maddesinin beşinci fıkrasının (k) bendi hükümlerine göre verilmiş olup söz konusu kanun hükümlerinin açık, ulaşılabilir ve öngörülebilir mahiyette olduğu dikkate alındığında başvurucunun mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin kanuna dayalı olduğu kuşkusuzdur.
16. İdari para cezasını gerektiren kabahat düzenlemesiyle alkollü içecek satışı yapılması, gece vakti belirli saatler dâhilinde yasaklanmış ve cezai yaptırım belirlenmiştir. Kanun koyucunun gece saatlerinde alkollü içeceklerin kontrollü ve güvenli bir şekilde tüketimini sağlamak için alınan tedbirler çerçevesinde söz konusu düzenlemeyi yaptığı dikkate alındığında müdahalenin kamu yararına dayalı meşru bir amacının olduğu kabul edilmelidir.
17. Müdahalenin kanuni ve meşru amaca uygun olduğu anlaşılmakla birlikte müdahalenin ölçülü olup olmadığının da değerlendirilmesi gerekir.
18. Ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik amaç bakımından müdahalenin zorunlu olmasını yani aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılık ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016; ... ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/817, 19/12/2013, § 38).
19. Başvurucunun işletmesinde saat 22.00'den sonra alkollü içecek satışı yapıldığının tespit edildiği gerekçesiyle 4250 ve 4733 sayılı Kanun hükümleri uyarınca idari para cezası verilmiştir.
20. İdari para cezası uygulanmak suretiyle başvurucunun mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin kamu yararı amacını gerçekleştirmek bakımından elverişli olduğu ortadadır. Kamu makamlarının ulaşılmak istenen kamu yararı amacını gerçekleştirebilmeleri için idari para cezası verilmesi şeklindeki müdahalenin gerekli olmadığı söylenemez.
21. Müdahalenin ölçülülüğünün değerlendirilmesi bakımından müdahalenin orantılılığı da incelenmelidir. Öngörülen tedbirin başvurucuyu olağan dışı ve aşırı bir külfet altına sokması durumunda müdahalenin orantılı, dolayısıyla ölçülü olduğundan söz edilemez. Bu durumda uygulanan tedbir nedeniyle başvurucuya aşırı ve orantısız yük yüklenip yüklenmediğinin tespiti gerekir.
22. Başvurucu; mülkiyet hakkına yapılan müdahaleye karşı savunma yapamadığı, itirazını etkin bir biçimde ortaya koyamadığından yakınmıştır. Başvurucu, idari para cezasına karşı iddia ve itirazlarını hiç görmediği bir tutanağa karşı yapmak zorunda bırakıldığını ileri sürmüştür.
23. Başvurucu itirazlarında söz konusu kabahatin işlenmediği hâlde kollukça düzenlendiği iddia edilen ancak kendisine tebliğ edilmeyen tutanağa itibar edildiğini iddia etmiştir. İtiraz değerlendirmesi yapan Hâkimlik de idari para cezası karar tutanağının resmî evrak niteliğinde bulunduğunu ve aksi ispat edilinceye kadar geçerli olduğunu, ispat kuvveti bakımından başkaca bir delille desteklenmesinin gerekmediğini, idare tarafından dosyaya ibraz edilen belgelerin idari yaptırım tutanağını doğrular nitelikte olduğunu belirtmiştir. Anılan karara itirazı değerlendiren İzmir 4. Sulh Ceza Hâkimliği de kararın usul ve kanuna uygun olduğunu belirterek itirazın reddine karar vermiştir.
24. Olayda idari ve yargısal makamlar, kolluk görevlilerince düzenlenen tutanağı esas alarak başvurucunun söz konusu kabahati işlediği kanaatine varmıştır. Ancak başvurucu itiraz dilekçelerinde bu tutanağı hiç görmediğini ve kendisine tebliğ edilmediğini ifade etmiştir. Yargılama makamlarınca başvurucunun itirazında ileri sürdüğü hususlara değinilmediği, başvurucunun eylemiyle kanuna aykırılık arasında bağlantı olduğunu gösterir bir değerlendirme yapılmadığı anlaşılmaktadır.
25. Başvurucuya idari para cezası verilmesi şeklindeki müdahalenin ölçülü olabilmesi için Anayasa'nın 35. maddesinde öngörülen mülkiyet hakkının usule ilişkin güvencelerinin sağlanmış olması, bu güvenceler kapsamında öncelikle başvurucuya idari para cezasının hukuka aykırı olarak keyfî veya makul olmayan şekilde uygulandığına ilişkin itiraz ve savunmalarını yetkili makamlar önünde etkin biçimde ortaya koyabilme olanağının tanınması gerekir.
26. Bu bilgiler ışığında başvurucunun itiraz ve savunmalarını etkin biçimde ortaya koyamadığı, yargı mercilerinin kararlarında söz konusu itiraz ve savunmalarla ilgili ve yeterli gerekçe bulunmadığı, başvurucunun mülkiyet hakkının korunması için gerekli usuli güvencelerin somut olayda sağlanmadığı anlaşılmıştır. Gece vakti alkollü içecek satışı nedeniyle idari para cezası verilmesi şeklindeki mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin kamu yararı amacıyla karşılaştırıldığında başvurucuya şahsi olarak aşırı ve olağan dışı külfet yüklediği, başvurucunun mülkiyet hakkının korunması ile kamu yararı arasında olması gereken adil dengeyi bozduğu ve sonuç olarak ölçülü olmadığı kanaatine varılmıştır.
27. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
III. GİDERİM
28. Başvurucu, ihlalin tespiti ile 63.815 TL maddi tazminat talebinde bulunmuştur.
29. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı mercilerinin yapması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda bkz. ... [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; ... ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; ... (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
30. Öte yandan hak ihlali kararından Anayasa Mahkemesinin davanın neticesiyle ilgili bir tutum sergilediği sonucu çıkarılmamalıdır. Anayasa Mahkemesince verilen hak ihlali kararı uyuşmazlığın sonuçlarından bağımsız olup başvurunun kabulüne ya da reddine karar verilmesi gerektiği anlamına gelmemektedir. Kural olarak yargılamanın her aşamasında olduğu gibi ihlalin sonuçlarını gidermek üzere yeniden yapılacak yargılama sonunda da delillerin dava ile ilişkisini kurma ve bunları değerlendirip sonuç çıkarma yetkisi ilgili mahkemelere aittir.
31. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasının yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
IV. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir örneğinin mülkiyet hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere İzmir 3. Sulh Ceza Hâkimliğine (2020/4751 D.İş) GÖNDERİLMESİNE,
D. Başvurucunun tazminat talebinin REDDİNE,
E. 487,60 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 40.487,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
F. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 30/6/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Benzer Kararlar
Yargıtay 7. Ceza Dairesi — Ölen Kişi Adına Kesilen Trafik Cezasına Yakınının İtirazı
İlgili Sayfalar
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2021/23997
Karar Tarihi
30 Haziran 2026
Oy Durumu
Oybirliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları