top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU  ·  HAK İHLALİ  ·  BİREYSEL BAŞVURUNUN KABUL EDİLEMEZLİĞİ

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — İhlal Kararı Sonrasında Zamanaşımına Uğrayan Öldürme Yargılaması

 

B. No: 2021/29944 · 13 Mayıs 2025

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 16 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Başvurucunun oğlu 1991'de Ankara'da bir lojmanda ölü bulunmuş, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi soruşturmadaki eksiklikler nedeniyle yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine karar vermişti. Bu karardan sonra cinayeti üstlenen bir hükümlü hakkında, anlatımlarının delille desteklenmediği iddianamede kabul edildiği hâlde zamanaşımına iki gün kala dava açıldı. Yaklaşık on yıl süren yargılamada sanık beraat etti, dava istinafta zamanaşımından düştü. Anayasa Mahkemesi, sürecin yeterli olmadığını ve makul özen ve süratle yürütülmediğini belirterek yaşam hakkının usul boyutunun ihlaline karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin ihlal kararından önceki dönemi yeniden incelemedi; o karardan sonraki soruşturma ve kovuşturma sürecini yaşam hakkının usul boyutu yönünden değerlendirdi. Suçu üstlenen kişinin anlatımları desteklenmediği hâlde olayı aydınlatmak için başka adım atılmadan yıllarca ondan delil sunmasının beklenmesi ve davanın zamanaşımına uğraması etkili soruşturma yükümlülüğüyle bağdaşmaz. Dava zamanaşımı dolduğunda yeniden soruşturma veya yargılamaya karar verilemez; tazminat istenmemişse ihlalin tespitiyle yetinilir.

 

Sonuç

 

Yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verildi. Dava zamanaşımı dolduğu için yeniden soruşturma veya yargılamaya, talep bulunmadığı için tazminata hükmedilmedi; ihlalin tespitiyle yetinildi ve 30.487,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine karar verildi. Yargısal sürecin başvurucuda bıraktığı etkiye dayanan kötü muamele yasağı iddiası kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez bulundu; karar bilgi için Ankara 10. Ağır Ceza Mahkemesine ve Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına gönderildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 17, 38
    Yaşam hakkı; dava zamanaşımında failin lehine olan sürenin uygulanması

  • 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — m. 66, 67, 82
    Dava zamanaşımı süreleri, kesilmesi ve tasarlayarak öldürme

  • 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu — m. 102, 104, 450
    Olay tarihindeki dava zamanaşımı ve kesilme kuralları; taammüden öldürme

  • 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 50
    İhlal kararında giderim ve yeniden yargılamanın sınırları

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


İKİNCİ BÖLÜM


KARAR


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2021/29944)


Karar Tarihi: 13/5/2025


İKİNCİ BÖLÜM


KARAR


Başkan


:


Basri BAĞCI


Üyeler


:


Engin YILDIRIM


Rıdvan GÜLEÇ


Kenan YAŞAR


Yılmaz AKÇİL


Raportör


:


Murat İlter DEVECİ


Başvurucu


:


...


Vekilleri


:


Av. ...


Av. ...


I. BAŞVURUNUN KONUSU


1. Başvuru; öldürme olayı ile ilgili olarak yürütülen ceza yargılamasının zamanaşımına uğratılması nedeniyle yaşam hakkının, yargısal sürecin ölenin yakının ruh dünyasında bıraktığı etki nedeniyle de kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.


II. BAŞVURU SÜRECİ


2. Başvuru 12/7/2021 tarihinde yapılmıştır. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.


3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.


III. OLAY VE OLGULAR


4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:


5. Başvurucunun oğlu 24/6/1991 tarihinde Ankara'da ikamet ettiği milletvekili lojmanlarında Ç.T. ve onun erkek kardeşi tarafından yatağında ölü hâlde bulunmuştur. Olayla ilgili olarak Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca (Başsavcılık) soruşturma açılmış, soruşturma kapsamında gözaltına alınan Ç.T. ile erkek kardeşi ifadelerinin alınmasının ardından serbest bırakılmıştır. Olay yerinde hiçbir mermiye ve kovana rastlanmamıştır. Olayın meydana geldiği evin banyosuna bazı harf gruplarının yazıldığı saptanmıştır.


6. Yapılan ölü muayenesi ve otopsi işlemlerine göre 22 kalibrelik bir tabancadan ateş edilen kurşun başvurucunun oğlunun burun kısmından girip kafasının arkasından çıkmıştır. Adli tıp tabipleri ayrıca biri sağ boyun hizasında, diğeri göğüs hizasında yer alan iki bıçak yarası tespit etmiştir.


7. Başvurucunun talebi üzerine 21/1/1992 tarihinde cinayet mahallinde yapılan inceleme neticesinde etajer üzerindeki nesnelerin ve video kaydına alınan yüzüğün kaybolduğu tespit edilmiştir. 10/2/1992 tarihinde polisler yeniden olay yerine gitmiş, video kaydında yüzük olarak görünen nesnenin siyasi bir partinin rozeti veya mobilya montajında kullanılan haki renkli bir cıvata olduğunu gözlemlemiştir.


8. Ceza soruşturmasının devam ettiği süreçte başvurucu, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) bireysel başvuru yapmıştır. Yaptığı başvuruda başvurucu, güvenlik güçlerinin çok iyi korunan yerleşkede meydana gelen cinayeti engelleyememesinden ve olay hakkında yürütülen soruşturmada birtakım eksiklikler bulunduğundan yakınarak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) yaşam hakkını güvence altına alan 2. maddesi ile Sözleşme'nin 2. maddesiyle bağlantılı olarak etkili başvuru hakkını güvence altına alan 13. maddesinin ihlal edildiğini öne sürmüştür. Başvurucu, ayrıca soruşturmanın gizliliğinin ihlal edilmesi ve sonuç itibarıyla soruşturmayı yapmakla görevli kişilerin cinayeti “duygusal ilişkiden doğan kıskançlık nedeniyle işlenen bir cinayet” olarak tanımlamaları nedeniyle acılarının daha da arttığını belirterek Sözleşme'nin kötü muamele yasağını teminat altına alan 3. maddesinin kendisi yönünden ihlal edildiğini ileri sürmüştür.


9. AİHM 22/3/2005 tarihinde başvuruyu sonuçlandırmıştır (ayrıntılı bilgi için bkz. .../Türkiye, B. No: 28290/95, 22/3/2005). Sözü edilen karara göre;


i. Somut olayda maktulün yaşamına yönelik gerçek ve yakın bir tehlike bulunduğunu savunmak makul olmadığından yaşam hakkının koruma yükümlülüğüne ilişkin maddi boyutu ihlal edilmemiştir.


ii. Delillerin muhafaza edilmesindeki yetersizlik, cinayetin failleri ve nedenleri hakkında ileri sürülen iddialar hakkında yapılan araştırmalardaki eksiklik ile gerekli tüm tanık ifadelerinin toplanmasındaki eksiklik ve tanıkların derinlemesine dinlenmemesi nedeniyle yaşam hakkının etkili soruşturma yürütme yükümlülüğüne ilişkin usul boyutu ihlal edilmiştir.


iii. Ceza soruşturması, cinayet koşullarının ortaya konulmasını ve faillerin tespit edilmesini sağlamadığından başvurucu, tazminat elde etmek için Türk hukukunda mevcut olan başvuru yollarını kullanma durumunda değildir. Başvurucu, yetkililerin oğlunun ölüm olayı hakkında 2. maddenin gerekliliklerini yerine getirecek bir soruşturma yapamadıklarına dair iddiaları hakkında bir karar elde etmek için uygun bir yola sahip olmadığı için Sözleşme'nin 2. maddesiyle bağlantılı olarak 13. maddesi ihlal edilmiştir.


iv. Ceza soruşturmasının yetersizlikleri, başvurucu yönünden Sözleşme'nin 3. maddesinin ihlal edildiğini kanıtlayacak bir özellik taşımamaktadır. Dolayısıyla Sözleşme'nin 3. maddesi ihlal edilmemiştir.


10. Bir ceza infaz kurumunda hükümlü olarak tutulan A.G. 14/5/2010 tarihinde adalet müfettişi nezdinde ifade verip 24/6/1991 tarihinde saat 02.00 sıralarında maktulü öldürdüğünü ve mesaj olarak olay mahallinde bulunan banyodaki mermere rujla yazı yazdığını, ayrıca olayda kullandığı bıçak, tabanca ile maktule ait ajanda, fotoğraf makinesi, databank ve olay mahallinde unutup sonrasında kendisi ile iş birliği yapan kişilerden teslim aldığı yüzüğünü Eskişehir'de kahvehane işleten bir arkadaşının haberi olmaksızın kasasına bıraktığını, bununla birlikte can güvenliği sağlandığı takdirde bu eşyayı yetkili adli makamlara teslim edeceğini söylemiştir.


11. Adalet müfettişi, A.G.nin söz konusu ifadesini Başsavcılığa bildirmiştir. Başsavcılık 31/5/2010 tarihinde Ankara İl Emniyet Müdürlüğüne bir yazı yazmış ve A.G.nin anlatımlarının maktulün öldürülmesi ile örtüşüp örtüşmediğinin detaylı şekilde yapılacak çalışma ile tespitini ve tespit edildiği takdirde ifadesinde isimleri geçen kişilerin araştırılarak kimlik ve adreslerinin belirlenmesini istemiştir.


12. Başsavcılık; A.G.nin yazı örneklerini, ceza infaz kurumunda kendisini ziyaret eden kişilerin listesini, emanette bulunan para bilgisini ve daha önce gördüğü tıbbi tedavilere ilişkin sağlık raporlarını temin edip 2010 yılı Ağustos, Eylül ve Ekim aylarında A.G.nin ifadesini almıştır. Başsavcılık A.G.nin yazı örnekleri ile olay yerinden elde edilen deliller üzerinde eşleşme bulunup bulunmadığı konusunda bilirkişi incelemesi de yaptırmıştır. Yapılan incelemeler cesedin bulunduğu lojmanın yatak odasındaki banyoda yazılı yazıların A.G.nin eli ürünü olmadığını göstermiştir.


13. Başsavcılık 22/6/2011 tarihinde, A.G. hakkında öldürme suçundan iddianame düzenlemiştir. Söz konusu iddianamenin ilgili kısmı şöyledir:


“Şüpheli [A.G] 14/5/2010 tarihinde Adalet Müfettişi'ne vermiş olduğu ifadesinde 24/6/1991 tarihinde gece saat 02.00 sıralarında öldürülen maktulü öldürdüğünü ve mesaj olarak olay mahallindeki banyodaki mermere GS Y.A.Ş.A uz S.S.G ve aynaya AGG şeklinde rujla yazı yazdığını, ayrıca olayda kullanmış olduğu 1 adet bıçak, 1 adet tabanca, 1 adet kovan ve 1 adet mermi çekirdeği ile olay mahallinde maktul ...'e ait 3 adet ajanda, 1 adet fotoğraf makinesi, 1 adet databank ve kendisine ait olup olay mahallinde unuttuğu ve sonrasında kendisi ile iş birliği yapan kişilerden teslim aldığı şövalye yüzüğün kendisinde bulunduğunu ve bu eşyaları Eskişehir'de kahvehane işleten arkadaşının haberi olmaksızın kasasına bıraktığını, can güvenliği sağlandığı takdirde bu eşyaları adli makamlara teslim edeceğini beyan ettiği, ancak şüpheli [A.G.nin] ailesinin can güvenliğinin sağlanması konusunda güvence verilmediğini iddia ederek suça konu suç delili olan eşyaları teslim etmekten imtina ettiği,


Şüpheli [A.G.nin] daha önce yargılandığı mahkemelere, Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü'ne ve muhtelif yerlere yazmış olduğu dilekçe ve mektuplar ile savcılık huzurunda alınan imza ve yazı örnekleri, olay mahallindeki lavabo üzerinde yazılmış bulunan yazıların çekilmiş fotoğrafları üzerinden 16 Haziran 2010 tarihinde grafolojik inceleme yaptırılmış ve alınan raporda tetkike alınan fotoğraflar içindeki harfler ile şüpheli [A.G.nin] mukayese yazıları/harfleri arasında yapılan karşılaştırmada mevcut harflerin tersimleri, harf gramalarının çekiliş tarzları ve kaligrafik özellikler yönünden irtibatın mevcut olmadığı, fark bulunduğunun tespit edildiği,


Şüpheli [A.G.nin] olay mahallinde lavaboya yazmış olduğu harf grubu ile fotoğraftaki harf gruplarının farklı olduğu ve bu harf gruplarının şüphelinin kendisi ile bağlantılı olarak açıklamaya çalıştığı,


Olay mahallinde lavaboda bulunan harf gruplarının anlamının yapılan çalışmalara rağmen çözümlenemediği,


...


Şüpheli [A.G.nin] 8 Ekim 2005 ve 9 Ekim 2005 tarihlerinde maktul'ün babası müşteki ...'ü arayarak maktulün öldürülmesi olayına lojistik olarak yardımcı olduğunu ve cinayete ilişkin delillerin kendisinde olduğunu, eşi ve oğlunu güvenli yere gönderebilmesi için gerekli parayı kendisine verdiği takdirde delilleri kendisine vereceğini beyan ederek müşteki ...'ü ikna ettiği ve bunun üzerine müşteki ...'ün şüpheli [A.G.nin] eşi adına Sakarya Adapazarı Merkez PTT'sine 10/10/2005 tarihinde 1.000-YTL, 1/11/2005 tarihinde 250-YTL gönderdiği, şüpheli [A.G.nin] parayı aldıktan sonra müşteki ...'e suça ilişkin delil sunmadığı gibi irtibatını kestiği, bu şekilde şüpheli [A.G.nin] maktulün öldürülmesi olayını menfaat temini amacıyla zaman zaman kullanarak suistimal ettiği,


...


Tüm dosya kapsamı ve delil durumu değerlendirildiğinde şüpheli [A.G.nin] beyanlarının somut delil ve veriler ile desteklenmediği, ancak atılı suçun tabi olduğu zaman aşımı süresinin dolmak üzere bulunması ve şüphelinin kovuşturma aşamasında delilleri sunma ihtimalinin bulunması dikkate alınarak şüpheli [A.G.nin] eylemine uyan Tasarlayarak Kasten Adam Öldürme suçundan suç tarihinde yürürlükte bulunan 765 Sayılı Yasanın 450/4., 31., 33. maddelerine göre daha lehe olan 5237 sayılı yasanın 82/1.a, 53. maddeleri uyarınca yargılanmasının yapılarak cezalandırılması kamu adına iddia ve talep olunur.”


14. Ankara 10. Ağır Ceza Mahkemesi (Ceza Mahkemesi) nezdinde yürütülen kovuşturmada 27/1/2012 ile 13/4/2021 tarihleri arasında 42 kez celse açılmış; sanık A.G.nin 27/1/2012, 19/10/2016, 8/12/2016 ve 22/10/2020 tarihlerinde savunmaları alınmıştır. Ceza Mahkemesi kovuşturma sürecinde birçok tanığın ifadesini almıştır.


15. Ceza Mahkemesi 13/4/2021 tarihinde sanığın beraatine karar vermiştir. Bu kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:


“...


Maktulün cesedi TBMM lojmanlarında katılan ...'ün lojman sitesinde oturmuş olduğu ... Sokak ... Nolu konutun en üst katındaki yatak odasında yatağın üzerinde 25/6/1991 günü 01.30 da düzenlenen görgü ve tespit tutanağı ile bulunmuş ve bu yönde kollukça aynı gün ve saatte tutanak düzenlenmiş, daha sonra cinayetin tespiti için araştırma, delil toplama işlemleri başlayıp birçok tanık dinlenip bilirkişi incelemeleri yaptırılmıştır. Bu aşamada olay tamamen tüm ayrıntılarıyla basına intikal etmiş ve muhtelif tarihlerdeki yazılı basında cinayete ilişkin tüm ayrıntılar ele geçen ve geçmeyen deliller yazılmak suretiyle kamuya mal olmuştur. Dosya içerisinde bulunan birçok gazete kupüründen ve gazete nüshasından olay yerinde ele geçen tüm deliller, maktulün bulunduğu yer, bulunduğu hal yazılı basına konu olmuş, yine bu haberlerde ‘lojman cinayetinde esrarlı yüzük’ başlıkları atılarak önemli delillerin yok edildiği ayrıntılarıyla yazılmış, cesedin bulunduğu sırada duruş şekli, yatak çarşafının bulunuşu, maktule ait gözlük camının bulunduğu yer, banyoya bazı harflerle yazılan yazılar, maktulün yatağında sağ kolu arkasına kıvrılmış bulunuşu, maktulün vücudundaki tüm kesi ve ateşli silah yaraları, ayrıntılı bir şekilde gazete haberlerine konu olmuş, buna ilişkin tüm gazete kupürleri ve gazete nüshaları dosya arasında gerek katılan gerek Cumhuriyet Savcılığı tarafından alınmıştır. Bu gazete kupürlerinin incelenmesinde; dosyamız içerisinde ne kadar delil var ise bunların tamamen basına yansıdığı ve ayrıntılı olarak yazıldığı anlaşılmaktadır. Hatta bu cinayet tefrika hâlinde basında yer almış, buna ilişkin M... Gazetesinin 26/1/1992 ve 1 Şubat 1992 tarihli yazıları da dosya içerisinde bulunduğundan ayrıntılarıyla değerlendirilmiştir.


Soruşturmanın devamı süresince yapılan araştırmalarda katil zanlısı olarak net bir belirleme yapılamamış, ele geçen delillerle ilgili kriminal incelemeler yapılmış, olay yerinde banyodaki yazılar üzerinde grafolojik tüm incelemeler yapılmıştır.


Yapılan grafolojik incelemelerde, cesedin bulunduğu lojmanın yatak odasındaki banyoda yazılı yazıların sanığın eli ürünü olmadığı gibi gönderilen bir kısım mektup ve yazı örneklerinin de sanığın eli ürünü olduğu yönünde delile ulaşılamamıştır.


...


Soruşturmanın devamı sırasında sanık [A.G] 14/5/2010 tarihinde yani cinayetten yaklaşık 19 yıl sonra Adalet Müfettişliğine müracaatla beyanda bulunarak cinayeti [Y.Z.A.nın] görevlendirmesiyle [E.Ç., Y.G., A.M. ve Ş.M.] ile birlikte gerçekleştirdiğini belirterek ifade vermiş ve bu işi para karşılığı yaptığını belirtmiştir. Sanık [A.G.nin] Adalet Müfettişliğinde verdiği 14/5/2010 tarihli ifade ile Cumhuriyet Savcılığında verdiği 5/8/2010, 6/8/2010 ve devamı tarihlerde verdiği ifadeler ile mahkememizdeki duruşmada 1/11/2011 ve devamı tarihlerdeki ifadeleri arasında çelişkiler bulunduğu, sanığın cezaevinden firar etmesinden sonra hakkında verilen tutuklama kararını takiben gönderdiği dilekçeyle suçlamaları reddetmiş, 22/10/2020 tarihinde de itirafının olmadığını, bunların hepsini geri çektiğini, hakkında hiçbir delil bulunmadığını söylemiştir. Sanığın ifadelerinin çelişkili olması, sonradan ilk başta yapmış olduğu itiraftan da dönmüş olması nedeniyle beyanlarının değerlendirilmesi gerekmiştir.


...


Dosyaya delil olarak getirtilen TBMM Meclis Araştırma Komisyonu raporu ve AİHM kararı, tanık beyanları, otopsi raporu, ekspertiz raporları, soruşturma aşamasında toplanan delillerle birlikte değerlendirilmiş, toplanamayan veya dosyaya girmeyen deliller yönünde bir kanıt değerlendirilmesi yapılamayacağı anlaşılmıştır. Katılanın toplanmasını istediği tüm deliller ve mahkememizce resen toplanabilecek tüm deliller toplanmıştır. Bu delillerin dışında da başka delile ulaşılamamıştır.


Vicdani delil sisteminin geçerli olduğu, CMK'nın 217. madde uyarınca diğer tüm deliller gibi serbestçe değerlendirilecek olan sanık sözleri maddi gerçeğe ulaşmak ve olayın aydınlanması bakından önem taşımaktadır. Sanığın soruşturma evresinde ve kovuşturma sırasında elde edilen suça konu olaya ilişkin açıklamaları beyan delili özelliği gösterir, özgür iradeye dayalı ikrarında dosyada varlığını koruyan diğer tüm deliller gibi hâkim tarafından takdir edilip değerlendirilmesi gerekecektir. Sanığın suçu üstlenmesi ve ikrarı olaydan yaklaşık 19 yıl gibi bir zaman sonra gerçekleşmiş olup söz konusu olay basında tüm ayrıntılarıyla ve olan olmayan delilleriyle açıklanmış ve yazılmıştır. Dolayısıyla sanığın ikrarında belirtmiş olduğu hususları basından takip etmek suretiyle öğrenmesinin mümkün olduğu anlaşılmaktadır. Sanığın ikrarı dosya içerisinde bulunan başkaca delil ve emarelerle kesinlikle desteklenmediği gibi (cesedin bulunduğu lojmanın yatak odasındaki banyoda yazılı yazılar üzerinde grafolojik incelemeler yapılmış, bu yazıların sanığın eli ürünü olduğu yönünde delil elde edilememiştir) sanığın anlatımları kendi arasında çelişkili ve farklıdır. Oysa gerçek bir tanedir. Bu gerçek değişmez, yaşanan bir olay bir yaşanmışlık var ise bu her aşamada farklı cümlelerle dahi olsa içerik olarak aynı olmalıdır. Oysa sanığın anlatımları yukarıda da izah edildiği gibi farklı, kendi arasında çelişkili, dosyadaki delillerle de uyumlu değildir, diğer delil ve emarelerle desteklenmemektedir. Kendi babasını dahi tanık olarak gösterip suç ortaklarının babasını evden alıp kendisine ulaşabilmek için sorguladıkları yönündeki anlatımının da dinlenen babanın beyanı ile doğru olmadığı anlaşılmakta, bu nedenle sanığın anlatımlarının somut olayda delil değeri kazanması mümkün görülmemektedir. Sanık sonradan ikrarını da geri almıştır, bu nedenle sanığın suç kabullenmesi, sonradan vazgeçmesi dışında kanıt yoktur. Sanığın sonradan rücu ettiği ikrarını doğrulayan kanıtlar dosyamızda bulunmamaktadır. Bu nedenle başlangıçtaki ikrarı kabule değer bulunmamıştır. Tanık olarak dinlenen [G.Ö.] sanığı tanımadığını, olayla bir ilgisi olmadığını, yine [Ş.M.] olayla bir ilgisi olmadığını beyan etmişler, bu şahısların cinayet olayıyla ilgisi tespit edilememiş, sadece sanığın soyut anlatımlarını içerir sonradan rücu ettiği ikrar beyanından başka bu şahıslara yönelik delile ulaşılamamıştır. Tüm bu nedenlerle sanığın atılı suçu işlediği yönünde sonradan döndüğü suçu kabullenmesi dışında hükümlülüğüne yeterli kesin, inandırıcı, birbirini tamamlar kanıt bulunamadığı anlaşılmakla, sanık hakkında beraat karar vermek... [gerekmiştir.]”


16. Ceza Mahkemesi ayrıca sanığın yetkili makamlara gerçeğe aykırı olarak suçu işlediğini bildirmek suretiyle adli makamları boş yere uğraştırdığı ve adli makamların hataya düşmelerine sebebiyet verdiği, suç üstlenmeyi hakkında verilen tutuklama kararı sonrasına kadar devam ettirdiği, suç üstlenip delilleri sunacağı şeklindeki hileli hareketleriyle katılan başvurucuyu dolandırmış olabileceği ihtimali olduğu gerekçeleriyle sanık hakkında suç üstlenme ve dolandırıcılık suçlarından Başsavcılığa ihbarda bulunmuştur.


17. Başvurucunun istinaf başvurusunu inceleyen Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesi (Ceza Dairesi) 30/6/2021 tarihinde, dava zamanaşımını kesen son işlemin 27/1/2012 tarihli sorgu olduğuna ve bu tarihten sonra dava zamanaşımını kesen veya durduran bir neden olmadığına işaret ederek 30 yıllık kesintili (uzamış) dava zamanaşımı süresinin 24/6/2021 tarihinde dolduğu gerekçesiyle sanık hakkındaki kamu davasının düşmesine karar vermiştir. Ceza Dairesi verdiği kararda zamanaşımı süresinin dolduğu tarihe altı gün kala dava dosyasının gönderildiğini de açıklamıştır.


18. Başvurucu 12/7/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


19. A.G. hakkındaki iddianamenin düzenlendiği 22/6/2011 tarihinde Başsavcılık, A.G.nin ifadesinde isimleri geçen kişiler ile kimliği tespit edilemeyen bir kişi hakkındaki soruşturma dosyasının ayrılmasına karar vermiştir. Ayırma kararında, 20 yıllık zamanaşımı süresinin 24/6/2011 tarihinde tamamlanacağını dikkate alınarak atılı suçu bizzat işlediği hususunda ikrarı bulunan şüpheli A.G. hakkında kamu davası açılmasına karar verildiği, şüpheli A.G.nin eyleme kendisi ile birlikte katıldığını beyan ettiği diğer şüpheliler hakkında henüz somut delil sunmadığının gözönünde bulundurulduğu açıklanmıştır. Başsavcılık bu soruşturma kapsamında 24/9/2012 tarihinde tanık N.P.G.nin ifadesini, 29/5/2015 tarihinde şüpheli A.G.nin ifadesini, 18/12/2015 tarihinde tanık S.K.nın ifadesini, 18/12/2015 tarihinde tanık M.G.nin ifadesini, 5/1/2016 tarihinde tanık S.A.B.nin ifadesini, 25/4/2016 tarihinde tanık C.Y.nin ifadesini almıştır.


20. Başsavcılık 20/5/2015 tarihinde Ankara İl Emniyet Müdürlüğüne ayrıntılı bir yazı yazarak; olayla ilgili bilgisi olduğu iddia edilen bazı kişilerin, TBMM Meclis Araştırma Komisyonu raporunda ismi geçen dönemin Milletvekili K.B.nin yeğeni M.Ş.B.nin, olay tarihinde Ankara Emniyet Müdürü ve Ankara Valisi olan kişiler ile maktulün yakın arkadaşı G.Ö.nün adreslerinin tespit edilmesini, olay yerindeki banyodaki ayna ve zeminde rujla yazılı harflerin anlamını tespit edebilecek bir uzman araştırılarak tespit edildiğinde harflerin anlamının çözümünün yaptırılmasını istemiştir. Bu aşamadan sonraki sürece ilişkin olarak başvuru dosyasında bir bilgi ve belge bulunmamaktadır.


21. Başsavcılık 21/6/2021 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:


“Ankara 10. Ağır Ceza Mahkemesinin 2011/210 Esas sayılı dosyasından itirafı üzerine 24/6/1991 tarihinde öldürme suçundan hakkında 22/6/2011 tarihinde kamu davası açılan [A.G.nin] elinde suç mahalline ilişkin ve suçta kullanılan silah ve diğer eşyaların mevcut olduğunu ve eylemi şüpheli [G.Ö.nün] azmettirmesi ile şüpheli ... ve ... isimli şahıslar ile birlikte gerçekleştirdiğini iddia etmesi üzerine,


Başsavcılığımızca yapılan soruşturma neticesinde elinde adam öldürme suçuna ilişkin deliller olduğunu iddia eden [A.G.nin] 30 yıllık olağanüstü zamanaşımı süresi içerisinde suça ilişkin elinde olduğunu iddia ettiği delilleri sunmadığı ve ayrıca Ankara 10. Ağır Ceza Mahkemesinin 2011/210 Esas sayılı dava dosyasında yapılmakta olan yargılamasında 22/10/2020 tarihli celsede ’tutuklama kararının niçin verildiğini anlamaya çalışıyorum, hakkımda hiçbir delil, belge ve tanık ifadesi yoktur. İtirafım da yok bunların hepsini geri çektim suçla ilgili bir kanaat olabileceğini de tahmin etmiyorum. Niçin tutuklama veriliyor’ şeklinde beyanda bulunarak suçlamayı kabul etmediği, 13/4/2020 tarihli Ankara 10. Ağır Ceza Mahkemesinin 2011/210 Esas ve 2021/187 sayılı kararı ile [A.G.nin] öldürme suçundan ceza hüküm teslimi gerektirir, yeterli kesin, birbirini tamamlar, inandırıcı delil elde edilemediği, atılı suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması nedeniyle CMK 223/2-e maddesi uyarınca beraatine karar verildiği,


Ayrıca [A.G.nin] 22/10/2020 tarihli anlatımı yönünden suç üstlennme ve dolandırıcılık suçundan gereğinin takdir ve ifası için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına ihbarda bulunulmasına karar verildiği,


Dosya kapsamı ve tüm deliller birlikte değerlendirildiğinde,


Şüpheliler ... ile diğer kişiler hakkında soyut suç iddiası dışında yeterli delil bulunmadığından, atılı kasten adam öldürme suçundan delil yetersizliğinden KAMU ADINA KOVUŞTURMAYA YER OLMADIĞINA,


Şüpheli ... nüfus kaydı incelendiğinde, 14/8/2020 tarihinde öldüğü anlaşılmış olmakla, atılı suçtan TCK 64 Maddesi uyarınca ölüm nedeniyle KAMU ADINA KOVUŞTURMAYA YER OLMADIĞINA ... karar... [verilmiştir.]”


22. Başvurucunun söz konusu karara itirazı, Ankara 7. Sulh Ceza Hâkimliğince 10/1/2022 tarihinde dosyanın dava zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle reddedilmiştir.


23. Başvurucunun Ceza Dairesinin düşme kararına yönelik temyiz başvurusunu inceleyen Yargıtay 1. Ceza Dairesi 15/3/2023 tarihinde onama kararı vermiştir.


24. AİHM tarafından verilen ihlal kararının denetimini yapan Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi 1/7/2024 tarihinde, Hükûmetin Sözleşme'nin 46. maddesinin 2. paragrafı uyarınca bireysel tedbirlerle ilgili görevlerini yerine getirdiğine işaret ederek bu konudaki incelemenin kapatılmasına karar vermiştir (bkz. Resolution CM/ResDH(2024)149). Bu kararda atıf yapılan 17/10/2023 tarihli eylem raporunun ilgili kısmı şöyledir:


“...


II. BİREYSEL TEDBİRLER


...


6. Türk yetkililer, AİHM mevcut davada kararını verdiğinde, olayla ilgili cezai soruşturmanın ilgili savcılıkta hâlen devam ettiğini hatırlatmaktadır. Yetkililer, AİHM kararının ardından Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının olayla ilgili derinlemesine bir soruşturma yürüttüğünü ve tanık ifadeleri de dahil olmak üzere mümkün olduğunca gerekli tüm delilleri topladığını belirtmektedir. Ardından 22 Haziran 2011 tarihinde Ankara Ağır Ceza Mahkemesine (Mahkeme) A.G.yi cinayetle suçlayan bir iddianame sunmuştur. Mahkeme ayrıca maddi gerçeği ortaya çıkarmak için gerekli diğer tüm delilleri de toplamıştır. Bu amaçla, milletvekilleri, Ankara Valisi ve olayın meydana geldiği dönemdeki İçişleri Bakanı, maktulün arkadaşları, komşuları, görevli polis memurları ve daha üst rütbedeki amirleri gibi tanıklar da dahil olmak üzere tüm taraflar duruşmalar sırasında dinlenmiş ve olayla ilgili ayrıntılı ifadeleri alınmıştır.


7. Bununla birlikte, yargılamanın sonunda, 13 Nisan 2021 tarihli bir kararla, Mahkeme, sanığın isnat edilen suçu işlediğinin her türlü şüpheden uzak bir şekilde tespit edilemediğini gözönünde bulundurarak sanığın beraatine karar vermiştir. Bu karar temyiz edilmiştir. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesi, 30 Haziran 2021 tarihli bir kararla sanık hakkındaki suçlamaları zamanaşımı nedeniyle düşürmüştür. Bu karar 15 Mart 2023 tarihinde Yargıtay tarafından onanmış ve yargılama bu tarihte kesinleşmiştir.


8. Yukarıdaki bilgiler ışığında, yetkililer mevcut davada başka bireysel tedbirlerin alınmasının mümkün olmadığı/gerekmediği kanaatindedir.


...


IV. SONUÇ


36. Yukarıdaki görüşler ışığında, Hükûmet, Türkiye'nin Sözleşme'nin 46. maddesi uyarınca almakla yükümlü olduğu tüm gerekli genel ve bireysel önlemlerin gerektiği gibi yerine getirildiğini düşünmektedir. Tüm bunları dikkate alarak, Bakanlar Komitesi, bu davaya ilişkin incelemesini tamamlamaya davet edilmektedir.”


IV. İLGİLİ HUKUK


25. 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu'nun 102., 104., 106., 448. ve 450. maddelerinin ilgili kısımları şöyledir:


“ Madde 102 - Kanunda başka türlü yazılmış olan ahvalin maadasında hukuku amme davası:


1 - Ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis ve müebbed ağır hapis cezalarını müstelzim cürümlerde yirmi sene,


2 - Yirmi seneden aşağı olmamak üzere muvakkat ağır hapis cezasını müstelzim cürümlerde on beş sene,


...


... geçmesiyle ortadan kalkar.


Madde 104 - Hukuku amme davasının müruru zamanı, mahkümiyet hükmü yakalama, tevkif, celb veya ihzar müzekkereleri, adli makamlar huzurunda maznunun sorguya çekilmesi, maznun hakkında son tahkikatın açılmasına dair olan karar veya C. müddeiumumisi tarafından mahkemeye yazılan iddianame ile kesilir.


Bu halde müruru zaman, kesilme gününden itibaren yeniden işlemeğe başlar. Eğer müruru zamanın kesen muameleler müteaddid ise müruru zaman bunların en sonuncusundan itibaren tekrar işlemeğe başlar. Ancak bu sebepler müruru zaman müddetini 102 nci maddede ayrı ayrı muayyen olan müddetlerin yarısının ilavesile baliğ olacağı müddetten fazla uzatamaz.


Madde 106 - Bir suçtan dolayı yapılan ve müruru zamanı kesen muameleler o suçlarda her ne suretle olursa olsun iştiraki olup da aleyhlerinde takibat veya tahkikat yapılmamış olan kimseler hakkında dahi müruru zamanı keser.


Madde 448 - Her kim, bir kimseyi kasten öldürürse 24 seneden 30 seneye kadar ağır hapis cezasına mahküm olur.


Madde 450 - Öldürmek fiili:


...


4. Taammüden icra olunursa;


...


fail, ağırlaştırılmış müeebbet ağır hapis cezasına mahküm edilir.”


26. 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun “Zaman bakımından uygulama” başlıklı 7. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:


“Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur.”


27. 5237 sayılı Kanun'un “Dava zamanaşımı” başlıklı 66. maddesinin, “Dava zamanaşımı süresinin durması veya kesilmesi” başlıklı 67. maddesinin, “Kasten öldürme” başlıklı 81. maddesinin ve “Nitelikli haller” başlıklı 82. maddesinin ilgili kısımları şöyledir:


“Madde 66- (1) Kanunda başka türlü yazılmış olan haller dışında kamu davası;


a) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda otuz yıl,


b) Müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmibeş yıl,


...


geçmesiyle düşer.


...


Madde 67- ...


(2) Bir suçla ilgili olarak;


a) Şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi,


b) Şüpheli veya sanıklardan biri hakkında tutuklama kararının verilmesi,


c) Suçla ilgili olarak iddianame düzenlenmesi,


d) Sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa, mahkûmiyet kararı verilmesi,


halinde, dava zamanaşımı kesilir.


(3) Dava zamanaşımı kesildiğinde, zamanaşımı süresi yeniden işlemeye başlar. Dava zamanaşımını kesen birden fazla nedenin bulunması halinde, zamanaşımı süresi son kesme nedeninin gerçekleştiği tarihten itibaren yeniden işlemeye başlar.


(4) Kesilme halinde, zamanaşımı süresi ilgili suça ilişkin olarak Kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzar.


Madde 81 - Bir insanı kasten öldüren kişi, müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.


Madde 82- Kasten öldürme suçunun;


a) Tasarlayarak,


...


İşlenmesi halinde, kişi ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.”


V. İNCELEME VE GEREKÇE


28. Anayasa Mahkemesinin 13/5/2025 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Yaşam Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia


1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü


29. Başvurucu; oğlunun TBMM lojmanları gibi korunaklı olması gereken bir yerde yetkililerin suistimali sonucu öldürüldüğünü, bu suistimal nedeniyle disiplin soruşturması bile yapılmadığını, olay hakkında yürütülen ceza yargılamasının bütün olarak ağır ihmallerle etkisiz yürütülerek bilinçli olarak zamanaşımına uğratıldığını belirterek adil yargılanma, etkili başvuru ve yaşam haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.


30. Bakanlık görüşünde, yapılacak değerlendirmede Anayasa Mahkemesinin ve AİHM'in yaşam hakkı kapsamındaki içtihadı, ilgili mevzuat ve somut olayın kendine özgü koşullarının gözönünde bulundurulması gerektiği ifade edilmiştir.


31. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında başvuru formundaki iddialarını yinelemiştir.


2. Değerlendirme


a. İddiaların Nitelendirilmesi


32. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki nitelendirmesini kendisi takdir eder. .../Türkiye kararının kapsamı ile adil yargılanma ve etkili başvuru haklarının ihlal edildiğine ilişkin iddiaların dile getiriliş şekli dikkate alınarak başvurucunun tüm iddialarının yaşam hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.


33. Anayasa'nın iddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak “Kişinin dokunulmazlığı, maddî ve manevî varlığı” başlıklı 17. maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:


“Herkes, yaşama... hakkına sahiptir.”


34. Anayasa'nın “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


“Devletin temel amaç ve görevleri ... kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”


b. İncelemenin Kapsamı


35. Türkiye'de bireysel başvuru sisteminin kabul edilmesinden uzun yıllar önce başvurucu, güvenlik güçlerinin çok iyi korunan yerleşkede meydana gelen cinayeti engelleyememesinden ve olay hakkında yürütülen soruşturmada birtakım eksiklikler bulunduğundan yakınarak yaşam hakkı ile bu hakla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiği iddiasıyla AİHM'e bireysel başvuru yapmıştır (bkz. § 8). Bu başvuruda AİHM; somut olayda maktülün yaşamına yönelik gerçek ve yakın bir tehlikenin bulunduğunu savunmak makul olmadığından yaşam hakkının koruma yükümlülüğüne ilişkin maddi boyutunun ihlal edilmediğine karar vermiş ancak delillerin muhafaza edilmesindeki yetersizlik, cinayetin failleri ve nedenleri hakkında ileri sürülen iddialar hakkında yapılan araştırmalardaki eksiklik ile gerekli tüm tanık ifadelerinin toplanmasındaki eksiklik ve tanıkların derinlemesine dinlenmemesi nedeniyle yaşam hakkının etkili soruşturma yürütme yükümlülüğüne ilişkin usul boyutunun ihlal edildiğine karar vermiştir (bkz. § 9). O hâlde yaşam hakkının maddi boyutunun ve başvuruya konu yargılama sürecinin AİHM kararının verildiği tarihe kadar olan kısmı yönünden yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine ilişkin iddiaların yeniden incelenmesinde hukuki bir yarar bulunmamaktadır (benzer değerlendirme için bkz. ... ve diğerleri [2. B.], B. No: 2014/14048, 10/6/2020, § 77; ... ve diğerleri [GK], B. No: 2018/15851, 1/12/2022, § 71). Bununla birlikte soruşturma ve yargılama makamlarının .../Türkiye kararında belirtilen tespit ve değerlendirmeleri de dikkate almak suretiyle yargısal süreci Anayasa'nın 17. maddesinin gerektirdiği etkililikte yürütmeleri gerektiği açıktır. Bu bakımdan başvuru, başvuruya konu edilen yargısal sürecin AİHM kararı sonrasına ilişkin bölümü (bkz. §§ 10-23) yönünden ve sadece yaşam hakkının etkili soruşturma yükümlülüğüne ilişkin usul boyutu kapsamında incelenecektir.


c. Kabul Edilebilirlik Yönünden


36. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


d. Esas Yönünden


i. Genel İlkeler


37. Yaşam hakkı kapsamındaki pozitif yükümlülükleri kapsamında devlet, yaşam hakkını korum

 

Benzer Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Tutuklama Hakkında Verdiği İhlal Kararından Sonra Kesinleşmiş Cezanın İnfazı

Tüm Ceza Muhakemesi Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Öldürme Suçlarında Soruşturma ve Kovuşturma Süreci

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

İlgili Hukuk Dalı

Ceza Muhakemesi Hukuku

 

Başvuru No

2021/29944

 

Karar Tarihi

13 Mayıs 2025

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page