top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  İDARİ YARGILAMA USULÜ  ·  HAK İHLALİ OLMADIĞI  ·  BİREYSEL BAŞVURUNUN KABUL EDİLEMEZLİĞİ

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Sayıştay Yargılamasında Üye Görüşünün Sorumluya Tebliğ Edilmemesi

 

B. No: 2021/43306 · 18 Haziran 2026

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 14 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Bir kamu kurumunun bölge müdürlüğünde gerçekleştirme görevlisi olan başvurucu, hizmet binası alımında yapılmayan tadilatlar için peşin ödenen 2.400.000 TL'lik kamu zararından harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutuldu. Başvurucu, Sayıştay dairesinde yargılamaya başlanmadan önce bir üyenin rapor hakkında yazdığı görüşün kendisine tebliğ edilmediğini ve bunun tarafsızlığı zedelediğini ileri sürdü. Anayasa Mahkemesi, üye görüşünün kanunla öngörüldüğünü, üyenin uyuşmazlığın tarafı olmadığını ve görüşün müzakere sürecinin parçası olduğunu belirterek bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma hakkının ihlal edilmediğine oyçokluğuyla karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, Sayıştay daire yargılamasında daire başkanının görevlendirdiği üyenin yargılamaya esas rapor hakkında yazılı görüş bildirmesinin 6085 sayılı Kanun'da öngörüldüğünü, bu nedenle hâkimin reddi sebepleri arasında sayılan görüş açıklama (ihsas-ı rey) niteliği taşımadığını belirtti. Uyuşmazlığın tarafı olmayan üyenin görüşünün heyete sunulmasını, nesnel tarafsızlığa ve silahların eşitliğine ilişkin güvenceleri ortadan kaldıran bir durum olarak görmedi.

 

Sonuç

 

Bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma hakkına ilişkin iddia oybirliğiyle kabul edilebilir bulundu; Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamında bu hakkın ihlal edilmediğine oyçokluğuyla karar verildi. Diğer sorumluların araştırılıp yargılamaya dâhil edilmemesine yönelik hakkaniyete uygun yargılanma hakkı şikâyeti, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin olduğundan açıkça dayanaktan yoksunluk nedeniyle oybirliğiyle kabul edilemez bulundu. Yargılama giderleri başvurucu üzerinde bırakıldı.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 36, 148
    Adil yargılanma hakkı kapsamında tarafsız mahkemede yargılanma; kanun yolunda gözetilecek hususların bireysel başvuruda incelenememesi

  • 6085 sayılı Sayıştay Kanunu — m. 24, 49
    Daire üyesinin yargılamaya esas rapor hakkında yazılı görüş bildirmesi

  • Sayıştay Dairelerinin Çalışma Usul ve Esasları — m. 12, 13
    Savcı ve üye görüşü alındıktan sonra yargılamaya başlanması

  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m. 36
    Görüş açıklamanın hâkimin reddi sebebi sayılması

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


İKİNCİ BÖLÜM


KARAR


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2021/43306)


Karar Tarihi: 18/6/2026


İKİNCİ BÖLÜM


KARAR


Başkan


:


Basri BAĞCI


Üyeler


:


Engin YILDIRIM


Rıdvan GÜLEÇ


Yıldız SEFERİNOĞLU


Metin KIRATLI


Raportör


:


Şermin BİRTANE


Başvurucu


:


...


Vekili


:


Av. ...


I. BAŞVURUNUN KONUSU


1. Başvuru; Sayıştay Temyiz Kurulu karar düzeltme aşamasında üye hâkimin hazırladığı raporu heyete sunduğu, ancak söz konusu görüşün tebliğ edilmemesi nedeniyle bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma hakkının, diğer sorumluların yargılamaya dâhil edilmesi talebinin dikkate alınmadan karar verilmesi nedeniyle de hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.


II. BAŞVURU SÜRECİ


2. Başvuru 13/10/2021 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.


3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.


III. OLAY VE OLGULAR


4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi aracılığıyla erişilen belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir:


5. Başvurucu, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Gaziantep Bölge Müdürlüğünde idari ve mali işler müdürü olarak görev yapmaktayken Gaziantep Sanayi Odasına (GSO) ait olan bir taşınmazın 5/8/2011 tarihinde satın alınmasına ilişkin işlemde "gerçekleştirme görevlisi" olarak görev almıştır.


6. GSO'ya ait taşınmazın TÜİK Bölge Müdürlüğü hizmet binası olarak devri için işlemlere başlanılmış; bedel tespiti için Gaziantep Ticaret Odası Genel Sekreteri, Gaziantep Sanayi Odası Genel Sekreteri ve Şehitkamil Belediyesi Emlak İstimlak Müdürünün de yer aldığı üç kişilik komisyon (ekspertiz komisyonu) oluşturulmuştur. Söz konusu komisyonun hazırladığı 23/5/2011 tarihli ekspertiz raporunda taşınmazın fiyatı toplam 5.952.655 TL olarak belirlenmiştir. Değerlendirme raporunun ilgili kısmı şöyledir:


"DEĞERLENDİRME;


1-ARAZİ VEYA ARSA ; 771,41 x 1/2 m2 x 3.500 =1.349.968 TL


2-İNŞAAT VE BİNA : 2.447,43 m2 x 900 = 2.202.687 TL


3-DİĞER ÖZELLİKLER : 2.400.000 TL


TOPLAM 5:952.655 TL


Gaziantep Sanayi Odası adına kayıtlı yukarıda özellikleri belirtilen gayrimenkulün yapılan incelemesinde; yapılış tarzı, çevrede yapılan soruşturmalara ve bugünkü rayiçlere göre arsa değeri ile-binanın bugünkü şartlarla yapılması halinde maliyet değerini yaklaşık 5.952.655 TL (Beşmilyondokuzvüzelliikibin altıyüzellibeş TL.) değerinde olduğu sonucuna varılmıştır."


7. 9/6/2011 tarihinde söz konusu bedel için ödenek aktarılmış ve taraflar arasında 16/6/2011 tarihli protokol imzalanmıştır. Anılan protokolde aşağıdaki hususlar kararlaştırılmıştır:


"Protokolün Konusu: Gaziantep ili, Şahinbey ilçesi,... adresinde bulunan ... arsa üzerindeki binanın ...hissesinin TÜİK'e mülkiyetinin devri ve aşağıda belirtilen şekil ve özelliklere göre GSO tarafından tadilatlarının yapılarak, TÜİK'e teslimidir.


Satış bedeli: Taraflar, TÜİK'in 17.05.2011 Tarih, 541 sayılı talebi üzerine oluşturulan Gayrimenkul Fiyat Değerleme Komisyonunun 23.05.2011 tarihli Ekspertiz Raporunda belirlenen hesaplamalara göre tesbit edilmiş bulunan 5.953,000,- (Beşmilyondokuzyüzelliüçbin) Türk Lirası üzerinden satış ve teslimi üzerinden anlaşmışlardır. Yasal olarak Ödenmesi gereken vergi ve harçların kendilerine ait olanları taraflarca ödenecektir.


Ödeme ve Satış: TÜİK, satışa esas değerin GSO'ya ödenmesi için kendisi için gerekli bürokratik işlemleri tamamlayarak, satış bedelini GSO'nun banka hesabına tapunun devri şartıyla aktaracaktır, GSO satış bedelini bankaya yatırılmasını müteakip, TÜİK veya TÜİK'in göstereceği Kamu Kurumu adına Tapu devir ve satış işlemlerini tamamlayarak, satış bedelini teslim alacaktır.


Gayrimenkulün teslimi: Satış ve tapu devrini müteakip GSO, TÜİK tarafından ekte belirtilen tamir ve tadilatları yaparak Gayrimenkülü TÜİK'e teslim edecektir. TÜİK Bölge Müdürlüğünün talep etmiş olduğu Tamirat ve tadilatların bitim süresi teslim tarihi olarak belirlenmiştir. GSO binanın mütemmim cüzü olan malzeme, demirbaş ve techizatları kullanılır vaziyette teslim edecektir. Ayrıca GSO'nun demirbaşına kayıtlı malzeme, makine, techizat, mobilya vb demirbaşları TÜİK'e belge karşılığı teslim edecektir. Bu maddede yazılı işler ve teslimler için TÜİK, GSO'ya hiçbir bedel ödemeyecek olup, Bağış belgesi karşılığında GSO'dan devralacaktır."


8. Anılan protokolün ekinde GSO tarafından yapılması üstlenilen tadilatlar on üç madde hâlinde sayılmıştır. Satın alma işlemi 5/8/2011 tarihinde ödemenin gerçekleştirilmesi suretiyle tamamlanmıştır.


9. Söz konusu satın alma işlemi ile ilgili olarak Sayıştay denetçileri tarafından TÜİK'in 1/1/2011-31/12/2011 denetim dönemini kapsayan rapor hazırlanmıştır. Hazırlanan raporda binada bulunan kullanılmış demirbaşlar ile GSO tarafından yapılması taahhüt edilen ve bugüne kadar yapılmayan tadilatlar için de ödeme yapılması suretiyle toplam 2.400.000 TL kamu zararına sebebiyet verildiği tespiti üzerine konu ile ilgili sorgu düzenlenmiş ve savunmaları alınmak üzere ilgililere tebliğ edilmiştir. Başvurucu dâhil ilgililerin savunmaları alındıktan sonra Sayıştay denetçisi tarafından yargılamaya esas rapor oluşturulmuş ve yargılanmak üzere dairesine gönderilmiştir.


10. Sayıştay 7. Dairesi (Daire) tarafından yargılamaya esas rapor ile anılan rapora ilişkin savcı ve Daire üyesinin yazılı görüşü okunduktan sonra yargılamaya başlanmış, duruşma yapılmış, başvurucunun savunması alınmıştır. Dairenin 12/2/2019 tarihli ilamı ile uyuşmazlık karara bağlamıştır. Yargılama sonucunda Daire, GSO tarafından yapılması taahhüt edilen ve bugüne kadar yapılmayan tadilatlar için peşinen ödeme yapılması sonucu oluşan 2.400.000 TL kamu zararının harcama yetkilisi A.T.den ve gerçekleştirme görevlisi olan başvurucudan müştereken ve müteselsilen işleyecek faizleri ile tahsiline karar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:


"Yukarıda açıklanan Protokole göre; taşınırlar için bedel ödenmeyeceği ve bağış belgesiyle devredileceğinin öngörüldüğü, Ekspertiz Raporunda belirtilen 'Diğer Özellikler' kaleminin, protokolde belirtilen ve alış fiyatı içinde ödemesi yapılan protokol ekinde bulunan 'Genel Talepler' başlıklı GSO'dan yapılması istenen 13 adet tadilat/teslimat için yapılacak ödeme olduğu görülmektedir.


Yapılan incelemede; söz konusu binanın satın alındığı tarihten itibaren bugüne kadar kullanılmadığı, protokolde belirtilen ve alış fiyatı içinde ödemesi yapılan protokol ekinde bulunan 'Genel Talepler' başlıklı yapılması istenen 13 adet tadilatın da yapılmadığı ancak buna karşılık olarak belirlenen 2.400.000,00 TL'lik tutarın peşinen ödendiği, öte yandan bağış karşılığı bedelsiz olarak teslim alınan demirbaşların da bugüne kadar kullanılmadığı ve şu an içinde atıl vaziyette kullanılamaz durumda olduğu anlaşılmıştır.


...


Yukarıda belirtiten hükümlere göre bir mal alınmadan veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması mümkün değildir. Dolayısıyla bahsi geçen protokol ekinde belirtilen 13 kalem tadilat/teslimat yapılmadan bunlara karşılık olarak belirlenen 2.400.000,00 TL'nin ödenmesi kamu zararı oluşturmaktadır. Kaldı ki, söz konusu alım 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun “Doğrudan Temin” başlıklı 22/e maddesine göre yapılmıştır ve bu maddeye göre sadece taşınmaz mal alımı yapılabilir. Binaya sonradan yaptırılacak tadilatlar ve malzeme teslimleri için bu madde kapsamında ödeme yapılması da mümkün değildir...


Ayrıca, Kamu İhale Genel Tebliğinin 22.1.1.4. bendinde 'Diğer taraftan 22 nci maddeye göre ihtiyaçların karşılanmasında onay belgesi düzenlenmesi, onayı takiben ihale yetkilisince görevlendirilen kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılması ve buna ilişkin belgelerin dayanakları ile birlikte onay belgesine eklenmesi zorunludur. İdarelerce gerekli görülmesi halinde, fiyat araştırmaları, ilgili İhale Uygulama Yönetmeliklerinde yaklaşık maliyetin belirlenmesine ilişkin esas ve usuller çerçevesinde yapılabilir.' denilmektedir. Yapılan incelemeden ve harcama yetkilisinin duruşma esnasındaki beyanından da, söz konusu alımda piyasa fiyat araştırması yapılması için ihale yetkilisince bir görevlendirme yapılmadığı, alımın bu yönüyle de usulsüz olduğu değerlendirilmiştir."


11. Söz konusu zararda başvurucunun sorumluluğuna ilişkin olarak 14/6/2007 tarihli ve 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurulu kararına atıf yapılmıştır. Bu karara göre ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlisinin sorumluluğu aşağıdaki gibi açıklanmıştır:


"31.12.2005 tarihli ve 26040 sayılı 3. mükerrer Resmî Gazete’de yayımlanan İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esasların 12 ve 13’üncü maddelerinde ödeme emri belgesi düzenleme görevi, ön mal kontrol kapsamında ele alınmakta ve 'kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür' şerh çerçevesinde değerlendirilmektedir.


Aynı esaslarda belirtildiği üzere, harcama yetkililer, yardımcıları veya hiyerarşik olarak kendisine en yakın üst kademe yöneticiler arasından bir veya daha fazla sayıda gerçekleştrme görevlisini ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirecek, ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri de, ödeme emri belgesi ve ek belgeler üzerinde ön mali kontrol yapacaklardır. Bu nedenle ödeme emri belgesini düzenleyen gerçekleştirme görevlisinin yaptığı işlemler nedeniyle sorumluluk üstlenmesi tabidir.


Ayrıca, harcama birimlerinde süreç kontrolü yapılarak her bir işlem daha önceki işlemlerin kontrolünü içerecek şekilde tasarlanıp uygulanacak, mali işlemlerin yürütülmesinde görev alanlar, yapacakları işlemden önceki işlemler de kontrol edeceklerdir. Bu bağlamda ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri de, ödeme emri belgesi ve ek belgeler üzerinde ön mali kontrol yaparak, ödeme emri belgesi üzerine 'Kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür' şerh düşüp imzalayacaklardır. Bu nedenle ödeme emri belgesini düzenleyen görevli, gerçekleştirme belgelerinin ödeme emri belgesine doğru aktarılması yanında, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan da sorumludur."


12. Buna göre gerçekleştirme görevlisi olan başvurucunun harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiğine karar verilmiştir.


13. Ayrıca söz konusu taşınmaza ilişkin değer tespiti yapan (ekspertiz) komisyon üyelerinin kurum personeli dışında olmaları sebebiyle Sayıştay yargısına konu edilemeyeceği ve bu nedenle de kişilerin sorumluluklarının kendi mevzuatları çerçevesinde tespit edilmesi gerektiğinden konuyla ilgili olarak inceleme ve soruşturmaların yapılması hususunda Hazine ve Maliye Bakanlığına yazı yazılmasına karar verilmiştir.


14. Başvurucu, anılan karara karşı temyiz başvurusunda bulunmuştur. Temyiz dilekçesinde bina satın alma kararının TÜİK Başkanlık makamı, Kalkınma ve Maliye Bakanlıklarının onayları ile gerçekleştiğini, bunun sorumluluğunun sadece harcama yetkilisi ile gerçekleştirme görevlisine ait olmasının mümkün olmadığını, konuyla ilgili ekspertiz komisyon üyelerinin hata ve kusurlarının araştırılması ve ifadelerine başvurulması gerektiğini belirtmiştir. Ayrıca binanın satış bedelinin ekspertiz komisyonu tarafından belirlendiğini, Bölge müdürünün bu fiyatı TÜİK Başkanlığına sunduğunu, TÜİK Destek Hizmetleri Dairesi başkanının Gaziantep'e gelerek gerekli incelemeyi yaptığını, başkanlığın olumlu görüş verdiği ve ödeneğin çıkarıldığını, bu işlemlerin hiçbirinde gerçekleştirme görevlisi olarak dahli ve sorumluluğu bulunmadığını, tüm bunlardan sorumlu tutulmasının adil ve hakkaniyetli olmadığını ifade etmiştir.


15. Temyiz incelemesi duruşmalı yapılmış olup taraf beyanları ve Sayıştay Başsavcılığı mütalaası alınmıştır. Sayıştay Temyiz Kurulu 5/2/2020 tarihli kararla oyçokluğuyla ilam hükmünün tasdikine karar vermiştir. Kararda Daire ilamında yer alan gerekçeler esas alınmıştır.


16. Bu karara karşı başvurucu karar düzeltme talebinde bulunmuştur. Sayıştay Temyiz Kurulu 24/2/2021 tarihinde karar düzeltme talebini oyçokluğuyla reddetmiştir. Azlık oylarında gerçekleştirme görevlisi olan başvurucunun ekspertiz raporunu TÜİK adına kabul eden kişi konumunda bulunmadığı, rapordaki "diğer özellikler"in gerçek içeriğini bilecek veya bilmesi gerekecek konumda olmadığı belirtilmiş ve kamu zararından sorumlu tutulamayacağı ifade edilmiştir.


17. Nihai karar başvurucu tarafından 15/9/2021 tarihinde öğrenilmiştir.


IV. İLGİLİ HUKUK


A. Ulusal Hukuk


18. 3/12/2010 tarihli ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu'nun "Daire başkanları ve üyeler" başlıklı 24. maddesinin (3) numaralı fıkrası şöyledir:


"(3) Üyeler, bulundukları dairelerde daire başkanı ya da dahil bulundukları kurulda kurul başkanı tarafından kendilerine verilen dosyaları ve raporları geciktirmeden inceleyerek görevli daire veya kurullara gerekli açıklamaları yapar, görüş ve düşüncelerini gerekçeleri ile yazılı olarak bildirir, dairelerin ve üyesi bulundukları kurulların toplantılarına katılır, oylarını verir, karar ve görüşlerde azınlıkta kalanlar karşı oy gerekçelerini yazılı olarak bildirir, daire ve kurullarla ilgili olmak üzere verilen diğer işleri yapar."


19. 6085 sayılı Kanun'un "Yargılamaya esas raporların dairelerce incelenmesi ve hükme bağlanması" başlıklı 49. maddesi şöyledir:


"(1) Daire başkanları dairelerine verilen yargılamaya esas raporlar hakkında başsavcılığın yazılı düşüncesini alır.


(2) Daire başkanı başsavcılığın yazılı düşüncesini içeren yargılamaya esas raporu düşüncesini bildirmesi için üyelerden birine verir. Üye kendisine verilen yargılamaya esas rapor üzerinde gerekli incelemeyi yapar ve yazılı düşüncesi ile birlikte daire başkanlığına geri verir ve raporda konu edilen hesap ve işlemlerin yargılanmasına başlanır.


(3) Hesap yargılaması sırasında savcı da hazır bulunur ve görüşünü açıklar."


20. 6085 sayılı Kanun'un "İlamlar" başlıklı 51. maddesinin (2) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:


"(2) İlamlarda;


...


b) Raporu düzenleyen denetçinin, savcının ve ilamı yazan raportörün ad ve soyadları,


c) Sorumluların ve varsa vekil veya temsilcilerinin ad ve soyadları ile unvan ve adresleri,


ç) Denetçinin rapora konu ettiği hususların ve dayandığı hukuki sebeplerin özeti, savcının düşüncesi, istem sonucu ve sorumluların savunmalarının özeti,


d) Duruşma yapılıp yapılmadığı, yapılmış ise hazır bulunanların ad ve soyadları,


e) Kararın hukuki dayanakları ile gerekçesi, tazmin hükmolunan hallerde tazmin miktarı ve uygulanacak faizin başlangıç tarihi,


...


yer alır."


21. 17/12/2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sayıştay Dairelerinin Çalışma Usul ve Esaslarının (Usul ve Esaslar) "Yargılamaya esas raporlar hakkında savcı ve üyeden görüş alınması" başlıklı 12. maddesi şöyledir:


"(1) Daire başkanları dairelerine verilen yargılamaya esas raporları, en geç yirmi gün içinde yazılı düşüncesini bildirmesi için başsavcılığa gönderir.


(2) Daire başkanları dairelerine verilen yargılamaya esas raporlar hakkında başsavcılığın yazılı düşüncesini alır. Daire başkanı başsavcılığın yazılı düşüncesini içeren yargılamaya esas raporu düşüncesini bildirmesi için üyelerden birine verir. Üye kendisine verilen yargılamaya esas rapor üzerinde gerekli incelemeyi yapar ve yazılı düşüncesi ile birlikte daire başkanlığına en geç yirmi gün içinde geri verir, daire başkanı üyenin gerekçeli talebi üzerine ek süre verebilir. Raporda konu edilen hesap ve işlemlerin yargılanmasına başlanır. Hesap yargılaması sırasında savcı da hazır bulunur ve görüşünü açıklar."


22. Usul ve Esasların "Yargılamaya esas raporların görüşülmesi" başlıklı 13. maddesi şöyledir:


"(1) Yargılamaya esas raporların daireye havale edildikten sonra çalışmaya ara verme süresi hariç en geç altı ay içinde karara bağlanarak bunlara ilişkin tutanak ve ilamların düzenlenmesi gereklidir.


(2) Savcı ve üye düşünceleri alınmış yargılamaya esas raporlar ve ek raporlar raportörler tarafından incelenerek yargılamaya hazır hale getirildikten sonra anılan raporlarda konu edilen hesap ve işlemlerin yargılamasına başlanır. Bahse konu raporların sonuçlandırılması için öngörülen altı aylık sürenin savcı ve üye düşüncelerinin bildirilmesi için belirlenen sürelerin dışında kalan kısmı raportörlerin raporları inceleyerek yargılamaya hazırlaması, yargılama süreci, yargılama sonrası tutanak ve ilamların yazılması, imza ve havale süreleri olarak kabul edilir.


(3) Altı aylık süre yargılamaya esas raporların eksiksiz ve tam olarak daireye havale edilmesinden sonra işlemeye başlar. Raporların eksiksiz ve tam olup olmadığına üye görüşü aşamasında, raportörün inceleme süresinde ya da yargılama aşamasında heyetçe karar verilebilir."


23. Usul ve Esasların "Yargılamaya esas raporların hükme bağlanması" başlıklı 14. maddesi şöyledir:


"(1) Daireler tarafından yapılan hesap yargılaması sonucunda;


a) Hesap ve işlemlerin yasal düzenlemelere uygunluğuna,


b) Kamu zararının sorumlulardan tazminine,


c) Hesap ve işlemler ile ilgili olarak kamu zararı oluşmadığından ilişilecek bir husus bulunmadığına,


ç) Gerekli görülen hususların ilgili mercilere bildirilmesine,


karar verilebilir."


24. 6085 sayılı Kanun'un "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun uygulanacağı haller" başlıklı 61. maddesi şöyledir:


"(1) Bu Kanunda yargılama usulüne ve kanun yollarına ilişkin hüküm bulunmayan hallerde 18/6/1927 tarihli ve 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri uygulanır."


25. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Ret sebepleri" başlıklı 36. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:


"(1) Hâkimin tarafsızlığından şüpheyi gerektiren önemli bir sebebin bulunması hâlinde, taraflardan biri hâkimi reddedebileceği gibi hâkim de bizzat çekilebilir. Özellikle aşağıdaki hâllerde, hâkimin reddi sebebinin varlığı kabul edilir:


a) Davada, iki taraftan birine öğüt vermiş ya da yol göstermiş olması.


b) Davada, iki taraftan birine veya üçüncü kişiye kanunen gerekmediği hâlde görüşünü açıklamış olması.


c) Davada, tanık veya bilirkişi olarak dinlenmiş veya hâkim ya da hakem sıfatıyla hareket etmiş olması; uyuşmazlıkta arabuluculuk veya uzlaştırmacılık yapmış bulunması."


B. Uluslararası Hukuk


26. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 6. maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:


"Herkes ..., medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyuşmazlıklar ... konusunda karar verecek olan,... bir mahkeme tarafından davasının ... görülmesini isteme hakkına sahiptir..."


27. Sözleşme'nin 6. maddesinde adil yargılanma hakkının bir unsuru olarak davanın tarafsız bir mahkemede görülmesini isteme hakkından açıkça söz edilmiş olup Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihadında tarafsızlık, genel olarak ön yargı veya yanlılık olmamasını ifade etmektedir (Piersack/Belçika, B. No: 8692/79, 1/10/1982, § 30). Yerleşik içtihada göre tarafsızlığın varlığı öznel (subjektif) yöntem ve nesnel (objektif) yöntem esas alınarak belirlenir. Öznel yöntem, kişisel kanaatin ve belirli bir yargıcın davranışının dikkate alınmasını, diğer bir deyişle yargıcın belirli bir davada kişisel bir ön yargıya sahip olup olmadığının belirlenmesini; nesnel yöntem ise mahkemenin oluşumunun tarafsızlık konusunda herhangi bir meşru şüpheyi ortadan kaldırmak için yeterli güvenceleri sağlayıp sağlamadığının belirlenmesini ifade eder (Fey/Avusturya, B. No: 14396/88, 24/2/1993, § 28). Bir başka anlatımla tarafsızlığın varlığı, bir davada belirli bir yargıcın kişisel kanaatlerini belirleme çabası şeklindeki subjektif test ile bir yargıcın tarafsızlığından haklı kuşku duyulmasına engel olan yeterli güvencelere sahip olup olmadığının belirlenmesi şeklindeki objektif teste göre saptanır (De Cubber/Belçika, B. No: 9186/80, 26/10/1984, § 24).


28. Objektif ve subjektif tarafsızlık arasındaki sınır kesin olmayıp yargıcın öznel bakımdan tarafsız olduğu varsayımının çürütülmesine olanak verecek deliller sunulmasının güç olabileceği kimi davalarda, nesnel tarafsızlık şartı önemli bir ek güvence sağlar. Nitekim tarafsızlık ile ilgili sorun bulunan başvuruların büyük çoğunluğunda objektif yönteme başvurulmuştur (Micallef/Malta [BD], B. No: 17056/06, 15/10/2009, § 95).


29. Subjektif testle ilgili olarak her hâlükârda aksine kanıt bulunmadıkça bir hâkimin kişisel tarafsızlığının bulunduğu varsayılmaktadır. Objektif test için ise yargıcın kişisel tutumundan farklı olarak kendisinin tarafsızlığı hakkında kuşku uyandıracak belirli olguların bulunup bulunmadığı tespit edilmelidir. Bu noktada objektif tarafsızlığın belirlenmesinde hâkimin tarafsızlığına ilişkin herhangi bir meşru kaygıyı, korkuyu bertaraf edecek yeterli güvence sunulup sunulmadığı önemlidir. AİHM içtihadında tarafsızlık konusunda görünüşün dahi önem taşıyabileceği, bir başka deyişle adaletin sadece yerine getirilmesi değil aynı zamanda yerine getirildiğinin görülmesi gerektiği ve böylece demokratik toplumda mahkemelerin hak arayanlara güven vermesi gerektiği vurgulanmaktadır (Micallef/Malta, §§ 94, 97, 98).


30. Bu çerçevede hakkında tarafsız olmadığından kaygı duymak için haklı bir sebep bulunan bir hâkim, davadan çekilmelidir. Bu durum belirli bir davada bir yargıcın tarafsız olmadığından kaygılanmak için haklı bir sebebin bulunup bulunmadığına karar verirken sanığın bakış açısının önemli olduğunu fakat belirleyici olmadığını ima etmektedir. Belirleyici olan şey, bu kaygının objektif olarak haklı görülüp görülemeyeceğidir. Bu ise her olayın kendi şartlarına bağlıdır (Hauschildt/Danimarka [GK], B. No: 10486/83, 24/5/1989, §§ 47-49).


31. Bu bağlamda bir hâkimin yargılamadan önce aynı hususta daha önce karar vermiş olması, tarafsızlığıyla ilgili olarak ortaya çıkan şüpheleri haklı göstermez (Ökten/Türkiye (k.k.), B. No: 22347/07, 3/11/2011) önemli olan yargılama yapılmadan önce bu hâkimin aldığı tedbirlerin kapsamıdır. Dahası bir hâkimin dava dosyasını derinlemesine bilmesi, davanın esası hakkında karar vermesi sırasında tarafsız olarak değerlendirme yapmasını engelleyen bir ön yargı bulunduğu anlamına gelmez. Sonuç olarak mevcut ilk verilerin değerlendirilmesi, nihai değerlendirme hakkında ön yargı oluşturmaz (Morel/Fransa, B. No: 34130/96, 6/6/2000, § 45).


32. AİHM kararlarına göre çelişmeli yargılama hakkı, ilke olarak bir ceza veya hukuk davası taraflarına, hukuk sisteminin bağımsız bir üyesi tarafından dahi olsa mahkeme kararını etkileme amacıyla ileri sürülen tüm deliller ve hazırlanan mütalaalar hakkında bilgi sahibi olma, bu delil ve mütalaalar hakkında yorumda bulunma fırsatı verilmesini gerektirir (RuizMateos/İspanya [GK], B. No: 12952/87, 23/6/1993, § 63; McMichael/Birleşik Krallık, B. No: 16424/90, 24/2/1995, § 80; Vermeulen/Belçika [BD], B. No: 19075/91, 20/2/1996, § 33; Lobo Machado/Portekiz [BD], B. No: 15764/89, 20/2/1996, § 31; Kress/Fransa [BD], B. No: 39594/98, 7/6/2001, §§ 65, 74). Bu güvence, yargılamanın tarafları tarafından sunulan görüşlerle sınırlı olmayıp mahkemenin inisiyatifiyle elde edilen delil ve görüşler de dâhil olmak üzere diğer durumlara da uygulanmaktadır (Vorotnikova/Letonya, B. No: 68188/13, 4/2/2021, § 26).


33. AİHM, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı tebliğnamesinin bildirilmemiş olması nedeniyle silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiğine karar vermiştir. AİHM kararına göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı tebliğnamesi ilgili Yargıtay Dairesinin ne şekilde karar vermesi gerektiği yönünde görüş içeren bir belgedir. Yargıtay Cumhuriyet başsavcısı görüşünü taraflarca ileri sürülen temyiz sebepleri ile bağlı olmaksızın gerekçeli olarak sunar. Somut olayda Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, ilk derece mahkemesi tarafından hükmedilen cezanın onanmasına ilişkin mütalaada bulunmuştur. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı tebliğnamesi, bu nedenle Yargıtay kararını etkileyici niteliktedir (bkz. Göç/Türkiye, B. No: 36590/97, 9/11/2000, § 33; Meral/Türkiye, B. No: 33446/02, 27/11/2007, §§ 34-39).


34. Anayasa Mahkemesi, benzer iddiaların ileri sürüldüğü bir başvuruda bu konudaki ilkeleri belirlemiştir. Anılan başvuruda başvurucunun Yargıtay önündeki başarı şansını zedeleyen her türlü mütalaadan haberdar edilme hakkına sahip olduğu ve tebliğnamenin niteliğine rağmen başvurucuya tebliğnameye karşı yazılı görüş bildirme olanağının tanınmamasının başvurucunun silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerini ihlal ettiği sonucuna varılmıştır (... [2. B.], B. No: 2013/5957, 30/12/2014, §§ 35-40).


V. İNCELEME VE GEREKÇE


35. Anayasa Mahkemesinin 18/6/2026 tarihinde yaptığı toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Bağımsız ve Tarafsız Mahkemede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia


1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü


36. Başvurucu; Usul ve Esasların 12. maddesi uyarınca yargılamaya başlamadan önce yargılama heyetinde bulunan bir üyenin görüşünü açıkladığını ancak bu görüşün kendisine tebliğ edilmediğini, bu durumun diğer üyelerin tarafsızlığı yönünden etkileri olabileceği gibi silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerini de ihlal ettiğini ileri sürmüştür. Ayrıca diğer sorumluların araştırılması ve yargılamaya dâhil edilmesine yönelik talebinin dikkate alınmadan karar verilmesi, karar kesinleştikten sonra diğer sorumluların araştırılmaya başlanması nedeniyle etkili başvuru hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.


37. Bakanlık görüşünde, başvurucunun söz konusu iddiasının karar düzeltme aşamasına ilişkin olduğu kabul edilerek temyiz ve karar düzeltme aşamasında dosyanın üye hâkime verilmesi şeklinde bir uygulama yapılmadığı belirtilmiştir. Ayrıca Sayıştay Temyiz Kurulunda ilam hükmünün görüşülmesinden önce raportör denetçi tarafından gündemdeki konuya ilişkin kanaatin yazılı olarak sunulmasını ifade eden bir rapor hazırlandığı, bu raporun yargılama faaliyetine destek niteliğinde üyeler nezdinde herhangi bir bağlayıcılığı olmayan bir çalışma olduğu açıklanmıştır.


38. Bakanlık görüşü ekinde sunulan Sayıştay Başkanlığının 15/4/2022 tarihli ve 22021683 sayılı yazısında başvurucunun karar düzeltme yolu hakkında iddialar ileri sürdüğü, 6085 sayılı Kanun'un karar düzeltme yolunu düzenleyen 57. maddesi karşısında söz konusu iddianın kabul edilemeyeceği, zira dosyanın temyiz ve karar düzeltme aşamasında incelenmesi sürecinde üye hâkime verilmesi gibi bir süreç ve uygulama olmadığı ifade edilmiştir.


39. Başvurucu; Bakanlık görüşüne karşı beyanında ilgili mevzuatta Daire başkanının görevlendireceği bir üyenin yargılamaya esas rapor hakkındaki yazılı düşüncesini vereceğinin düzenlendiğini, yargılamanın üyenin görüşü alınarak başlatıldığını, bu nedenle heyetin tarafsızlığını kaybettiği gibi silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin de ihlal edildiğini belirterek iddialarını yinelemiştir.


2. Değerlendirme


40. Anayasa'nın "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesi şöyledir:


"Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.


Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz."


41. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder. Başvuru, adil yargılanma hakkının güvenceleri arasında yer alan bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma hakkı kapsamında incelenmiştir.


a. Kabul Edilebilirlik Yönünden


42. Başvuruya konu olayda başvurucunun kamu zararını tazmin yükümlülüğüne hükmedilmiş olması nedeniyle mal varlığı hakkını doğrudan etkileyen mali yükümlülüklere katlanmak zorunda kaldığı anlaşılmaktadır. Bu açıdan başvurucunun medeni haklarının şikâyet sonucu verilen karar nedeniyle etkilendiği ve başvuru konusu olayın adil yargılanma hakkının medeni yükümlülük kapsamında kaldığı sonucuna ulaşılmıştır.


43. Başvurucunun Sayıştay üyesinin yargılama aşamasında işin esası hakkındaki görüşünü yazılı olarak açıkladığı ve bu görüşün kendisine tebliğ edilmediği şeklindeki iddiasını temyiz ve karar düzeltme aşamalarında dile getirmediği görülmektedir. Bununla birlikte Daire üyesinin görüşünü açıklaması 6085 sayılı Kanun'un 49. maddesinin (2) numaralı fıkrasında düzenlenmiştir. Dolayısıyla üyenin yazılı görüşünü açıklamasının doğrudan Kanun'dan kaynaklandığı görülmektedir. Bireysel başvurudan önce başvurucunun Daire önünde dile getirilmiş olsa dahi doğrudan kanunla düzenlenmiş bir kural söz konusu olduğundan şikâyetini ileri sürebileceği etkili olağan kanun yolları bulunmadığı değerlendirilmiştir.


44. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


b. Esas Yönünden


i. Genel İlkeler


45. Mahkemelerin tarafsızlığı kavramı, görülecek davalar karşısında bizzat mahkemenin kurumsal yapısı ile davaya bakmakla görevli hâkimin tutumu üzerinden açıklanmaktadır. Buna göre tarafsızlığın öznel ve nesnel olmak üzere iki boyutu bulunmakta olup hâkimin birey olarak mevcut davadaki kişisel tarafsızlığı öznel tarafsızlık, kurum olarak mahkemenin kişide bıraktığı tarafsızlık izlenimi ise nesnel tarafsızlık olarak adlandırılmaktadır. Anayasa'nın 36. maddesinde mahkemelerin tarafsızlığından açıkça bahsedilmemekle beraber Anayasa Mahkemesi içtihadı uyarınca tarafsız mahkemede yargılanma hakkı da adil yargılanma hakkının zımni bir unsurudur. Ayrıca mahkemelerin tarafsızlığı ve bağımsızlığının birbirini tamamlayan iki unsur olduğu dikkate alındığında -Anayasa'nın bütünselliği ilkesi gereği- Anayasa'nın 138., 139. ve 140. maddelerinin de tarafsız bir mahkemede yargılanma hakkının değerlendirilmesinde gözönünde bulundurulması gerektiği açıktır (... [2. B.], B. No: 2013/1780, 20/3/2014, § 60).


46. Mahkemelerin kuruluşu ve yapılanmasıyla ilgili yasal ve idari düzenlemelerin nesnel olarak tarafsız olmadığı izlenimini vermemesi gerekir. Esasında kurumsal tarafsızlık, mahkemelerin bağımsızlığı ile bağlantılı bir konudur. Tarafsızlık için öncelikle bağımsızlık ön koşulu gerçekleşmeli ve ek olarak kurumsal yönden de taraf görüntüsü verecek bir yapılanma oluşmamalıdır (AYM, E.2014/164, K.2015/12, 14/1/2015). Bunun yanı sıra yargılama makamının tarafsızlığına ilişkin herhangi bir meşru kaygı veya korkuyu bertaraf edecek yeterli güvenceleri sunması da gerekmektedir (..., § 62). Yargılama makamlarının tarafsız olmaları gerektiği gibi tarafsız olduklarının gösterilmesi de gerekir. Bir başka deyişle yargılama makamlarının tarafsızlığı yeterli değildir, aynı zamanda tarafsızlığından kuşku da duyulmamalıdır.


47. Öznel tarafsızlık ise hâkimlerin görülecek davaya ilişkin öznel tutumlarıyla ilgilidir. Davaya bakacak olan hâkimin davanın taraflarına karşı eşit, yansız ve ön yargısız durması; hiçbir telkin ve baskı altında kalmadan hukuk kuralları çerçevesinde vicdani kanaatine göre karar vermesi gerekir. Anayasa ve kanunlar karşısında hâkimlerden beklenen de budur (AYM, E.2014/164, K.2015/12, 14/1/2015). Hâkimler, hâkimliğin gerektirdiği her türlü yüksek nitelikleri taşısalar bile kamu vicdanında tarafsızlıkları konusunda kuşku uyandıracak düzenlemelerden kaçınmalıdır (AYM, E.2013/82, K.2014/100, 4/6/2014).


48. Yargılamayı yürüten mahkeme üyelerinin taraflardan biriyle veya anlaşmazlık konusu ile maddi veya manevi yakın bir bağının bulunması veya yargılama sürecinde sarf ettiği ifadeleri ile tarafsız olamayacağı yönünde meşru bir kanaat uyandırması, bunun yanı sıra davadan önce dava ile doğrudan bağlantılı bir konumda bulunması da tarafsızlığı ihlal edebilir. Bununla birlikte belirli bir uyuşmazlıkta yargılamayı yürüten hâkimin taraflardan birine yönelik ön yargılı ve taraflı bir tutumunun kişisel bir kanaatinin veya menfaatinin, bu bağlamda kişisel bir taraflılığının söz konusu olduğunu ortaya koyan bir delil bulunmadığı ve bu husus kanıtlanmadığı müddetçe tarafsız olduğunun bir karine olarak varsayılması zorunludur (..., § 62). Bir başka deyişle "aksi yönde delil bulununcaya kadar bir hâkimin kişisel olarak tarafsız olduğu

 

İlgili Hukuk Alanı

 

Tüm İdari Yargılama Usulü Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Kamu Görevlilerinin Mali Sorumluluğu ve İdari Yargı

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

İlgili Hukuk Dalı

İdari Yargılama Usulü

 

Başvuru No

2021/43306

 

Karar Tarihi

18 Haziran 2026

 

Oy Durumu

Oyçokluğu

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page