top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Çatışmalı Ev Aramasında Hayati Tehlikeye Yol Açan Güç Kullanımı

 

B. No: 2021/44750 · 4 Şubat 2025

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 16 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Evinde yapılan ve kolluk tutanağına göre içerideki bir kişinin polislere ateş açıp öldürüldüğü arama sırasında direnmediği hâlde şiddete uğradığını ileri süren başvurucuda hemotoraks ve çok sayıda kırık saptandı; adli rapor bunları yaşamı tehlikeye sokan yaralanma saydı. Savcılık, direnmeye vurgu yaparak kovuşturmaya yer olmadığına karar verdi. Anayasa Mahkemesi olayı yaşam hakkı kapsamında inceledi; soruşturmanın şikâyet beklenerek başlatıldığını, operasyona katılan polislerin ifadelerini ortak operasyonu yürüten şubelerden birinin aldığını, eşin ve komşuların dinlenmediğini, gücün yaralanmanın ağırlığı karşısında orantılılığının açıklanmadığını belirterek usul boyutunun ihlaline karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, ölümle sonuçlanmasa da kolluğun güç kullanımıyla hayati tehlike geçirecek biçimde yaralanmayı gücün derecesi, türü ve sonuçlarını gözeterek yaşam hakkı kapsamında inceledi. Böyle bir olayda soruşturmanın şikâyet beklenmeden başlatılması, operasyona katılan görevlilerin beyanlarının olaya karışan birimden bağımsız biçimde alınması ve kararın kişinin tutumu ile yaralanmanın ağırlığı karşısında gücün orantılı olup olmadığını açıklaması gerekir.

 

Sonuç

 

Yaşam hakkına ilişkin iddia kabul edilebilir bulunarak Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verildi; olay aydınlatılmadığından maddi boyut incelenmedi. Yeniden soruşturma yapılmak üzere kararın Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesine, başvurucuya net 225.000 TL manevi tazminat ve 30.487,60 TL yargılama gideri ödenmesine, tazminata ilişkin diğer taleplerin reddine hükmedildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 17
    Hayati tehlikeli yaralanmada yaşam hakkı ve etkili soruşturma yükümlülüğü

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


İKİNCİ BÖLÜM


KARAR


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2021/44750)


Karar Tarihi: 4/2/2025


İKİNCİ BÖLÜM


KARAR


Başkan


:


Basri BAĞCI


Üyeler


:


Engin YILDIRIM


Rıdvan GÜLEÇ


Yıldız SEFERİNOĞLU


Metin KIRATLI


Raportör


:


Batuhan Salim YEŞİLKÖY


Başvurucu


:


...


Vekili


:


Av. ...


I. BAŞVURUNUN ÖZETİ


1. Başvuru, polis memurlarının güç kullanımı sonucu


kişinin hayati tehlike geçirecek şekilde yaralanması ve bu olay hakkında etkili


soruşturma yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına


ilişkindir.


2. İddiasına göre başvurucu, direniş göstermemesine


rağmen ikametinde yapılan arama işlemi esnasında ve gözaltı sürecinde polis


memurlarının şiddetine maruz kalmış ve bu nedenle hayati tehlike geçirmiştir.


3. Başvurucu anılan iddiasını 6/8/2019 tarihinde yaptığı


suç duyurusuyla Cumhuriyet başsavcılığına taşımıştır. Soruşturmayı yürüten


Cumhuriyet başsavcılığı; şüpheli ve bilgi sahibi kişilerin tespit edilerek


ifadelerinin alınması, başvurucunun tabi tutulduğu gözaltı ve arama işlemine


dair tahkikat belgeleri ile başvurucuya ait adli raporları ve muayene


belgelerini göndermesi için ilgili kolluk birimine talimat vermiştir.


4. İlgili kolluk birimi soruşturma dosyasına bir takım


belgeler sunmuştur. Bu belgeler arasında bulunan 22/7/2019 tarihli İhbar


Tutanağı'na göre ihbarda bulunan kişi başvurucunun PKK terör örgütü için


savaşan bir terörist olduğunu duyduğunu ve başvurucunun evinde söz konusu terör


örgütü üyelerinin sürekli olarak toplandığını belirtmiştir. Yine bu belgeler


arasında bulunan 21/7/2019 tarihli arama kararına göre söz konusu ihbar üzerine


başvurucunun ikametinde arama işleminin gerçekleştirilmesi için Cumhuriyet


savcısı tarafından gecikmesinde sakınca bulunan hâl kapsamında arama kararı


verilmiştir. Yine soruşturma dosyasında sunulan belgeler arasında bulunan


21/7/2019 tarihli "Arama, Yakalama, El Koyma ve Teslim Tesellüm


Tutanağı" başlıklı belgeye göre ikamete girildiğinde mutfak kısmında


bulunan bir kişi polis memurlarına ateş açmış ve bir polis memurunu


yaralamıştır. Bunun üzerine polis memurları bu kişiye ateş açarak karşılık


vermiş ve bu kişiyi öldürerek etkisiz hâle getirmiştir. Çatışma esnasında ve


çatışmadan sonra başvurucu polis memurlarına direniş göstermiştir. Bu sebeple


polis memurları başvurucuya karşı güç kullanmış ve direnişini ortadan


kaldırılmıştır.


5. Dosyaya sunulan ifade tutanaklarının tamamında, polis


memurları bilgi sahibi sıfatıyla ifade vermiştir. Bu kişilerin büyük bir kısmı


özel harekat şube müdürlüğünde, daha az bir kısmı ise terörle mücadele şube


müdürlüğünde görevlidir. İfadeleri tutanağa bağlayan kişilerin tamamı ise


terörle mücadele şube müdürlüğünde görevlidir. Bilgi sahibi sıfatıyla ifadeleri


alınan kişilerin bir kısmı bizzat operasyona katıldığını bir kısmı ise çevre


güvenliğini sağlamakla ya da diğer yardımcı işlerle görevli olduğunu ifade


etmiştir. Bizzat operasyona katılan kişilerden bir kısmı başvurucunun ikamete


giriş esnasında polis memurlarını oyalamaya çalışır gibi davranarak ve yere


yatmayarak direniş sergilediği yönünde beyanda bulunmuştur. Beyanlardan


operasyonun Özel Harekat ve Terörle Mücadele Şubelerinin ortak operasyonu


olduğu anlaşılmaktadır.


6. Başvurucunun muayene ve tedavi evraklarının ilgili


Adli Tıp Kurumu şubesine gönderilmesi üzerine hazırlanan 6/12/2019 tarihli adli


raporda hemotoraks, sol ayak bileği bimalleol kırığı, kot kırığı, sol el 3.


parmak kırığı, sağ fibula kırığı yaralanmalarının kişinin yaşamını tehlikeye


sokan bir durum olduğu ve kişi üzerindeki etkisinin basit bir tıbbi müdahale


ile giderilebilecek ölçüde hafif nitelikte olmadığı ifade edilmiştir.


7. Emniyet müdürlüğünün dosyaya sunduğu 10/3/2021 tarihli


tutanağa göre soruşturmaya konu olay hakkında idari soruşturma


başlatılmamıştır.


8. Başsavcılık 27/5/2021 tarihinde başvurucunun iddiaları


hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Kararda başvurucunun


ikametinde bulunan üçüncü kişinin kolluk kuvveti görevlilerine ateş açarak bir


polis memurunun yaralanmasına sebep olduğuna ve 21/7/2019 tarihli tutanak


uyarınca başvurucunun kolluk kuvveti görevlilerine karşı direniş sergilediğine


vurgu yapılarak başvurucu üzerinde kullanılan gücün orantısız olduğu konusunda


yeterli şüphe oluşmadığına kanaat getirilmiştir. Sulh ceza hâkimliği,


başvurucunun bu karara itirazını 20/8/2021 tarihinde reddetmiştir.


9. Başvurucu nihai kararı 1/9/2021 tarihinde öğrendikten


sonra 30/9/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


10. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin


Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.


II. DEĞERLENDİRME


11. Başvurucu, kamu görevlisinin güç kullanımı nedeniyle


hayati tehlike geçirecek derecede yaralanmasından ve bu olay hakkında yürütülen


soruşturmanın etkili olmamasından yakınmıştır. Adalet Bakanlığı, somut olayın


koşullarına göre değerlendirme yapılması gerektiği yönündeki görüşünü


bildirmiştir.


12. Ölümün gerçekleşmediği bazı hâllerde de başvuru;


kişiye karşı kullanılan gücün derecesi ile türü, güç kullanımının ardında yatan


niyet ve amaç ile maruz kalınan eylemin mağdurun fiziki bütünlüğü üzerindeki


sonuçları gibi hususlar birlikte değerlendirilerek yaşam hakkı kapsamında


incelenebilir (..., B. No: 2013/2030, 26/6/2014, § 20; ... ve ..., B. No: 2014/7227, 12/1/2017, § 69; ...,


B. No: 2014/13163, 11/5/2017, § 110). Başvurucunun başvuruya konu edilen olayda


hayati tehlike geçirecek şekilde yaralandığı dikkate alındığında başvurunun


yaşam hakkı kapsamında incelenmesi gerekir.


13. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul


edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı


anlaşılan yaşam hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir


olduğuna karar verilmesi gerekir.


14. Yaşam hakkı kapsamındaki pozitif yükümlülükleri


kapsamında devlet, yaşam hakkını korumak için oluşturulan yasal ve idari


çerçevenin gereği gibi uygulanmasını ve bu hakka yönelik ihlallerin durdurulup


cezalandırılmasını sağlayacak etkili bir yargısal sistem kurmakla da


yükümlüdür. Bu usul yükümlülüğü şüpheli her ölüm olayının sorumlularının


belirlenmesini ve gerekiyorsa cezalandırılmasını sağlayabilecek etkili bir


soruşturma yürütülmesini gerektirir (... ve diğerleri, B.


No: 2012/752, 17/9/2013, § §§52, 54; ..., B. No: 2013/6319,


16/7/2014, §§43, 95; ... ve ... [GK], B. No: 2017/26636,


10/11/2021, § 97).


15. Kolluk görevlilerinin güç kullanması sonucu meydana


gelen ölüm olayları hakkında yürütülmesi gereken soruşturma, şüphesiz ceza


soruşturmasıdır (..., B. No: 2017/29596, 13/1/2021, § 58). Bu tür


soruşturmanın Anayasa’nın 17. maddesinin gerektirdiği şekilde etkili olduğunun


kabul edilebilmesi için soruşturma makamlarının resen harekete geçerek ölüm


olayını aydınlatabilecek ve sorumluların belirlenmesini sağlayabilecek bütün


delilleri tespit etmesi, soruşturma makamlarının olaya karışan kişilerden


bağımsız olması, soruşturmanın makul bir özen ve süratle yürütülmesi,


soruşturmanın veya sonuçlarının gerektiği ölçüde kamu denetimine açık olması ve


meşru menfaatlerini korumak için ölen kişinin yakınlarının soruşturma sürecine


gerekli olduğu ölçüde katılabilmesi gerekir. Ayrıca soruşturma sonucunda alınan


karar; soruşturmada elde edilen tüm bulguların kapsamlı, nesnel ve tarafsız bir


analizine dayanmalı ve kullanılan gücün gerekliliği ve orantılılığı hususunda


değerlendirme içermelidir (..., §§ 57, 58; ..., §§ 98-100; ... ve ..., § 99).


16. Başvuruya konu olayda Cumhuriyet başsavcılığı olayın


gerçekleşme koşullarının tespiti için birtakım soruşturma işlemleri yapsa da


soruşturmada bulunan bazı eksiklikler göze çarpmaktadır. Öncelikle başvurucu


hayati tehlike geçirecek şekilde yaralanmasına rağmen Cumhuriyet başsavcılığı


soruşturma başlatmak için başvurucunun suç duyurusunda bulunmasını beklemiştir.


Bir kişinin ölmesine ve başvurucunun ise yaralanmasına neden olan operasyon


Özel Harekat ve Terörle Mücadele Şubelerinin ortak operasyonu olmasına (bkz. §


5) rağmen operasyonda görev alan kolluk görevlilerinin beyanları Terörle Şube


Müdürlüğünde görevli polislerce alınmış, soruşturmanın bağımsızlığının


sağlanması konusunda gerekli tedbirler alınmamıştır. Oysa olayın gerçekleşme


koşullarının tespiti için sözü edilen kişilerin beyanları Cumhuriyet savcısınca


alınabilirdi. Olay nedeniyle düzenlenen kolluk tutanağında başvurucunun eşinin


de olay esnasında ikamette bulunduğu belirtilmesine ve tutanakta iki komşunun


imzası bulunmasına rağmen bu kişilerin ifadelerine başvurulmamıştır. Son olarak


Cumhuriyet başsavcılığı başvurucunun kolluk kuvveti görevlilerine karşı direniş


sergilediğine vurgu yaparak sonuca ulaşsa da başvurucunun nasıl direniş


sergilediğini açıklamamış ve kullanılan gücün orantılılığı konusunda yaptığı


değerlendirmede başvurucunun olay nedeniyle hayati tehlike geçirdiğini dikkate


almamıştır. Hâlbuki kullanılan gücün orantılı olup olmadığı konusundayapılacak


değerlendirmede başvurucunun kolluk görevlilerine karşı tutumunun ne olduğu ve


meydana gelen yaralanmanın ağırlığı dikkate alındığında başvurucunun tutumuna


karşı kullanılan gücün orantılı olup olmadığı açıklanmalıydı. Bu koşullar


altında başvurucunun yaralanması nedeniyle yürütülen soruşturmanın etkili


olduğu söylenemez.


17. Açıklanan gerekçelerle yaşam hakkının usul boyutunun


ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.


18. Yaşam hakkının maddi boyutunun ihlal edildiği


iddialarının incelenebilmesi için olayı çevreleyen maddi koşullar, inceleme


yapmaya olanak verecek şekilde aydınlatılmalıdır. Olayın aydınlatılması ise


ihlal iddiaları ile ilgili etkili bir soruşturma yapılmasına bağlıdır.


Başvuruya konu olayda olayı çevreleyen koşullar yeterince aydınlatılmadığından


bu aşamada yaşam hakkının maddi boyutu yönünden inceleme yapılması mümkün


görülmemiştir.


III. GİDERİM


19. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yargılama


yapılması ve 300.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.


20. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının


ortadan kaldırılması için yeniden soruşturma yapılmasında hukuki


yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği soruşturma mercilerince


yapılması gereken iş, yenidensoruşturma işlemlerini başlatmak ve Anayasa


Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında


belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (... , B.


No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; ... ve diğerleri (2), B.


No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; ... (3) , B.


No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).


21. Ayrıca başvurucuya manevi zararları karşılığında net


225.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.


IV. HÜKÜM


Açıklanan gerekçelerle;


A. Yaşam hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL


EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,


B. Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam


hakkının usul boyutunun İHLAL EDİLDİĞİNE,


C. Kararın bir örneğinin ihlalin sonuçlarının ortadan


kaldırılması için yeniden soruşturma yapılmak üzere Diyarbakır Cumhuriyet


Başsavcılığına (Sor. No: 2021/44839) GÖNDERİLMESİNE,


D. Başvurucuya net 225.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE,


tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,


E. 487,60 TL harç ve 30.000 TL vekâlet ücretinden oluşan


toplam 30.487,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,


F. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucunun


Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde


yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten


ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,


G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına


GÖNDERİLMESİNE 4/2/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

İlgili Hukuk Dalı

Ceza Muhakemesi Hukuku

 

Başvuru No

2021/44750

 

Karar Tarihi

4 Şubat 2025

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page