top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  CEZA HUKUKU  ·  HAK İHLALİ OLMADIĞI

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Nakil Talebiyle Açlık Grevi Yapan Hükümlüye Disiplin Cezası

 

B. No: 2021/50680 · 4 Kasım 2025

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Yüksek güvenlikli ceza infaz kurumundaki hükümlü, ailesine yakın bir kuruma nakli için Adalet Bakanlığına dilekçeyle bildirerek açlık grevine başladı ve iki gün sonra bıraktı. Kurum, ek güvenlik ve sağlık önlemleri gerektiği gerekçesiyle üç ay spor etkinliklerinden alıkoyma cezası verdi. İnfaz hâkimliği, pandemi gerekçesiyle bizzat dinlenme talebini reddetti ve görüntülü bağlantıyla savunma yapmak istemeyen hükümlüyü savunmadan vazgeçmiş saydı. Anayasa Mahkemesi, idari yollara başvurulmadan yapılan eylemin kurum düzenini etkilediğini, yaptırımın orantılı olduğunu ve uzaktan katılımın bu basit uyuşmazlıkta savunmayı zedelemediğini belirterek oyçokluğuyla ihlal olmadığına karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, açlık grevini bir ifade yöntemi olarak kabul etmekle birlikte, yüksek güvenlikli kurumda nakil talebi için idari ve hukuki yollara başvurulmadan yapılan ve rutin dışı sağlık ile güvenlik önlemleri gerektiren eyleme verilen sınırlı süreli etkinlik yasağını ölçülü buldu. Disiplin cezasına itirazda bizzat hazır bulunma talebi ise maddi olgularda önemli bir uyuşmazlık bulunmadığı, yaptırımın ağır olmadığı ve başvurucunun yokluğunda esaslı işlem yapılmadığı bu dosyada, pandemi koşullarında görüntülü katılımla sınırlandırılabildi.

 

Sonuç

 

Adli yardım talebi kabul edildi. İfade özgürlüğü ile duruşmada hazır bulunma hakkına ilişkin iddialar oybirliğiyle kabul edilebilir bulundu. Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün ve 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edilmediğine, Yıldız SEFERİNOĞLU ve Kenan YAŞAR'ın karşıoylarıyla oyçokluğuyla karar verildi. Başvurucu yargılama giderlerinden tamamen muaf tutuldu.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 26, 36
    İfade özgürlüğü ve duruşmada hazır bulunma hakkı

  • 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun — m. 37, 40
    Disiplin cezalarının uygulanma koşulları ve açlık grevi nedeniyle etkinliklere katılmaktan alıkoyma

  • 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu — m. 6
    İnfaz hâkimliğinde inceleme usulü ve Ceza Muhakemesi Kanunu'na yollama

  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — m. 196
    Ses ve görüntü aktarımıyla duruşmaya katılım

  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m. 339
    Adli yardımdan yararlanan başvurucunun yargılama giderlerinden muafiyeti

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


İKİNCİ BÖLÜM


KARAR


... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2021/50680)


Karar Tarihi: 4/11/2025


İKİNCİ BÖLÜM


KARAR


Başkan


:


Basri BAĞCI


Üyeler


:


Yıldız SEFERİNOĞLU


Kenan YAŞAR


Ömer ÇINAR


Metin KIRATLI


Raportör


:


Şeyda Nur ÜN


Başvurucu


:


...


I. BAŞVURUNUN ÖZETİ


1. Başvuru; ceza infaz kurumunda açlık grevi yapan başvurucuya disiplin cezası verilmesi nedeniyle ifade özgürlüğünün, infaz hâkimliğince yapılan inceleme sırasında duruşmada hazır bulunmayı talep etmesine rağmen yalnızca ses ve görüntü aktarımı yoluyla duruşmaya katılma imkânı verilmesi nedeniyle de duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.


2. 1992 doğumlu olan başvurucu, başvuru tarihinde silahlı terör örgütüne üye olma ve diğer bazı suçlardan hükümlü olarak Van F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu) bulunmaktadır. Başvurucu 29/9/2020 tarihinde Adalet Bakanlığına (Bakanlık) bir dilekçe yazarak açlık grevine başlayacağını bildirmiştir. Başvurucu dilekçesinde "4 yıldır ailesinden uzakta bir ceza infaz kurumunda bulunduğunu, uzaklık nedeniyle ailesi ile sadece 3 kez görüşebildiğini, arkadaşları ile görüşemediğini, pandemi sürecinde sohbet hakkının olmadığını, cezasının 30 yıl olduğunu ve 30 yıl boyunca ailesinden uzak kalamayacağını, aynı dosyada yargılandığı arkadaşlarından uzak tutularak tecrit edildiğini ve Silivri veya Kocaeli Ceza İnfaz Kurumlarından birine nakli yapılıncaya dek süresiz açlık grevine başladığını" ifade etmiştir.


3. Başvurucunun 30/9/2020 tarihinde açlık grevine başlaması üzerine Ceza İnfaz Kurumu Disiplin Kurulu Başkanlığı (Disiplin Kurulu) başvurucu hakkında disiplin soruşturması başlatmıştır. Yapılan soruşturma sonucunda Disiplin Kurulu 8/10/2020 tarihinde "..açlık grevi eylemi nedeniyle kurum içerisinde ilave güvenlik tedbirleri alınması, hükümlünün sürekli denetim ve gözetim altına alınması, rutinin dışında kurum içi güvenlik, asayiş ve önleyici tedbirler alınması ile sürekli sağlık kontrollerinin yapılması gerektiği için kurumun güvenlik ve asayişini bozan eylemler niteliğinde olması" gerekçesiyle başvurucu hakkında 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 40. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (g) bendi uyarınca üç ay süreyle bazı etkinliklere (spor) katılmaktan alıkoyma disiplin cezası uygulanmasına karar vermiştir.


4. Başvurucu, Ceza İnfaz Kurumunun kararına itiraz etmiş; itiraz dilekçesinde de savunmasını mahkeme huzurunda yapmak istediğini beyan etmiştir. İtirazı inceleyen Van İnfaz Hâkimliği (İnfaz Hâkimliği) 30/11/2020 tarihli duruşmada başvurucuyu Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) kullanarak hazır etmiştir. Başvurucu savunmasında SEGBİS vasıtasıyla kendisini ifade edemediğini ve mahkeme huzurunda savunma yapmak istediğini beyan etmiştir. İnfaz Hâkimliği de başvurucunun mahkeme huzurunda savunma yapmak istediğine yönelik talebinin COVID-19 pandemi koşullarının seyri takip edilerek bir sonraki celsede değerlendirilmesine karar vermiştir.


5. İnfaz Hâkimliği 15/3/2021 tarihli duruşmada başvurucuyu yine SEGBİS vasıtasıyla hazır etmiş, başvurucu savunmasında SEGBİS vasıtasıyla kendisini ifade edemediğini ve mahkeme huzurunda savunma yapmak istediğini beyan etmiştir. İnfaz Hâkimliği başvurucunun talebinin COVID-19 pandemi koşullarının seyri takip edilerek bir sonraki celsede değerlendirilmesine karar vermiştir.


6. 31/5/2021 tarihli duruşmada SEGBİS ile bağlantı kurulamaması üzerine İnfaz Hâkimliği bir sonraki duruşma gün ve saatinde başvurucunun SEGBİS vasıtasıyla hazır edilmesine karar vermiştir. 5/7/2021 tarihli duruşmada da aynı durum yaşanmış ve İnfaz Hâkimliği bir sonraki duruşma gün ve saatinde başvurucunun SEGBİS vasıtasıyla hazır edilmesine karar vermiştir.


7. İnfaz Hâkimliği 26/7/2021 tarihli duruşmada başvurucuyu yine SEGBİS vasıtasıyla hazır etmiş, başvurucu da savunmasında SEGBİS vasıtasıyla kendisini ifade edemediğini ve mahkeme huzurunda savunma yapmak istediğini tekrarlamıştır. İnfaz Hâkimliği bu celsede başvurucunun savunma yapma hakkından vazgeçmiş sayıldığına karar vermiştir. İnfaz Hâkimliğinin gerekçesi ise şöyledir:


"İtiraz edenin; segbis sisteminin sağlıklı bir şekilde kurulmuş olması, hakimin sorularına tekrar etmeye gerek duymadan cevap vermesi, her iki tarafın birbirini görmesi ve net olarak duymasına rağmen segbis ile savunma vermek istemediğini belirttiği, 4675 sayılı İnfaz Hakimliği Kanununun 6. maddesinin 4. fıkrasında bu kanunda hüküm bulunmayan hallerde 5271 sayılı CMK hükümlerine göre inceleme ve işlemlerin yürütülerek karar verileceğinin, CMK'nın 196/4 maddesi ile de hakimin zorunlu gördüğü durumlarda aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması suretiyle yurt içinde bulunan sanığın sorgusunun yapılabileceği veya duruşmalara katılımının sağlanabileceğinin düzenleme altına alındığı, ülkemizde görülen COVID-19 salgın hastalığı sebebiyle ve genel sağlığın korunması amacıyla ifadelerin segbis sistemi ile alınmasında yarar olduğu, cezaevinde alınan tedbirlerin üst düzeyde halen devam ettiği, zira yaşanan dönem içinde cezaevlerinde avukat görüşlerinin kapalı görüş şeklinde cam arkasından yapıldığı, görevli infaz koruma memurlarının izolasyon altında tutularak çalıştıklarının bilindiği, Hakimliğimizce İnfaz Hakimliği Kanununun 6/2-son cümlesi uyarınca cezaevine gidilerek itiraz eden tutuklu-hükümlülerin savunmalarının aynı ortam içerisinde alınmasının tehlike arz ettiği, segbis sisteminin kullanılarak ifade alınmasının hakimliğimiz açısından bir zorunluluk teşkil ettiği anlaşılmakla itiraz edenin hakimliğimiz duruşma salonuna getirilme talebinin reddi ile savunma yapma hakkından vazgeçmiş sayılmasına karar verildiği..."


8. İnfaz Hâkimliği 21/9/2021 tarihinde "..tutanaklardan anlaşıldığı üzere hükümlünün 30/09/2020 tarihinde açlık grevine girdiği hususunun sabit olduğu, açlık grevi yapmak suçunun şekli bir suç olması nedeniyle hükümlünün amacı ne olursa olsun protesto amaçlı açlık grevi yapması halinde de suçun oluştuğu, hükümlünün eylemini gerçekleştirme şekli, eyleminin sübutuna ilişkin kabul, cezanın uygulanış şekli ve kullanılmasında bir isabetsizlik bulunmadığı" gerekçesiyle başvurucunun itirazının reddine karar vermiştir.


9. Başvurucu, İnfaz Hâkimliğinin kararına da itiraz etmiştir. İtirazı inceleyen Van 1. Ağır Ceza Mahkemesi 7/10/2021 tarihinde "kararın usul ve yasaya uygun olduğu" gerekçesiyle başvurucunun itirazını kesin olarak reddetmiştir.


10. Başvurucu, nihai kararı 21/10/2021 tarihinde öğrendikten sonra 26/10/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


11. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.


12. Başvurucunun yaptığı açlık grevine ilişkin olarak Ceza İnfaz Kurumu tarafından bazı bilgi ve belgeler Anayasa Mahkemesine gönderilmiştir. Söz konusu bilgi ve belgelere göre başvurucu 30/9/2020 tarihinde açlık grevine başlamış, 2/10/2020 tarihinde ise açlık grevini sonlandırmıştır. Bu süreç içinde Ceza İnfaz Kurumu tarafından başvurucunun iaşelerinde gerekli düzenlemelerin yapılması ve açlık grevi nedeniyle ek güvenlik önlemlerinin alınması amacıyla ilgili yerlere müzekkere yazılmıştır.


II. DEĞERLENDİRME


13. Başvurucu adli yardım talebinde bulunmuştur. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.


A. İfade Özgürlüğünün İhlal Edildiğine İlişkin İddia


14. Başvurucu, protesto amacıyla açlık grevi yapması nedeniyle hakkında disiplin cezası uygulanmasının ifade özgürlüğünü ihlal ettiğini iddia etmiştir.


15. Bakanlık görüşünde; mevcut başvuruda başvurucunun ifade özgürlüğünün ihlal edilip edilmediği konusunda inceleme yapılırken görüş yazısında yer verilen Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri, Anayasa Mahkemesi içtihadı ve somut olayın kendine özgü koşullarının dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.


16. Anayasa Mahkemesi ceza infaz kurumlarında yapılan açlık grevlerinin bir ifade yöntemi olabileceğini kabul etmiştir (... [1. B.], B. No: 2013/2920, 7/7/2015, § 24; ... (3) [2. B.], B. No: 2013/3551, 14/4/2016, § 31; ... (4) [1. B.], B. No: 2016/15659, 23/6/2020, § 26). Bu bağlamda başvurucunun açlık grevine başlaması nedeniyle hakkında verilen disiplin cezasının bir bütün olarak ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.


17. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


18. Yapmış olduğu açlık grevi eylemi nedeniyle hakkında disiplin cezası uygulanan başvurucunun ifade özgürlüğüne bir müdahalede bulunulmuştur. Müdahaleye dayanak olan 5275 sayılı Kanun'un 40. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (g) bendinin kanunla sınırlama ölçütünü karşıladığı ve müdahalenin Anayasa'nın 26. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan kamu düzeninin korunması meşru amacı kapsamında kaldığı anlaşılmıştır. O hâlde yapılması gereken, söz konusu müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluğunu denetlemektir.


19. İfade özgürlüğü kişinin haber ve bilgilere, başkalarının fikirlerine serbestçe ulaşabilmesi, düşünce ve kanaatlerinden dolayı kınanmaması, bunları tek başına veya başkalarıyla birlikte çeşitli yollarla serbestçe ifade edebilmesi, anlatabilmesi, savunabilmesi, başkalarına aktarabilmesi ve yayabilmesi anlamına gelir. Anayasa Mahkemesi çok sayıda kararında ifade özgürlüğünün demokrasinin işleyişi için yaşamsal önemde olduğunu belirtmiştir (... [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015, §§ 33-35; ... [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015, §§ 42, 43; ... [1. B.], B. No: 2014/6128, 7/7/2015, §§ 35-38).


20. Herkes gibi hükümlü ve tutuklular da Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) ortak koruma alanı kapsamında kalan temel hak ve hürriyetlerin tamamına (... ve diğerleri [2. B.], B. No: 2013/583, 10/12/2014, § 65) ve bu bağlamda ifade özgürlüğüne de sahiptir (... (5) [2. B.], B. No: 2013/6223, 7/1/2016, § 27).


21. Öte yandan ifade özgürlüğünün mutlak bir hak olmadığı ve Anayasa'nın 26. maddesinin ikinci fıkrasında öngörülen sebeplerle sınırlandırılabileceği unutulmamalıdır. Bu bağlamda ceza infaz kurumunda bulunmanın kaçınılmaz sonucu olarak suçun önlenmesi ve disiplinin sağlanması gibi kurumda güvenliğin ve düzenin korunmasına yönelik kabul edilebilir gerekliliklerin olması durumunda mahpusların sahip olduğu haklara sınırlama getirilebilecektir (... (5), § 29). Nitekim bu ilkeye uygun olarak 5275 sayılı Kanun'un 37. maddesine göre ceza infaz kurumunda düzenli bir yaşamın sürdürülmesi, güvenliğin ve disiplinin sağlanması bakımından kanun, tüzük, yönetmelikler ile idarenin uyulmasını emrettiği veya gerekli kıldığı davranış ve tutumları, kusurlu olarak ihlal ettiğinde eyleminin niteliği ile ağırlık derecesine göre hükümlü hakkında kanunda belirtilen disiplin cezaları uygulanacaktır (AYM, E.2013/6, K.2013/111, 10/10/2013; ... (5), §§ 43, 44; ... [2. B.], B. No: 2015/214, 9/5/2018, § 22).


22. Olay tarihinde terör suçundan Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunan başvurucu hakkında açlık grevi yapması nedeniyle disiplin cezası uygulanmıştır. Anayasa Mahkemesi daha önce açlık grevinin oldukça hassas ve istisnai bir düşünce açıklama yöntemi olduğunu belirtmiş; ceza infaz kurumlarında açlık grevine başvurulduğu hâllerde devletin ceza infaz kurumunun güvenliğini ve düzenini sağlama yükümlülüğüne, mutlak kontrolünde bulunan ve bu kurumlarda zorunlu olarak tutulan bireylerin sağlıklarının korunması yükümlülüğünün ilave olacağını ifade etmiştir (... [2. B.], B. No: 2015/18720, 9/5/2018, § 21; ... (5), § 46; ..., § 22).


23. Başvurucu, yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumunda bulunmaktadır. Yüksek güvenlikli ceza infaz kurumları, mevzuatı gereğince terörle bağlantılı suçlardan hükümlü ya da tutuklu olanlar gibi sadece tehlikeli hükümlü ve tutuklu statüsündeki kişilerin barındığı, fiziki yapısı, elektrik ve elektronik güvenlik sistemleri ile yönetim planı bakımından güvenliği tehdit eden unsurların en aza indirildiği, içten ve dıştan koruma görevlileri ile her tür düzensizliğe ve karışıklığa karşı oluşturulmuş ceza infaz kurumlarıdır. Söz konusu kurumlarda güvenliğin sağlanması ve karışıklığın önlenmesi, yalnızca mahpusların ıslahının sağlanması için değil aynı zamanda görevliler dahil infaz kurumu çatısı altında bulunan herkesin başta can güvenliği olmak üzere her türlü menfaatlerinin korunması için yaşamsal önemdedir. Dolayısıyla yüksek güvenlikli ceza infaz kurumunda bulunan mahpusların içeriği veya açıklama biçimi nedeniyle ceza infaz kurumunun güvenliğini ve düzenini tehdit eden veya bozan düşüncelerinin açıklanmasına müdahale edilmesinde kamu gücünü kullanan otoritelerin çok daha geniş takdir yetkisi bulunmaktadır (... (4), § 37).


24. Somut olayda başvurucu, Bakanlığa yazdığı bir dilekçe ile ailesinden uzakta bir ceza infaz kurumunda bulunduğunu ve yakınlarından ayrı tecrit edildiğini belirterek ailesine yakın bir ceza infaz kurumuna nakli yapılıncaya dek süresiz açlık grevine başlayacağını belirtmiş ve ertesi gün de açlık grevine başlamıştır. Ceza İnfaz Kurumu da başvurucunun açlık grevine başlaması üzerine ek güvenlik önlemlerinin alınması ve başvurucunun iaşelerinde gerekli düzenlemelerin yapılması için harekete geçmiş ve ilgili yerlere müzekkereler yazmıştır. Bu noktada -başvurucunun eylemini yüksek güvenlikli ceza infaz kurumu koşullarında gerçekleştirdiği hususu da gözönüne alındığında- başvurucunun bir düşünce açıklama yöntemi olarak seçtiği açlık grevi, hassas doğası nedeniyle Ceza İnfaz Kurumunda sağlık ve güvenlik alanında rutinin dışında bir dizi tedbirin alınmasını gerektirmiştir. Söz konusu eylem ve sonucunda alınan bu tedbirlerin de Kurumdaki güvenliği veya disiplini bozacak ya da düzenli yaşamın sürdürülmesini önleyecek nitelikte kabul edilmesi gerektiği gözden kaçırılmamalıdır.


25. Bu kapsamda başvurucunun bulunduğu Ceza İnfaz Kurumundan nakil istemine yönelik olarak idari ve hukuki yollara başvurmaksızın açlık grevi eylemine başvurduğu ve Ceza İnfaz Kurumunda bir dizi güvenlik ve sağlık önlemlerinin alınmasına sebep olduğu anlaşılmaktadır. Sonuç olarak yetkililerin dikkatini çekmek amacıyla açlık grevi yapmak gibi istisnai bir yola başvurmayı haklılaştırmak için dayandığı gerekçelerle birlikte değerlendirildiğinde başvurucunun yüksek güvenlikli ceza infaz kurumunda bulunmasının gerektirdiği sorumluluğa uygun davranmadığı kanaatine ulaşılmıştır. Dolayısıyla başvurucuya verilen cezanın zorunlu bir ihtiyacı karşıladığı, açlık grevinden beklenen fayda ile Ceza İnfaz Kurumundaki disiplinin temin edilmesi arasındaki dengenin sağlandığı sonucuna ulaşılmıştır. Öte yandan Ceza İnfaz Kurumu idaresinin takdir payı ile birlikte değerlendirildiğinde başvurucuya eylemi nedeniyle verilen üç ay süreyle bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma disiplin cezasının orantılı olmadığı da söylenemez.


26. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.


Yıldız SEFERİNOĞLU ve Kenan YAŞAR bu sonuca katılmamıştır.


B. Duruşmada Hazır Bulunma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia


27. Başvurucu; açlık grevi yapması nedeniyle aldığı disiplin cezası yönünden yaptığı itirazda İnfaz Hâkimliğine birçok defa mahkeme huzurunda hazır edilerek savunma yapmak istediğini beyan etmesine karşın duruşmalarda hazır edilmemesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.


28. Başvurucunun iddiaları adil yargılanma hakkı kapsamındaki duruşmada hazır bulunma hakkı yönünden incelenmiştir (... [GK], B. No: 2017/38732, 6/2/2020, § 50; ... [1. B.], B. No: 2016/12909, 22/7/2020, § 52; ... ve diğerleri (2) [GK], B. No: 2022/60188, 8/7/2025, § 34).


29. Anayasa Mahkemesi daha önce vermiş olduğu birçok kararda, adil yargılanmaya ilişkin hak ve ilkelerin medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıkların ve bir suç isnadının esasının karara bağlanması esnasında geçerli olduğunu belirterek hakkın kapsamının bu konularla sınırlandırıldığını kabul etmiştir (... [1. B.], B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 23; ... [GK], B. No: 2015/10131, 7/6/2018, § 35; ... ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, § 44). Öte yandan Anayasa Mahkemesi; ceza infaz kurumunda bulunan tutuklu ya da hükümlüler hakkında uygulanan disiplin cezalarının infazının kişiler üzerinde yaratacağı etkiyi değerlendirmek suretiyle bazı disiplin cezalarının kişisel hak ve bu bağlamda medeni hak niteliğinde olduğunu, söz konusu disiplin cezalarına karşı yapılan şikâyetlerin infaz hâkimliği tarafından incelenmesinin de medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlık kapsamında kaldığını ifade etmiştir (birçok karar arasından bkz. ... [2. B.], B. No: 2013/1852, 25/3/2015, § 37; ... [1. B.], B. No: 2013/8635, 6/5/2015, § 35; ... (2) [1. B.], B. No: 2013/9450, 13/4/2016, § 59).


30. Somut olayda başvurucu aldığı disiplin cezasının infazından dolayı bazı etkinliklere katılmaktan yoksun bırakılacağından anılan içtihatlardan hareketle söz konusu cezanın da medeni hak niteliğinde olduğu kabul edilmelidir. Dolayısıyla hakkında uygulanan disiplin cezası nedeniyle başvurucunun yaptığı şikâyetin İnfaz Hâkimliği tarafından incelenmesinin medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlık kapsamında kaldığının ve somut olayda Anayasa'nın 36. maddesinin uygulanmasının mümkün olduğunun kabul edilmesi gerekir (... ve diğerleri (2), § 36).


31. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


32. Anayasa'nın 36. maddesi uyarınca herkes iddia, savunma ve adil yargılanma hakkına sahiptir. Anayasa'nın anılan maddesinde adil yargılanma hakkından ayrı olarak iddia ve savunma hakkına birlikte yer verilmesi, taraflara iddia ve savunmalarını mahkeme önünde dile getirme fırsatı tanınması gerektiği anlamını da içermektedir (... [1. B.], B. No: 2014/14673, 20/9/2017, § 37).


33. Anayasa'nın 36. maddesine "...ile adil yargılanma" ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılama hakkının madde metnine dahil edildiği vurgulanmıştır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasındaki hakkaniyete uygun yargılama kavramından hareket ederek adil yargılanma hakkının gereklerini saptamıştır. Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrası kapsamında adil yargılanma hakkının gereklerinden birinin de duruşmada hazır bulunma hakkı olduğunu birçok kararında vurgulamıştır. Dolayısıyla Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının duruşmada hazır bulunma hakkını da kapsadığının kabul edilmesi gerekir (..., § 59; ... [GK], B. No: 2017/22672, 6/2/2020, § 73).


34. Tarafların duruşmada hazır bulunma hakkı hem savunma hakkının etkin bir şekilde kullanılmasını sağlamakta hem de silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerine işlerlik kazandırmaktadır. Anılan hak, sadece duruşmada hazır bulunmayı değil duruşma sürecini dinlemeyi, takip etmeyi, iddia/savunmaları destekleyecek şeyleri ileri sürmeyi de içerir. Dolayısıyla duruşmada hazır bulunma hakkının tarafların yargılamaya etkili katılmaları ile doğrudan ilişkisi vardır. Medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıklar da dahil olmak üzere tarafların duruşmada hazır bulunmasının sağlanması çelişmeyi gerçekleştirmektedir. Böylelikle taraflar gösterdikleri kanıtlardan ve sundukları görüşlerden bilgi sahibi olmakta ve bunlarla ilgili görüşlerini bildirebilme imkânını elde etmektedir (..., § 60; suç isnadı altındaki kişiler yönünden benzer bir değerlendirme için bkz. ..., § 74; ... ve diğerleri (2), § 40).


35. Diğer taraftan medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıklar açısından tarafların duruşmada hazır bulunması, onların iddia ve savunma imkânlarını doğrudan kullanmalarına ve uyuşmazlıkla ilgili olan taleplerini huzurda açıklamalarına olanak tanımaktadır. Taraflar duruşmada bizzat hazır bulunmak suretiyle teknik ve fiziksel engeller bulunmaksızın delillerini ileri sürebilmekte ve diğer tarafça gösterilen delillere itiraz etmek ve davasını bizzat savunmak suretiyle kararı etkileme imkânını elde etmektedir (..., § 61; ... ve diğerleri (2), § 41).


36. İncelenen olayda başvurucunun SEGBİS vasıtasıyla duruşmaya katılımının sağlanmaya çalışılması nedeniyle duruşmada hazır bulunma hakkına yönelik bir müdahalenin olduğu görülmektedir. Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunmakta olan başvurucunun İnfaz Hâkimliğince açılan duruşmada bizzat hazır bulunma talebinin reddedilmesi 16/5/2001 tarihli ve 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu'nun 6. maddesinin yollamasıyla 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 196. maddesinin (4) numaralı fıkrasına dayanmaktadır. Dolayısıyla anılan müdahalenin kanunilik ölçütünü karşıladığı sonucuna varılmıştır. Yine tutuklu veya hükümlülerin ceza infaz kurumundan duruşma salonuna transferleri nedeniyle oluşan gecikmelerin azaltılması ve yargılamaların hızlandırılması amacıyla duruşmada hazır bulunma hakkına yapılan müdahalenin usul ekonomisinin gerçekleştirilmesine yönelik meşru bir amaca dayandığı sonucuna ulaşılmıştır (... ve diğerleri (2), § 47). Bu kapsamda son olarak duruşmada hazır bulunma hakkına yapılan müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için amacı gerçekleştirmeye elverişli ve gerekli olması gerekir. Gereklilik yukarıda da ifade edildiği üzere hakka müdahale teşkil eden birden fazla araç arasından hakkı en az zedeleyen aracın seçilmesini ifade etmektedir. Bununla birlikte hakka müdahale oluşturacak aracın seçiminde kamu otoritelerinin belli ölçüde takdir payının bulunduğu da kabul edilmelidir (gereklilik kavramına ilişkin bazı açıklamalar için bkz. ..., § 69; ..., § 90).


37. Duruşmada hazır bulunma asıldır ve bu hak istisnai olarak sınırlandırılabilir. Duruşmada hazır bulunma hakkı, ceza hukukunun çekirdeğini oluşturan konularda daha katı bir biçimde uygulanırken anılan kategorilere girmeyen medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıklarda daha esnek şekilde uygulanabilir. Bu durumda bile gerçekleştirilen işlemin niteliği ile davanın özelliklerinden ötürü ilgili tarafın duruşma salonunda fiziksel olarak yer alması gerekebilir (..., § 70; ... ve diğerleri (2), § 50; suç isnadı altındaki kişiler yönünden benzer bir değerlendirme için bkz. ..., § 91).


38. Dolayısıyla ölçülülük ilkesi açısından -duruşmada hazır bulunma ilgili usul hukuku kurallarına göre zorunlu olsun ya da olmasın- başvurucuların kişisel özellikleri ve davranışları gibi duruşmada hazır bulunmayı zorunlu kılan olguların bulunup bulunmadığı, yargılamanın niteliği, şekli ve teknik nitelikte bir incelemeden ibaret olup olmadığı hususları değerlendirilmelidir. Özellikle geleneksel ceza hukuku kategorilerine dahil olmayan veya medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıklarda delil ve ifadelerin sözlü olarak sunulmasını veya tanıkların sorgulanmasını gerektirecek -inandırıcılıkla ilgili- sorunların ya da kişilerin duruşmada bizzat bulunmasını zorunlu kılacak olayların var olmadığı, taraflara iddialarını yazılı olarak sunma ve aleyhindeki delillere itiraz etme imkânının tanındığı hâllerde kişilerin duruşmada bizzat bulunması gerekli görülmeyebilir (..., § 71; ..., § 69; ... ve diğerleri (2), § 51).


39. Bilindiği üzere SEGBİS; Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sisteminde (UYAP) ses ve görüntünün aynı anda elektronik ortamda iletildiği, kaydedildiği ve saklandığı ses ve görüntü bilişim sistemi olarak tanımlanmaktadır (... ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/2653, 18/11/2015, § 99). Esasen SEGBİS'in suç isnadına ilişkin uyuşmazlıklar ile medeni hak ve yükümlülüklere -ve bu bağlamda cezaların infazına- ilişkin uyuşmazlıklarda uygulanması kategorik olarak Anayasa'ya aykırı bir durum değildir. Bununla birlikte SEGBİS'in kullanılması yoluyla duruşmaya katılmanın duruşmada bizzat hazır bulunmaya göre kişilere kendilerini yargı makamları önünde sözlü olarak ifade etme ve yargılama sürecine aktif olarak katılım sağlama yönünden daha sınırlı bir menfaat sağladığı da gözardı edilmemelidir. Bu durumda kişinin duruşmada bizzat hazır bulunma hakkına belirli ölçüde sınırlama getiren bir uygulama olan SEGBİS vasıtasıyla duruşmaya katılımının neden gerekli olduğu yargı merciilerince gösterilmelidir (..., §§ 72, 73; suç isnadı altındaki kişiler yönünden benzer bir değerlendirme için bkz. ..., §§ 92, 93).


40. Müdahalenin gerekli olduğunun ortaya konulduğu hâllerde ise başvurucunun duruşmada hazır bulunmamasının yargılamanın adilliğine bir bütün hâlinde zarar verip vermediği ölçülülük ilkesinin diğer bir unsuru olan orantılılık açısından gözönüne alınmalıdır. Bu kapsamda duruşmada bizzat hazır bulundurulmayan tarafın diğer tarafça ileri sürülen görüş ve kanıtlar hakkında bilgi sahibi olup olamadığı veya bunlarla ilgili yorum yapıp yapamadığı, dezavantajlı duruma düşürülmeksizin davaya etkili katılımının sağlanmasında makul bir fırsata sahip olup olmadığı hususları detaylı bir incelemeye tabi tutulmalıdır. Orantılılık açısından yapılacak değerlendirmede, yokluğunda gerçekleştirilen işlemin ilgili tarafın duruşmada fiziken hazır bulunmasını gerektiren (esaslı) nitelikte bir işlem olup olmadığına da bakılmalıdır (..., § 74; suç isnadı altındaki kişiler yönünden benzer bir değerlendirme için bkz. ..., § 94).


41. Başvuru konusu olayda İnfaz Hâkimliği ilgili mevzuat hükümleri gereğince başvurucunun savunmasının alınması ve delillerinin sorulması amacıyla duruşmalı inceleme yapmaya karar vermiştir. İlk duruşma tarihinde başvurucunun Ceza İnfaz Kurumundaki SEGBİS odasında hazır edilerek duruşmaya video konferans bağlantısı üzerinden katılması istenmiştir. Başvurucunun anılan yöntemle savunma yapmak istemediğini ve duruşmada hazır bulunmak istediğini beyan etmesi üzerine İnfaz Hâkimliği başvurucunun talebinin COVID-19 seyri takip edilerek bir sonraki celsede değerlendirilmesine karar vermiştir. Sonraki celseler de aynı talebin tekrarlanması sonucu İnfaz Hâkimliği 5. celsede ceza infaz kurumlarının yapısı da gözönüne alınarak başvurucunun duruşmada bizzat hazır edilmesinin yahut savunmasının ceza infaz kurumunda alınmasının pandemi koşullarında hem başvurucu hem ceza infaz kurumu personeli hem de diğer kişiler yönünden ciddi sağlık riski barındırdığına ve talebin kabul edilmeyerek başvurucunun savunma yapmaktan vazgeçmiş sayılacağına karar vermiştir. Akabinde de İnfaz Hâkimliği dosyadaki mevcut bilgi ve belgeleri değerlendirerek başvurucunun disiplin cezasına karşı itirazını reddetmiştir.


42. Bu kapsamda ölçülülük ilkesi açısından ilk olarak müdahalenin elverişli olup olmadığı incelenmelidir. Somut olayda Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunan başvurucunun duruşmaya katılımının SEGBİS yoluyla sağlanmak istenmesinin amacı başvurucunun pandemi koşullarında ceza infaz kurumundan duruşma salonuna transfer edilmesi yahut savunmasının ceza infaz kurumunda alınması sırasında oluşabilecek sağlık risklerinin en aza indirilmesi, yargılamadaki gecikmelerin azaltılması ve yargılamanın hızlandırılmasıdır. İnfaz Hâkimliği, SEGBİS yöntemiyle sorgunun yapılmasının yasal bir imkân olduğu ve somut olayda duruşma salonuna transfere ihtiyaç bulunmadığı görüşündedir. Buna göre gerek başvurucunun gerekse de ceza infaz kurumundaki diğer tutuklu ve hükümlüler ile personelin sağlığının korunması gibi meşru bir amaca ağırlık verilerek duruşmada hazır bulunma hakkına sınırlama getirilmesi anlaşılabilir bir durumdur. Başvurucunun duruşmada hazır bulunma hakkına yapılan müdahalenin sağlığın korunması ve makul sürede yargılama yapılması amacına ulaşılması bakımından elverişli bir araç olduğu söylenebilir.


43. İkinci olarak müdahalenin gerekli olup olmadığı incelenmelidir. Eldeki olayda başvurucuya sportif etkinliklere katılmaktan alıkoyma cezası verilmiş olup başvurucu, İnfaz Hâkimliği önünde bu cezaya itiraz etmiştir. Başvuruya konu uyuşmazlığın -klasik idari veya hukuk yargılamalarından farklı olsa bile- medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin olduğu ve bu tür uyuşmazlıklarda duruşmada hazır bulunma hakkının daha esnek uygulanabileceği tartışmasızdır. Dolayısıyla İnfaz Hâkimliği tarafından şikâyet incelemelerinde başvuru yapanların her durumda duruşmada bizzat hazır bulundurulması gerekmeyebilir.


44. Başvurucunun disiplin cezasına konu eylemi kişisel nedenlerden ötürü açlık grevi yapmasından kaynaklanmaktadır. Bu durum dikkate alındığında somut olayda maddi olgulara ilişkin çok fazla ihtilafın bulunmadığı vurgulanmalıdır. Bu bağlamda yargılamanın karmaşık bir niteliğinin olmadığı ve şeklî bir incelemeden ibaret olduğu görülmektedir. Bunun yanında yargılama konusu uyuşmazlığın medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlık kapsamında olduğu ve yargılamada delil ve ifadelerin sözlü olarak sunulmasını veya tanıkların sorgulanmasını gerektirecek sorunların bulunmadığı anlaşılmaktadır. Aynı zamanda başvurucu hakkında uygulanan disiplin yaptırımının hücre hapsi gibi ağır sonuçlar doğuran bir nitelik taşımadığı da açıktır.


45. Son olarak başvurucunun duruşmada hazır bulunmamasının yargılamanın adilliğine bir bütün hâlinde zarar verip vermediğinin ölçülülük ilkesinin diğer bir unsuru olan orantılılık açısından değerlendirilmesi gerekir. Bu noktada başvuru konusu olay değerlendirildiğinde duruşmada bizzat hazır bulundurulmayan başvurucunun yargılamanın diğer tarafını oluşturan Ceza İnfaz Kurumunun disiplin cezası kararından ve bu karara ilişkin bilgi ve belgelerden haberdar olduğu açıkça görülmektedir. Bundan başka yargılama sürecinde başvurucunun yokluğunda herhangi bir esaslı işlemin yapıldığı da tespit edilmemiştir. Sonuç olarak duruşmada hazır bulunma hakkına yapılan müdahalenin orantılı olmadığının söylenemeyeceği değerlendirilmiştir.


46. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.


Yıldız SEFERİNOĞLU ve Kenan YAŞAR bu sonuca katılmamıştır.


III. HÜKÜM


Açıklanan gerekçelerle;


A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,


B. 1. İfade özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA OYBİRLİĞİYLE,


2. Duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA OYBİRLİĞİYLE,


C. 1. Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün İHLAL EDİLMEDİĞİNE Yıldız SEFERİNOĞLU ve Kenan YAŞAR'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,


2. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki duruşmada hazır bulunma hakkının İHLAL EDİLMEDİĞİNE Yıldız SEFERİNOĞLU ve Kenan YAŞAR'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,


D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA,


E. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 4/11/2025 tarihinde karar verildi.


KARŞIOY


1. Başvuru, ceza infaz kurumunda açlık grevi yapan başvurucuya disiplin cezası verilmesi nedeniyle ifade özgürlüğünün, infaz hakimliğince yapılan inceleme sırasında duruşmada hazır bulunmayı talep etmesine rağmen yalnızca ses ve görüntü aktarımı yoluyla duruşmaya katılma imkânı verilmesi nedeniyle de duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. Çoğunluğun Anayasa’nın 26. maddesinde güvence altına alınan “ifade özgürlüğünün ihlal edilmediğine” ilişkin bölümüne iştirak etmiyorum.


2. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 40. maddesi;


(1) Bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma cezası, hükümlünün bir aydan üç aya kadar süreyle kurumun kültürel ve spor etkinliklerine katılmaktan yoksun bırakılmasıdır.


(2) Bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma cezasını gerektiren eylemler şunlardır:


a) İdarenin izni olmaksızın yasak yerlere girmek.


b) Eğitim yerini terk etmek.


c) Eğitimi savsaklamak.


d) Olumsuz davranı

 

Benzer Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Ceza İnfaz Kurumunda Toplu Yemek Almama ve Telefon Kısıtlaması

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — İnfaz Disiplin Yargılamasında Görüntülü Katılım ve Duruşmada Fiziken Hazır Bulunma

Yargıtay Ceza Genel Kurulu — Tutuklu Sanığın SEGBİS ile Dinlenmesi

Tüm Ceza Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Ceza İnfaz Kurumu Disiplin Cezalarına İtiraz

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2021/50680

 

Karar Tarihi

4 Kasım 2025

 

Oy Durumu

Oyçokluğu

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Ceza Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

 

Hesaplama Araçları

İnfaz ve Yatar Hesaplama

Tüm Hesaplama Araçları ›

bottom of page