Bireysel Başvuru Kararları · CEZA HUKUKU · BİREYSEL BAŞVURUNUN KABUL EDİLEMEZLİĞİ
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Cezaevinde Çıkan Yangından Sonraki Ölümde Ceza Soruşturması ve Tam Yargı Davası
B. No: 2021/51336 · 30 Haziran 2026
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026
Kararın Özeti
Tek kişilik odasındaki yangından sonra hastanede ölen hükümlünün annesi, kurum görevlilerinin ihmali bulunduğunu ileri sürdü. Anayasa Mahkemesi çoğunluğu, otopsi, görüntü incelemesi ve sağlık kayıtlarıyla ölüm koşullarının araştırıldığını değerlendirdi. Etkili soruşturma şikâyetini açıkça dayanaktan yoksun buldu. Yaşamı koruma yükümlülüğüne ilişkin şikâyeti ise temyizdeki tam yargı davası sonuçlanmadığından kabul edilemez saydı. Karşıoyda, kişinin kendisine zarar verme riskini gösteren önceki raporların yeterince araştırılmadığı vurgulandı.
Hukuki İlke
Cezaevindeki ölümün koşullarını aydınlatan soruşturma ile önleyici tedbirlerin alınmamasından doğabilecek idari sorumluluk ayrı incelenir. Bu dosyada çoğunluk, maddi boyuta ilişkin şikâyetin sürmekte olan tam yargı davası tamamlandıktan sonra değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Sonuç
Yaşam hakkının usul boyutuna ilişkin şikâyet açıkça dayanaktan yoksunluk, maddi boyutuna ilişkin şikâyet başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulundu. Her iki sonuç Engin Yıldırım’ın karşıoyu ve oyçokluğuyla verildi.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 5, 17
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
... BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2021/51336)
Karar Tarihi: 30/6/2026
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
Rıdvan GÜLEÇ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Metin KIRATLI
Raportör
:
Soner GÖÇER
Başvurucu
:
...
Vekili
:
Av. ...
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, ceza infaz kurumunda meydana gelen intihara teşebbüs eylemi sonrasında tedavi görülen sağlık kurumunda gerçekleşen ölüm nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 5/11/2021 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.
III. OLAY VE OLGULAR
4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi aracılığıyla erişilen belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir:
5. Çocuğu ya da beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak kişiyi öldürme, kamu malına zarar verme ve kasten yaralama suçlarından ağırlaştırılmış müebbet hapis ve toplam 2 yıl 15 ay hapis cezasıyla cezalandırılan E.A. nakledilmesi üzerine 15/3/2018 tarihinden itibaren Elâzığ 2 No.lu Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu/Kurum) barındırılmıştır.
6. 2015 yılında E.A., Elâzığ Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesinde gözlem altındayken hastaneye ait kamerayı kırması nedeniyle kamu malına zarar verme ve kasten yaralama suçlarından yapılan yargılama sırasında Batman Adli Tıp Şube Müdürlüğü tarafından düzenlenen 16/10/2017 tarihli raporda E.A.nın suçu işlediği sırada fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını idrak etme ve bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneğini ortadan kaldıracak boyutta bir aklî arızanın içinde olduğuna delalet edecek herhangi bir tıbbi bulgu ve belgeye de rastlanmadığı, dolayısıyla 21/9/2015 tarihinde işlenen suçlara karşı cezai sorumluluğunun tam olduğu kanaatine varıldığı bildirilmiştir.
7. E.A.nın öz yeğenine karşı 2/10/2015 tarihinde keserle başına vurarak işlediği kasten öldürme eylemi nedeniyle yapılan soruşturmada E.A.nın organik olmayan psikotik bozukluklar tanısıyla 12/8/2015-17/8/2015 tarihleri arasında Kozluk Devlet Hastanesinde tedavi gördüğü tespit edilmiş, yakınları ile yapılan görüşmelerde ve çevreden yapılan araştırmalarda 2/10/2015 tarihinden yaklaşık olarak üç ay önce hal ve hareketlerinde değişmeler olduğu, saldırgan tavırlar sergilemeye başladığı, akabinde bir ya da iki kez hastaneye tedavi amacıyla gittiği ve ilaç kullanmaya başladığı, zaman zaman çevresine tehditler savurarak hırçınlaştığı, ailesi tarafından hastaneye tedavi için götürülmek istendiğinde tedaviyi reddettiğine dair kolluk tarafından tutanak düzenlenmiştir. Bahse konu bilgiler sonrası soruşturma kapsamında Elâzığ Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesinden sağlık kurulu raporu aldırılmıştır. Raporda E.A.nın ceza ehliyetini etkileyecek düzeyde ruhsal bir rahatsızlığa rastlanmadığı ve cezai ehliyetinin tam olduğu bildirilmiştir. Açılan davada ise anılan raporla yetinilmeyip E.A. Adli Tıp 4. İhtisas Kuruluna sevk edilmiş ve 3/2/2017-7/7/2017 tarihleri arasında Gözlem İhtisas Dairesinde müşahede altına alınmıştır. Sürecin sonucunda Adli Tıp 4. İhtisas Kurulunca kişinin işlediği suça karşı cezai sorumluluğunun tam olduğuna dair 21/8/2017 tarihli rapor verilmiştir.
8. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasından hükümlü olması nedeniyle E 21 No.lu tek kişilik odada kalan E.A.nın odasının bulunduğu koridordaki E 23 No.lu koğuştan 22/1/2021 günü saat 17.26'da acil çağrı butonuna basılması üzerine olay yerine infaz ve koruma memurları gitmiş, E.A.nın odasından dumanların geldiğinin görülmesi üzerine yangın söndürme aletleriyle yangına müdahale edilerek E.A. odadan tahliye edilmiştir.
9. Yangın sebebiyle vücudunda yanıklar oluşan mahkûm ilk olarak Fırat Üniversitesine kaldırılmış, 23/1/2021 tarihinde ambulans uçakla Eskişehir Şehir Hastanesine sevk edilmiş, burada yoğun bakım ünitesinde tedavisi devam ederken 31/1/2021 tarihinde vefat etmiştir.
A. E.A.nın Ölümü Hakkında Yürütülen Ceza Soruşturmasıyla İlgili Süreç
10. Elâzığ Cumhuriyet Başsavcılığının (Başsavcılık) resen başlattığı ceza soruşturması sürecinde ölüm sebebinin belirlenebilmesi için otopsi yapılması, Ceza İnfaz Kurumundan olay yerinde bulunan çakmağın nasıl buraya geldiği, hükümlü ya da tutukluların çakmak ya da kibrit gibi yakıcı alet bulundurup bulundurmadığının sorulması, hükümlünün muayene ve disiplin dosyasının getirtilmesi, olay yerinin renkli fotoğraflarının temin edilmesi, yangının çıkış sebebinin belirlenmesi için bilirkişi raporu aldırılması amacıyla yazışmalar yapılmıştır.
11. Ceza İnfaz Kurumu Kontrol Merkezi görevlileri tarafından güvenlik kamera kayıtları izlenerek tanzim edilen 27/1/2021 tarihli tutanakta; olay günü saat 17.03'te görevli infaz ve koruma memuru A.A.nın E Blok 16-23 No.lu odaların koridor kısmında rutin kontrol yaptığı, saat 17.24 itibarıyla E Blok 16-23 No.lu odaların olduğu koridorda duman gördüğü, saat 17.26'da önce E 23, ardından E 20 No.lu odalarda barındırılan hükümlü/tutukluların acil çağrı butonuna bastığı, saat 17.28'de görevli infaz ve koruma memuru F.T.nin, hemen ardından infaz ve koruma memurları A.A., F.B. ve İ.Ö.nün durumu tespit etmek amacıyla blok koridoruna girdikleri ve dumanı görmeleri üzerine E 21 No.lu odanın kapısının açarak içeri girdikleri, aynı anda yangını söndürmek amacıyla koridorda bulunan yangın söndürme panosunu açtıkları belirtilmiştir. Tutanakta; saat 17.29 itibarıyla E 16-23 No.lu odaların bulunduğu koridordaki kameralardan yoğun duman sebebiyle görüntü alınamamıştır. Aynı bölgedeki başka kameralardan alınan görüntülerde 17.30'da hükümlü E.A.yı görevli infaz ve koruma memurları A.A. ve F.B.nin E Blok ana maltaya çıkardığı, vardiya sorumlu infaz ve koruma başmemuru T.K.nın görevli infaz ve koruma memurları M.Y. ve A.D. ile birlikte yangın tüplerini alarak E Blok ana maltada oldukları, saat 17.31'de hükümlü E.A.nın 112 Acil Sağlık Servisince müdahale edilmesi için mahkûm kabul birimine götürülmek üzere sedyeye alındığı ve görevli infaz ve koruma memurlarının E.A.yı hızlıca mahkûm kabul birimine götürdüğü, saat 17.33'te mahkûm kabul birimine intikal ettirilen E.A.ya saat 17.42'de 112 Acil Sağlık Servisinin ilk müdahalede bulunduğu, saat 17.46'da ise E.A.nın 112 Acil Servis görevlilerince ileri tetkik ve tedavisinin yapılması için ambulansa bindirildiği ifade edilmiştir.
12. Elâzığ Belediyesi İtfaiye Müdürlüğü tarafından 15/3/2021 tarihinde düzenlenen raporda olaya ait görüntülerin uzman ekip tarafından incelenmesi sonucu tek kişilik odada masasının üzerinde sigara paketleri ve çakmak bulunduğu, yangının da muhtemelen bilerek veya isteyerek görüntülerde yer alan çakmak yardımıyla çıkarılmış olabileceği kanaatine varıldığı bildirilmiştir.
13. Olay sonrasında E.A.nın kaldığı odanın infaz ve koruma memurları tarafından el kamerasıyla çekilen görüntülerinin bilirkişi tarafından incelenmesi sonucu tanzim edilen 30/3/2021 tarihli raporda ise odadaki yatak süngerinin neredeyse tamamen yandığı, yerde mor renkte bir çakmak olduğunun tespit edildiği ifade edilmiştir.
14. İstanbul Adli Tıp Kurumu Birinci İhtisas Kurulunun 26/8/2021 tarihli raporunda otopsi sırasında alınan doku örneklerinin incelenmesi neticesinde E.A.nın tedavisinde kullanılan ilaç etken maddelerinin tespit edildiği ancak tedavi düzeyinde olup toksik düzeyde olmadığı, bu nedenle zehirlenerek öldüğüne dair tıbbi delil bulunmadığı, dış muayenede yanık dışında travmatik değişim tanımlanmadığı, iç muayenede kafatasında kırık, kafa içi kanama, beyin doku harabiyeti, beyin kanaması, iç organ ve büyük damar lezyonu tespit edilmediği için kişinin yanık dışında travmatik bir tesirle öldüğüne dair tıbbi delil elde edilemediği belirtilmiştir. Otopside yüzde alından başlayıp önde umblikus (göbek deliği) üstünden arkada bel bölgesine kadar ekimotik zeminde, üzeri akıntılı alev yanığı, sırtta eskaratomi (derin fasyaları içerecek biçimde bistüri ile ekstremitelerin yan ve orta kenarlarından kesilmesi) görüldüğü, iç organların histopatolojik (biyopsi örneğinin mikroskop altında incelenmesi) tetkikte akciğerlerde atelektazi (akciğerin bir lobunun, belirli bir bölgesinin ya da tamamının büzüşerek sönmesi ve hava ile dolamaması) alanları, interstisyel pnömoni, erken dönem lober pnömoni tespit edildiği, olayın ve ölümün oluş şekli birlikte değerlendirildiğinde ölümün yanık ve gelişen komplikasyonları sonucu meydana geldiği oybirliğiyle mütalaa edilmiştir.
15. Ölenin kardeşi M.A. kollukta müşteki sıfatıyla alınan beyanında kardeşinin 2015 yılında işlediği cinayetten dolayı ağırlaştırılmış müebbet cezası aldığını, bu nedenle cezasının otuz dört yılını normal, beş yılını da hücre cezası şeklinde çekeceğini, cezasının iki yılını Batman M Tipi Ceza İnfaz Kurumunda tamamladıktan sonra Ceza İnfaz Kurumuna nakledildiğini, yaklaşık üç yıldır bu Ceza İnfaz Kurumunda tek kişilik hücrede kaldığını, kardeşinin 5/1/2021 günü kendisini aradığını, iyi olduğunu, herhangi bir sıkıntısı olmadığını söylediğini belirtmiştir. Ayrıca kardeşinin intihar etmek gibi bir düşüncesinin hiçbir zaman olmadığını söyleyerek kardeşinin ölümüne neden olacak derecede yanana kadar haberi olmayan ve olayda ihmali olan yetkililerden şikâyetçi olduğunu ifade etmiştir.
16. Ceza İnfaz Kurumu Psikososyal Servisi tarafından düzenlenen 6/6/2021 tarihli raporda E.A.nın Kuruma nakledilmesinin ardından ihtiyaçlarının giderilmesi için gerekli yönlendirmeleri yapmak, yönlendirmelerin uygunluğunu belirlemek, kişiyi izleme ve değerlendirme yapmak, araştırma ve değerlendirme formu doldurmak amacıyla görüşmeye alındığı fakat yoğun öfke problemi yaşaması ve saygısız davranışlar sergilemesi nedeniyle 16/3/2018 tarihindeki psikolog görüşmesinin yapılamadığı, ayrıca bu görüşme esnasında kişinin gerçeklik algısının yetersiz olduğunun, psikotik belirtiler gösterdiğinin, kendisine ve çevresine zarar verme eğiliminde olabileceğinin gözlenerek Elâzığ Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesine sevkinin yapılmasının, psikiyatri tedavisine başlanmasının önerildiği belirtilmiştir. Anılan hastanede tedaviye başlanmasıyla hükümlüye disosyal kişilik bozukluğu tanısı konulmuş ve hükümlü düzenli olarak psikiyatri ilacı kullanmaya başlamıştır.
17. Aynı raporda görevli infaz ve koruma memurlarının gözlemlerine de atıfta bulunularak yapılan bireysel görüşmelerde kişinin öz bakımını yapamadığı, Kurumun kurallarına uymadığı, kontrolsüz davranışlar sergilediği, Kurum personeline hakaret ettiği, yaşam alanını temiz tutmadığı, üç kişilik odada kaldığından koğuş arkadaşlarına zarar verme eğiliminde olabileceği, tek kişilik odada kalması durumunda ise kendisine zarar verebileceğinin tespit edildiği açıklanmıştır. Bunların yanı sıra raporda psikiyatrik olarak kişinin dürtüsel davranışlar sergilemesi, anksiyete bozukluğu olması, öfke kontrol problemi yaşaması, bilinç düzeyinin ve iletişim becerilerinin düşük olması, görüşmelerin sohbet olarak değil de soru-cevap şeklinde yapılması sebebiyle sağlıklı iletişim kurulamadığı ifade edilerek kişiye yardımcı olunmada zorluk yaşandığı belirtilmiştir.
18. Ceza İnfaz Kurumu psikologu tarafından 12/6/2018 tarihinde düzenlenen raporda ise psikososyal servis uzmanları tarafından E.A. ile düzenli olarak görüşme yapıldığı, bu görüşmelerde E.A.nın bilinç düzeyinin ve iletişim becerilerinin düşük olduğu, öfke kontrol bozukluğu yaşadığı ve öz bakımını sağlamak istemediği, Kurumun kurallarına uymakta sıkıntılar yaşadığı, Kurum personeline sözlü ve fiziksel şiddet uyguladığı, dürtüsel davranışlar sergilediği ve anksiyete bozukluğu olduğu sonucuna varıldığı vurgulanmıştır. Kişisel ve tuvalet temizliğini yapmak istememesi, üç kişilik odada başkasına zarar verme tehlikesi bulunması, tek kişilik odada ise kendisine zarar verme tehlikesi ve öz bakımının kontrolündeki zorluk gözönüne alındığında mevcut psikiyatrik durumunun Ceza İnfaz Kurumu açısından uygun olmadığı, devamlı olarak psikososyal servis koğuşu olan ya da R tipi ceza infaz kurumlarında kalmasının psikolojik açıdan uygun olacağının düşünüldüğü ifade edilmiştir. Bununla birlikte 6/6/2021 tarihli raporda, hükümlünün R tipi ceza infaz kurumuna nakli için talepte bulunulmasına rağmen olumlu sonuç alınamadığı belirtilmiştir.
19. Ceza İnfaz Kurumunda kaldığı süre boyunca Elâzığ Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesinden Ceza İnfaz Kurumuna görevlendirilen psikiyatri uzmanlarınca E.A.nın düzenli olarak muayenesi yapılmış; stres, kaygı, aşırı evhamlı ruh hâli nedeniyle kendisine anksiyete bozukluğu tanısı konulmuş ve psikiyatri ilaçları düzenli olarak verilmiştir. Farklı tarihlerdeki dilekçelerinde psikologla görüşme talebinde bulunan E.A.nın talepleri Kurum tarafından karşılanmıştır.
20. Başsavcılık, toplanan deliller doğrultusunda E.A.nın ölüm nedeninin yanık ve sonrasında gelişen komplikasyonlar olduğu, Ceza İnfaz Kurumundaki memurların yangının çıkmasında veya E.A.nın ölümünde herhangi bir kusuru olmadığı, görevlerini yerine getirdikleri gerekçesiyle Ceza İnfaz Kurumu görevlileri hakkında taksirle ölüme neden olma suçundan 15/9/2021 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiştir.
21. E.A.nın annesi olan başvurucunun kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı Elâzığ 1. Sulh Ceza Hâkimliğine yaptığı itiraz; alınan beyanlar, dosya kapsamındaki bilirkişi raporunun içeriği, müteveffa hakkında düzenlenen ölüm raporunda yer alan hususlar, İstanbul Adli Tıp Kurumunun 26/8/2021 tarihli raporu dikkate alındığında delillerin toplandığı, Başsavcılık tarafından yapılan işlemlerde eksiklik bulunmadığı, kamu davası açılmasını gerektirecek ölçüde yeterli şüphe olmadığı gerekçesiyle 6/10/2021 tarihinde reddedilmiştir.
22. Nihai karar başvurucu tarafından 6/10/2021 tarihinde öğrenilmiştir.
B. Disiplin Soruşturması Süreci
23. Tek kişilik odada çıkan yangın sonrasında yaşanan ölümle ilgili olarak idari yönden soruşturma açılmıştır. Olayın gerçekleştiği blokta görevli olan iki infaz ve koruma memuru hakkında açılan soruşturmada olay öncesinde rutin kontrolleri yaptıkları, olaya zamanında müdahale ettikleri, diğer hükümlü ve tutukluların bulunduğu odaların havalandırma kapılarını açarak dumanın tahliyesini hızlandırdıkları, diğer mahkûmların sağlık durumlarını kontrol ettikleri, dumanın dağılmasını beklemeden hükümlü E.A.yı dumansız alana aldıkları, akabinde sedyeyle mahkûm kabul birimine getirerek 112 Acil ekibine hayati fonksiyonları devam eder şekilde teslim ettikleri gerekçesiyle Ceza İnfaz Kurumu Disiplin Amirliğinin 1/9/2021 tarihli kararıyla disiplin cezası verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
C. Tam Yargı Davasıyla İlgili Süreç
24. Başvurucu ve yakınları, E.A.nın ölümü nedeniyle uğradıklarını iddia ettikleri maddi ve manevi zararlarının tazmini istemiyle 4/11/2021 tarihinde Elâzığ 1. İdare Mahkemesi (İdare Mahkemesi) nezdinde tam yargı davası açmıştır. Başvurucu; açtığı davada oğlunun Ceza İnfaz Kurumunda kaldığı süre içinde psikolojisinin giderek kötüleştiğini ve depresyona girdiğini, psikolojik rahatsızlığı olmasına ve bu durumu Kurumdaki bütün personelin bilmesine rağmen gerekli tedbirleri almamaları sonucunda E.A.nın kendisini yakma veya yakılma durumunun gerçekleştiğini, idarece olayın meydana gelmesini engelleyecek herhangi bir önlem alınmadığını, önlemlerin alınmamasında idarenin hizmet kusuru olduğunu ileri sürmüştür.
25. İdare Mahkemesi 31/12/2024 tarihli kararıyla davalı idareye bağlı psikologlarca yapılan görüşmeler ve gözlemlere dayanılarak düzenlenen raporda yer alan E.A.nın tek kişilik odada kalmasının kendisine zarar vereceği, üç kişilik odada kalması hâlinde ise diğer tutuklu ve hükümlülere zarar verebileceği, bu nedenle infazının aklî ve bedenî durumu ile psikolojik durumu açısından daha uygun olan bir ceza infaz kurumunda gerçekleştirilmesi yönündeki tavsiyelerin idarece dikkate alınmadığı, bu konuda yapılan girişimlerin ise sonuç vermediği, idarece mevzuatta öngörülen öncelikle tutuklu ve hükümlülere yönelik aklî, bedenî, moral ve psikolojik durumları, kendisine ve çevresine zarar verip vermeyeceği, böyle bir eğilimi olup olmadığı, suç işlemeden önceki yaşamları, sosyal çevre ve ilişkileri, sanat ve meslek faaliyetleri, ahlakî eğilimleri, suça bakış açıları, hükümlülük süreleri ve suç türleri belirlenerek hükümlülerin gözlem ve sınıflandırmaya tabi tutulacağı, durumuna uygun infaz şartlarının sağlanacağı kuralına uygun davranılmadığı, davalı idarenin ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak için her türlü koruyucu tedbiri alması şeklindeki yükümlülük hizmetini kusurlu yürüttüğü sonucuna varmıştır. Hizmet kusuruna ilişkin tespitte bulunduktan sonra E.A.nın müddetnamesine göre en erken koşullu salıverilme tarihinin 22/9/2054 olacağı, hükümlü olduğundan cezanın infazı sırasında annesi olan başvurucuya çalışarak destek olamayacağı için en erken destek ilişkisinin koşullu salıverilme tarihi olan 22/9/2054'te başlayacağı, başvurucu annenin ise TRH-2010 mortalite yaşam tablosuna göre bakiye ömrünün koşullu salıverilme tarihinden öncesine rastladığı, E.A.nın desteği de ancak koşullu salıverilme tarihi itibarıyla gerçekleşeceğinden ve başvurucunun bu tarihten önce bakiye ömrünü tamamlayacağından E.A.nın destek olma durumundan bahsedilemeyeceği gerekçesiyle destekten yoksun kalma tazminat isteminin reddine karar vermiştir. Manevi tazminat yönünden ise hizmetin kusurlu işletilmesine bağlı olarak E.A.nın vefat ettiği, ölüm olayı nedeniyle de davacıların elem ve ızdırap duyacağını belirterek başvurucuya 20.000 TL manevi tazminat ödenmesine hükmetmiştir.
26. Taraflar istinaf başvurusunda bulunmuştur. Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi 21/10/2025 tarihinde istinaf istemlerini reddetmiş ancak karar taraflarca temyiz edilmiştir. Temyiz incelemesi bireysel başvurunun incelendiği tarihte devam etmektedir.
IV. İLGİLİ HUKUK
27. İlgili ulusal ve uluslararası hukuk için bkz. Asuman Şahin ve diğerleri [GK], B. No: 2021/14318, 23/10/2025, §§ 23-66.
V. İNCELEME VE GEREKÇE
28. Anayasa Mahkemesinin 30/6/2026 tarihinde yaptığı toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
29. Başvurucu; oğlunun Ceza İnfaz Kurumunda psikolojisinin bozulduğunu ve depresyona girdiğini, tutulduğu tek kişilik odaya yanıcı maddenin nasıl sokulduğunun açıklanamadığını, psikolojik sorunlara rağmen gerekli tedbirlerin alınmaması ve Ceza İnfaz Kurumu görevlilerinin ihmali nedeniyle ölüm olayının yaşandığını, soruşturmada yeterli belge ve delil toplanmadan karar verildiğini ileri sürmüştür.
30. Bakanlık görüşünde; öncelikle başvurucunun idari yargıda açtığı tam yargı davasının kesinleşmediği, bu nedenle etkili olağan hukuk yollarını tüketmesi bakımından bu hususun başvurunun kabul edilebilirliğine dair yapılacak incelemede dikkate alınması gerektiği, Başsavcılık tarafından resen soruşturma başlatıldığı, bu kapsamda gerekli bilgi ve belgelerin toplandığı, Ceza İnfaz Kurumundaki memurların yangının çıkmasında veya E.A.nın ölümünde herhangi bir kusuru olmadığı gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği, başvurucunun usuli garantilerden yararlandığı ve itiraz hakkını kullanabildiği belirtilmiştir.
31. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında başvuru formundaki iddialarını yinelemiştir.
B. Değerlendirme
32. Olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi yapan Anayasa Mahkemesine göre başvurucunun E.A.nın yaşamının korunması için gerekli tedbirlerin alınmasında Ceza İnfaz Kurumu görevlilerinin ihmali olduğuna yönelik iddiasının yaşam hakkının koruma yükümlülüğüne ilişkin maddi boyutu kapsamında incelenmesi gerekli ve yeterlidir. Bununla birlikte sözü edilen yükümlülüğün E.A.nın ölümü hakkında yürütülen ceza soruşturması mı yoksa E.A.nın ölümünden doğan manevi zararın tazmini istemiyle açılan tam yargı davası temelinde mi ele alınacağının belirlenmesi etkili yargısal sistem kurma yönündeki usul yükümlülüğünün somut olayda hangi soruşturma türünü gerektirdiğinin tespitine bağlıdır.
33. Şimdiye kadar Anayasa Mahkemesine yakınları ceza infaz kurumlarında intihar eden başvurucular, yakınlarının yaşamının korunmasında ihmal gösterildiği iddiasıyla çok sayıda başvuru yapmıştır. Bu başvuruların neredeyse tamamı mahpusların ölümü nedeniyle yürütülen ceza soruşturmaları sonrasında yapılmış ve Anayasa Mahkemesi sözü edilen başvurularda başvuru yollarının tüketilmesi konusunda bir eksiklik bulmamıştır (birçok karar arasından bkz. Hilmi Moray [2. B.], B. No: 2013/3053, 21/4/2016; Nejla Özer ve Müslim Özer [2. B.], B. No: 2013/3782, 21/4/2016; Serfinaz Öztürk [2. B.], B. No: 2014/18274, 21/9/2017; Recep Kolbasar [1. B.], B. No: 2014/5042, 26/12/2017; Emine Doğan ve Fikri Doğan [2. B.], B. No: 2017/34363, 29/6/2021; Aysel Tuncel ve Yusuf Ayaz [2. B.], B. No: 2020/20856, 15/5/2024). Bununla birlikte;
i. Tam yargı davası yolunun tüketilmesi sonrasında yapılan Ayşe Ekici ve diğerleri ([2. B.], B. No: 2016/15120, 20/11/2019) başvurusunda başvuru yollarının tüketilmesine ilişkin kabul edilebilirlik ölçütü yönünden açık bir değerlendirme yapılmadan yaşam hakkının ihlal edildiği iddiası kabul edilebilir bulunmuştur.
ii. Ceza soruşturması üzerine yapılan Çekdar Ekinci ve diğerleri ([2. B.], B. No: 2017/29633, 13/4/2021, § 129) başvurusunda somut olayın koşulları gözetilerek başvurucuların etkisiz olduğu yönünde bir iddiası olmayan tam yargı davası yolunun başvurucuların şikâyetleri açısından hem idarenin mesuliyetini saptayabilecek hem de gerektiği takdirde zararın ödenmesini sağlayabilecek etkili yargısal yol olduğu değerlendirilerek başvurunun başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğu sonucuna varılmıştır.
iii. Mahmut Alkan ([1. B.], B. No: 2018/7436, 20/10/2021, § 56) başvurusu hakkında verilen kararda yaşam hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın her hâlükârda kabul edilemez olması nedeniyle Bakanlık görüşünde dile getirilen tam yargı davası açılmaması nedeniyle ihlal iddiası ile ilgili olarak hukuk sisteminde mevcut hukuki yolların başvuru öncesinde tüketilmediğine yönelik iddia hakkında değerlendirme yapılmasına gerek görülmediği ifade edilmiştir.
iv. Tam yargı davası üzerine yapılan A.D. ([2. B.], B. No: 2020/39912, 3/4/2024) başvurusunda ise başvuru yollarının tüketilmesine ilişkin kabul edilebilirlik ölçütü yönünden bir değerlendirme yapılmadan yaşam hakkının ihlal edildiği iddiası açıkça dayanaktan yoksun bulunmuştur.
34. Zorunlu askerlik hizmetini yerine getirirken ateşli silah yaralanması sonucu vefat eden bir kişinin yakını tarafından yapılan Hülya Karadeniz ([2. B.], B. No: 2015/19340, 27/6/2018, §§ 62, 63) başvurusunda ise Anayasa Mahkemesi başvurucunun yakınının üçüncü kişi ya da kişilerce kasıtlı olarak öldürüldüğünü ortaya koyan herhangi bir bilgi ve belge bulunmadığına ve etkili bir şekilde yürütülen ceza soruşturması neticesinde olayın cinayet olduğunu ortaya koyan bir veri tespit edilemediği gibi ceza soruşturması neticesinde elde edilen bilgi ve belgelerin askerî yetkililerin mesleki ödevlerine açıkça aykırı davranarak ölüme sebebiyet verdikleri iddiasını da desteklemediğine işaret ederek devletin etkili bir yargısal sistem kurma yönündeki pozitif yükümlülüğünün başvurucunun yakınının kendi eylemine karşı korunmadığı iddiası hakkında idari yargı mercileri önünde açabilecek bir tam yargı davası yoluyla yerine getirilmiş sayılabileceğine karar vermiştir. Bu yaklaşım, sonrasında da istikrarlı bir şekilde sürdürülmüştür (Fatma Taşdemir ve diğerleri [2. B.], B. No: 2015/18372, 9/1/2019; Mehmet Mirza Adlığ [2. B.], B. No: 2015/5408, 23/1/2019; Satılmış Çağıran ve diğerleri [1. B.], B. No: 2015/15853, 21/3/2019).
35. Ceza infaz kurumlarında tutulan mahpuslar da zorunlu askerlik hizmetini yapan kişiler gibi devletin gözetimi ve denetimi altında tutulmaktadır. Bu bakımdan Hülya Karadeniz kararında benimsenen ve sonrasında sürdürülen yaklaşımın yakını ceza infaz kurumunda tutulduğu sırada ölen başvurucunun yaptığı işbu başvuru için de geçerli olup olamayacağının etkili yargısal sistem kurmaya ilişkin usul yükümlülüğüyle ilgili genel ilkeler kapsamında ele alınması gerektiği değerlendirilmiştir.
36. Yaşam hakkı kapsamındaki pozitif yükümlülükleri bağlamında devlet, yaşam hakkını korumak için oluşturulan yasal ve idari çerçevenin gereği gibi uygulanmasını sağlayabilecek, yaşam hakkına yönelik müdahaleler ile bu müdahalelerden doğan sorumluluğu tespit edebilecek ve mağdurlara uygun telafi sunabilecek etkili bir yargısal sistem kurmakla da yükümlüdür. Bu yükümlülük, kamu görevlilerinin dâhil olmadığı olaylar yönünden de geçerlidir (bazı değişikliklerle birlikte bkz. Gökhan Yiğit Koç ve diğerleri [GK], B. No: 2019/25727, 28/7/2022, § 38).
37. Etkili yargısal sistem kurma yükümlülüğü, kasıtlı öldürme ya da saldırı veya kötü muameleler sonucu meydana gelen ölüm olayları ile yaşamın kasıtlı olarak tehlikeye atıldığı durumlarda sorumluların tespitine ve cezalandırılmalarına imkân verebilecek nitelikte cezai soruşturmalar yürütülmesini gerektirir. Kasıtsız olarak ölüme sebebiyet verilmesi veya yaşamların kasıtsız olarak tehlikeye atılması durumunda ise mağdurlar için hukuki, idari hatta disiplinle ilgili hukuk yollarının açık olması, yükümlülüğünün yerine getirilmesi için yeterlidir (bkz. Nafia Sevin Ergün Sefada ve diğerleri [GK], B. No: 2014/14844, 1/12/2016, §§ 62, 63). Bununla beraber etkili yargısal sistem kurma yükümlülüğünden kastın söz konusu olmadığı bazı istisnai hâllerde de ceza soruşturması yürütülmesini gerektirebilir. Bu hâllere;
i. Kamu makamlarının muhakeme hatası veya dikkatsizliği aşan bir kusurunun olduğu, yani olası sonuçların farkında olmalarına rağmen söz konusu makamların bireylerin yaşamı için oluşan riskleri bertaraf etmek için yetkileri dâhilinde gerekli ve yeterli önlemleri almadıkları durumlar (Mehmet Ali Emir ve diğerleri [2. B.], B. No: 2012/850, 7/11/2013, § 51; Dilek Genç ve diğerleri [GK], B. No: 2014/3944, 1/2/2018, § 63) ile kamu görevlisi olmayan kişilerin hukuki sorumluluklarını pervasızca ihmal etmeleri sonucu yaşamın tehlikeye atıldığı veya ölümün gerçekleştiği hâller (Asuman Şahin ve diğerleri, § 79),
ii. Ölümün sağlık durumunun ciddiyeti bilinen ya da bilinmesi gereken hastaya gerekli acil sağlık hizmetinin sunulmaması sonucu meydana geldiği ya da sağlık hizmetlerinde var olan ve yetkililerce bilinen veya bilinmesi gereken ancak ortadan kaldırılması için gerekli önlemlerin alınmadığı sistemsel veya yapısal bir işlevsizliğin hastanın sağlık hizmetlerinden yoksun kalarak ölmesine neden olduğu durumlar (Ayhan Keçeli ve diğerleri [2. B.], B. No: 2019/24231, 23/2/2022, § 85; benzer yöndeki değerlendirme için ayrıca bkz. Kenan Sayın [1. B.], B. No: 2013/5376, 14/10/2015, § 47) örnek gösterilebilir.
38. Anılan yükümlülük, şüpheli ölüm vakasının söz konusu olduğu hâller ile yaşamı tehlikeye atan olayların gerçekleşme koşullarının belirsiz olduğu hâllerde de ceza soruşturması yürütülmesini gerektirir. Öte yandan bahsi geçen hâllerde yürütülen ceza soruşturmasında ölüm vakasının veya yaşamın tehlikeye atılmasının kasıtlı olarak meydana getirilmediği saptanırsa, önceki paragrafta belirtilen istisnai durumlardan biri olmadıkça ve kasıtlı olmayan eylemlerle yapılan müdahaleden doğan sorumluluk belirsiz bırakılmadıkça mağdurlar için hukuki, idari hatta disiplinle ilgili hukuk yollarının açık olması yeterli kabul edilebilir (Asuman Şahin ve diğerleri, § 80).
39. Anayasa'nın "Devletin temel amaç ve görevleri" başlıklı 5. maddesinin ilgili kısmı ile "Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı" başlıklı 17. maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:
"Madde 5
Devletin temel amaç ve görevleri, ... kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.
Madde 17
Herkes, yaşama .. hakkına sahiptir."
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden
a. Yaşam Hakkının Usul Boyutunun İhlal Edildiğine İlişkin İddia
40. Başvurucunun ceza soruşturmasının etkisizliğine yönelik iddiası, yaşam hakkının etkili soruşturma yürütme yükümlülüğüne ilişkin usul boyutu kapsamında ve ölüm olayının gerçekleşme koşullarının tespiti ile ölümden doğan sorumluluğun belirsiz bırakılıp bırakılmadığı bağlamında değerlendirilecektir.
41. Başvurucu, oğlunun kendisini yaktığı yönündeki tespite karşı çıkmamış, oğlunun kasten öldürüldüğünü iddia etmemiştir. Herhangi bir detaya yer vermeden E.A.nın Ceza İnfaz Kurumunda yaşanan hak ihlalleri nedeniyle sağlık sorunlarının arttığını ileri sürse de başvurucunun E.A.nın intihar sonucu meydana gelen ölümünde Ceza İnfaz Kurumu görevlilerinin ihmali olduğunu iddia ettiği anlaşılmıştır.
42. Başsavcılık, E.A.nın Ceza İnfaz Kurumunda ölümünün ardından derhâl bir ceza soruşturması başlatmıştır. Bu soruşturma kapsamında olay yeri incelenmiş, ölü muayenesi ve otopsi işlemleri yapılmış, kesin ölüm sebebi hakkında İstanbul Adli Tıp Kurumu Birinci İhtisas Kurulundan rapor almıştır. Böylece E.A.nın ölümün yanma ve gelişen komplikasyon sonucu meydana geldiği saptanmıştır.
43. Olayın gerçekleşme koşulları Başsavcılıkça belirsiz bırakılmamıştır. Nitekim olay yerinin görüntüleri tarafsız bilirkişiye inceletilmiş, ölenle ilgili sağlık dosyası celbedilmiştir. Olay yeri incelenmiş, ölüm nedeni tespit edilmiştir. Başvuru dosyasındaki hiçbir unsur da yetkililerin olası sonuçların farkında olmalarına rağmen E.A.nın yaşamı için var olan riskleri ortadan kaldırmak amacıyla gerekli önlemleri almadıklarına, bu bağlamda Ceza İnfaz Kurumu yetkililerine atfedilen ihmalin ceza soruşturmasını gerektirecek şekilde ağır olduğuna işaret etmemektedir.
44. Son olarak başvurucu; Ceza İnfaz Kurumu görevlilerinin E.A.nın ölümüne neden olduğu iddiasıyla açtığı tam yargı davasında sadece ceza soruşturmasında toplanan delillerin ve Başsavcılığın vardığı sonucun dikkate alındığını, bu nedenle ceza soruşturmasında var olduğunu iddia ettiği eksikler nedeniyle olayın meydana gelmesindeki ihmalin tam yargı davasında tespit edilmesinin mümkün olmadığını ileri sürmemiştir. Bu sebeple somut olayda etkili yargısal sistem kurma yükümlülüğünün tam yargı davası yoluyla da yerine getirilebileceği dikkate alındığında yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine ilişkin iddianın dayanaktan yoksun olduğu açıktır.
45. Açıklanan gerekçelerle yaşam hakkının etkili soruşturma yürütme yükümlülüğüne ilişkin usul boyutunun ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
Engin YILDIRIM bu sonuca katılmamıştır.
b. Yaşam Hakkının Maddi Boyutunun İhlal Edildiğine İlişkin İddia
46. İdari yargı uygulaması örneklerinden (Asuman Şahin ve diğerleri, §§ 30-39) idari yargı mercilerinin ceza infaz kurumu görevlilerinin ihmali sonucu meydana gelen intihar vakalarından doğan sorumluluğu tespit edip doğan zararı tazmin etme konusunda mağdurlara makul bir başarı sunduğu anlaşılmaktadır.
47. Dolayısıyla E.A.nın ölümüne ilişkin olayda etkili yargısal sistem kurma yükümlülüğünün başvurucunun açtığı tam yargı davası yoluyla da yerine getirilebileceği görülmüştür. Başvurucu ve ölenin yakınlarının E.A.nın ölümü nedeniyle idari yargıda açtıkları tam yargı davası temyiz aşamasında derdesttir. Bu durumda başvurucunun E.A.nın yaşamının korunmadığına ilişkin iddiasının E.A.nın ölümü nedeniyle yürütülen ceza soruşturmasındaki bilgi ve belgeler de dikkate alınarak fakat başvurucunun açtığı tam yargı davası temelinde incelenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
48. Açıklanan gerekçelerle yaşam hakkının koruma yükümlülüğüne ilişkin maddi boyutunun ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna
Benzer Kararlar
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Ölüm Soruşturmasındaki Gecikme ile Güç Kullanımının Ayrı Denetimi
İlgili Sayfalar
Ceza İnfaz Kurumlarında Yaşam Hakkı ve Başvuru Yolları
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2021/51336
Karar Tarihi
30 Haziran 2026
Oy Durumu
Oyçokluğu
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları