Bireysel Başvuru Kararları · CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU · HAK İHLALİ
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Ring Aracında Kötü Muamele İddiasında Diğer Mahpusların Dinlenmemesi
B. No: 2021/58337 · 22 Nisan 2026
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026
Kararın Özeti
Hastaneden cezaevine dönen başvurucu, kamerası bulunmayan ring aracında jandarma görevlilerince darbedildiğini söyledi. Sağlık raporları yaralanma gösteriyordu. Görevliler ise başvurucunun araca veya kendisine zarar vermesini önlemek için müdahale ettiklerini belirtti. Savcılık, başvurucunun diğer mahpuslardan özellikle ayrıldığı iddiası hakkında aynı sevkle hastaneye götürülen kişilerin ifadelerini almadan soruşturmayı sonlandırdı. Anayasa Mahkemesi, olayın şüphelilerinin düzenlediği tutanağın bağımsız delillerle sınanmadığını belirledi.
Hukuki İlke
Güç kullanımına ilişkin anlatımlar çatıştığında ve olayın görüntüsü bulunmadığında, soruşturmada şüpheli görevlilerin tutanağıyla yetinilemez. Bu dosyada diğer mahpusların sevk koşullarına ilişkin olası anlatımlarının araştırılması gerekiyordu.
Sonuç
Kötü muamele yasağının usul boyutunun ihlal edildiğine oyçokluğuyla karar verildi. Yeniden soruşturma için karar Silivri Cumhuriyet Başsavcılığına gönderildi ve manevi tazminata hükmedildi. Soruşturmadaki eksikler nedeniyle kötü muamele yasağının maddi boyutu hakkında değerlendirme yapılamadı.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 17
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
... BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2021/58337)
Karar Tarihi: 22/4/2026
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
Rıdvan GÜLEÇ
Ömer ÇINAR
Metin KIRATLI
Raportör
:
Mustafa Erdem ATLIHAN
Başvurucu
:
...
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, ceza infaz kurumunda fiziksel ve sözlü şiddet uygulandığı iddiasıyla yapılan şikâyet hakkında etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması üyesi olduğu gerekçesiyle 20/8/2016 tarihinde tutuklanan ve başvuru tarihi itibarıyla hükümlü sıfatıyla Kavak S Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda tutulan başvurucu, Marmara 8 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (İnfaz Kurumu/Kurum) barındırıldığı sırada 6/12/2016 tarihinde göz muayenesi için götürüldüğü Marmara Kampüs Devlet Hastanesi dönüşünde bindirildiği ring aracı içinde görevli jandarma personelinin kendisine fiziksel ve sözlü şiddet uyguladığını iddia etmiştir.
3. Olaya ilişkin olarak beş jandarma görevlisi tarafından düzenlenen 6/12/2016 tarihli tutanağa göre başvurucu, muayenesi yapıldıktan sonra bindirildiği ring aracıyla götürülmek istemediğini söylemiş; görevlilerin aracın değiştirilemeyeceğini söylemesi üzerine "Ne demek değiştiremezsiniz, işinizi adam gibi yapın, siz beni sevk etmekle görevli memursunuz, işinizi de ben mi öğreteyim, sizden subay mı olur, hepiniz şerefsizsiniz." demiştir. Söylediklerinin suç teşkil ettiği şeklinde uyarılan ve hakkında tutanak düzenleneceği söylenen başvurucunun kapatıldığı ring aracının kabininden vurma sesleri gelmesi üzerine kabinin kapısı açıldığında tekme atarak ve eliyle vurarak araca ve kendisine zarar vermeye çalıştığı görülmüş, direncini kırmak maksadıyla kademeli şekilde güç kullanılarak sakinleştirilmeye çalışılan başvurucu bu sırada jandarma görevlisi M.G.S.nin elini ısırmıştır. Bir süre sonra kontrol altına alınan başvurucu, hakkında adli muayene raporu alındıktan sonra İnfaz Kurumuna götürülmüştür.
4. Olay nedeniyle Kurum Disiplin Kurulu Başkanlığı (Disiplin Kurulu) tarafından yapılan disiplin soruşturması neticesinde 14/12/2016 tarihli kararla ve kamera görüntülerinde olayın görülmemesinden, incelenen doktor raporu ve yeterli görülen savunma dilekçesinden hareketle başvurucu hakkında bir disiplin cezası verilmesine yer olmadığına karar verilmiş; konunun adli olarak değerlendirilmesi için jandarma görevlilerince yazılmış olan olay tutanağı Silivri Cumhuriyet Başsavcılığına (Başsavcılık) gönderilmiştir.
5. Başvurucu hakkındaki sağlık raporları şöyledir:
i. Başvurucu hakkında olay günü hastane doktoru tarafından düzenlenen genel adli muayene raporunda olayın öyküsü olarak "ring aracında darp edildiği iddiası bulunan hasta" kaydı düşülmüş ve "Her iki bilek iç yüzde 2'cm kızarıklık BTM ile giderilir. Kati hekim raporudur.", "Bileklerdeki kızarıklığın kelepçe izi ile uyumlu olabileceği değerlendirilmektedir." tespitleri işlenmiştir.
ii. Başvurucu hakkında olay günü İnfaz Kurumu Aile Hekimliği doktoru tarafından düzenlenen adli sağlık raporunda ise "Hastanın yapılan FM'sinde baş bölgesinde travma (hastanın anlatımıyla)'ya bağlı ağrı+boyun bölgesi ön kısmında ve sol pektoral bölgeye doğru yayılan peteşi (deri altında veya mukoza zarlarında virüs, enfeksiyon veya trombosit düşüklüğü sonucu meydana gelen kanamalara bağlı oluşan, küçük, yuvarlak, kahverengi-mor lekeler) ve ekimozlar (çarpma, düşme gibi travma sonucu deri altında kan birikmesi) + sırt sağ ve sol alt ...[okunamadı] hizasında travmaya bağlı hiperemi (vücutta kan akışının artmasıyla meydana gelen durum) ve ekimozlar + bilateral el bilek iç kısmında kelepçe bölgesinde travmaya bağlı ağrı mevcut olup baş bölgesindeki ve lomber bölgedeki olası riskler açısından nöroloji ortopedi ve üroloji bölümlerine sevki yapılmış olup durum bildirir geçici hekim raporudur." tespitlerine yer verilmiştir.
iii. Başvurucu hakkında 7/12/2016 tarihinde İnfaz Kurumu Aile Hekimliği doktoru tarafından düzenlenen adli sağlık raporunda "Hastanın yapılan FM'sinde 6/12/2016 tarihinde yapılan adli muayenesine ek olarak sağ el bilek içinde ekimoz ve ödem gelişmiş olup durum bildirir geçici hekim raporudur." kaydı düşülmüştür.
iv. Olay hakkında başlatılan soruşturma kapsamında Silivri Adli Tıp Şube Müdürlüğünden alınan 27/10/2017 tarihli raporda "başvurucunun yaralanmasının, yaşamını tehlikeye sokmadığı, basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif nitelikte olduğu, kişinin vücudunda kemik kırığı/çıkığı tarif edilmediği, incelenen tıbbi belgelerde şahsın vücudunda tarif edilen lezyonların bu bölgelere uygulanan her türlü künt travmatik yaralanma oluşturabilecek cisim ya da alet ile oluşabileceği gibi düşme, düşürülme, çarpma, darp-cebir gibi eylemlerle de oluşabileceği, bu lezyonların başkasının eylemi ile oluşabileceği gibi şahsın kendi eylemi ile de oluşmasının mümkün olduğu, eldeki mevcut bulgularla bu hususta tıbben ayırım yapılamayacağı ve konunun adli tahkikatla aydınlatılmasının uygun olacağı" kanaati bildirilmiştir.
6. İnfaz Kurumunca olay hakkında düzenlenen tutanağın gönderilmesi üzerine Başsavcılık, başvurucunun yaralanması ile aynı olayda başvurucunun görevi yaptırmamak için direnme ve hakaret suçlarını işleyip işlemediğine ilişkin soruşturma başlatmıştır. Soruşturma kapsamında Cumhuriyet savcısı tarafından şüpheli sıfatıyla alınan ifadesinde başvurucu; tutanaktaki olayların tamamının yalan olduğunu, kimseye hakaret etmediği gibi agresif bir tavır da göstermediğini, olay günü diğer altı mahpusla birlikte götürüldüğü hastanede diğer mahpuslardan bilinçli olarak ayrılarak muayene sonrası tek başına olacak şekilde götürüldüğünü, kamera sistemi bulunmayan ring aracının içine giren iki jandarma üsteğmenden birinin "Beni hatırlıyor musun?'' sorusuna olumsuz cevap vermesi üzerine görevlilerin yumrukla başına, beline, boynuna ve ellerine vurarak fiziksel şiddet uyguladığını, bir süre kendisini bu şekilde darbettikten sonra araçtan indiklerini ancak yaklaşık bir dakika sonra uzun boylu olanın araca yeniden binerek başını yumruklamaya başladığını, bu esnada gözlüğünün yere düşerek kırıldığını ve kendinden geçtiğini, darp olayı esnasında sadece askerlerin olduğunu ve darp olayının rütbeli jandarma görevlilerince planlandığını düşündüğünü ileri sürmüştür.
7. Yürütülen soruşturma kapsamında olay günü düzenlenen tutanakta imzası olan beş jandarma görevlisinden rütbeli olan üçünün müşteki sıfatıyla ifadelerine başvurulduğu görülmüştür. Tutanakta imzası bulunan ve er olarak görev yapan diğer iki jandarma görevlisi Başsavcılıkça dinlenmemiştir. Dinlenen üç jandarma görevlisi alınan ifadelerinde olay hakkında düzenlenen tutanağa uygun anlatım yapmış ve ring aracındaki kabinin kapısını zorlayacak şekilde vuran başvurucuya engel olmak için içeri giren görevli M.G.S.nin elini başvurucunun ısırdığını, daha sonra başvurucuya müdahale ederek etkisiz hâle getirdiklerini, kendilerine direnen başvurucudan şikâyetçi olduklarını ifade etmiştir.
8. Yapılan yazışmalardan başvurucunun sevkinin yapıldığı ve olayın yaşandığı ring aracında kamera kayıt cihazı bulunmadığı, eldeki görüntülerin sadece görevli jandarma personeli tarafından başvurucunun İnfaz Kurumunun mahkûm kabul bölümünden teslim alınarak götürülmesine ve geri getirilmesine ilişkin olduğu, bu görüntülerin de İnfaz Kurumuna dönüşünde başvurucunun tekerlekli sandalyeye oturtularak mahkûm kabul odasına gelen Kurum doktoru eşliğinde muayene odasına çıkarılmasına ilişkin olduğu anlaşılmıştır.
9. Başsavcılık 27/11/2017 tarihinde düzenlediği iddianameyle başvurucunun İnfaz Kurumuna götürülmesi için ring aracına bindirildiği esnada Jandarma Cezaevi Tabur Komutanlığında görevli personele "Ben bu araçla gitmek istemiyorum, işinizi adam gibi yapın, işinizi ben mi size öğreteyim, sizden subay mı olur, hepiniz şerefsizsiniz." diyerek hakaret etmesi ve jandarma görevlisi M.G.S.nin sağ elini ısırarak, onu basit tıbbi müdahale ile giderilebilir nitelikte yaralaması nedeniyle görevi yaptırmamak için direnme ve hakaret suçlarını işlediğinden bahisle kamu davası açılarak cezalandırılması talebinde bulunmuştur. Silivri 2. Asliye Ceza Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda verilen 9/5/2023 tarihli hükümle başvurucunun her iki suçu da işlediği sonucuna varılarak cezalandırılmasına ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş, bu karar itiraz edilmeksizin kesinleşmiştir.
10. Başsavcılık 27/11/2017 tarihinde verdiği ek kovuşturmaya yer olmadığına dair kararla olayın başvurucunun yaralanmasına ilişkin boyutu yönünden kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiş; bu kararına gerekçe olarak başvurucuya ring aracındaki müdahalenin kolluğun zor kullanma yetkisi kapsamında yapıldığı, direnmenin mahiyetine ve derecesine göre başvurucuyu etkisiz hâle getirecek şekilde, kademeli olarak artan nispette bedenî kuvvet kullanılması nedeniyle kanuni şartları gerçekleşen zor kullanmanın hukuka uygun olduğunu göstermiştir.
11. Başvurucunun karara yaptığı itiraz ise Silivri Sulh Ceza Hâkimliğince 14/9/2021 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir.
12. Başvurucu, nihai kararı 23/9/2021 tarihinde öğrendikten sonra 21/10/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
13. Komisyon adli yardım talebinin kabulüne, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.
II. DEĞERLENDİRME
14. Başvurucu; muayene sonrası bindirildiği ring aracının kabinine giren iki jandarma görevlisi tarafından kendisine fiziksel şiddet uygulandığını, jandarma görevlilerinden birinin tek başına yeniden geldiği kabinde kendisine tekrar fiziksel şiddet ve sözlü şiddet uyguladığını, olay nedeniyle oluşan yaralanmaları doktor raporu ile de tespit edilmiş olmasına rağmen şikâyetinin etkili bir şekilde soruşturulmadığını ifade ederek kötü muamele yasağının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde, Anayasa Mahkemesinin verdiği bazı kararlara yer verilmiş; inceleme yapılırken Anayasanın ve mevzuatın ilgili hükümlerinin, Anayasa Mahkemesi içtihadının ve somut olayın kendine özgü şartlarının dikkate alınması gerektiği ifade edilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
15. Başvuru, kötü muamele yasağı kapsamında incelenmiştir.
16. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
17. Anayasa'nın 17. maddesi -"Devletin temel amaç ve görevleri" başlıklı 5. maddedeki genel yükümlülükle birlikte yorumlandığında- bireyin bir devlet görevlisinin hukuka aykırı ve Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasını ihlal eden bir muamelesine uğradığına ilişkin savunulabilir iddiası hakkında etkili bir soruşturma yürütülmesini gerektirir. Kötü muamelenin kasten yapıldığının ileri sürüldüğü durumlarda iddia hakkında ivedilikle bir ceza soruşturması başlatılmalıdır. Şikâyet olmadığında bile kişiye kötü muamelede bulunulduğuna ilişkin yeterince açık belirtiler varsa konuyla ilgili bir ceza soruşturması açılmalıdır. Ceza soruşturmasının Anayasa'nın 17. maddesinin gerektirdiği şekilde etkili olduğunun kabul edilebilmesi için soruşturmayı yürüten kişiler olaya karışan kişilerden bağımsız olmalı, soruşturmada olayı aydınlatabilecek ve sorumluların belirlenmesini sağlayabilecek tüm deliller toplanmalıdır. Dahası soruşturma süreci gerektiği ölçüde kamu denetimine açık olmalı, mağdur soruşturmaya etkili şekilde katılabilmeli ve soruşturmada makul bir özen ve süratle hareket edilmelidir. Yetkililer, soruşturmayı sonlandırmak için aceleci davranmamalı ve temelden yoksun sonuçlara dayanmamalıdır (Ali Rıza Özer ve diğerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/1/2015, §§ 101-103; Veli Saçılık (2) [1. B.], B. No: 2018/24614, 18/10/2022, § 16).
18. Somut olayda yürütülen soruşturma sonucunda Başsavcılıkça kovuşturmaya yer olmadığı kararına gerekçe olarak başvurucuya ring aracındaki müdahalenin kolluğun zor kullanma yetkisi kapsamında gerçekleştiği, direnmenin mahiyetine ve derecesine göre etkisiz hâle getirecek şekilde, kademeli olarak artan nispette bedenî kuvvet kullanılması nedeniyle kanuni şartları gerçekleşen zor kullanmanın hukuka uygun olduğu gösterilmiştir.
19. İnfaz Kurumunda barındırılan, muayenesi için götürüldüğü hastane çıkışında fiziksel şiddete uğradığını iddia eden ve içinde kamera sistemi bulunmayan ring aracına bindirilen başvurucu, olay günü düzenlenen tutanak ile soruşturma kapsamında alınan jandarma görevlilerinin ifadelerine göre aracın değiştirilmesi talebinin reddedilmesi üzerine içinde bulunduğu kapalı kabine vurmaya başlamış; araca veya kendisine zarar vermesine engel olmak amacıyla araca binen jandarma görevlilerine direnmiş, bir görevlinin de elini ısırarak yaralanmasına sebep olmuştur (bkz. §§ 3, 7). Başvurucunun anlatımı ise içinde bulunduğu araca giren iki jandarma üsteğmeninden birinin "Beni hatırlıyor musun?'' sorusuna olumsuz cevap vermesi üzerine görevlilerin fiziksel şiddetine uğradığı, bu olay neticesinde basit tıbbi müdahale ile giderilebilecek biçimde yaralandığı şeklindedir. Jandarma görevlilerinin fiziksel müdahalesinin varlığı Başsavcılık tarafından verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair kararda da açıkça belirtildiğinden bu hususta herhangi bir tereddüt yoktur (bkz. § 10).
20. Öte yandan olayın nasıl geliştiği ve sağlık raporları ile tespit edilen yaralanmaların kollukça düzenlenen tutanakta ifade edildiği gibi başvurucunun aracın değiştirilmesi talebinin reddedilmesi üzerine içinde bulunduğu kapalı kabine vurmaya başlaması, araca veya kendisine zarar vermesine engel olmak amacıyla araca binen jandarma görevlilerine direnmesi nedeniyle bu görevlilerce kullanılan güç nedeniyle mi yoksa başvurucunun iddia ettiği gibi sevki gerçekleştiren jandarma görevlilerince, barındırıldığı İnfaz Kurumuna dönüş esnasında muayene için birlikte getirildiği diğer mahpuslardan bilinçli olarak ayrılarak tek başına olacak şekilde götürüldüğü araç içinde uğradığı fiziksel şiddet sonucu mu meydana geldiği noktasında çelişki olduğu açıktır. Buna rağmen Başsavcılık, olayın gerçekleşme koşullarının tespiti için gerekli olmasına rağmen olay tutanağında imzası bulunan iki jandarma erinin ifadesine başvurmamış; jandarma görevlilerinin başvurucuyu diğer tutuklu ve hükümlülerden bilinçli olarak ayırıp ayırmadığı konusunda başvurucu ile birlikte aynı ring aracıyla hastaneye sevk edilen diğer tutuklu ve hükümlülerin ifadesini almamış, üstelik doğruluğunu araştırmadan jandarma görevlilerince düzenlenen tutanağa ve şüpheli jandarma görevlilerinin beyanlarına dayanarak soruşturmayı sonlandırmıştır. Oysa olayın şüphelileri tarafından düzenlenen tutanakların doğrulukları araştırılmadan hükme esas alınması soruşturmanın bağımsızlığını zedeler (Süleyman Göksel Yerdut [GK], B. No: 2014/788, 16/11/2017, § 61).
21. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan kötü muamele yasağının usul boyutunun ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
Ömer ÇINAR bu sonuca katılmamıştır.
22. Soruşturmadaki eksiklikler kötü muamele yasağının maddi boyutunun ihlal edildiğine ilişkin iddia hakkında değerlendirme yapılmasına imkân vermediği için bu aşamada kötü muamele yasağının maddi boyutu yönünden inceleme yapılamamıştır.
III. GİDERİM
23. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden soruşturma yapılması ile 250.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.
24. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden soruşturma yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği soruşturma makamının yapması gereken iş, yeniden soruşturma işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek soruşturma sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
25. Anayasa Mahkemesince verilen hak ihlali kararı, varılan sonuçtan bağımsız olup soruşturmanın şüpheli kişi veya kişiler hakkında kamu davası açılması gerektiği anlamına gelmemektedir. Kural olarak soruşturmanın her aşamasında olduğu gibi ihlalin sonuçlarını gidermek üzere yeniden yapılacak soruşturma sonunda da delillerin soruşturmaya konu eylemlerle ilişkisini kurma ve bunları değerlendirip sonuç çıkarma yetkisi ilgili soruşturma makamına aittir.
26. Eski hâle getirme kuralı çerçevesinde ihlalin sonuçlarının bütünüyle ortadan kaldırılabilmesi için başvurucuya manevi zararları karşılığında net 165.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.
IV. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA OYBİRLİĞİYLE,
B. Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan kötü muamele yasağının usul boyutunun İHLAL EDİLDİĞİNE Ömer ÇINAR'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
C. Kararın bir örneğinin kötü muamele yasağının usul boyutunun ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden soruşturma yapılmak üzere Silivri Cumhuriyet Başsavcılığına (Sor. No: 2016/10846) GÖNDERİLMESİNE,
D. Başvurucuya net 165.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,
E. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 22/4/2026 tarihinde karar verildi.
KARŞIOY
Başvurucu, ceza infaz kurumunda fiziksel ve sözlü şiddet uygulandığı iddiası ile yapılan şikâyet hakkında etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiğini ileri sürmüş, Mahkememiz çoğunluğu tarafından kötü muamele yasağının usul boyutu ile ihlal edildiğine karar verilmiştir. Aşağıda belirtilen nedenlerle çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Anayasa Mahkemesine göre, yürütülecek ceza soruşturmaları, sorumluların tespitine ve cezalandırılmalarına imkân verecek şekilde etkili ve yeterli olmalıdır. Soruşturmanın etkili ve yeterli olduğundan söz edilebilmesi için soruşturma makamlarının resen harekete geçerek olayı aydınlatabilecek ve sorumluların tespitine yarayabilecek bütün delilleri toplaması gerekir. Dolayısıyla kötü muamele iddialarının gerektirdiği soruşturma bağımsız bir şekilde, hızlı ve derinlikli yürütülmelidir. (Cezmi Demir ve diğerleri, Başvuru Numarası: 2013/293, Karar Tarihi: 17/7/2014, R.G. Tarih-Sayı: 22/10/2014-29153, §114). Yürütülen ceza soruşturmalarının amacı, kişinin maddi ve manevi varlığını koruyan mevzuat hükümlerinin etkili bir şekilde uygulanmasını ve sorumluların ölüm ya da yaralama olayına ilişkin hesap vermelerini sağlamaktır. Anayasa’nın 17. maddesinde devlete yüklenen pozitif yükümlülüklerin usuli boyutunu oluşturan etkin soruşturma yükümlülüğü bir sonuç yükümlülüğü değil araç yükümlülüğüdür. Buna göre, Anayasa’nın 17. maddesi, hiçbir şekilde başvurucuların üçüncü tarafları adli bir suç nedeniyle yargılatma ya da cezalandırma hakkının olduğu, devlete tüm yargılamaları mahkûmiyetle ya da belirli bir ceza kararıyla sonuçlandırma ödevi yüklediği anlamına gelmemektedir (Cezmi Demir ve diğerleri, §113; Yıldız Cingöz başvurusu, Başvuru Numarası: 2019/16011, K. Tarihi: 19/1/2022, § 41).
Anayasa Mahkemesi, olayların oluşumuna ilişkin delillerin değerlendirilmesi idari ve yargısal makamların ödevi olduğunu (Rıfat Bakır ve diğerleri, B. No: 2013/2782, 11/3/2015, § 68). belirterek, Anayasa Mahkemesinin ilgili soruşturma ve yargılama makamlarının yerine doğrudan geçecek şekilde delillerin değerlendirmesini yapmasının veya yürütülmesi gerekli olan soruşturma işlemlerini belirlemesinin söz konusu olmadığını, Anayasa Mahkemesinin bu husustaki görev ve yetkisinin ilgili yargısal sürecin Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan hakların güvencelerinde aranan hususların sağlanıp sağlanmadığının incelemesinden ibaret olduğunu ifade etmiştir (Yıldız Cingöz başvurusu, § 43).Yukarıda belirtildiği üzere soruşturma açısından önem arz eden husus, kararın niteliği değil, başvurucuların ve genel olarak da toplumdaki diğer bireylerin hukukun üstünlüğüne olan inancını sürdürmesi ve hukuka aykırı eylemlerin hoş gösterildiği ya da bu tür eylemelere kayıtsız kalındığı görünümü verilmesinin engellenmesi açısından yeterli hız ve özenin gösterilip gösterilmediğinin ortaya konulmasıdır.
Somut olayda, bulunduğu ring aracın kabin kısmına vurduğu fark edilen başvurucuya müdahale etmek isteyen jandarma görevlilerine direnç gösteren başvurucu, bu sırada bir görevlinin elini de ısırmış ve onu yaralamıştır. Dolayısıyla başvuruya konu olayda görevlilerin zor kullanılmasının kaçınılmaz hâle geldiği gözlemlenmiştir. Kurum içinde ya da somut olayda olduğu gibi bir hastaneye sevk işlemi sırasında disiplinin sağlanmasına yönelik her türlü tedbirin alınması gerektiği açıktır. Bu anlamda başvurucunun içinde tutulduğu araca vurmasına engel olmak amacıyla yapılan müdahale makul olup, zor kullanmanın gerekli ve kaçınılmaz hâle geldiği kamu makamlarınca ortaya konulmuştur.
İnfaz kurumunca olay hakkında düzenlenmiş olan tutanağın gönderilmesi üzerine Başsavcılıkça -başvurucunun şikâyeti beklenmeksizin- başlatılan soruşturma kapsamında başvurucunun şikâyet ve delilleri tespit edilmiş, şüpheli jandarma personelinin kimliği belirlenerek ifadeleri alınmış, olayla ilgili kamera görüntüsü olup olmadığı araştırılmış ve başvurucu hakkında yürütülmüş olan disiplin soruşturması dosya içine alınmıştır. Toplanan tüm deliller neticesinde Başsavcılık bu delillerden yola çıkarak başvurucunun iddia ettiği şekilde fiziksel şiddete uğramış olduğuna ilişkin bir delil bulunmaması nedeniyle kovuşturma yapılmasına yer olmadığı sonucuna varmıştır. Bu noktada Anayasa Mahkemesinin ilgili soruşturma ve yargılama makamlarının yerine geçecek şekilde delillerin doğrudan değerlendirmesini yapmasının söz konusu olamayacağı belirtilmelidir. Dolayısıyla soruşturma işlemleri bir bütün olarak değerlendirildiğinde Başsavcılıkça yapılan soruşturmanın etkili ve hızlı bir biçimde yürütülmediği söylenemeyecektir.
Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan kötü muamele yasağının usul boyutu ile ihlal edilmediğine karar verilmesi gerektiğinden, aksi yöndeki çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Üye
Ömer ÇINAR
Benzer Kararlar
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Direnme Sırasında Güç Kullanımı ve Önceki Yaralanmanın Ayrılması
Tüm Ceza Muhakemesi Hukuku Kararları ›
İlgili Sayfalar
Ceza Soruşturmasında Delillerin Toplanması
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
İlgili Hukuk Dalı
Ceza Muhakemesi Hukuku
Başvuru No
2021/58337
Karar Tarihi
22 Nisan 2026
Oy Durumu
Kısmen oyçokluğu, kısmen oybirliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları