top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  BORÇLAR HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Kalp Rahatsızlığı Bildirilen Askerin Ölümünde Tazminat Davasının Eksik İncelenmesi

 

B. No: 2021/63397 · 30 Haziran 2026

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Yoklamada kalp kapağı rahatsızlığını bildiren yükümlü, askerî hastaneden askerliğe elverişli olduğu ancak komando olamayacağı yönünde rapor aldıktan sonra bir komando eğitim alayına sevk edildi; acemi eğitimi sürerken koğuşta fenalaştı ve hastanede öldü. Ailenin tam yargı davası, Adli Tıp Kurumu raporuna dayanılarak reddedildi. Anayasa Mahkemesi, muayenenin yeterliliği, yaptırılan görevlerin hastalıkla bağdaşıp bağdaşmadığı ve sağlık personeli bulunmayan ambulansla taşınmanın ölüme etkisi araştırılmadan karar verildiğini belirledi. Yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine ve yeniden yargılamaya karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, devletin askere alımda kişileri uygun sağlık denetiminden geçirme ve askerlik yapanlara gerekli tıbbi bakımı sağlama yükümlülüğünü hatırlattı. Yükümlünün bildirdiği rahatsızlığın eğitim birliğine aktarılmasını idarenin görevi saydı; tazminat davasında muayenenin kapsamı, görevlerin hastalıkla uyumu ve ambulansta sağlık görevlisi bulunmamasının etkisi araştırılmadan yalnız elverişlilik görüşüne dayanılmasını yaşam hakkının usul güvenceleriyle bağdaşmaz buldu. İhlal kararı, tazminat davasının kabul edilmesi gerektiği anlamına gelmemektedir.

 

Sonuç

 

Yaşam hakkına ilişkin iddia kabul edilebilir bulundu; Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine ve yeniden yargılama yapılmak üzere kararın Konya Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesine iletilmek üzere Isparta İdare Mahkemesine gönderilmesine oybirliğiyle karar verildi. Olayın koşulları yeterince aydınlatılmadığından maddi boyut incelenmedi; ceza soruşturmasına ilişkin şikâyetler, nihai karar daha önce öğrenildiğinden değerlendirmeye alınmadı. Tazminat talebi reddedildi; 40.487,60 TL yargılama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesine hükmedildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 17
    Yaşam hakkı ve devletin koruma yükümlülüğünün usul boyutu

  • 1111 sayılı Askerlik Kanunu — m. 10, 14
    Askere alınmadan önce sağlık muayenesi ve elverişsiz olanların askere alınmaması

  • Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliği (mülga) — m. 5
    Muayenede yükümlünün hastalık beyanının yazılı olarak alınması

  • 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 47, 50, 66
    Başvuru süresi ve ihlalin giderilmesi için yeniden yargılama

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


İKİNCİ BÖLÜM


KARAR


... VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2021/63397)


Karar Tarihi: 30/6/2026


İKİNCİ BÖLÜM


KARAR


Başkan


:


Basri BAĞCI


Üyeler


:


Engin YILDIRIM


Rıdvan GÜLEÇ


Yıldız SEFERİNOĞLU


Metin KIRATLI


Raportör


:


Hikmet Murat AKKAYA


Başvurucular


:


1. ...


2. ...


3. ...


4. ...


5. ...


6. ...


Vekili


:


Av. ...


I. BAŞVURUNUN KONUSU


1. Başvuru, kalp rahatsızlığı olan kişinin askere alınıp yaşamının korunması için gerekli önlemlerin askerî yetkililerce alınmaması sonucu meydana gelen ölüm nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU SÜRECİ


2. Başvuru 24/12/2021 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.


3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucular, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.


III. OLAY VE OLGULAR


4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi aracılığıyla erişilen belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir:


A. Arka Plan Bilgisi


5. Askerlik yükümlüsü E.İ. (müteveffa, yükümlü) ... tarihinde Adana'da doğmuştur. Askerî hizmet için Isparta'da bulunduğu sırada 26/2/2015 tarihinde vefat etmiştir. Başvurunun ilk sırasında yer alan başvurucu, müteveffanın annesi olup ikinci sırada yer alan kişi ise ablasıdır. Müteveffanın ağabeyi ise başvurunun incelenmesi sırasında vefat etmiştir. Söz konusu kişinin mirasçıları olan diğer şahıslar da başvuruya taraf olarak dâhil edilmek istediklerini belirtir dilekçe sunmuştur.


6. Müteveffa, Anadolu Üniversitesi İşletme Fakültesinden ... tarihinde mezun olmuştur. Üniversiteden mezun olduktan sonra Adana'daki askerlik şubesine müracaat ederek askere gitmek istediğini beyan etmiştir. 10/11/2014 tarihinde yükümlülere yoklamalarında uygulanacak sağlık durumu hakkında bilgi formunu doldurmuş ve imzalamıştır. Bilgi formunda her soruya yanıt verilmesi istenmiştir. Kâğıdın alt kısmında "Bu bilgilerin doğruluğunu resmî olarak beyan ediyorum." şeklinde matbu ifade vardır. "Tıbbi Sorular" başlığı altında dokuz soru sorulmuştur. Genel olarak sağlığının ne durumda olduğu sorusuna "orta" cevabını vermiştir. Geriye kalan seçenekler ise "mükemmel", "çok iyi", "iyi", "kötü"dür. İkinci ve üçüncü soruda sağlık sorununun ve sağlık raporunun bulunduğunu belirtmiştir. Devamlı kullandığı bir ilacın ya da maddenin bulunmadığını, beşinci soruda gözlük kullandığını ifade etmiştir. "Son üç yıldır hiç hastanede yattınız mı? (Hastane ismini ve nedenini yazınız.)" sorusunu ise boş bırakmıştır. Sonraki soruda bugüne kadar geçirdiği ameliyatlar hakkında bilgi vermiş ve kıl dönmesi nedeniyle ameliyat olduğunu belirtmiştir. "Sağlığınızla ilgili bir endişeniz var mı?" sorusuna "evet" cevabını vermiş ve "Kalp kapağımda sarkma ve aort kapakta kapak eksikliği var." şeklinde el yazısıyla açıklama yapmıştır. Son olarak daha önce geçirdiği bulaşıcı bir hastalığının olmadığını belirtmiştir.


7. Bunun üzerine 10/11/2014 tarihinde ilgili aile hekimliğinde yapılan muayene sonucunda askerî hastanenin kardiyoloji polikliniğine sevki uygun görülmüştür. Aynı gün Ankara Etimesgut Asker Hastanesi Baştabipliğince muayenesinin yapılması askerlik şubesi tarafından istenmiştir. Seyhan Askerlik Şubesinin 10/11/2014 tarihli yazısında yükümlünün son yoklama esnasında rahatsızlığını ifade ettiği de belirtilmiştir. Etimesgut Asker Hastanesinde aortik kapak diğer bozuklukları ile mitral kapak prolapsusu tanıları konulmuştur. Buradaki bir kardiyoloji uzmanı tarafından yapılan muayene sonucunda düzenlenen 12/11/2014 tarihli raporda yükümlü hakkında "TSK SYY'NİN A42 F08 maddesine uyar, halen kardiyak açıdan askerliğe elverişlidir, komando olamaz, işlem ve tedavi gerekmez." hususları yer almaktadır:


8. Söz konusu karara itiraz etmediğini 18/11/2014 tarihinde belirten yükümlü, Isparta Terörizmle Mücadele Eğitim ve Tatbikat Merkezi Komutanlığı Komando Eğitim Alayına sevk edilmiş ve 3/2/2015 tarihi itibarıyla birliğe katılmıştır. Müteveffanın askerlik şubesine gitmeden önce e-Devlet üzerinden kendisinin aldığı askere sevk bilgilerinin yer aldığı ekran görüntüsünde, acemi eğitimi sonrası esas birliğinin ise "Dağ Kod. Okl. Ve Eğt. Mrk. Dağ Komd. Okl. Eğt. Des. Ve Tatb. Tb. Eğt. Des. Tk. Eğirdir/Isparta" olarak planlandığı görülmektedir. Bu kapsamda Kara Kuvvetleri Komutanlığı nezdinde piyade sınıfında kısa dönem er olarak vazife yapacağı öngörülmüştür. Katıldığı birlikte düzenlenen sicil ve muayene fişine bakıldığında 4/2/2015 tarihinde tetanos, menenjit ve kızamık aşılarının kendisine yapıldığı, ilk muayenesinin görevli tabip tarafından icra edildiği anlaşılmıştır. Bu sicil ve muayene fişinde başka bir husus yer almamaktadır.


9. Acemi askerlik süreci devam etmekteyken 26/2/2015 tarihinde saat 05.30 sıralarında hırıltılı bir ses duyulması üzerine E.İ.nin arkadaşları tarafından uyandırılmaya çalışıldığı, tepki vermemesi, nefes almakta zorlanması, vücudunun kasılması ve ellerinin açılamaması üzerine yaşanan olağan dışı durumun hemen nöbetçi komutanlara bildirildiği, nöbetçi bir komutan tarafından da 112 Acil'e haber verildiği, ambulansla hastaneye götürülmek için yattığı ranzadan orada bulunan bir battaniye yardımı ile kapıya kadar götürüldüğü, bu sırada birliğe ait ambulansın geldiği görülmüştür. Ambulansta bir ambulans ve acil bakım teknikeri ya da bir hekim yer almamıştır. Söz konusu kişiye arkadaşları ve bir komutanı tarafından aynı araçta eşlik edilmiştir. Saat 05.40 sıralarında acilden giriş yapılarak Isparta Asker Hastanesinde E.İ.ye müdahale edilmiştir. Düzenlenen adli raporda hastanın hastaneye vardığında bilincinin olmadığı, tansiyon ve nabzının alınamadığı belirtilmiştir. Yine bu rapora göre yapılan tıbbi müdahalelere rağmen saat 06.20'de vefatın gerçekleştiği kabul edilmiştir.


B. Ceza Soruşturması Süreci


10. Ölümün meydana geldiğinin anlaşılması üzerine görevliler tarafından Kara Kuvvetleri Komutanlığı Isparta Dağ Komando Okulu ve Eğitim Merkezi Komutanlığı Askerî Savcılığına (Askerî Savcılık) saat 06.21'de haber verilmiş, olay hakkında resen soruşturma açılmıştır. Aileden telefonla kimseye ulaşılamaması üzerine 4/1/1961 tarihli ve 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu'nun ek 2. maddesi uyarınca olay yeri inceleme ve otopsi işlemleri ile tanık dinleme esnasında hazır bulundurulmak üzere zorunlu müdafi tayin edilmiştir.


11. Olay yerine askerî savcı saat 08.50'de varmıştır. Orada hazır bulunan tabur komutanlarından birisi ile olay hakkında görüşmüş ve kısa bir bilgi almıştır. Devamında yukarıda bahsedilen hususların (bkz. § 9) bir kısmı olay yeri inceleme tutanağında anlatılmıştır. Olayı gören kişilerin kimlikleri tespit edilmiş; akabinde müteveffanın yatağında, dolabında ve sivil eşyalarında incelemeler yapılmıştır. Sivil çantasından çıkan eşyaya delil olabileceği gerekçesiyle el konulmuştur. Bu kapsamda Seyhan Askerlik Şubesince düzenlenen 20/11/2014 tarihli askerlik durum belgesi, Başkent Üniversitesi Hastanesince düzenlenen "lomber mrg tetkiki" konulu belge, iki sevk belgesi, turkiye.gov.tr sayfasından alınmış sorgulama sonuç belgesi ile Etimesgut Asker Hastanesi Kardiyoloji Polikliniği kararı muhafaza edilmiştir. Olay yerinde yapılacak işlem kalmadığından otopsi işlemleri için saat 10.00 sıralarında Süleyman Demirel Üniversitesi Hastanesine gidilmiştir.


12. Isparta Asker Hastanesinin Acil Servisi tarafından 26/2/2015 tarihinde saat 09.21'de düzenlenen muayene sonuç raporunda müteveffanın kardiyopulmoner arrest (kalp durması) olarak birliğinden ambulansla arkadaşları acemi erler H.K., A.K.O., sıhhiye er, ambulans şoförü ve nöbetçi uzman çavuş Ö.A. eşliğinde geldiği ve hemen resüsitasyon odasına alındığı belirtilmiştir. Raporun "öykü" kısmında "Ambulansla yanında gelen arkadaşları, sohbetleri arasında [E.İ.nin] sivil hayatta kalp kapak hastalığı nedeniyle sık sık sıkıntı yaşadığını ve acemi eğitimleri sırasında koşular esnasında kenara ayrıldığını söylediler." hususları belirtilmiştir.


13. Askerî Savcılık tarafından düzenlenen ölü muayene ve otopsi tutanağında kesin ölüm sebebinin sorulması üzerine bilirkişi olarak kabul edilen adli tıp uzmanı iki tabibin görüşü doğrultusunda müteveffaya klasik otopsi yapılması gerekmiştir. Bu kapsamda histopatolojik ve toksikolojik inceleme yapılmak üzere alınan organ parçaları, idrar ve kan örnekleri Antalya Adli Tıp Grup Başkanlığına 27/2/2015 tarihli yazıyla gönderilmiştir. Raporların söz konusu merkez tarafından düzenlenmesi üzerine Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Ana Bilim Dalı 24/4/2015 tarihinde otopsi raporu tanzim etmiştir. Otopsi raporunun ilgili kısmında travmatik bir etkenle öldüğünün kanıtlarının bulunmadığı, kişinin ölmeden önce alkollü, zehirleyici, uyutucu veya uyuşturucu madde aldığının kanıtlarının bulunmadığı, ileri derecede kronik kalp damar hastalığı olduğu anlaşılan kişinin ölüm nedeninin kronik kalp damar hastalığının akut duruma geçmesine bağlı kalp yetmezliği olduğu bildirilmiştir.


14. Bu süreçte tanıklık için müteveffa ile aynı yerde eğitim gören on acemi asker ile ambulansı süren ve er olarak askerlik vazifesini yapan şahsın beyanları aynı gün içinde alınmıştır. Müteveffaya ambulansta eşlik eden nöbetçi uzman çavuş ile müteveffanın bölük komutanı olan üsteğmenin ifadeleri de yine Askerî Savcılık tarafından tanıklık için olaydan dört gün sonra alınmıştır. Bu ifadelere ilgili barodan atanan müdafi de eşlik etmiştir. Acemi askerler müteveffanın kalbiyle ilgili sağlık durumunu komutanlarıyla paylaşmadığını, askerliği sevdiğini, sağlık sorunları olduğunu arkadaşlarına anlattığını, komutanların kötü muamelede bulunmadığını, spor faaliyetlerine katılmadığını, eğitimler esnasında da rahatsız olduğunu söylediğinde istiharat etmesine izin verildiğini belirtmiştir. Bu acemi askerlerden birisi olan ve ilk düzenlenen doktor raporunda da ismi geçen A.K.O.nun ifadesinin bir kısmı şöyledir:


"... Devamında [E.İ.yi] yorganın üzerine koyarak aşağıda bekleyen ambulansa götürdük. Daha sonra [E.İ.yi] ambulansa koyduk. Ambulansa benimle beraber [H.K.] ve ambulansla gelen bir asker vardı, o bindi. Daha sonra ambulans seyir halinde iken [E.İ.nin] nabzını kontrol ettim. Ancak nabız alamadım. Bu sırada [H.K.] da [E.İ.nin] zayıf da olsa nefes alıp verdiğini söyledi. Ancak bu sırada nabız ve nefes alıp vermesine kontrol edebilecek herhangi bir cihaz ambulansta mevcut değildi. Bu şekilde 5-6 dakika yolculuk ettikten sonra hastaneye vardık. Daha sonra [E.İ.ye] acil müdahale amacıyla içeri aldılar. Biz dışarıda kaldık. Bir süre sonra doktor dışarı çıktı ve [E.İ.nin] vefat ettiğini söyledi. Ayrıca biz hastaneye geldiğimiz sırada [E.İ.nin] gözlerinin fiks olduğunu doktor söyledi.


[E.İ.] takım komutan yardımcısıydı. Revire gidecek arkadaşları yazıyordu. Bildiğim kadarıyla bel fıtığı ve kalp rahatsızlığı vardı. Kendisinin anlattığına göre kalp kapa[kç]ıkları[nın] bir tanesi küçük diğeri de sarkık vaziyetteydi. Bu hususta doktordan rapor aldığını söyledi. Ancak eğitimlerde ve diğer faaliyetlerde yorulduğunda komutanlar kendisine izin veriyordu. Spor faaliyetlerine hiç katılmıyordu.


..."


15. Diğer taraftan ambulansta görevli personeli olan ve ulaştırma er olarak askerlik vazifesini yapan A.B. ifadesinde şunları belirtmiştir:


"Ben yukarıda beyan ettiğim birlik komutanlığı emrinde görev yapmaktayım. Olay tarihi olan 26 Şubat 2015 günü saat 05.30 sıralarında bir askeri revirden bölüğüne ambulansla bırakmış revire dönüyorduk. Bu sırada bir askerin fenalaştığı bildirildi. Bunun üzerine komando alayı 1. Tb. 1. Bölüğe gittik. Biz vardığımızda da askeri aşağıya indirmişlerdi. Hemen ambulansa bindirdik. Benimle beraber nöbetçi astsubay uzman çavuş ve iki asker daha ambulansa bindi. Fenalaşan asker kendinde değildi, nabzı yavaştı. Nefes alıp vermesi de yavaştı. Vücudu kasılıyordu. Hemen revire gitmeden asker hastaneye gittik. Orada sağlık ekiplerine teslim ettik. 15-20 dakika bekledikten sonra görev gereği geriye döndük. Sonradan askerin vefat ettiğini öğrendim. Müteveffayı tanımıyorum."


16. Olay günü ikametinde bulunan ve müteveffanın bölük komutanı olan üsteğmen A.G.nin ifadesinin bir kısmı şu şekildedir:


"... Bunun üzerine hemen hastaneye gittim. Asker vefat ettiği için adli makamların talimatları doğrultusunda hareket ettik. Olaydan bu şekilde haberdar oldum. [E.İ.] bölüğe katıldığında kalp rahatsızlığı olduğuna dair herhangi bir şey söylememişti. Spor ve eğitim faaliyetlerinden önce askerlere bir rahatsızlığı olan var mı diye soruyorduk. [E.İ.] spor faaliyetlerine katılmıyordu. Eğitimlerde de bir süre katılıyordu. Belinin ağrıdığını söyleyip izin istediği oluyordu. Bu nedenle kendisine müsaade ediyorduk. Törenden bir gün önce yine belinin ağrıdığını söyleyince izin istemişti. Bunun üzerine [E.İ.ye] ciddi bir rahatsızlığı olup olmadığını, belinin neden sürekli ağrıdığını sormuştum. Kendisi yine bir şey söylemedi. Çok istekli bir askerdi. İşten kaçmıyordu. Takım kıdemliliği yapıyordu. Bu nedenle herkes ile arası iyiydi. Ben [E.İ.ye] gerek komutanlar, gerekse diğer arkadaşlar tarafından herhangi bir fiili müdahalede ya da kötü muamelede bulunulduğunu görmedim, duymadım. Böyle bir şey olsaydı gereğini yapardım. [E.İ.nin] kalp rahatsızlığı olduğunu ben olaydan sonra öğrendim. Ayrıca diğer arkadaşlarının kalp rahatsızlığı olduğunu söylemiş, ancak ben bunu olaydan sonra arkadaşları ile konuşurken öğrendim. Hatta olaydan sonra [E.İ.nin] çantasında kalp rahatsızlığı olduğuna ilişkin bir raporu olduğunu da tespit ettik. Askeri Savcılık ile beraber bu şekilde haberdar oldum. Eğer [E.İ.] rahatsız olduğunu söyleseydi mutlaka hastaneye gönderirdik. Hatta [T.S.] isminde bir askerimin kalbinde delik vardı. Hastaneye gönderdik, kendisi halen hava değişimindedir. [E.İ.nin] kalp rahatsızlığı olduğunu bilseydim onu da mutlaka hastaneye gönderirdim dedi..."


17. Bilgisine başvurulan Isparta Askerlik Şubesi Başkanı Etimesgut Asker Hastanesinin verdiği rapordaki rahatsızlıkların askerlik şubesi tarafından sisteme girildiğinin anlaşıldığını, bu aşamadan sonra askerin komando birliğine gönderilmemesi gerektiğini, bununla ilgili olarak Asker Alma Daire Başkanlığının (ASAL) bilgisine başvurulması gerektiğini belirtmiştir. Bunun üzerine ASAL'a ve Kara Kuvvetleri Komutanlığına müzekkere yazılmıştır. Gelen cevabi yazıda; müteveffanın sevk edildiği eğitim merkezinde kısa dönem erbaş ve erlere, tüm eğitim birlik ve merkezlerinde yer alan aynı temel eğitim programının uygulandığı, üç haftalık temel askerlik eğitimini tamamlamayı müteakip katılması planlanan esas birliğinin Terörizmle Mücadele Harekâtı icra eden komando birliği olmadığı, bu nedenle erbaş ve erlerin de komando nitelikli personelden teşkil edilmediği, Dağ Komd. Okl. ve Eğt. Mrkz. K.lığı ile diğer eğitim birlik ve merkezlerine merkezi olarak dağıtımı yapılan erbaş ve erlere "Komando olur." raporu alma şartının ve gereğinin bulunmadığı bilgisi verilmiştir. Buna göre merkezi olarak bilgisayar ortamında eğitim ve esas birliğinin belirlendiği, yapılan işlemlerde yürürlükteki mevzuat ve uygulamalara aykırı herhangi bir durumun, ihmalin ya da kusurun bulunmadığının tespit edildiği belirtilmiştir.


18. Bunun üzerine dosya kapsamında yer alan tüm belgelerin incelenmesi neticesinde ölümün sebebine (bkz. § 13) de yer verilerek hadisenin oluşumunda ve müteveffanın Isparta Komd. Eğt. A. K.lığı emrine tertip edilmesinde illiyet bağı oluşturacak şekilde herhangi bir kişiden kaynaklanan ihmal veya kasıtlı davranış saptanmadığı gerekçesiyle 1/9/2015 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiştir.


19. Başvurucuların itirazı, Eskişehir Muharip Hava Kuvveti ve Hava Füze Komutanlığı Askerî Mahkemesinin 27/10/2015 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Kararda üç başlık altında başvurucuların itirazlarının reddedilme sebebine de yer verilmiştir. Bu kapsamda sağlık durumuna ilişkin belgeler dikkate alınarak askerliğe elverişli kararı verilmesinin uygun olup olmadığının bilirkişinin mütalaası ile tespit edilmesi, müteveffanın komando birliğine sevk edilmemesi hâlinde ölüm neticesinin gerçekleşmeyeceği iddiası ile tabip veya acil tıp teknikerinin ambulansta bulunması gerektiği ve bulunmadığı gerekçesiyle ölüm olayının gerçekleşmiş olabileceği itirazları değerlendirilmiştir. Dosya üzerinden yapılan inceleme sonrasında illiyet bağı olmadığı gerekçesiyle itirazın reddedildiği görülmüştür.


20. Bu kararın başvurucular vekiline ne zaman tebliğ edildiği anlaşılamamakla birlikte başvurucular vekilinin beyanına göre idare mahkemesinde dava açıldığı 1/6/2016 tarihinden önce bu karara ulaşılmıştır.


C. İdari Soruşturma Süreci


21. Müteveffanın bağlı olduğu komutanlık tarafından 26/2/2015 tarihinde saat 08.20'de Ankara'daki ilgili makamlara öncelik derecesi çok ivedi olarak üç sayfalık yazılı mesaj gönderilmiştir. Bu mesaj içeriği bilgi olarak ayrıca Eğirdir'deki komutanlığa da gönderilmiştir. Meydana gelen olay hakkında kısa bir açıklama yapılmıştır.


22. 6/3/2015 tarihinde saat 18.00'de yine bir mesaj gönderilerek yapılan adli işlemler hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca Dağ Komando Okulu ve Eğitim Merkez Komutanlığı emri ile idari tahkikat heyetinin kurulduğu, olay hakkında idari soruşturma başlatıldığı da belirtilmiştir. İkinci mesajda soruşturmaların devam ettiği bilgisi yer almıştır.


23. Başkanı bir piyade albay, üyeleri ise bir personel binbaşı ve bir sağlık astsubayı olan idari tahkikat heyetince on sekiz kişi dinlenmiş ve ilgili belgeler temin edilmiştir. 11/3/2015 tarihinde tamamlanan idari tahkikat raporu, Kara Kuvvetleri Komutanlığına 19/3/2015 tarihli yazıyla gönderilmiştir. Bu kapsamda heyetin olayla ilgili değerlendirmesi ve kanaatine göre herhangi bir personel hakkında adli veya disiplin işlemi yapılmasına gerek görülmemiştir. Dağ Komando Okulu ve Eğitim Merkez Komutanı da söz konusu heyetin kanaatine katılmıştır. Raporun "Benzer Kaza/Olaylar ile Karşılaşılmaması İçin Öneriler" başlıklı kısmında ise şunlar belirtilmiştir:


"a. Tek Er Emniyet ve Kaza Önleme Talimatlarına 'Hiçbir Sağlık Sorunumu Hiçbir nedenle sıralı amirlerimden gizlemeyeceğim' ibaresinin eklenmesinin,


b. Can Dostu olarak görevlendirilen personelin bu tip konularda daha hassas davranması yönünden bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesinin,


c. Personele katılışlarında kayıt kabul işlemleri esnasında veya devamında şahsi dosyalarının tekamül ettirilmesi sırasında matbu olarak hazırlanan bir belge ile başta sivil yaşamlarındaki rahatsızlıkları ve devamında varsa kendileri için konulmuş teşhis, uygulanmış veya uygulanmasına devam edilen tedavi ayrıca almış oldukları rapor var mı? gibi sorular yönlendirilmesinin ve beyanlarının kendi el yazıları ile alınmasının ve onaylatılmasının faydalı olacağı."


D. Vazife Malullüğü Talebinin Reddi Üzerine Açılan İptal Davası Süreci


24. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Primsiz Aylıklar Daire Başkanlığının 13/7/2016 tarihli yazısının ekinde bulunan SGK Vazife Malullüğü Tespit Kurulunun 11/7/2016 tarihli kararına göre müteveffanın ölümünün vazifesinin neden ve etkisiyle meydana gelmediğine karar verilmiştir. Bu nedenle 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun vazife malullüğü hükümlerinin uygulanmasına imkân bulunmadığına yer verilmiştir. Bu gerekçeyle başvuruculardan ...'a aylık bağlanmamıştır.


25. Bunun üzerine işlemin iptali istemiyle dava açılmıştır. Ankara 10. İdare Mahkemesinin 25/4/2018 tarihli kararıyla işlem iptal edilmiş, ödenmeyen vazife malullüğü aylıklarının idareye başvuru tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı idare tarafından davacıya ödenmesine karar verilmiştir. Gerekçenin ilgili kısmı şöyledir:


"...


Bu durumda, davacının oğlunun askerlik görevini yaptığı sırada geçirdiği kalp rahatsızlığı sonucu vefat etmesi, görevinin özelliği itibariyle çalışma ve iklim koşullarının olumsuz etkisi, rahatsızlanması sırasında gerekli önlem alma ve müdahale etme olanaksızlığı dikkate alındığında görevin sebep ve etkisinin bulunduğunun kabulü gerekmektedir. Nitekim Danıştay 11. Dairesi'nin 14.12.2015 tarih ve E:2012/7789, K:2015/6187 sayılı kararı da bu yöndedir.


..."


26. Davalı idarenin istinaf başvurusu Ankara Bölge İdare Mahkemesi 11. İdari Dava Dairesi tarafından 20/5/2021 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir.


E. Zararların Tazmini İstemiyle Açılan Tam Yargı Davası Süreci


27. Müteveffanın annesi ve kardeşleri, maddi ve manevi zararlarının tazmini istemiyle Millî Savunma Bakanlığına 1/2/2016 tarihinde başvuru yapmıştır. Söz konusu dilekçe 4/2/2016 tarihinde idareye tebliğ edilmiştir. Talebin zımnen reddedilmesi üzerine Askerî Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) Başkanlığı nezdinde 1/6/2016 tarihinde tam yargı davası açmıştır. Başvurucular vekili; idarenin hizmet kusurunun olduğunu belirterek müteveffanın dul olan annesi için destekten yoksun kalma kapsamında maddi tazminat, davacıların tümü için ayrıca manevi tazminat talep etmiştir. Bu kapsamda olay tarihinden işletilecek şekilde yasal faiz de istenmiştir. Birinci başvurucu için 50.000 TL manevi, 1.000 TL maddi, ikinci başvurucu için 25.000 TL manevi, diğer başvurucuların murisi için de 25.000 TL manevi tazminat istenmiştir. Dava dilekçesinde 2014 yılında askerî hastanede düzenlenen raporun hatalı olduğunu ve konuyla ilgili olarak ceza soruşturmasında hiçbir bilirkişi raporunun alınmadığını ifade etmiştir. Ayrıca müteveffanın komando birliğine sevk edildiğini, sağlık durumuyla uyumlu olmayan güç koşullarda askerlik hizmeti yaptırıldığını, burada katılış muayenesinin yapılmadığını, kalp rahatsızlığının şahsi dosyasında mevcut olduğunu, birlik komutanlığınca dinlenmesine izin verilen ve durumu bilinen müteveffanın herhangi bir sağlık kuruluşuna sevk edilmediğini, ölüm olayına yönelik önlem alınmadığını iddia etmiştir. Bu bağlamda çağrılan askerî ambulansın geç geldiğini, gelen ambulansta sadece şoför ve bir askerin bulunduğunu, sağlık görevlilerinin veya hekimin ambulansta olmadığını, hastaneye kadar hiçbir tıbbi müdahale yapılmadığını, gerekli ve yeterli bir tıbbi müdahalenin yapılması durumunda müteveffanın kurtulabileceğini ileri sürmüştür.


28. Davalı idarenin istemi üzerine AYİM İkinci Dairesi tarafından cevap süresinin otuz gün uzatılmasına dair karar verilmiştir. Cevap dilekçesinde, 24/11/1986 tarihli ve 19291 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe giren mülga Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliği'nin (Yönetmelik) beşinci maddesinin beşinci fıkrasından bahsedilerek Etimesgut Asker Hastanesi tıbbi kanaat raporu iletilmiştir. Bu rapor Millî Savunma Bakanlığının 22/2/2016 tarihli yazısı üzerine kardiyoloji alanında ihtisas yapmış bir askerî hekim tarafından müteveffaya yapılan muayene/işlemlerle ilgili olarak hazırlanmıştır. Raporda, yoklama muayenesi sırasında şikâyetin belirtilmemesi durumunda aterosklerotik kalp hastalığının fiziki muayene ile tespitinin mümkün olmadığı ifade edilmiştir. Ayrıca kişide risk faktörlerinin bulunmaması, yaş itibarıyla riskli dönemde olmaması, şikâyet belirtmemesi, yapılan EKG ve ekokardiyografi tetkiklerinde şüpheli bulgu tespit edilmemesi nedeniyle hastaya ileri tetkik planlanmadığı yer almıştır. Ekokardiyografi tetkikinde tespit edilen tanıların otopsi ile tespit edilen rahatsızlığının göstergesi olan bulgular olmadığı da dile getirilmiştir. Kişinin yoklama ve katılış muayeneleri sırasında askerlik görevini yerine getirme isteği ile mevcut şikâyetlerini de muayeneyi yapan doktordan gizleyebildiği hatırlatılmıştır. Fiziki muayenenin normal tespit edilmesi ve kişinin şikâyet belirtmemesi neticesinde hastada herhangi bir rahatsızlığın düşünülmediği bu raporda yer almıştır. Buna göre transtroasik ekokardiyografi tetkikinde tespit edilen rahatsızlıklara uygun karar verilerek muayenesinin tamamlandığı ve ilgili maddelere uygun karar verildiği mütalaa edilmiştir. Cevap dilekçesinin diğer kısımlarında ise kovuşturmaya yer olmadığına dair karardan ve SGK'nın işleminden (bkz. § 24) bahsedilmiştir.


29. Cevaba cevap dilekçesinde idarenin sağlık sorununu müteveffanın bildirmediğine dair görüşüne karşı ayrıntılı açıklamalar yapılmış, bu savunmanın gerçeğe aykırı olduğu belirtilmiştir. Müteveffanın komando birliğinde çok yoğun acemi eğitimine tabi tutulduğu, özellikle vefatından önceki birkaç gün içerisinde yemin töreni hazırlıkları ve provaları nedeniyle aşırı derecede yorulduğu ve bünyesinin daha fazla kaldırmadığı, vazifenin tesiri ile vefat ettiği belirtilmiştir. Davalı idarenin ikinci savunma dilekçesi sunmadığı görülmüştür.


30. 21/1/2017 tarihli ve 6771 sayılı Kanun'un 17. maddesiyle Anayasa'ya eklenen geçici 21. maddenin birinci fıkrasının (E) bendiyle AYİM kaldırılmıştır. AYİM'in kaldırılması sonrasında dosya Ankara 14. İdare Mahkemesine tevzi edilmiştir. Hizmetin görüldüğü ve eylemin gerçekleştiği yerin Isparta olması nedeniyle davanın yetki yönünden reddine, dava dosyasının Isparta İdare Mahkemesine (Mahkeme) gönderilmesine 29/9/2017 tarihinde karar verilmiştir.


31. Mahkeme, müteveffanın 26/2/2015 tarihinden önce sağlık hizmeti aldığı özel/resmî sağlık kurumlarına ilişkin bilgi ve belgelerin gönderilmesini SGK'dan 27/3/2018 tarihli ara kararıyla istemiştir. Bu yazıya verilen cevapta ise vefatından önce sağlık hizmetlerine ilişkin herhangi bir bilgi ve belgenin emeklilik sicil dosyasında bulunmadığı belirtilmiştir.


32. Bunun üzerine davacılardan mütevaffanın askere sevki yapılmadan önce kalp rahatsızlığıyla ilgili olarak tedavisinin yapılıp yapılmadığının, bu hastalık nedeniyle herhangi bir tedavi kuruluşuna gidip gitmediğinin sorulması ile tedavi için sağlık kuruluşlarına gitmişse bu tedavilere ilişkin bilgi ve belgeleri göndermeleri istenmiştir. Davalı idareden ise müteveffanın askerlik görevini kısa dönem er ya da yedek subay olarak yapıp yapmadığına, sevk edildiği askerî birlikte ölüm olayından önce aldığı askerî eğitimin niteliğinin sorulmasına, ayrıca müteveffanın askere sevk öncesi gönderildiği Etimesgut Asker Hastanesinde yapılan muayenesine ilişkin tüm tahlil, tetkik vesair sonuçları havi hasta dosyasının temin edilerek gönderilmesinin istenmesine dair ara kararı verilmiştir.


33. Başvurucular vekili, istenen bilgiyi ve birtakım belgeyi sunmuştur. Davalı idareye yeniden yazı yazılmış, ayrıca başvurucuların beyanı uyarınca Başkent Üniversitesi Adana Hastanesi Başhekimliğinden hasta dosyası istenmiştir.


34. Davalı idare tarafından 28/6/2018 tarihinde müteveffanın askerliğini kısa dönem er olarak yapmaya başladığı malumatı belirtilerek istenen belgelerin ekte olduğu bilgisi verilmiştir. Ayrıca eğitim komutanlığının Mahkemeye sunduğu 9/7/2018 tarihli yazıda, ölüm olayından önce aldığı askerî eğitimin normal er eğitimi olduğunu gösteren ferdî eğitim takip ve kontrol kartı ile askere sevk öncesi gönderildiği Etimesgut Asker Hastanesinin verdiği rapor sunulmuştur. Diğer taraftan asker hastanelerinin Sağlık Bakanlığına devri sonrasında Ankara Etimesgut Şehit Sait Ertürk Devlet Hastanesi olarak hizmet vermeye başladığı anlaşılan aynı yerdeki başhekimliğin 5/7/2018 tarihli yazısında, Etimesgut Asker Hastanesi döneminde kullanılan Askerî Sağlık Otomasyon Sistemi (ASOS) veri tabanının aktarımından kaynaklı olarak bazı verilere ulaşılamadığı, bahse konu kişinin sadece 12/11/2014 tarihinde muayene raporuna ilişkin kaydı bulunduğu bilgisi yer almaktadır. Diğer taraftan Başkent Üniversitesi Adana Dr. Turgut Noyan Uygulama ve Araştırma Merkez Müdürlüğü tarafından müteveffaya ait dosya içeriği fotokopileri ve grafi CD'si 20/7/2018 tarihli yazının ekinde Mahkemeye sunulmuştur.


35. Mahkeme, bilirkişi raporu alınmasına dair ara kararı vermiştir. İstanbul Adli Tıp Kurumu Başkanlığından Mahkeme dosyasının içeriğindeki evrak da gönderilerek birtakım bilgiler istenilmiştir. Buna göre 9/10/2018 tarihli yazıyla istenen hususlar şöyle belirtilmiştir:


"a) Müteveffa [E.İ.nin] ölüm sebebinin ortaya konulmasının istenilmesi,


b) Müteveffa [E.İ.de] bulunan mevcut kalp rahatsızlığının mahiyeti de değerlendirilerek askere alınma şartlarının oluşup oluşmadığı, askere alınmamasının yahut temel askerlik eğitimi olmayan askeri hizmete alınmasının daha uygun olup olmadığı,


c) Müteveffa [E.İ.de] bulunan mevcut kalp rahatsızlığını, temel askerlik eğitiminin etkileyip etkilemediği, ölüme götüren sürecin askerlik eğitimi ile irtibatının bulunup bulunmadığı,


d) Sigara kullanımın ölümle sonuçlanan işbu vakıadaki rolünün yüzde olarak belirtilmesinin istenilmesi, (sigara kullanımının mevcut hastalık bulgularına göre ölüm ile sonuçlanan kalp krizi riskini ne kadar arttırdığı)"


36. Bunun üzerine Adli Tıp Kurumu Birinci İhtisas Kurulunca (ATK), müteveffanın askerliğe girişine ilişkin ayrıntılı muayene bulguları, varsa EKG, EKO gibi kardiyolojik tetkikleri ile birlikte laboratuvar sonuçlarının temini Mahkemeden 17/10/2018 tarihli yazıyla istenmiştir. Mahkeme de ara kararı kurarak bu belgeleri taraflardan talep etmiştir.


37. Başvurucular vekili 12/11/2014 tarihli sağlık kurulu raporu haricinde askerî hastanede yapılan işlemlere ilişkin herhangi bir tetkik ve muayene belgesinin müteveffaya verilmediği bilgisini Mahkemeye vermiştir. Davalı idare de elindeki mevcut belgeleri göndermiştir. Mahkeme, bunun üzerine Genelkurmay Başkanlığı Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Komutanlığından ATK'nın istediği belgeleri talep etmiştir. Söz konusu ara karara binaen gönderilen evrak Mahkemeye sunulmuştur. Bu şekilde ATK'ya dosyanın tekrar gönderildiği anlaşılmıştır. ATK'nın 28/1/2019 tarihli yazısında ise adli dosyada muayene sonuç raporunun mevcut olduğu anlaşıldığından müteveffanın askerliğe girişine ilişkin ayrıntılı muayene bulguları, varsa EKG, ekokardiyografi raporları ile birlikte laboratuvar sonuçlarının temini istenilmiştir.


38. Akabinde Genelkurmay Başkanlığı Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Komutanlığına tekrar müzekkere yazılmıştır. Müzekkerede, ATK kararında bahsi geçen sağlık belgelerinin mevcut olmaması hâlinde istenen hususlara ilişkin belgelerin olmadığına ilişkin açıklamalı şekilde cevap verilmesi de talep edilmiştir.


39. Davalı idare tarafından gönderilen yazı içeriğinde asker hastanelerinde 2011-2016 yılları arasında bilgi işletim sistemi olarak kullanılan ASOS veri tabanında yapılan inceleme neticesinde Etimesgut Asker Hastanesi ve Isparta Asker Hastanesinde müteveffaya ait sağlık kayıtlarının tespit edildiği, bu kayıtların dışında herhangi bir muayene ve tedavi belgesine rastlanmadığı bilgisi verilmiştir.


40. Bu durum ATK'ya bildirilerek 9/10/2018 tarihli yazıyla istenen hususlarda hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak biçimde açıklamalı ve gerekçeli şekilde rapor hazırlanması tekrar talep edilmiştir.


41. ATK tarafından 29/3/2019 tarihinde söz konusu rapor hazırlanmıştır. Konuyla ilgili kısımlar şu şekildedir:


"...hakkında düzenlenmiş adli ve tıbbi belgelerde bulunan veriler birlikte değerlendirildiğinde;


1.Otopsisinde dış muayenede alında abrazyon dışında travmatik değişim tanımlanmadığı, iç muayenede kafatasında kırık, kafa içi kanama, beyin doku harabiyeti, beyin kanaması, iç organ ve büyük damar lezyonu tespit edilmediğine göre;


Kişinin travmatik bir tesirle öldüğünün tıbbi delilleri bulunmadığı,


2.Otopsisinde alınan doku örneklerinin Kimya İhtisas Dairesinde yapılan tetkikinde; aranan toksik maddelerin bulunmadığı bildirildiğine göre;


Kişinin zehirlenerek öldüğünün tıbbi delillerinin bulunmadığı,


3.Adli dosyada kayıtlı bilgilerde özgeçmişinde kalp kapak hastalığı bulunan kişinin acemi er olarak askerliğini yaptığı dönemde 26/02/2015 tarihinde saat 05:25 sularında koğuşta yatarken yatakta rahatsızlandığı, vücudunun kasıldığı ve çenesinin kilitlendiğinin fark edilmesi üzerine arkadaşları tarafından ağzı açılmaya çalışılarak nefes alması sağlandığı, bilinci kapalı halde hastaneye kaldırıldığı, yapılan yeniden canlandırma işlemine rağmen yanıt alınamayarak öldüğü, otopsisinde iç organlarda tespit edilen makroskopik bulgular ile iç organların histopatolojik tetkikinde ... tespit edildiği, cesedin bulunduğu ortam, bulunuş şekli, olay yeri inceleme bulguları birlikte değerle

 

Benzer Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Kanser Hastası Tutuklunun Tedaviye Erişimi ve Ölümünden Sonraki Soruşturmalar

Tüm Borçlar Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

İdarenin Hizmet Kusurundan Doğan Tazminat Davaları

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2021/63397

 

Karar Tarihi

30 Haziran 2026

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Borçlar Hukuku

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page