Bireysel Başvuru Kararları · CEZA HUKUKU · HAK İHLALİ · BİREYSEL BAŞVURUNUN KABUL EDİLEMEZLİĞİ
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Ceza İnfaz Kurumunda Uyku Apnesi Cihazının Geç Verilmesi
B. No: 2022/1862 · 21 Temmuz 2026
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026
Kararın Özeti
Uyku apnesi hastası başvurucu, tutulduğu ceza infaz kurumunda ihtiyaç duyduğu CPAP cihazının verilmediğinden ve düzenli poliklinik kontrollerinin sağlanmadığından yakındı. Adli Tıp Kurumu, cihaz ve düzenli poliklinik kontrolü sağlanırsa kurumda kalmasına sağlık yönünden engel bulunmadığını bildirmiş; ağır ceza mahkemesi de kuruma defalarca yazı yazmıştı. Anayasa Mahkemesi, cihazın ancak kendi tedbir kararından sonra, bir yılı aşkın gecikmeyle teslim edildiğini ve kamu makamlarının makul olmayan bir süre hareketsiz kaldığını belirleyerek kötü muamele yasağının ihlal edildiğine karar verdi.
Hukuki İlke
Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi, hastalığı bulunan kişilere tutuklanmayacakları yönünde mutlak bir güvence tanınmadığını; ancak Adli Tıp Kurumu raporuyla belirlenen tıbbi cihaz ve kontrol ihtiyacı adli ve idari makamlarca bilindiği hâlde uzun süre karşılanmamasının kötü muamele için aranan asgari ağırlık eşiğine ulaştığını kabul etti. Somut olayda durum makamlara defalarca bildirildiğinden başvurucudan ayrıca başka bir idari veya adli yolu tüketmesinin beklenmesi aşırı külfet sayıldı.
Sonuç
Adli yardım talebi kabul edildi. Kötü muamele yasağına ilişkin iddia kabul edilebilir bulunarak Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan kötü muamele yasağının ihlal edildiğine karar verildi; tutuklamanın hukuka aykırı ve gerekçesiz olduğuna ilişkin kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı şikâyeti başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulundu. Cihazın teslimiyle ihlale son verildiğinden yeniden yargılamaya gerek görülmedi; Anayasa Mahkemesinin tedbir kararı sonlandırıldı. Başvurucuya net 165.000 TL manevi tazminat ve 40.000 TL vekâlet ücreti ödenmesine, diğer tazminat taleplerinin reddine oybirliğiyle karar verildi.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 15, 17
Kötü muamele yasağı ve yasağın olağanüstü hâllerde de korunan mutlak niteliği
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
... BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2022/1862)
Karar Tarihi: 21/7/2026
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
Rıdvan GÜLEÇ
Kenan YAŞAR
Ömer ÇINAR
Raportör
:
Sinan ARMAĞAN
Başvurucu
:
...
Vekili
:
Av. ...
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru; sağlığı elverişli olmamasına rağmen ceza infaz kurumunda tutulma ve sağlık hizmetlerine erişememe nedeniyle kötü muamele yasağının, tutuklamanın hukuka aykırı ve gerekçesiz olması nedeniyle de kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
2. ... olan başvurucu, Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanmasına üye olma suçlamasıyla 24/1/2020 tarihinde İstanbul 7. Sulh Ceza Hâkimliğince tutuklanmış ve aynı suçtan cezalandırılması istemiyle İstanbul 37. Ağır Ceza Mahkemesinde (Ağır Ceza Mahkemesi) yargılanmaya başlanmıştır. Başvurucu, 27/1/2020 tarihinden itibaren Silivri 5 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu/Kurum) tutulmaya başlanmıştır. Muayene tutanağına göre başvurucu, Ceza İnfaz Kurumuna ilk girişte uyku apnesi rahatsızlığı olduğunu, herhangi bir alerjisi bulunmadığını, sürekli kullanması gereken herhangi bir ilaç olmadığını, burun operasyonu geçirdiğini, herhangi bir bedensel engelinin bulunmadığını belirtmiştir. Başvurucu, Ağır Ceza Mahkemesinde hem 3/6/2020 tarihli birinci celsede hem de 9/9/2020 tarihli ikinci celsede uyku apnesi hastası olduğunu, bu nedenle cihaz kullanması gerektiğini, buna ilişkin sağlık raporları olduğunu belirterek tahliye talebinde bulunmuştur. Ağır Ceza Mahkemesi ikinci duruşmada sağlık sorununun Ceza İnfaz Kurumunda tutulmasına engel teşkil edip etmediğinin tespit edilmesi için başvurucunun Adli Tıp Kurumuna sevk edilmesine karar vermiştir.
3. Adli Tıp Kurumu Başkanlığı 3. İhtisas Kurulu, başvurucu hakkında düzenlediği 21/9/2020 tarihli raporda "... adına düzenlenen dosyadaki mevcut belgeleri ve 14/09/2020 tarihinde yapılan Kurulumuz muayene bulgularına göre halihazırda; CPAP cihazı kullanımının, tedavisi ve önerilen aralıklarla düzenli poliklinik kontrollerinin sağlanarak cezaevi şartlarında kalmasında sağlığı yönünden engel bir durum bulunmadığı" şeklinde değerlendirmede bulunmuştur. Adli Tıp Kurumu söz konusu raporu hazırlarken Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinin başvurucu hakkında hazırladığı 2/3/2016 tarihli sağlık kurulu raporunu da incelemiştir. Bu raporda başvurucuyla ilgili olarak "REM OSAS olması nedeniyle ısıtıcılı, nemlendiricili, Auto CPAP (APAP) cihazını (nazal maske, başlık, ara, hortum, orijinal çanta) üst limit 10 cm H2O basınçta her gece, her gece ömür boyu kullanmasının uygun olduğu, cihazın kullanımının hayati önem arz ettiği" şeklinde tespit yapılmıştır.
4. Ağır Ceza Mahkemesinde 24/11/2020 tarihinde yapılan üçüncü celsede başvurucu, Adli Tıp Kurumu raporunda kullanması gerektiğinin belirtildiği cihazın on aydır verilmediğini, geceleri saatte bir, on kez uyandığını, bu nedenle uykusunu düzgün alamadığını, uyurken ölme riski olduğunu, tutulduğu odadaki arkadaşlarını kendisini kontrol etmeleri konusunda tembihleyerek uyuduğunu, tedavi ve kontrollerinin yapılmadığını, pandemi şartlarında bu kontrollerin yapılmasının da zaten mümkün olmadığını belirtmiş; tahliye edilmesini talep etmiştir. Ağır Ceza Mahkemesince başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar verilmiş, ayrıca Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı ile Ceza İnfaz Kurumuna yazı yazılarak başvurucunun sağlığı açısından alınması gerekli bir tedbir varsa gereğinin takdir ve ifası istenmiştir. Yazıya Adli Tıp Kurumunun raporu da eklenmiştir.
5. Ağır Ceza Mahkemesindeki 15/1/2021 tarihli dördüncü celse de başvurucu, önceki duruşmadaki dile getirdiği şikâyetleri tekrarlayıp ihtiyacı olan cihazın kendisine verilmediğini belirterek tahliye edilmesini talep etmiştir. Başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar verilmiştir. Ağır Ceza Mahkemesinde 30/3/2021 tarihinde yapılan beşinci ve son celsede başvurucu cihazın kendisine verilmediğini, zaten ihtiyacı olan cihazın elektrikle çalıştığını, çalışırken ses çıkardığını, altı kişiyle birlikte tutulduğu odada gerek odadaki priz sayısı gerekse de diğer tutukluların cihazın çıkardığı sesten rahatsız olacağı için bu cihazı kullanabilmesinin mümkün olmadığını söylemiştir. Ağır Ceza Mahkemesi başvurucunun silahlı terör örgütü üyesi olma suçundan 8 yıl 1 ay 15 gün hapis cezası ile cezalandırılmasına karar vermiş, başvurucuyu hükmen tutuklu bırakmıştır. Ayrıca kararda "Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı ve sanığın bulunduğu ceza infaz kurumu müdürlüğüne müzekkere yazılarak ve ekine İstanbul Adli Tıp Kurumu Başkanlığı 3. İhtisas Kurulu'nun 21/9/2020 tarihli ve ... sayılı raporu da eklenerek sanığın CPAP kullanımının, tedavisi ve önerilen aralıklarla düzenli poliklinik kontrollerinin sağlanarak ceza evi şartlarında kalmasında sağlığı yönünden engel bir durum bulunmadığı yönündeki içeriği de göz önüne alınarak gerekli tedbirlerin alınması hususunda takdir için bilgilendirilmesi, ayrıca bahsi geçen hususta gerekli tedbirlerin alınamaması halinde nedeniyle birlikte ivedi olarak bilgi verilmesinin istenilmesi" hüküm altına alınmıştır.
6. Başvurucu 16/6/2021 tarihinde Ağır Ceza Mahkemesine sunduğu dilekçede karar duruşmasında verilen ara kararına rağmen cihazın verilmediğini, bu konuda Ağır Ceza Mahkemesine bilgi de verilmediğini, Ceza İnfaz Kurumunun bu konuya duyarsız kaldığını, her geçen gün rahatsızlığının kötüye gittiğini, hayati tehlikesinin sürdüğünü belirterek tahliye edilmesini talep etmiştir. Ağır Ceza Mahkemesi 18/6/2021 tarihinde -başvurucunun dilekçesini de ekleyerek- Ceza İnfaz Kurumundan daha önce yazdığı yazıların akıbetini sormuştur. Ceza İnfaz Kurumu 8/7/2021 tarihli cevap yazısında başvurucuya sağlık servisi tarafından konu hakkında gerekli bilgilendirme yapıldığı, aile hekimliğinin başvurucunun dilekçesine istinaden düzenli muayenesini yaptığı, muayeneler sonucunda herhangi bir poliklinik servisine sevkine gerek görülmediği, son muayenesinin 25/5/2021 tarihinde olduğu bildirilmiştir. Yazıda bilgilendirmenin içeriğinden ve aile hekimliğindeki muayene ile yapılan tedavilerden bahsedilmemiştir.
7. Başvurucu, tahliye edilmesini talep ettiği 22/11/2021 tarihli dilekçede ayrıca düzenli poliklinik kontrollerine gidemediği ve ihtiyacı olan cihazın verilmediği şikâyetlerinden de bahsetmiştir. Başvurucunun yargılandığı ceza dosyası bu aşamada temyiz aşamasındadır. Başvurucunun tahliye talebi Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 23/11/2021 tarihinde reddedilmiştir. Ayrıca Ağır Ceza Mahkemesi aynı gün Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığına ve Ceza İnfaz Kurumuna daha önceki içerikte (bkz. § 5) bir yazı daha yazmıştır. Ceza İnfaz Kurumunun bu yazıya bir cevap verip vermediği veya ne şekilde cevap verdiği tespit edilememiştir. Başvurucu 9/12/2021 tarihinde tahliye talebinin reddine ilişkin karara itiraz etmiştir. Başvurucunun itirazı İstanbul 38. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 22/12/2021 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir.
8. Başvurucu 5/1/2022 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuş, sağlık durumundan ve tutulma koşullarından bahsederek tahliye edilmesi konusunda tedbir kararı verilmesini istemiştir.
9. Anayasa Mahkemesi, tedbir talebiyle ilgili olarak Ceza İnfaz Kurumuna, Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığına ve Adalet Bakanlığı (Bakanlık) Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğüne yazılar yazmıştır. Söz konusu yazılarda başvurucunun Adli Tıp Kurumu raporunda belirtilen CPAP cihazını Ceza İnfaz Kurumunda kullanıp kullanmadığı, cihazın Ceza İnfaz Kurumunda bulunup bulunmadığı, başvurucunun sağlık durumu, sunulan sağlık hizmetleri ve tutulma koşulları hususunda bilgi verilmesi istenmiştir. Cevap yazılarında başvurucunun 24/2/2020 tarihinde uyku apnesi şikâyetine istinaden Kurumun revirine çıkarıldığı, yapılan muayenesi sonucunda Voltaren isimli ilacın kendisine reçete edildiği, kurum hekimi tarafından bir üst sağlık kuruluşuna sevkine ihtiyaç duyulmadığı, reçete edilen ilaçların temin edilerek kendisine teslim edildiği, Ceza İnfaz Kurumunda tutulduğu günden bu yana uyku apnesi şikâyetiyle hastaneye sevkine ilişkin bir talebi olmadığı, Adli Tıp Kurumu raporunda belirtilen CPAP adlı cihazı kullanmadığı, bu konuda Ceza İnfaz Kurumu idaresine herhangi bir başvurusu da bulunmadığı belirtilmiştir. Ayrıca anılan cihazın kişiye özel olduğu ve sağlık kurulu raporu doğrultusunda kullanılması uygun görülen hükümlü ve tutuklulara ücreti kendileri tarafından karşılanmak suretiyle temin edildiği, Ceza İnfaz Kurumunda hâlihazırda CPAP cihazı olmadığı bildirilmiştir.
10. Anayasa Mahkemesi 25/1/2022 tarihli kararıyla başvurucunun tahliye edilmesi konusundaki talebini reddetmiştir. Öte yandan Adli Tıp Kurumunun 21/9/2020 tarihli raporunda yer alan "CPAP cihazı kullanımının, tedavisi ve önerilen aralıklarla düzenli poliklinik kontrollerinin sağlanması" şeklindeki tespitini dikkate alarak başvurucunun yaşamının, maddi ve manevi bütünlüğünün korunması için gerekli tedbirlerin derhâl alınması yönünde karar vermiştir.
11. Başvurucu, 18/4/2022 tarihinde Ağır Ceza Mahkemesine sunduğu dilekçeyle Anayasa Mahkemesinin tedbir kararı sonrasında 8/2/2022 tarihinde kendisine CPAP cihazı verildiğini fakat cihazın nemlendirme ve ısıtma özelliği olmadığı için dişlerini sızlattığını, burnunu ve boğazını kuruttuğunu, bu nedenle cihazı kullanamadığını belirterek infazın ertelenmesi talebinde bulunmuştur. Başvurucu 12/5/2022 tarihinde hem Ağır Ceza Mahkemesine hem de Anayasa Mahkemesine benzer yönde dilekçe yazmıştır. Ağır Ceza Mahkemesi, başvurucunun dilekçelerini İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir. Başvurucunun taleplerinin akıbetine ilişkin bir bilgiye dosya kapsamında rastlanmamıştır.
12. Başvurucu hakkında verilen mahkûmiyet kararı Yargıtay 3. Ceza Dairesinin 22/12/2021 tarihli kararı ile onanmıştır.
13. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME
14. Başvurucu adli yardım talebinde bulunmuştur. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.
A. Kötü Muamele Yasağının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
15. Başvurucu; uyku apnesi hastalığı olduğu ve bu nedenle tıbbi bir cihaz kullanması gerektiği sağlık raporlarıyla tespit edilmesine rağmen ihtiyaç duyduğu cihazın kendisine verilmediğini, hastalığıyla ilgili düzenli yapılması gereken kontrollerin yapılmadığını, uzman bir doktora hiç muayene olamadığını, hastalığının ilerlediğini, buna rağmen Ceza İnfaz Kurumunda tutulmaya devam edildiğini belirterek kötü muamele yasağı ile yaşam hakkının ve etkili başvuru hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.
16. Bakanlık görüşünde, başvurucunun yargılandığı ceza davasında şikâyetiyle ilgili yapılan işlemlerden ve bununla ilgili kararlardan bahsedilmiş; başvurucunun infazın ertelenmesi veya tutulma koşullarının düzeltilmesi konusunda olağan yolları tüketmediği bildirilmiştir. Ayrıca başvurucunun Ceza İnfaz Kurumundaki revirde 21 kez tetkik ve muayenesi yapıldığı, hasta olan mahkûmun hangi uzmanlık alanında tedavi göreceğine muayene eden doktorun karar vereceği, Kurum idaresinin bu konuda bir yetkisi olmadığı, ihtiyaç duyduğu cihazın 8/2/2022 tarihinde başvurucuya teslim edildiği belirtilmiş; yapılacak incelemede Anayasa ve mevzuat hükümlerinin, Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarının dikkate alınması gerektiği ifade edilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
17. İnsan onurunun korunması amacıyla Anayasa'nın 17. maddesinin ilk fıkrasında maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkı güvence altına alınmış; aynı maddenin üçüncü fıkrasıyla da kişilere işkence ve eziyet yapılması, kişilerin insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulması yasaklanmıştır. Bu yasak için herhangi bir istisnanın kabul edilmemesi ve Anayasa'nın 15. maddesinde savaş, seferberlik veya olağanüstü hâllerde de maddi ve manevi varlığının bütünlüğüne dokunulamayacağının ifade edilmesi, yasağın mutlak niteliğini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte yasak, tüm kötü muamele durumlarını kapsamaz. Bir muamelenin Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasının kapsamına girebilmesi, asgari bir ağırlık derecesine (ciddiyet seviyesine) ulaşmasına bağlıdır. Asgari ağırlık derecesine ulaşılıp ulaşılmadığı görecelidir ve somut olayın koşullarının değerlendirilmesiyle belirlenir. Yapılacak değerlendirmede muamelenin süresi, fiziksel ve ruhsal etkileri ile mağdurun cinsiyeti, yaşı ve sağlık durumu gibi etkenler önem taşır. Bu etkenlere ardındaki kasıt veya saik ile birlikte muamelenin amacı da eklenebilir. Ayrıca gerilimin ve duyguların yükseldiği atmosfer gibi muamelenin yapıldığı bağlam da dikkate alınması gereken diğer bir etkendir (... ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/293, 17/7/2014, §§ 80, 83; ... ve diğerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/1/2015, §§ 72, 74, 75; K.K. [GK], B. No: 2020/34532, 29/5/2024, § 26).
18. Anılan yasak kapsamında kalan hususlar, ceza infaz kurumlarında farklı şekillerde tezahür edebilir. Bunlar ceza infaz kurumu idaresi ve görevlilerinin kasıtlı davranışlarından kaynaklanabileceği gibi yönetimsel hatalar veya yetersiz kaynaklar sebebiyle de ortaya çıkabilir (... [1. B.], B. No: 2013/3550, 19/11/2014, § 37).
19. Anayasa'nın 17. maddesi, tutuklu ve hükümlülerin tutulma koşullarının da insan onuruna yakışır bir şekilde olmasını koruma altına alır. Bu nedenle tutuklu ve hükümlüler özgürlükten mahrum kalmalarının doğal sonucu olan kaçınılmaz elem seviyesinden daha fazla sıkıntı veya eziyet çekecekleri bir duruma sokulmamalıdır. Ayrıca bu kişilerin sağlık ve esenlikleri yeterli bir şekilde güvence altına alınmalı ve bu kişilere gerekli duydukları tıbbi yardım sağlanmalıdır (..., § 39).
20. Tutuklu veya hükümlü olan başvurucuların sağlık durumlarının tahliyeyi veya mahkûmiyet hükmünün infazının ertelenmesini veya durdurulmasını gerektirdiğine, tutuldukları süre boyunca kendilerine sunulan sağlık hizmetlerinin yeterli olmadığına ya da ceza infaz kurumlarının koşullarının sağlık durumlarına uygun olmadığına yönelik şikâyetlerinin incelenmesi sırasında yararlanılan genel ilkeler pek çok kararda belirtilmiştir (birçok karar arasından bkz. ... [1. B.], B. No: 2014/14810, 21/9/2016, §§ 68-80; ... [2. B.], B. No: 2014/19527, 16/11/2016, §§ 36-45).
21. Anayasa'nın 17. veya başka bir maddesi, herhangi bir hastalıktan muzdarip kişilere tutuklanmayacakları yönünde mutlak bir güvence bahşetmez. Bununla birlikte tutukluların rahatsızlıklarından kaynaklanan acılarının yetkililerin sorumlu tutulabileceği tutukluluk koşullarından dolayı artması ya da artma yönünden bir risk doğması hâlinde Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasının ihlali söz konusu olabilir (... [2. B.], B. No: 2014/648, 18/9/2014, § 66; ... [1. B.], B. No: 2019/13637, 30/6/2021, § 110).
22. Başvurucu, tahliye talebinin reddine ilişkin karara itiraz etmesi sonrasında bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucunun başvuru yollarını tüketip tüketmediğine, iddiaları ile idari ve adli makamların vardığı sonuçların bir arada değerlendirilmesinden sonra karar verilebilir. Bu nedenle açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın -başvuru yolunun tüketilmesi dışındaki hususlar yönünden- kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
23. Başvurucu, gözaltına alınmasından üç gün sonra Ceza İnfaz Kurumunda tutulmaya başlanmış, hakkındaki mahkûmiyet kararı 30/3/2021 tarihinde verilmiştir. Başvurucu, Ceza İnfaz Kurumuna girişte yapılan sağlık muayenesinde uyku apnesi hastası olduğunu belirtmesine rağmen özel bir tıbbi cihaz kullanması gerektiği konusunda bir beyanda bulunmamıştır (bkz. § 2). Dosya kapsamına göre başvurucu, özel cihaz ihtiyacını ilk olarak Ağır Ceza Mahkemesindeki 3/6/2020 tarihli duruşmada dile getirmiştir. Ağır Ceza Mahkemesi, başvurucunun hastalığı ve cihaz kullanması gerektiğiyle ilgili şikâyetlerini değerlendirmek için Adli Tıp Kurumuna yazı yazmış; Adli Tıp Kurumu 21/9/2020 tarihinde bu konuyla ilgili olarak rapor hazırlamıştır. Rapora göre başvurucunun Ceza İnfaz Kurumunda tutulması -ancak CPAP adlı cihazı kullanması ve düzenli olarak poliklinik kontrollerinin sağlanması hâlinde- sağlığı yönünden bir engel oluşturmamaktadır. Raporun düzenlenmesiyle birlikte artık adli ve idari makamlar başvurucunun sağlık durumu ve gereksinim duyduğu tıbbi koşullar hakkında bilgi sahibi olmuştur.
24. Başvurucu, Ağır Ceza Mahkemesinde tutuklu olarak yargılanırken 24/11/2020 tarihli üçüncü duruşmada sağlık durumundan bahsederek bir kez daha tahliye talebinde bulunmuştur. Ağır Ceza Mahkemesi duruşma sonunda başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına, Adli Tıp Kurumu raporu doğrultusunda gereğinin yapılması için Ceza İnfaz Kurumuna ve Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığına bilgilendirme yazısı yazılmasına karar vermiştir. Ağır Ceza Mahkemesinin tutukluluk hâlinin devamına karar vermekle beraber başvurucunun sağlık durumunun gerektirdiği koşulların farkında olduğu, bunların sağlanması için çaba sarf ettiği görülmektedir. Yazıya rağmen başvurucunun ihtiyaç duyduğu cihaz temin edilmemiş, bu nedenle Ağır Ceza Mahkemesi hem 30/3/2021 tarihli karar duruşmasında hem de 18/6/2021 tarihinde tahliye talebini değerlendirirken yeniden ilgili birimlere aynı doğrultuda yazı yazmak zorunda kalmıştır. Ceza İnfaz Kurumu 8/7/2021 tarihli cevap yazısında neden başvurucuya ihtiyaç duyduğu cihazın temin edilmediği konusunda bir açıklama yapmamış, sadece başvurucunun bilgilendirildiğinden bahsetmiş ancak başvurucuya yaptığı bilgilendirmenin içeriğini açıklamamıştır.
25. Ağır Ceza Mahkemesi son olarak 23/11/2021 tarihinde doğrudan Ceza İnfaz Kurumuna ve Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığına yazı yazarak Adli Tıp Kurumu raporu doğrultusunda gereğinin yapılmasını istemiştir. Yazıya ilgililerin ne şekilde cevap verdiği bilinmemekle beraber ihtiyaç duyulan tıbbi cihazın başvurucuya temin edilmediği açıktır. CPAP adlı tıbbi cihaz, Anayasa Mahkemesinin 25/1/2022 tarihli tedbir kararı sonrasında 8/2/2022 tarihinde başvurucuya teslim edilmiştir.
26. Başvurucu, yargılanması sırasında ısrarla uyku apnesi hastalığı nedeniyle cihaz kullanması gerektiğini vurgulamış; Ağır Ceza Mahkemesi de defalarca Adli Tıp Kurumu raporunu hatırlatarak Ceza İnfaz Kurumundan gereğinin yapılmasını istemiştir. Başvurucunun sağlık durumu konusunda yapılması gereken hususlar Adli Tıp Kurumu tarafından adli ve idari makamların dikkatine sunulmuş, başvurucu da tahliye talebinin reddine karar verilmesi sonrasında bireysel başvuru yapmışken başvurucudan ayrıca başka bir idari veya adli yolu tüketmesinin beklenmesi kendisine aşırı bir külfet yüklenmesi anlamına gelecektir. Dolayısıyla somut başvuru özelinde 22/11/2021 tarihli tahliye talebinin aleyhe kesinleşmesi sonrasında yapılan bireysel başvuruda olağan kanun yollarının tüketildiğinin kabul edilmesi gerekir.
27. Somut olayda Adli Tıp Kurumunun raporuyla başvurucunun CPAP adlı tıbbi cihazı kullanması ve düzenli poliklinik kontrolü yaptırması gerektiği adli ve idari makamlar taraftan bilinmesine rağmen söz konusu cihazın bir yıldan fazla bir süre sonra başvurucuya teslim edildiği ve diğer taraftan hastalığıyla ilgili olarak uzman bir doktora hiçbir zaman muayene olma imkânı sağlanmadığı anlaşılmıştır. Başka mahpusların gözetimi altında uyuduğunu, uyurken de sürekli uyanmak zorunda kaldığını belirten başvurucunun iddialarının Adli Tıp Kurumu raporuyla desteklendiği dikkate alındığında başvurucunun maruz kaldığı olumsuz tutulma koşullarının kötü muamele için aranan asgari eşiğe ulaştığı değerlendirilmiştir. Başvurucunun şikâyetleri konusunda kamu makamlarının makul karşılanmayacak bir süre boyunca hareketsiz kalması insan onurunu zedeleyecek şekilde başvurucunun acı çekmesine neden olmuştur. Sonuç itibarıyla başvurucunun kötü muameleye maruz kaldığı kanaatine varılmıştır.
28. Öte yandan başvurucu, kendisine teslim edilen CPAP adlı cihazın nemlendirme ve ısıtma özelliği bulunmadığını, bu nedenle bu nitelikleri olan APAP adlı cihazın verilmesi gerektiğini iddia etmiş ise de Adli Tıp Kurumunun raporu dikkate alınarak bu aşamada dile getirilen iddiayla ilgili ayrı bir değerlendirme yapılmasına gerek görülmemiştir.
29. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan kötü muamele yasağının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
B. Kişi Hürriyeti ve Güvenliği Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
30. Başvurucunun tutuklamanın hukuki olmadığına ve tutuklama kararlarının gerekçesiz olduğuna ilişkin iddialarının ... ve diğerleri ([GK], B. No: 2020/11655, 7/4/2022, §§ 23-26) kararı doğrultusunda başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
III. GİDERİM
31. Başvurucu; ihlalin tespiti ile 100.000 TL maddi ve 500.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.
32. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün olduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (... [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 55, 57).
33. Anayasa Mahkemesi, incelenen başvuruda başvurucuya ihtiyaç duyduğu tıbbi cihazın uzun süre temin edilmemesi ve uzman bir doktora muayene ettirilmeyerek Ceza İnfaz Kurumunda tutulması nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği sonucuna varmıştır. Anayasa Mahkemesinin tedbir kararı sonrasında tıbbi cihazın teslimiyle bu konudaki ihlale son verildiği görülmüştür. Bu nedenle yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmamaktadır. Dolayısıyla başvurucuya yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında somut olayın özelliğine göre net 165.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. Başvurucu, maddi zarara ilişkin olarak bilgi/belge sunmadığından maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
IV. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. 1. Kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
C. Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan kötü muamele yasağının İHLAL EDİLDİĞİNE,
Ç. Anayasa Mahkemesi tarafından verilen tedbir kararının SONLANDIRILMASINA,
D. Başvurucuya net 165.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,
E. 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
F. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin bilgi için İstanbul 37. Ağır Ceza Mahkemesine (E.2020/112, K.2021/130), Silivri 5 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğüne ve Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 21/7/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Benzer Kararlar
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Ceza İnfaz Kurumunda Tıbbi Diyete Uygun Yemek Verilmediği Şikâyeti
İlgili Sayfalar
Ceza İnfaz Hukuku ve Tutukluluk Süreçleri
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2022/1862
Karar Tarihi
21 Temmuz 2026
Oy Durumu
Oybirliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları