Bireysel Başvuru Kararları · CEZA HUKUKU · HAK İHLALİ
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Hükûmet Eleştirisi İçeren Sosyal Medya Paylaşımına Hapis Cezası
B. No: 2022/49022 · 23 Aralık 2025
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026
Kararın Özeti
Bir sendika başkanı, 15 Temmuz darbe girişiminin ardından sosyal medya paylaşımında girişimi kınadı ve hükûmeti ağır biçimde eleştirdi. Hükûmeti alenen aşağılama suçundan mahkûm edildi. Anayasa Mahkemesi, paylaşımın bütününü, siyasi tartışmanın bağlamını ve derece mahkemelerinin müdahaleye gösterdiği gerekçeyi birlikte değerlendirdi. Hapis cezasının zorunlu toplumsal ihtiyacı karşıladığının gösterilmediğini belirleyerek ifade özgürlüğünün ihlaline, yeniden yargılamaya ve manevi tazminata karar verdi.
Hukuki İlke
Hükûmete yönelik ağır siyasi eleştiriye ceza verilirken ifadenin bağlamı değerlendirilmeli ve cezanın neden zorunlu bir toplumsal ihtiyaca cevap verdiği açıklanmalıdır.
Sonuç
İfade özgürlüğünün ihlal edildiğine oy çokluğuyla karar verildi. Yeniden yargılama ve manevi tazminat kararlaştırıldı. Diğer ihlal iddialarının incelenmesine gerek görülmedi.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 26
Kararda anılan5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — m. 301
Kararda anılan6216 sayılı Kanun — m. 50
Kararda anılan
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
... BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2022/49022)
Karar Tarihi: 23/12/2025
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
Kenan YAŞAR
Ömer ÇINAR
Metin KIRATLI
Raportör
:
Tolga BAŞBOZKURT
Başvurucu
:
...
Vekili
:
Av. ...
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, sosyal medya hesabı üzerinden sarf edilen sözler nedeniyle cezalandırılmanın ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 10/3/2022 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
III. OLAY VE OLGULAR
4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
5. Başvurucu, başvuruya konu olayların gerçekleştiği tarihte öğretmen olup aynı zamanda Eğitim ve Bilim İşgörenleri Sendikasının (EĞİTİM-İŞ) genel başkanıdır.
6. Başvurucu, 15 Temmuz 2016 Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanmasının (FETÖ/PDY) darbe girişiminin hemen ardından 16/7/2016 tarihinde sosyal medya hesabı üzerinden bir paylaşım gerçekleştirmiştir. Paylaşımı şu şekildedir:
"İLERİ DEMOKRASİ SÖYLEMİ İLE ÜLKEYİ FAŞİZAN BİR ŞEKİLDE YÖNETENLER ORTAĞINIZ OLAN DARBECİLERİNİZİ DE ALINIZ VE GİDİNİZ! 15 Temmuz gecesi yaşanan ve uzun süre nedeni anlaşılamayan! saldırıların bir darbe girişimi olduğu öğrenilmiştir. Darbe girişimini şiddetle kınıyoruz. Bizler Atatürk Cumhuriyetinin tam bağımsızlıktan, tam demokrasiden ve özgürlükten yana eğitim emekçileri olarak akıldan ve izandan yoksun olayları ve sözde darbe girişimi kınıyor ve tepki ile karşılıyoruz. Hangi gerekçe ile kökü nerede ve amacı ne olursa olsun anti demokratik ve cuntacı anlayışların karşısında olduğumuzun bilinmesini isteriz. Kendisi de bir darbe ürünü olan, tarihimizin en ırkçı, gerici, bölücü Neo Osmanlıcı hükümetiyle iş kolumuzdaki eğitim emekçilerinin hakkını, hukukunu ve ekmeğini korurken neredeyse her gün karşı karşıya gelmemiz bile bir darbe girişimini hoş karşılamamızı sağlayamaz. Yaşanan olumlu olumsuz her türlü olayı kendi lehine çevirmeyi -muhalefetin de katkısı ile başaran darbeci faşizan hükümete de buradan bir kez daha sesleniyoruz. Ülkeye demokrasi gelecekse, darbeler engellenecekse, bunun yolu dini değerleri kullanarak gece yarılarından sonra sabaha kadar defalara okunan salalarla olmayacaktır. Demokrasinin, yeğane teminatı, hukukun, demokrasinin egemen olduğu, halkımızın işçi ve emekçilerin insanca yaşam koşullarına ulaştıkları, özgür, laik ve uygar bir toplum olmayı başarmaktır. Ayrıca Örgütümüze bağlı tüm üye ve yöneticelerin provakasyona neden olabilecek açıklama, tavır ve davranıştan uzak durmaları önem arz etmektedir. Kamuoyuna duyurulur..."
7. Başvurucunun yaptığı paylaşıma yönelik bir ihbar üzerine Konya Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) tarafından soruşturma başlatılmıştır.
8. Yapılan soruşturma sonucunda başvurucu hakkında Başsavcılık "Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini Alenen Aşağılama" suçundan 26/11/2018 tarihinde iddianame tanzim etmiştir.
9. İddianamenin kabulüne karar veren Konya 16. Asliye Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 19/7/2019 tarihli celsede başvurucunun savunmasına başvurmuştur. Başvurucu savunmasında yaptığı paylaşımların eleştirel mahiyet taşıdığını, EĞİTİM-İŞ genel başkanı olarak bu eleştirileri dile getirdiklerini, devleti yönetenlerin bu eleştirilere katlanmak zorunda olduğunu beyan etmiştir. Başvurucu ayrıca sosyal medya hesabından kullandığı sözlerin iddia makamı tarafından bağlamından koparıldığını, bu şekilde suç oluşturmaya çalışıldığını ifade etmiştir. Başvurucu müdafileri de savunmalarında, başvurucunun paylaşımlarının ifade özgürlüğü kapsamında bulunduğunu, söz konusu ifadelerin EĞİTİM-İŞ sendikasının kurumsal görüşü olduğunu ve yazının sendikanın sitesinde de yayımlandığını belirtmiştir.
10. Mahkeme tarafından yapılan yargılama sonucunda 19/7/2019 tarihinde başvurucu Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini alenen aşağılama suçundan 5 ay hapis cezasına mahkûm edilmiş ve hükmedilen hapis cezasının ertelenmesine karar verilmiştir. Mahkeme gerekçesinde şu hususları belirtmiştir:
"...şeklinde paylaştığı yazısı ile belirsiz ve çok sayıda kişinin öğrenmiş, okumuş, görmüş ve duymuş olmalarını mümkün kılan facebook sosyal medya hesabından aleni olarak suçun konusunu oluşturan Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetine yönelik olarak 'Kendisi de bir darbe ürünü olan, tarihimizin en ırkçı, gerici, bölücü Neo Osmanlıcı hükûmetiyle-darbeci faşizan hükümete de buradan bir kez daha sesleniyoruz.' şeklinde yapılan söz ve beyanların 5237 sayılı TCK'nın 301'inci madde gerekçesinde de belirtildiği üzere 'suçun konusunu oluşturan değerlere duyulan saygınlığını azaltmaya yönelik' aşağılama oluşturan sözler olduğu, tehlike suçunu düzenleyen TCK'nın 301. maddesi uyarınca; Türk Milletinin, Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin, Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti'nin ve yargı organları ile Devletin askeri veya Emniyet teşkilatlarının saygınlıklarının alenen hakaretlere ve aşağılamalara karşı korunmasının amaçlandığı, madde hükmü ile korunan hukuki menfaatin bizatihi bu anayasal kurumların şahısları değil, onların birey ve toplum gözünde bulunan itibarlarının olduğu, aşağılama eyleminin suçun konusunu oluşturan değerlere duyulan saygınlığı azaltmaya yönelik her türlü davranış biçimini kapsadığı, dolayısıyla suçun doğrudan hakaret (tahkir) etmek suretiyle işlenebileceği gibi maddede sayılan kurumların bireyin gözünde değersiz veya rezil/uygunsuz şekilde göstermeyi amaçlayan her türlü saldırı, söz, yazı, resim vb suretiyle işlenmesi halinde de madde de yazılı suçun oluşacağı, her ne kadar sanık ve müdafiileri tarafından suça konu edilen sözlerin düşünce açıklama ve eleştiri hakkı kapsamında kaldığı ileri sürülmüş ise de; TCK.nın 301/3 fıkrasında da hukuka uygunluk sebebi olarak eleştiri mahiyetindeki ifadelerin suç oluşturmayacağının belirtildiği ve dolayısıyla her eleştirinin bir parça saygınlığı azaltmaya yönelik olabilceği, hatta ağır da olsa eleştiriye tahammül edilmesi gerektiğinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ve Yargıtay içtihatlarında da açıklandığı, Anayasanın 25. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 9 ve 10. maddelerinin de düşünce özgürlüğünü güvence altına aldığı, bu kapsamda eleştiri hakkının kişiye Anayasal kurumları aşağılayıcı ifadelere varmadan onu iyi ya da kötü bir şekilde değerlendirme hakkı tanıdığı, eleştiride asıl olanın Anayasal organının uygulamalarının yararlı ve yerinde olmadığı iken aşağılamada kurumun meşruiyetini, varlık nedenini tartışılır hale getiren ve maddede sayılan teşkilatların saygınlıklarını hedef alan nitelendirmeler veya suçlamalar olduğu, böylelikle TCK.nın 301. maddesinde tanımlanan teşkilatların saygınlıklarını rencide eden ağır ve incitici söz ve yazıların, saygınlığı azaltmaya yönelik düşünce açıklamalarının, eleştiri hakkı kapsamında kalmayıp eleştiri sınırlarını aşarak saygınlığı zedeleyen nitelendirmelerin TCK.nın 301/3 maddesi kapsamında hukuka uygun sayılmasının mümkün olmadığı tüm bu nedenlerle aşağılama içeren suça konu söz ve beyanların gerek maddi ve gerek manevi unsurları itibariyle maddede yazılı suçu oluşturduğu anlaşılmakla sübut bulan müsnet suçtan sanığın cezalandırılması gerektiği vicdani kanaatine ulaşılmıştır."
11. Başvurucu, Mahkeme kararından sonra istinaf kanun yoluna başvurmuştur. Konya Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi (Bölge Adliye Mahkemesi) 23/12/2019 tarihinde başvurucunun istinaf talebinin esastan reddine karar vermiştir.
12. Başvurucu, Bölge Adliye Mahkemesi kararına karşı temyiz kanun yoluna başvurmuşsa da Yargıtay 3. Ceza Dairesi 20/12/2021 tarihinde başvurucunun temyiz talebinin esastan reddiyle hükmün onanmasına karar verilmiş ve karar böylece kesinleşmiştir.
13. Başvurucu, nihai kararı 16/2/2022 tarihinde öğrenmiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Ulusal Hukuk
1. İlgili Mevzuat
14. 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun "Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Devletin kurum ve organlarını aşağılama" başlıklı 301. maddesi şöyledir:
"(1) Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Türkiye Büyük Millet Meclisini, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini ve Devletin yargı organlarını alenen aşağılayan kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Devletin askerî veya emniyet teşkilatını alenen aşağılayan kişi, birinci fıkra hükmüne göre cezalandırılır.
(3) Eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz.
(4) Bu suçtan dolayı soruşturma yapılması, Adalet Bakanının iznine bağlıdır."
2. Yargıtay Kararları
15. Yargıtayın 5237 sayılı Kanun'un 301. maddesi ve eski kanunda bu suça karşılık gelen 1/3/1926 tarihli ve mülga 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 159. maddesi doğrultusunda değerlendirme yaptığı birçok kararı bulunmaktadır. Bu kararlar kapsamında Yargıtaya göre söz konusu suçla devletin varlığını oluşturan ve maddede sayılan kurumların korunması amaçlanmakta, dolayısıyla söz konusu suçun maddi ögesi, maddede belirtilen kavramların varsayılan tüzel kişiliklerine yönelik, onları aşağılayan ve küçük düşüren hareketler olarak kabul edilmektedir. Yargıtay söz konusu hareketlere ilişkin yaptığı değerlendirmelerde ise ifade özgürlüğü doğrultusunda ortaya konulan kriterleri özellikle de sarf edilen sözlerin eleştiri kapsamında olup olmadığı bağlamında ele almaktadır.
16. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 5/5/1998 tarihli ve E.1998/70, K.1998/156 sayılı kararında kamuoyunda "Susurluk Olayı" olarak bilinen vakıaya yönelik bir dernek başkanı tarafından yapılan basın açıklamasının eleştiri kapsamında kaldığına, dolayısıyla anılan suçun oluşmadığına hükmetmiştir. Bu doğrultuda söz konusu kararın ilgili kısımları şu şekildedir:
"Sanığın İnsan Hakları Derneği .......... Şube Başkanı olduğu, olay tarihinde Ankara'da Yüksel Caddesi'ndeki İnsan Hakları Anıtı önünde düzenlenen açık yer toplantısında, katılanlara hitaben 'Basın Açıklaması' başlığını taşıyan bir bildiriyi okuyup dağıttığı, bu bildiride;
'Devletin mafyalaştığı, mafyanın devletleştiği bir ülkede insan haklarını savunuyoruz... kaba kuvveti ve yetkiyi elinde tutanlar kendi koydukları kanunlarla ülkeyi yönetmektedirler... Bir yandan çığ gibi büyüyen ve yaygınlaşan hak ihlalleri, diğer taraftan kirli ve gizli işler çeviren emniyet müdürleri, milletvekilleri, devlet yöneticileri ve Türkiye bir Latin Amerika ülkesi oldu... Toplumun güvenliğinden sorumlu güvenlik güçleri bizzat toplumun güvenliğini tehdit etmektedir.... İddia ediyoruz ki; 'Faili meçhullerin faili devlettir' ve pek çok siyasi cinayetin gerisinde kontrgerilla örgütü vardır. Bu gizli devlet terör örgütü dağıtılmadan demokratikleşme ve insan hakları bakımından ileri adım atılamayacağı açıktır.... ülkeyi yönetenler milletin değil servetin vekilliğini yapıyorlar ve bizleri kirlenmiş bir toplumda yaşamaya mahkûm ettiler... Çocuklarına temiz ve onurlu bir toplum bırakmak isteyen emekçi kitlelere sesleniyoruz; bu ülkeye adaleti, demokrasiyi ve insan haklarını hakim kılacak olan sizlersiniz!' gibi açıklamalara yer verildiği anlaşılmaktadır.
Sanık aşamalardaki savunmalarında, kamuoyunda 'Susurluk olayı' olarak adlandırılan olaydan sonra ülkedeki gelişmeleri dile getirip, basın açıklamasını hazırladığını, açıklamada yer alan hususların kişisel düşünceleri olduğunu, bir vatandaş olarak eleştiri hakkını kullandığını, Türkiye Cumhuriyeti'ne hakaret etme kastının olmadığını belirtmiştir.
Suça konu basın açıklaması bir bütün olarak ele alınıp incelendiğinde; Devletin yönetim kademesinde bulunan bir kısım kişilerin kirli ve gizli işlerle uğraştıkları, hak ihlallerinde bulundukları, bu nedenle toplumda meydana gelen kirlenmenin can güvenliğini tehdit ettiği ve bu duruma karşı demokratik yollardan mücadele edilmesi gerektiği düşüncesinin işlendiği görülmektedir. Söz konusu basın açıklamasının yapıldığı dönemde, 'Susurluk olayı' olarak adlandırılan ve içinde bazı kamu görevlilerinin de karıştığı ısrarla ileri sürülen olay nedeniyle gerek yazılı gerekse görsel basında yer alan haberler ve oluşan kamuoyu nazara alındığında sanık tarafından bu olay nedeniyle ortaya çıkan gelişmelerin ağır bir şekilde eleştirildiği açıklıkla anlaşılmaktadır. Görüldüğü gibi sanık, sözkonusu basın açıklaması ile Devletin varlığını oluşturan kurumların içinde bulunan bazı kişilerin durumlarını vurgulamakta, Cumhuriyeti tahkir ve tezyif kastını taşımamaktadır. Bu itibarla Özel Dairenin çoğunluk görüşü yerinde olduğundan, Yargıtay C. Başsavcılığının itirazının reddine karar verilmelidir."
17. Yargıtay 3. Ceza Dairesinin 21/12/2021 tarihli ve E.2021/5038, K.2021/11629 sayılı kararında da dağıtılan bir bildiride geçen ifadelerin eleştiri kapsamında kalacağına karar verilmiştir. Söz konusu kararın ilgili kısımları şu şekildedir:
"Çukurova Üniversitesinde öğrenci olan sanığın, suç tarihinde Çukurova Üniversitesi Balcalı Kampüsü içerisinde 20 Temmuz 2015'te Kobane olayları ile ilgili olarak F1 Platformu ile SGDF mensuplarınca yapılan toplantıda IŞİD silahlı terör örgütü tarafından üstlenilen canlı bomba saldırısında ölen 33 kişinin anılması bahanesiyle 'Suruç Şehitlerini Anma Etkinliği' başlıklı '20 Temmuz 2015'te Kobane'nin yeniden inşası için bir araya gelen SGDF'li 33 yoldaşımız katledildi. Suruç katliamı bir savaş ilanıydı. T.C. Devletinin halklar üzerinde yürüttüğü savaş ve inkar politikası. AKP-İŞİD destekli yürütülen Suruç Katliamının habercisi oldu. Hâlâ daha yürütülmek istenilen bu savaş, katliamlara, bir fiil ırkçı saldırılara neden olmaktadır. Varlığını bu yolla sürdürmek isteyen T.C. Devletine karşı bizlerde birleşik mücadeleyi esas almalıyız...' ifadelerini içeren bildiriyi dağıtmaktan ibaret eyleminin, demokratik toplumda beklenen hoşgörü sınırlarını aşan ve doğrudan Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Devletin kurum ve organlarını aşağılama niteliğinde olmayıp ifade ve düşünceyi açıklama özgürlüğü kapsamında ağır eleştiri kapsamında kaldığı anlaşılmakla hukuka aykırılık unsuru itibariyle oluşmayan müsnet suçtan beraati yerine delillerin değerlendirilmesinde yanılgıya düşülerek yetersiz gerekçe ile yazılı şekilde mahkûmiyetine karar verilmesi,"
B. Uluslararası Hukuk
18. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 10. maddesi şöyledir:
"1. Herkes ifade özgürlüğü hakkına sahiptir. Bu hak, kamu makamlarının müdahalesi olmaksızın ve ülke sınırları gözetilmeksizin, kanaat özgürlüğünü ve haber ve görüş alma ve de verme özgürlüğünü de kapsar...
2. Görev ve sorumluluklar da yükleyen bu özgürlüklerin kullanılması, yasayla öngörülen ve demokratik bir toplumda ulusal güvenliğin, toprak bütünlüğünün veya kamu güvenliğinin korunması, kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi, (...) için gerekli olan bazı formaliteler, koşullar, sınırlamalar veya yaptırımlara tabi tutulabilir."
19. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) göre ifade özgürlüğü, demokratik toplumun temelini oluşturan ana unsurlardandır. AİHM, ifade özgürlüğüne ilişkin kararlarında ifade özgürlüğünün toplumun ilerlemesi ve bireyin gelişmesi için gerekli temel şartlardan birini teşkil ettiğini yinelemektedir. AİHM'e göre -10. maddenin ikinci paragrafı saklı tutulmak üzere- ifade özgürlüğü; sadece toplum tarafından kabul gören, zararsız veya ilgisiz kabul edilen "bilgi" ve "fikirler" için değil incitici, şoke edici ya da endişelendirici bilgi ve düşünceler için de geçerlidir. Bu; yokluğu hâlinde "demokratik bir toplum"dan söz edemeyeceğimiz çoğulculuğun, hoşgörünün ve açık fikirliliğin bir gereğidir. AİHM, 10. maddede güvence altına alınan bu hakkın bazı istisnalara tabi olduğunu ancak bu istisnaların dar yorumlanması ve bu hakkın sınırlandırılmasının ikna edici olması gerektiğini vurgulamıştır (Handyside/Birleşik Krallık [GK], B. No: 5493/72, 7/12/1976, § 49; Von Hannover/Almanya (No. 2) [BD], B. No: 40660/08 ve 60641/08, 7/2/2012, § 101).
20. AİHM Altuğ Taner Akçam/Türkiye (B. No: 27520/07, 25/10/2011) kararında, başvurucu hakkında mahkûmiyet kararı verilen 5237 sayılı Kanun'un 301. maddesinin kanunilik şartlarını taşıyıp taşımadığı üzerinde inceleme yapmıştır. Bu doğrultuda, AİHM ilk olarak kişilerin gerçekleştirdiği eylemlerinin neden olabileceği sonuçlar açısından ilgili hukukun makul olan ölçüde öngörebilmesini sağlamak için yeterli kesinlikle şekillendirilmesi gerektiğini vurgulamış ve her yasanın az ya da çok değişen şartlara ayak uydurabilme yeteneği açısından bir belirsizlik içermesinin olağan olduğunu hatırlatmıştır. Mahkeme bu kriterler doğrultusunda, 5237 sayılı Kanun'un 301. maddesinin -eski 765 sayılı Kanun'un 159. maddesi- belirliliği sağlayamadığı gerekçesiyle zaman içinde birçok değişikliğe uğradığını not ederek 2008 yılında gerçekleştirilen değişiklikler sonrası başvurucunun söz konusu kanunun belirli ve öngörülebilir olmadığı şikâyeti üzerine inceleme yaptığını belirtmiştir. Bu doğrultuda yapılan değişiklikleri ayrı ayrı ele alan AİHM, “Türklük” kavramının “Türk ulusu” şeklinde değiştirilmesine rağmen Yargıtay tarafından söz konusu kavramların aynı şekilde yorumlanacağını, bu nedenle kavramlardaki değişikliklerin temel bir farklılık oluşturmayacağını, ayrıca söz konusu kanun hükmünün yargı mercilerince geniş yorumlandığına da dikkat çekerek incitici, kırıcı veya rahatsız edici olarak değerlendirilen her türlü görüş veya fikrin ceza soruşturmasına evrilebileceğini belirtmiştir. AİHM kararında son olarak, söz konusu suçun Adalet Bakanı'nın iznine tabi olması şartının da anılan hükmün belirsizliğini gidermediğini belirtmiş, zira izin şartının değişen siyasete göre şekilleneceğini vurgulamıştır. Bu gerekçelerle AİHM, müdahaleye konu hükmün kanunilik şartlarını taşımadığı gerekçesiyle başvurucunun ifade özgürlüğünün ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır.
21. AİHM 5237 sayılı Kanun'un 301. maddesi -eski 765 sayılı Kanun'un 159. maddesi- kapsamındaki soruşturmalara dayanan bir müdahalenin, söz konusu soruşturmalar veya ceza davalarının yanlış olaylara dayanan, onur kırıcı söz ya da hakaretler içermeyen ve şiddete, silahlı direnişe ya da ayaklanmaya çağrı veyahut nefret söylemi teşkil etmeyen bir söylem ya da yazı nedeniyle açıldığında, demokratik bir toplumda gerekli olmadığı sonucuna ulaşmaktadır. AİHM ayrıca adli makamların, bu ceza soruşturmalarıyla başvurucuların, kamu menfaatinden ileri gelen konularda düşüncelerini ifade etme istekleri üzerinde caydırıcı bir etkiye neden olduklarını değerlendirmiştir (Dink/Türkiye, B. No: 2668/07, 6102/08, 30079/08, 7072/09, 7124/09, 14/9/2010, §§ 134, 135; Dilipak/Türkiye, B. No. 29680/05, 15/9/2015, §§ 68‑71; Çamyar/Türkiye, B. No. 42900/06, 5/9/2017, §§ 29-31).
22. AİHM, Dilipak/Türkiye kararında başvurucu tarafından kaleme alınan bir köşe yazısında silahlı kuvvetler mensubu bazı generalleri ülkenin genel siyasetiyle alakalı konulara karıştığı ve siyasi bir atmosfer yaratma amacıyla bazı sosyal çevrelerle bağlantılar kurdukları şeklindeki ifadelerinden dolayı başvurucunun devletin askerî teşkilatını aşağılama suçu nedeniyle hakkında ceza davası yürütülmesinin ifade özgürlüğünü ihlal edip etmediğini incelemiştir. AİHM, başvurucunun demokratik bir toplumda kamu yararından kaynaklanan bir sorunla ilgili fikir ve düşüncelerini açıkladığını, silahlı kuvvetler mensuplarının da genel siyasetle ilgili konularda kamusal beyanda bulunmaları hâlinde, bu tartışmalara katılan tüm siyasiler ve her birey gibi, aksi görüş ve düşünce içerebilecek yorumlarla karşı karşıya kalabileceklerini belirtmiştir. AİHM ayrıca başvurucu tarafından kullanılan ifadelerin silahlı kuvvetler mensuplarına yönelik haksız saldırı teşkil etmediğini, şiddete veya nefrete teşvik etmediğini veya aşağılayıcı sözler içermediğini belirtmiştir. AİHM son olarak, başvurucu hakkında soruşturma açılıp ceza davası yürütülmesini, rahatsız ya da şok edici olarak değerlendirilen düşünce ya da görüşlerin, ceza yoluyla önlemeye yönelik yetkili makamların bir tepkisi olarak nitelemiş ve başvurucu üzerinde caydırıcı etkiye neden olduğunu belirterek ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar vermiştir.
23. AİHM Fatih Taş/Türkiye (B. No. 6810/09, 4/9/2018) kararında, başvurucunun sahibi olduğu yayınevinden çıkan bir kitapta Türkiye'nin terörle mücadele ile ilgili koşullarının anlatıldığı olaylara ilişkin olarak yargı mercileri tarafından 5237 sayılı Kanun'un 301. maddesi kapsamında yürütülen ceza davası sonucunda başvurucunun adli para cezasına mahkûm edilmesinin ifade özgürlüğünü ihlal ettiği sonucuna ulaşmıştır. AİHM özellikle mahkûmiyete konu olan "Devlet-mafya-çete ilişkisinin; ulusal diriliş ve kurtuluş mücadelesi karşısında eski cennetleri yitirmenin telaş ve öfkesi ile Kürt halkının üstüne vahşet kusan; (...) kanlı faşist diktatörlüklerde yapıldığı gibi küçük çaplı katliamlar; Kürt halkı ayağa kalmış tarihi haksızlıkların ve katliamların hesabını sormada" şeklindeki ifadelerin devlet otoritelerine yönelik sert ve ölçüsüz eleştiriler olduğu kanaatine ulaşmıştır. AİHM ayrıca söz konusu ifadelerin haksız saldırı ya da hakaret niteliği taşımadığını; şiddet ve nefrete teşvik etmediğini ve bunun ulusal mahkemeler tarafından dikkate alınması gereken temel unsurlar olduğunu belirtmiştir. AİHM son olarak başvurucunun hakkında mahkûmiyet kararı verilmesinin kendi düşüncelerini ifade etme özgürlüğü üzerinde caydırıcı etkiye neden olacağını belirtmiştir.
24. AİHM Özlü/Türkiye (B. No: 45204/20, 8/10/2024) kararında da başvurucunun sosyal medya hesabı üzerinden yapmış olduğu "(...)S.nin verdiği rüşvetler yüzünden polisi, yargıyı tasfiye edip Anayasayı rafa kaldırdınız (...); Bu adamın Bakanlarınıza dağıttığı rüşvetler yüzünden Anayasayı askıya alıp; Emniyeti ve Yargıyı sıfırladınız; yerli ve milli polis teşkilatı kuruluyormuş. Yani cezaevlerine tıktıkları polisler Burkina-Fasodandı! İhraç ettikleri Güneydeki ülkeden gelmişlerdi! Emekli ettikleri sanırım Avustralya-Yeni Zelanda karışımı olabilir. Çünkü bazılarını aborjinlere benzettim! Emekli edemeyip her gün ayrı bir mobing şekli uyguladıkları da muhtemelen içimizdeki İrlandalılardır! Bu durumda 'yerli ve millinin' tanımını bulalım. Seçmiş oldukları; acem oğlanlarının önüne yatan, [Kuranın] ayetleriyle bakara makara diye dalga geçen, evlerinde beş tane para sayma makinası, çelik kasalar bulunduran ve paraları ayakkabı kutularında saklayanlar öz be öz 'yerli ve milli' oluyor! Üstüne örtmeye çalıştıkları çocuklara tecavüz olaylarını gerçekleştirenler de has milli! İhale alan ve milleti [soyan] işadamları da has yerli." vb. şeklindeki paylaşımların güncel siyasi ve yargısal haberler ve tartışmalara ilişkin fikir ve görüşleri olduğunu tespit etmiştir. AİHM ayrıca başvurucunun kullanmış olduğu bazı ifadelerin ciddiyetine rağmen söz konusu paylaşımların devlet organları ve yetkililere yönelik keskin ve abartılı bir eleştiri olarak değerlendirilebileceği ancak gereksiz yere saldırgan veya aşağılayıcı nitelikten yoksun olmadığını veya şiddete veya nefrete teşvik etmediğini belirterek başvurucunun ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar vermiştir.
V. İNCELEME VE GEREKÇE
25. Anayasa Mahkemesinin 23/12/2025 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
26. Başvurucu, sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı paylaşımların eleştirel mahiyette olduğunu, bu nedenle ifade özgürlüğünün ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Ayrıca açıklamaların sendikanın darbe girişimine karşı tavrını göstermek olduğunu ve yazı içeriğinde sendika üyelerinin provokasyona gelmemeleri için yapılan uyarılar bulunması nedeniyle aynı zamanda sendikanın iç yazışması niteliğinde bulunduğunu belirterek örgütlenme özgürlüğünün ve sendika hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.
27. Başvurucu son olarak ikametgâhının Ankara'da olmasına rağmen Konya'da yargılanması nedeniyle yetkisiz bir mahkemede yargılandığını, bu nedenle kanuni hâkim güvencesi hakkının ve soruşturma sürecinde ifadesine başvurulmadığını belirterek savunma hakkının kısıtlandığını ifade etmiş, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini öne sürmüştür.
28. Bakanlık görüşünde öncelikle başvuruda kabul edilebilirlik şartlarının karşılanıp karşılanmadığının incelenmesi gerekliliğine dikkat çekildiği, kabul edilebilirlik şartlarının karşılandığının değerlendirilmesi hâlinde Anayasa Mahkemesince daha önce verilen kararlarda da belirtildiği üzere başvurucunun şikâyetinin esası bakımından yapılacak incelemede Anayasa ve mevzuat hükümleri doğrultusunda somut olayın kendine özgü koşullarının gözönüne alınması gerektiği ifade edilmiştir.
B. Değerlendirme
29. Anayasa Mahkemesi önceki kararlarında, kamu görevlileri sendikalarının faaliyet alanlarına ilişkin oldukça geniş açıklamalarda bulunmuştur (Ahmet Parmaksız [GK], B. No: 2017/29263, 22/5/2019, §§ 50, 62; Ayfer Altuntaş ve İkbal Ünzile Gürsoy [1. B.], B. No: 2018/24874, 31/3/2022, §§ 26, 36). Anayasa'da da sendikaların, üyelerinin çalışma ilişkilerinde ekonomik sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için kurulacağı belirtilmiş olup sendikaların sosyal ve ekonomik faaliyetlerinin de doğrudan sendikaların amaçları doğrultusunda çekirdek faaliyet alanında yer aldığı konusunda şüphe bulunmamaktadır (Ahmet Parmaksız, § 60). Somut olayda başvurucu darbe girişimi gibi ülkede yaşanan vahim bir olayın ardından bir sendikanın genel başkanı sıfatıyla sosyal medya hesabından bir açıklama yayımlamıştır. Başvurucu her ne kadar söz konusu paylaşımı sendika başkanı sıfatıyla yayımladığını iddia etmişse de paylaşımın sendikaların çekirdek faaliyet alanı ile ilgili olmadığı, bu yönde bir talep içermediği aksine başvurucunun siyasi içeriğe sahip eleştirilerinden ibaret bulunduğu anlaşıldığından eldeki olaya konu müdahalenin ifade özgürlüğü kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
30. Anayasa'nın "Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti" başlıklı 26. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet Resmî makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar. ...
Bu hürriyetlerin kullanılması, ... başkalarının şöhret veya haklarının,... veya yargılama görevinin gereğine uygun olarak yerine getirilmesi amaçlarıyla sınırlanabilir..."
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden
31. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden
a. Müdahalenin Varlığı
32. Sosyal medya hesabında yapmış olduğu paylaşımlar nedeniyle cezalandırılan başvurucunun ifade özgürlüğüne müdahalede bulunulduğu açıktır.
b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
33. Anayasa'nın 13. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler, ... yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, ... demokratik toplum düzeninin ... gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."
34. Yukarıda anılan müdahale, Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen koşulları yerine getirmediği müddetçe Anayasa'nın 26. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Bu sebeple sınırlamanın Anayasa'nın 13. maddesinde düzenlenmiş olan kanun tarafından öngörülme, Anayasa'nın 26. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen haklı sebeplerden bir veya daha fazlasına dayanma, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmama koşullarına uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir.
i. Kanunilik
35. Başvurucu, sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı paylaşım nedeniyle hakkında yapılan yargılama sonucunda 5237 sayılı Kanun'un 301. maddesi uyarınca mahkûm edilmiştir. Bu doğrultuda ifade özgürlüğüne gerçekleştirilen müdahalenin dayanağı olan söz konusu kanun hükmünün kanunilik ölçütünü karşılayıp karşılamadığı incelenecektir.
36. Yukarıda da belirtildiği üzere, AİHM Altuğ Taner Akçam/Türkiye kararında söz konusu kanun hükmünün öngörülebilirlik şartlarını sağlamadığı gerekçesiyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır. Bununla birlikte AİHM, özellikle 2008 yılında söz konusu hükmün belirliliğini artırmaya yönelik yapılan kanuni değişikliklere dikkat çekmiş ancak anılan değişikliğin hükmün uygulayıcısı konumunda olan Yargıtayın içtihadında bir değişikliğe neden olmayacağı değerlendirmesinde bulunmuştur (bkz. § 20). Başka bir deyişle, AİHM ulaştığı sonuçla söz konusu hükmün lafzından öte hükmün yorumuyla ilgili bir öngörülebilirlik sorunu olduğunu tespit etmiştir. Kaldı ki AİHM sonraki tarihlerde benzer niteliğe sahip başvurularda yapmış olduğu değerlendirmelerde de söz konusu hüküm yönünden kanunilik incelemesi yapma gereği duymamış, başvuruya konu müdahalelerin demokratik toplumda gerekli olup olmadığını inceleyerek bir sonuca ulaşmayı tercih etmiştir (bkz. §§ 21-24).
37. Bu durumda mevcut başvurunun koşullarında ilgili normun kanunla sınırlama ölçütünü karşılayıp karşılamadığına ilişkin nihai bir değerlendirme yapmaya değil müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olup olmadığının belirlenmesine ihtiyaç olduğu değerlendirilmiştir. Kaldı ki başvurucunun söz konusu hükmün Anayasa'ya aykırı olduğuna yönelik bir şikâyeti bulunmadığı da dikkate alındığında eldeki başvuruda müdahalenin kanunilik ölçütü bakımından kesin bir sonuca varmaya gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
ii. Meşru Amaç
38. Başvurucunun kullandığı birtakım ifadeler nedeniyle cezalandırılmasının kamu düzeninin korunması ve suçluların cezalandırılması meşru amaçlarına dayandığı değerlendirilmiştir.
iii. Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk
(1) Genel İlkeler
39. İfade özgürlüğü kişinin haber ve bilgilere, başkalarının fikirlerine serbestçe ulaşabilmesi, düşünce ve kanaatlerinden dolayı kınanmaması, bunları tek başına veya başkalarıyla birlikte çeşitli yollarla serbestçe ifade edebilmesi, anlatabilmesi, savunabilmesi, başkalarına aktarabilmesi ve yayabilmesi anlamına gelir. Anayasa Mahkemesi çok sayıda kararında ifade özgürlüğünün demokrasinin işleyişi için yaşamsal önemde olduğunu belirtmiştir (Bekir Coşkun [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015, §§ 33-35; Mehmet Ali Aydın [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015, §§ 42, 43; Tansel Çölaşan [1. B.], B. No: 2014/6128, 7/7/2015, §§ 35-38).
40. Demokrasiyle yakın ilişkisi nedeniyle ifade özgürlüğüne yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılaması ve orantılı bir müdahale olması gerekir (Bekir Coşkun, §§ 53-55; Mehmet Ali Aydın, §§ 70-72; AYM, E.2017/162, K.2018/100, 17/10/2018, § 96). Müdahaleyi oluşturan tedbirin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığının kabul edilebilmesi için amaca ulaşmaya elverişli olması, başvurulabilecek en son çare ve alınabilecek en hafif önlem olarak kendisini göstermesi gerekir (bazı farklılıklarla birlikte bkz. Bekir Coşkun, § 51; Mehmet Ali Aydın, § 68; Tansel Çölaşan, § 51). İfade özgürlüğü sadece toplum tarafından kabul gören veya zararsız veya ilgisiz kabul edilen bilgi ve fikirler için değil, aynı zamanda incitici, şoke edici ya da endişelendirici bilgi ve düşünceler için de geçerlidir (Emin Aydın (2) [2. B.], B. No: 2013/3178, 25/6/2015, § 35).
41. Kamu otoritelerine veya kamu politikalarına yönelik eleştirilerde, sarf edilen bazı görüş ve ifadeler kamu gücünü kullanan organlar nazarında kabul edilemez görülse bile hukukun üstünlüğüne dayanılarak oluşturulan demokratik bir toplumda kurulu düzene, politikalara ve uygulamalara karşı çıkan veya kamu gücünü kullanan organların eylemlerini eleştiren, onları kabul edilemez bulan fikirler serbestçe açıklanmalıdır (Mehmet Ali Aydın, § 69; Ayşe Çelik [2. B.], B. No: 2017/36722, 9/5/2019, § 53).
42. Kamu otoritelerinin -kamu gücünü kullandıkları için- kabul edilebilir eleştiri sınırlarının özel bireylere
Benzer Kararlar
Yargıtay 4. Ceza Dairesi — Devleti Aşağılama Soruşturmasında Bakan İzni ve Takipsizliğe İtiraz
Yargıtay Ceza Genel Kurulu — Sosyal Medyada Aidiyet ve Gerekçe
İlgili Sayfalar
Ceza Yargılaması ve İfade Özgürlüğü
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2022/49022
Karar Tarihi
23 Aralık 2025
Oy Durumu
Oy birliği ve oy çokluğu
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları