Bireysel Başvuru Kararları · CEZA HUKUKU · HAK İHLALİ
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Toplantıya Müdahalede Kamera Görüntülerinin Zamanında İstenmemesi ve Etkili Soruşturma
B. No: 2022/55709 · 29 Ocak 2026
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 7 Kasım 2026
Kararın Özeti
İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme kararını protesto etmek isteyen dört kişinin müdahale günü düzenlenen muayene raporlarında yaralanmalar saptandı. Savcılık çevredeki kamera görüntülerini istediğinde kayıtların saklama süresi dolmuştu. Anayasa Mahkemesi, delillerin zamanında toplanmaması ve raporların içeriğinin yanlış değerlendirilmesini soruşturma yönünden ihlal saydı. Açık havada sınırlı sayıda katılımcıyla planlanan etkinliğin henüz başlamadan engellenmesi de toplantı hakkını ihlal etti.
Hukuki İlke
Kolluk müdahalesi sırasında yaralanma bulguları varsa soruşturma makamı silinebilecek görüntüleri gecikmeden güvenceye almalıdır. Sağlık tedbirlerine dayanan bir toplantı yasağında ise etkinliğin yeri, katılımcı sayısı ve daha hafif önlemler değerlendirilmelidir.
Sonuç
Kötü muamele yasağının usul boyutu ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlaline karar verildi. Yeniden soruşturma için karar Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına gönderildi. Dört başvurucunun her birine 75.000 TL manevi tazminat verildi.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 17, 34
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
... VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2022/55709)
Karar Tarihi: 29/1/2026
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
Rıdvan GÜLEÇ
Kenan YAŞAR
Ömer ÇINAR
Raportör
:
Hasan HÜZMELİ
Başvurucular
:
1. ...
Vekilleri
:
Av. ...
2. ...
Av. ...
3. ...
Av. ...
4. ...
Av. ...
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru; düzenlenmek istenen bir etkinliğin hukuka aykırı şekilde ve yaralanmalara yol açacak biçimde orantısız güç kullanılarak engellenmesi, müdahale sırasında ve sonrasında kolluk görevlilerinin fiziksel ve sözlü şiddetine maruz kalınması, gözaltı işlemi uygulanması ve olaya ilişkin ceza soruşturmasının etkili yürütülmemesi nedeniyle kötü muamele yasağı ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
2. Başvurucuların beyanına göre 16/6/2021 tarihinde Türkiye'nin İstanbul Sözleşmesi'nden çekilmesi kararını protesto etmek amacıyla Ankara Kızılay'da, Çankaya Belediyesi önünde toplanılmak istenmiştir. Başvuruculara göre; toplantı öncesinde olay yerinde tedbir alan polis, gruba toplanma imkânı dahi tanımadan ve herhangi bir uyarıda bulunmadan orantısız şekilde müdahale ederek toplantı yapmasını ve basın açıklamasında bulunulmasını engellemiştir.
3. Kolluk görevlilerince düzenlenen tutanağa göre olayların gelişimi özetle şu şekildedir:
i. Sosyal medya hesapları üzerinden“İstanbul Sözleşmesi bizim, vazgeçmiyoruz. 16 Haziran saat 18.30’da Sakarya Caddesi’nde buluşuyoruz.” şeklinde bir toplanma çağrısı yapıldığı polis tarafından tespit edilmiştir. Planlanan etkinliğin 6/10/1983 tarihli ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'na göre idarece önceden belirlenen toplantı ve gösteri yürüyüşü yapılabilecek mekân ve güzergâhlar dışında ve toplanılması yasak bir yerde gerçekleştirilmek istenilmesi nedeniyle etkinliğin kanuna aykırı olduğu değerlendirilmiştir. Bu nedenle polis 16/6/2021 tarihinde saat 16.30'dan itibaren toplantı ve yürüyüş yapılması muhtemel yer ve güzergâhlarda emniyet tedbirleri almıştır.
ii. Saat 18.15'te yaklaşık 15 kişiden oluşan bir grup kadın, polis tarafından Bayındır 1. Sokak üzerinde durdurulmuştur. Grubu temsil eden sendika yöneticileriyle yapılan görüşmede Sakarya Caddesi'nin halkın yoğun olarak bulunduğu bir bölge olması, pandemi koşullarının devam etmesi ve etkinlik için yetkili makamlardan herhangi bir izin alınmamış olması nedeniyle burada basın açıklaması yapılmasına müsaade edilmeyeceği kendilerine bildirilmiştir. Bunun üzerine grup, sendikanın şubesi önünde açıklama yapacaklarını belirterek alandan ayrılmıştır.
iii. Görüşme sırasında, Halkevleri Derneği üyesi yaklaşık 25 kişilik bir grubun sosyal mesafe kurallarına uymadan Ziya Gökalp Caddesi'nden Sakarya Caddesi'ne doğru kadın dayanışmasına, şiddet olgusuna ve İstanbul Sözleşmesi'ne vurgu yapan bazı dövizlerle yürüyüş yaptıkları görülmüştür. Bunun üzerine polis ekipleri kalkanlarla barikat oluşturmak suretiyle grubu durdurmuştur. Sendika görevlileri ile müzakere edilmek istenmiş ancak başvurucu ... (birinci başvurucu) müzakereyi engelleme amacıyla gruba “Susmuyoruz, Korkmuyoruz, İtaat Etmiyoruz. İstanbul Sözleşmesi Yaşatır, Kadınlar Birlikte Güçlü.” şeklinde slogan attırmıştır. Polisin birçok kez uyarıda bulunmasına rağmen grup Sakarya Caddesi'ne yürüyerek basın açıklaması yapma konusunda ısrarcı olmuştur.
iv. Kolluk görevlileri dağılmamakta ısrar eden gruba etkinlik için yetkili makamlara bildirimde bulunulmadığını, İçişleri Bakanlığı genelgeleri ve İl Hıfzıssıhha Kurulu kararlarına göre meydan, sokak ve caddelerde sosyal mesafe gözetmeksizin toplu hâlde yürümelerine ve bulunmalarına izin verilemeyeceğini bildirmiştir. Ayrıca etkinliğin gerçekleştirildiği alanın yaya trafiğinin en yoğun olduğu bölgelerden biri olduğu, bu nedenle yaya akışını engelleyebilecekleri konusunda gruba uyarılarda bulunulmuştur. Kolluk görevlileri etkinliğin ancak yetkili makamlardan izin alınarak gerçekleştirilebileceğini belirterek grubun dağılması yönünde ihtarda bulunmuştur.
v. Saat 18.20'de grup slogan atarak eylemlerine devam etmek istemiş, bunun üzerine kolluk görevlileri sosyal mesafe kurallarına riayet ederek Mithatpaşa Caddesi yönüne ayrılmaları gerektiği yönünde uyarılarda bulunmuş ve makul bir süre dağılmalarını beklemiştir. Saat 18.25'te grubun dağılmaması ve aynı şekilde kadın dayanışması ile İstanbul Sözleşmesi lehine sloganlar atmaya devam etmesi üzerine polis, grubu kalkanlarla hat oluşturarak itmek suretiyle Mithatpaşa Caddesi istikametine yönlendirmiştir.
vi. Akabinde ... ile ... (ikinci başvurucu) ve birinci başvurucunun grubu harekete geçirmesi üzerine katılımcılar Ziya Gökalp Caddesi üzerinde yaya ve araç trafiğini kapatacak şekilde Mithatpaşa Caddesi istikametine yürüyüşe başlamıştır (Tutanağın devamında ise birinci başvurucu ve ...nin grubu yol üzerine çağırması üzerine grubun aynı caddeyi araç ve yaya trafiğine kapatarak yürüyüş yaptığı ve slogan attığı belirtilmiştir.). Polis, kaldırıma çıkmaları yönündeki ikazlara uymayan katılımcıları itmek suretiyle kaldırıma yönlendirmiş ancak grup araç trafiğini aksatacak şekilde yürüyüşe devam etmiştir.
vii. Saat 18.30'da eylemin kanuna aykırı olduğu ve araç trafiğini açarak eylemi sonlandırmaları gerektiği yönünde yapılan uyarılara rağmen grubun eyleme devam ettiği, basın açıklaması yapmak gibi bir niyet taşımadıkları ve provokasyon amacıyla yürüyüşü gerçekleştirdikleri değerlendirilmiştir. Bunun üzerine kolluk görevlileri kalkanlarla barikat oluşturarak grubu durdurmuştur.
viii. Grubun önünde bulunan kişilerin kol kola girerek kenetlenmek suretiyle direnmesi ve grubun geri kalanının dağılmamakta ısrar etmesi üzerine kolluk görevlileri bu direnci kırmak amacıyla gruba karşı orantılı olarak el spreyi yöntemiyle göz yaşartıcı gaz kullanmıştır. Buna rağmen grup dağılmamış, birinci başvurucunun yönlendirmesiyle tekrar Ziya Gökalp Caddesi istikametine doğru hareketlenmiştir. Grup içinde bulunan ... ve ... yürüyüşü durduran kalkanlara vurmuş ve yüklenerek müdahaleye direnmiştir.
ix. Polis kamu düzeninin daha fazla bozulmasını engellemek amacıyla tekrar orantılı şekilde göz yaşartıcı gaz kullanmıştır. Grup ile kolluk görevlileri arasında yaşanan arbede sırasında ikinci başvurucu yere düşmüş, diğer katılımcılar ise bu şahsın üzerine kapanarak polisin müdahalesine direnç göstermiştir.
x. Saat 18.35'te aralarında başvurucuların da bulunduğu 18 kişi yapılan ihtarlara rağmen dağılmamaları üzerine yakalanmıştır. Akabinde haklarında adli işlem yapılmak ve adli muayene raporu aldırılmak üzere polis araçlarına bindirilerek önce hastaneye, ardından Güvenlik Şube Müdürlüğüne götürülmüşlerdir. Ayrıca eylemin Foto Film Şube Müdürlüğü görevlilerince kayıt altına alındığı belirtilmiştir.
4. Başvurucular hakkında 2911 sayılı Kanun'a muhalefet suçundan ceza soruşturması başlatılmış ve başvurucuların 16/6/2021 tarihinde kolluk görevlilerince şüpheli sıfatıyla ifadeleri alınmıştır. Birinci başvurucu, gözaltı işlemi sırasında İl Emniyet Müdür Yardımcısı ...nın kendisini tecavüzle tehdit ettiğini ve tokat attığını; ikinci başvurucu, gözaltı sırasında yakın mesafeden gözüne biber gazı sıkıldığını ve ambulans talebinin karşılanmadığını; başvurucu ... (üçüncü başvurucu) ise İl Emniyet Müdür Yardımcısı ...nın gözaltı işlemi sırasında kendisine hakaret ettiğini, tecavüzle tehdit ettiğini, ayrıca fiziksel özelliklerini tarif ettiği başka bir polis memurunun başına sert bir şekilde vurduğunu iddia ederek sorumlu kolluk görevlileri hakkında şikâyetçi olmuştur. Başvurucu ... (dördüncü başvurucu) suçlamalara yönelik ifadesinde susma hakkını kullanmış, herhangi bir şikâyette bulunmamıştır. Başvuru dosyasında başvurucular hakkında yürütülen soruşturmanın akıbeti hakkında bilgi verilmemiştir.
5. Başvurucuların 16/6/2021 tarihinde saat 19.40-19.47 arasında alınan genel adli muayene raporlarındaki tespitler aşağıdaki şekildedir:
i. Birinci başvurucunun adli muayene raporunda; sol ön kolda 3x3 cm ekimoz (travmaya bağlı olarak cilt altındaki kılcal damarların hasarına istinaden kanın cilt altına sızması), ensede 5x5 cm kızarıklık, sağ dirsekte 3x3 cm kızarıklık, sol dirsekte 4 cm abrazyon (sıyrık/hafif ezici alet yarası), yüzde yaygın kızarıklık şeklinde basit tıbbi müdahale ile giderilebilir yaralanmalar tespit edilmiştir.
ii. İkinci başvurucunun adli muayene raporunda; gözlerde, sağ kol dış yüzeyde, burun ve çevresinde yaygın kızarıklık, sağ kolda 3x3 cm ekimoz, sağ skapula (kürek kemiği/omuz kuşağının arka kısmı) yanında 3x3 cm kızarıklık şeklinde basit tıbbi müdahale ile giderilebilir yaralanmalar tespit edilmiştir.
iii. Üçüncü başvurucunun adli muayene raporunda; sağ omuz arka kısmında 3x3 cm kızarıklık, sağ omuzda yaygın hassasiyet, yüzde yaygın kızarıklık tespit edilmiştir.
iv. Dördüncü başvurucunun adli muayene raporunda; sağ kol iç kısmında 3x2 cm kızarıklık, sol skapula dış yanda 3 adet çizgisel 3 cm kızarıklık, diz kapağında yaygın hassasiyet, ensede 5x5 cm kızarıklık tespit edilmiştir. Ayrıca başvurucuların 17/6/2021 tarihinde saat 00.32-00.53 arasında alınan genel adli muayene raporlarında, anılan bulgular dışında herhangi bir yaralanmaya rastlanmadığı açıklanmıştır.
6. Başvurucuların da aralarında bulunduğu dokuz kişi 28/6/2021 tarihinde Ankara İl Emniyet Müdürü, Güvenlik Şube Müdürü, aynı birimin sorumlu İl Emniyet Müdür Yardımcısı ... ile olay yerinde görevli olup suç teşkil eden eylemleri gerçekleştirdiği iddia edilen diğer kamu görevlileri hakkında tehdit ve görevi kötüye kullanma suçlarından soruşturma başlatılması talebiyle Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına (Cumhuriyet Başsavcılığı) başvurmuştur.
7. Başvurucular şikâyet dilekçelerinde; kadına yönelik şiddetle mücadelede temel bir uluslararası sözleşmeden çekilme kararını protesto etmek amacıyla düzenlemek istedikleri eylemin kolluk görevlilerince defalarca engellendiğini, kendileri de dâhil olmak üzere on altı kadının gözaltına alındığını, müdahale sırasında darbedildiklerini, hakarete maruz kaldıklarını ve bedensel bütünlüklerine yönelik tehdit edildiklerini ileri sürmüştür. Ayrıca eylem için Bayındır Sokak'tan Sakarya Caddesi'ne gitmeye çalışırken polis kalkanlarıyla araç trafiğinin aktığı Ziya Gökalp Caddesi'ne doğru sürüklendiklerini iddia etmiştir. Bununla birlikte adli muayene için götürüldükleri hastanede bilinçli olarak uzun süre araç içinde bekletildiklerini, üç kez üst aramasına tabi tutulduklarını ve elleri arkadan kelepçelenmek istendiklerini de öne sürmüştür. Bunun dışında başvurucuların şikâyet dilekçelerinde yer alan iddialar özetle şu şekildedir:
i. Birinci başvurucu; İl Emniyet Müdür Yardımcısı ...nın kendisini doğrudan hedef alarak çok yakın mesafeden biber gazı sıktığını ve bu durumun görüntü kayıtlarında mevcut olduğunu, gözaltı aracında aynı kişi tarafından tokatlandığını, darbedildiğini ve “Senin o ayağını g.t.ne s.karım.” şeklinde tehdide maruz kaldığını iddia etmiştir.
ii. İkinci başvurucu; müdahale sırasında kolluk görevlileri tarafından darbedildiğini, İl Emniyet Müdür Yardımcısı ...nın kendisini doğrudan hedef alarak çok yakın mesafeden biber gazı sıktığını, bu nedenle geçici görme kaybı yaşadığını, nefessiz kalarak yere düştüğünü ve akabinde polisler tarafından yerde sürüklendiğini belirtmiştir. Ayrıca bu olayın ham görüntülerde yer aldığını, ambulans talebinin karşılanmadığını, İl Emniyet Müdür Yardımcısı ...nın kendisine “Numara yapma!” şeklinde karşılık verdiğini, sonrasında başka bir polis tarafından gözaltı aracına götürüldüğünü, geçici görme kaybı yaşadıktan sonra bulanık görmeye başladığını iddia etmiştir.
iii. Üçüncü başvurucu; gözaltı aracında üçü erkek dört polis memuru tarafından darbedildiğini, İl Emniyet Müdür Yardımcısı ...nın gözaltı aracında birinci başvurucuya tokat attığını ve kendilerine hitaben “Senin ağzına s.ç.rım. Senin o ayağını g.t.ne s.karım.” şeklinde tehdit ve hakarette bulunduğunu iddia etmiştir.
iv. Dördüncü başvurucu; yerde baygın şekilde yatan ikinci başvurucunun yanına giderken gözaltına alındığını, gözaltı aracına atılmak suretiyle bindirildiğini, bu esnada dizini çarptığını ve bu nedenle iki gün boyunca yürümekte zorluk çektiğini, bu durumun adli muayene raporunda da tespit edildiğini ileri sürmüştür. Ayrıca İl Emniyet Müdür Yardımcısı ...nin kendisi de dâhil olmak üzere başvuruculara yukarıda belirtilen tehditleri yönelttiğini ve birinci başvurucuya tokat attığını iddia etmiştir.
8. Cumhuriyet Başsavcılığınca 9/8/2021 tarihinde şikâyete ilişkin olarak gerekli araştırmaların yapılması amacıyla şikâyetçilerin gözaltına alınıp alınmadığı hususunda bilgi talep edilmiş; gözaltı işlemi uygulanmışsa buna ilişkin gözaltı ve nezarethane belgeleri, ifade tutanakları ile doktor raporlarının ve olay yerlerine ait tüm MOBESE ve güvenlik kamerası kayıtlarının Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesi için Ankara İl Emniyet Müdürlüğüne müzekkere yazılmıştır. Ayrıca kolluk tarafından soruşturma dosyasına sunulan 16/6/2021 tarihinde gerçekleştirilen toplantıya ilişkin görüntü kayıtlarını içeren iki DVD inceleme yapılmak üzere bilirkişiye teslim edilmiştir.
9. Ankara İl Emniyet Müdürlüğü Toplumsal Olaylar Büro Amirliği 26/8/2021 tarihinde olay yerini gören sabit ve hareketli kameraların görüntü kayıtlarının depolama süresinin dolması nedeniyle söz konusu kayıtlara ulaşılamadığını bildirmiştir. Bununla birlikte emniyet birimleri tarafından eylemler sırasında çekilen kamera görüntüleri ve fotoğraflar üzerinde kolluk görevlileri tarafından yapılan incelemeler neticesinde 25/8/2021 tarihli DVD izleme, tespit ve teşhis tutanağı düzenlenmiştir. Düzenlenen tutanağın olay ve yakalama tutanağındaki olay anlatımıyla benzer içerikte olduğu anlaşılmıştır.
10. Soruşturma dosyasında bulunan DVD'lerin incelenmesine ilişkin 5/1/2022 tarihli bilirkişi raporu özetle şu şekildedir:
i. Çankaya ilçesi Kızılay bölgesinde grup üyelerinin ellerinde pankartlarla çevik kuvvet tarafından oluşturulan barikatın önünde bekledikleri, grubu yönlendiren kişilerin sivil emniyet mensuplarıyla görüştüğü, bu sırada grubun “Susmuyoruz, Korkmuyoruz, İtaat Etmiyoruz. İstanbul Sözleşmesi Yaşatır.” şeklinde sloganlar attığı ve akabinde çevik kuvvet polislerinin müdahale ederek grubu uzaklaştırmaya çalıştığı tespit edilmiştir. Ayrıca başvurucuların grup içinde yer aldığı ve slogan attığının emniyet güçlerince tespit edildiği belirlenmiştir. Yapılan dağılma ikazına rağmen grubun hareketine devam ettiği ve slogan atmayı sürdürdüğü görülmüştür.
ii. Birinci başvurucunun eyleme devam etmesi üzerine görevliler tarafından el spreyi ile müdahalede bulunulduğu, emniyet güçlerinin müdahalesinin ardından grubun Ziya Gökalp Caddesi'ne çıkmaya çalıştığı, bu sırada sivil emniyet mensuplarını iterek ilerlediği ve emniyet mensuplarına direnmesi üzerine yakalama işlemi yapıldığı tespit edilmiştir.
iii. İkinci başvurucunun Mithatpaşa Caddesi'nde emniyet mensuplarının müdahalesinden sonra tekrar Ziya Gökalp Caddesi'ne yöneldiği, burada kendisini durdurmaya çalışan sivil emniyet mensuplarını iterek ilerlediği ve ardından yakalama işlemi sırasında diğer eylemcilerin kolundan tutarak gözaltına alınmasını engellemeye çalıştığı belirlenmiştir. Başvurucunun kolluk görevlilerinin müdahalesiyle yere düştüğü, yerde sürüklendiği ve akabinde gözaltı aracına bindirildiği görülmüştür.
iv. Üçüncü başvurucunun başka bir eylemciye yönelik yakalama işlemi sırasında şahsa sarılarak müdahaleye engel olmaya çalıştığı, ardından emniyet mensupları tarafından yakalandığı tespit edilmiştir.
v. Dördüncü başvurucunun Ziya Gökalp Caddesi ile Mithatpaşa Köprüsü altında emniyet mensupları ile grup arasında çıkan arbede sırasında bir emniyet mensubunu iteklediği ve ardından eliyle görevliye vurduğu belirlenmiştir. Yapılan ikazlara rağmen dağılmayarak eylemine devam etmesi üzerine göz yaşartıcı el spreyi ile müdahale edildiği, ayrıca başka eylemcilere yönelik yakalama işlemi sırasında ele geçirilen şahsı kurtarmaya çalıştığı ve emniyet mensuplarına direnmesi üzerine kendisine yakalama işlemi yapıldığı tespit edilmiştir.
vi. Bilirkişi raporunda ayrıca başvurucular dışındaki katılımcılara ilişkin tespitler de yer almakta olup yapılan ikazlara rağmen grup ile birlikte araç trafiğini kapatarak ilerleyen, müdahaleye rağmen dağılmayarak yanındaki arkadaşıyla kol kola giren, yolu tamamen trafiğe kapatan veya yolu açmaları yönündeki ikazlara rağmen eylemini sürdüren kişilerin kimlik bilgilerinin raporda açık şekilde belirtildiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi tarafından bilirkişi raporunda yer alan fotoğrafların incelenmesinde kolluk müdahalesi öncesinde başvurucuların da aralarında bulunduğu grubun COVID-19 salgınına karşı alınan önlemler kapsamında maske taktıkları görülmüştür.
11. Cumhuriyet Başsavcılığı 25/1/2022 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Kararda, Ankara İl Emniyet Müdürlüğünün cevabi yazısındaki değerlendirmelere de yer verilerek başvurucular hakkında 2911 sayılı Kanun'a muhalefet nedeniyle işlem yapıldığı ve sağlık raporlarında herhangi bir darp ve cebir izine rastlanmadığı belirtilmiştir. Bununla birlikte kararda, başvurucuların katıldıkları gösteride kolluk görevlilerinin ikazlarına uymadıkları, dağılmayarak kolluk güçleri tarafından oluşturulan barikatı iteklediklerine yönelik bilirkişi raporundaki tespitler hatırlatılmış, bunun üzerine kolluk görevlileri tarafından orantılı güç kullanılarak yakalama işlemi gerçekleştirildiği değerlendirilmiştir. Cumhuriyet Başsavcılığı, bu tespitler doğrultusunda kolluk görevlileri hakkında kamu davası açılmasını haklı gösterecek yeterli şüphe oluşturan delil elde edilemediği sonucuna ulaşmıştır.
12. Başvurucuların anılan karara yaptığı itiraz Ankara 6. Sulh Ceza Hâkimliği (Hâkimlik) tarafından 21/3/2022 tarihinde reddedilmiştir. Hâkimlik kararında; bilirkişi raporu, 25/8/2021 tarihli DVD izleme, tespit ve teşhis tutanağı ile yapılan araştırmalar ve değerlendirmeler dikkate alınarak kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın usul ve kanuna uygun olduğu belirtilmiştir.
13. Başvurucular, nihai kararı 15/4/2022 tarihinde öğrendikten sonra 16/5/2022 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME
A. Kötü Muamele Yasağının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
14. Başvurucular, katıldıkları barışçıl nitelikteki bir eyleme kolluk görevlileri tarafından orantısız şekilde müdahale edildiğini, müdahale sırasında darbedildiklerini ve hedef gözeterek yakın mesafeden biber gazı kullanıldığını ileri sürmüştür. Anılan müdahale sonucunda sağlık sorunları yaşanmasına rağmen gerekli tıbbi imkânların sağlanmadığını, başvuruculardan birinin yerde sürüklendiğini iddia etmiştir. Ayrıca başvurucular; gözaltı işlemi sırasında ve sonrasında da şiddete, hakaret ve tehditlere maruz kaldıklarından, adli muayene sonrasında keyfî şekilde üç kez çıplak aramaya varan üst aramasına tabi tutulduklarından yakınmıştır. Uygulanan şiddetin bilirkişi raporundan anlaşılabileceğini ileri süren başvurucular, hakaret ve tehdide ilişkin tanıkların dinlenmediğini ve şikâyetlerinin etkin bir şekilde soruşturulmadığını belirterek işkence yasağının ihlal edildiğini öne sürmüştür.
15. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde, Anayasa Mahkemesi içtihatlarına atıfta bulunarak kolluk görevlilerinin görevlerini yerine getirirken direnişle karşılaşmaları hâlinde bu direnişi kıracak ölçüde zor kullanma yetkisine sahip olduğunu belirtmiştir. Kötü muamele iddialarına ilişkin bir soruşturma başlatılabilmesi için bu iddiaların uygun delillerle desteklenmesi gerektiği içtihadını hatırlatan Bakanlık, Anayasa'nın 17. maddesinin başvuruculara üçüncü kişileri bir suç nedeniyle yargılatma hakkı vermediğini ve devlete tüm yargılamaları mahkûmiyetle sonuçlandırma yükümlülüğü yüklemediğini ifade etmiştir. Kötü muamele yasağının ihlal edilip edilmediğine ilişkin incelemenin ilgili yasal düzenlemeler ve Anayasa Mahkemesi içtihatları çerçevesinde yapılması gerektiği yönünde görüş bildirmiştir.
16. Başvurucular, Bakanlığın görüşüne karşı polisin müdahalesinin Anayasa'nın 34. maddesinde yer alan meşru gerekçelere dayanmadığını ileri sürmüştür. Başvurucular, tutanakta polisin müdahale gerekçelerinin ve tespitlerinin bilirkişi raporuyla da doğrulanmadığını belirtmiş, ayrıca emniyetin sunduğu görüntü kayıtları ve bilirkişi raporundan kendilerinin ve diğer katılımcıların araç trafiğini kapatmadıklarının anlaşıldığını iddia etmiştir. Buna ek olarak trafikte herhangi bir aksama yaşanmışsa bunun polisin hukuka aykırı müdahalesi sonucu kadınların kalkanlarla araç trafiğine itilmesi nedeniyle gerçekleştiğini ifade etmiştir. Başvurucular, bu çerçevede başvuru formundaki hususları tekrar ettiklerini bildirmiştir.
17. Başvuru, Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasında güvence altına alınan kötü muamele yasağı kapsamında incelenmiştir. Her ne kadar başvurucular bireysel başvuru formunda çıplak aramaya maruz kaldıklarını ileri sürmüşlerse de soruşturma aşamasında bu iddiaya ilişkin herhangi bir şikâyette bulunmadıkları görülmüştür. Bu nedenle söz konusu iddia bireysel başvurunun inceleme kapsamında değerlendirilmemiştir.
18. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
19. İnsan onurunun korunması amacıyla Anayasa'nın 17. maddesinin ilk fıkrasında maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkı güvence altına alınmış; aynı maddenin üçüncü fıkrasıyla da kişilere işkence ve eziyet yapılması, kişilerin insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulması yasaklanmıştır. Bu yasak için herhangi bir istisnanın kabul edilmemesi ve Anayasa'nın 15. maddesinde savaş, seferberlik veya olağanüstü hâllerde de maddi ve manevi varlığının bütünlüğüne dokunulamayacağının ifade edilmesi, yasağın mutlak niteliğini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte yasak, tüm kötü muamele durumlarını kapsamaz. Bir muamelenin Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasının kapsamına girebilmesi, asgari bir ağırlık derecesine (ciddiyet seviyesine) ulaşmasına bağlıdır. Asgari ağırlık derecesine ulaşılıp ulaşılmadığı görecelidir ve somut olayın koşullarının değerlendirilmesiyle belirlenir. Yapılacak değerlendirmede muamelenin süresi, fiziksel ve ruhsal etkileri ile mağdurun cinsiyeti, yaşı ve sağlık durumu gibi etkenler önem taşır. Bu etkenlere ardındaki kasıt veya saik ile birlikte muamelenin amacı da eklenebilir. Ayrıca gerilimin ve duyguların yükseldiği atmosfer gibi muamelenin yapıldığı bağlam da dikkate alınması gereken diğer bir etkendir (Cezmi Demir ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/293, 17/7/2014, §§ 80, 83; Ali Rıza Özer ve diğerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/1/2015, §§ 72, 74, 75; K.K. [GK], B. No: 2020/34532, 29/5/2024, § 26).
20. Güç kullanmaya yetkili kamu görevlilerinin, tutumu nedeniyle kendisine karşı güç kullanılması kesin olarak gerekli olmayan bir kişiye karşı fiziksel güce başvurmaları, kişi üzerindeki etkisi ne olursa olsun ilke olarak Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasını ihlal eder. Kesin gerekli olduğu hâllerde de güç, aşırıya kaçmadan kullanılmalı ve kişinin tutumuyla orantılı olmalıdır (Ali Rıza Özer ve diğerleri, § 81; K.K., § 27). Bu değerlendirmeler kitlesel bir kargaşanın bastırılması amacıyla güç kullanılması için de geçerlidir (Gülistan Kılıç Koçyiğit [1. B.], B. No: 2021/17150, 28/2/2024, § 22).
21. Güç kullanımına ilişkin bu ilkeler, güç kullanmaya yetkili kamu görevlilerinin hukuka uygun olarak verdikleri emre karşı etkin (aktif) veya edilgin (pasif) direniş gösterilmesi hâlinde de geçerlidir (bazı değişikliklerle birlikte bkz. Arif Haldun Soygür [2. B.], B. No: 2013/2659, 15/10/2015, §§ 51, 52).
22. Yakalama gerektiren durumlarda özellikle yakalamaya karşı direnmenin olduğu hâllerde şüphesiz ki kolluk makamlarının bedensel güç uygulaması anayasal yönden sorun oluşturmamaktadır. Aynı şekilde gerekli olmadığı sonradan anlaşılan hâllerde yapılan yakalamalarda dahi yakalanmasına çalışılan kişinin direnmesi kolluk makamlarının zor kullanma yetkisini kullanmasını gerektirebilir (Nergiz Şen ve diğerleri (2) [2. B.], B. No: 2017/17702, 4/7/2022, § 50).
23. Anayasa'nın 17. maddesi -"Devletin temel amaç ve görevleri" başlıklı 5. maddedeki genel yükümlülükle birlikte yorumlandığında- bireyin bir devlet görevlisinin hukuka aykırı ve Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasını ihlal eden bir muamelesine uğradığına ilişkin savunulabilir iddiası hakkında etkili bir soruşturma yürütülmesini gerektirir. Kötü muamelenin kasten yapıldığının ileri sürüldüğü durumlarda iddia hakkında ivedilikle bir ceza soruşturması başlatılmalıdır. Şikâyet olmadığında bile kişiye kötü muamelede bulunulduğuna ilişkin yeterince açık belirtiler varsa konuyla ilgili bir ceza soruşturması açılmalıdır. Ceza soruşturmasının Anayasa'nın 17. maddesinin gerektirdiği şekilde etkili olduğunun kabul edilebilmesi için soruşturmayı yürüten kişiler olaya karışan kişilerden bağımsız olmalı, soruşturmada olayı aydınlatabilecek ve sorumluların belirlenmesini sağlayabilecek tüm deliller toplanmalıdır. Dahası soruşturma süreci gerektiği ölçüde kamu denetimine açık olmalı, mağdur soruşturmaya etkili şekilde katılabilmeli ve soruşturmada makul bir özen ve süratle hareket edilmelidir. Yetkililer, soruşturmayı sonlandırmak için aceleci davranmamalı ve temelden yoksun sonuçlara dayanmamalıdır (Tahir Canan [1. B.], B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 25; Cezmi Demir ve diğerleri, §§ 111, 112, 114-117; Ali Rıza Özer ve diğerleri, §§ 101-103). Ayrıca soruşturma sonunda verilen karar, kullanılan gücün gerekliliği ve orantılılığıyla ilgili bir değerlendirme içermelidir (bazı değişikliklerle birlikte bkz. Cebrail Bektaş ve Yüksel Şahin [2. B.], B. No: 2015/4787, 25/9/2019, § 64).
24. Mevcut olayda başvurucuların biri hariç tamamı kötü muameleye maruz kaldıklarını ilk kez 16/6/2021 tarihli kolluk ifadelerinde dile getirmiş; ayrıca yaralanmalarının olay günü alınan adli muayene raporlarında tespit edilmesine rağmen yetkili makamlarca derhâl bir soruşturma başlatılmamıştır. Soruşturma ancak başvurucuların 28/6/2021 tarihli suç duyurusunun ardından kaydedilmiştir (bkz. §§ 4-7).
25. Bununla birlikte şikâyeti 28/6/2021 tarihinde alan Cumhuriyet Başsavcılığı olayın 16/6/2021 tarihinde gerçekleştiğini ve kamera kayıtlarının belirli bir süreyle saklandığını gözönüne alarak söz konusu kayıtları temin etmek için ivedilikle harekete geçmesi gerekirken bu yöndeki talebini 9/8/2021 tarihinde emniyet müdürlüğüne iletmiştir. Emniyet Müdürlüğü ise bu süreçte görüntü kayıtlarının saklama süresinin dolması nedeniyle anılan kayıtlara ulaşılamadığını bildirmiştir. Bunun üzerine kolluk birimlerince olay anında çekilen görüntü ve fotoğraflara ilişkin yapılan incelemelere dair tespitler soruşturma makamına gönderilmiştir (bkz. § 9). Bu durum yetkili mercilerin delillerin toplanması için zamanında harekete geçmemesi nedeniyle maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasına katkı sağlayabilecek önemli bir delile ulaşılamadığı sonucunu doğurmuştur. Dolayısıyla kamu makamlarının başvurucuların yaralanmalarını soruşturmanın ilk aşamasında tespit etmelerine rağmen soruşturmayı ivedilikle yürütmek ve delilleri zamanında toplamak konusunda gerekli özeni göstermedikleri sonucuna varılmıştır.
26. Öte yandan kolluk görevlilerinin fiziksel şiddetine maruz kaldıklarını ileri süren başvurucuların müdahale günü alınan adli muayene raporlarında yaralanmalarının tespit edilmesine rağmen Cumhuriyet Başsavcılığı diğer gerekçelerin yanı sıra başvurucuların raporlarında “herhangi bir darp ve cebir izine rastlanılmadığı” yönünde bir kabulde bulunarak ve kamu davasının açılmasını haklı gösterecek delil elde edilemediğini değerlendirerek kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir (bkz. § 11). Buna göre soruşturma makamının, başvurucuların sağlık raporlarında yer alan tespitleri dikkate almadan ve bu hususta herhangi bir değerlendirme yapmadan soruşturmayı sonlandırdığı anlaşılmaktadır.
27. Olayın gerçekleşme koşullarının tespiti ve varsa sorumluların tespitine engel olmadığı sürece Anayasa'nın 17. maddesi gereğince yürütülecek soruşturmalarda soruşturma makamlarının olayın gelişimine ve delillerin elde edilmesine ilişkin olarak ölen kişinin yakınlarının her türlü iddialarını ve taleplerini karşılama zorunluluğu bulunmamaktadır (Yavuz Durmuş ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/6574, 16/12/2015, § 62; Mahpulah Özarslan [2. B.], B. No: 2016/12544, 15/9/2020, § 62). Başvuruya konu olayda toplanması istenen delillerin olayın gerçekleşme koşullarının tespiti için gerekli deliller olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim soruşturmada maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için şikâyet edilen kolluk görevlilerinin kimlikleri tespit edilmemiş ve ifadelerine başvurulmamıştır. Bunun yanında başvurucular; bilirkişi raporundaki görüntülerin kötü muamele iddialarını desteklediğini, kendilerine yönelik müdahalelerin diğer başvurucular tarafından da görüldüğünü, ayrıca kolluk görevlilerince kaydedilen olay anına ilişkin işlem görmemiş görüntü kayıtlarının incelenmesi hâlinde iddialarının açıklığa kavuşacağını ileri sürmelerine rağmen bu iddialara ilişkin herhangi bir değerlendirme yapılmamış, başvurucuların beyanları alınmamış ve kolluk tarafından kaydedilen ham görüntülerin mevcut olup olmadığı yönünde bir araştırmada bulunulmamıştır.
28. Tüm bu eksiklikler birlikte değerlendirildiğinde, ceza soruşturmasının yürütülmesi, bir davanın açılması ya da belirli bir hükümle sonuçlandırılması zorunluluğunu doğurmasa da başvurucuların kötü muameleye maruz kaldığı iddialarının aydınlatılması amacıyla etkili bir soruşturma yürütülmediği sonucuna ulaşılmıştır.
29. Kötü muamele yasağının maddi boyutunun ihlal edildiği iddialarının incelenebilmesi için olayın tüm maddi koşullarıyla aydınlatılması gerekmektedir. Olayın tam anlamıyla aydınlatılması ise etkili bir soruşturmanın yürütülmesine bağlıdır. Dolayısıyla kötü muamele yasağının maddi boyut bakımından ihlal edilip edilmediğinin belirlenebilmesi devletin etkili soruşturma yükümlülüğünü gerektiği gibi yerine getirip getirmediğinin tespitine bağlıdır. Bu nedenle başvurucuların kolluk görevlilerinin fiziksel ve sözlü şiddetine maruz kaldığı iddiasının Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasında güvence altına alınan kötü muamele yasağının usul boyutu yönünden incelenmesi yeterli görülmüştür.
30. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasında güvence altına alınan kötü muamele yasağının usul boyutunun ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
B. Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Düzenleme Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
31. Başvurucular; kadınlar için hayati öneme sahip olan İstanbul Sözleşmesi'nden bir günde tek taraflı bir iradeyle çıkılmasına ilişkin kararı protesto etmek ve basın açıklamasına katılmak istediklerini ancak eylemden önceden haberdar olan kolluk görevlilerinin buna imkân tanımadan orantısız güç kullanarak müdahale ettiklerini ve gözaltına aldıklarını belirterek toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
32. Bakanlık, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına ilişkin herhangi bir görüş bildirmemiştir. Başvurucular, anılan hakka ilişkin sonradan sundukları beyanlarında; polisin müdahalesini haklı kılacak herhangi bir gerekçe bulunmadığını, kendilerinin ve diğer katılımcıların yolu trafiğe kapatmadıklarını, trafikteki aksamanın polisin kalkanlarıyla katılımcıları itmesi sonucu gerçekleştiğini belirterek başvuru formundaki iddialarını yinelemiştir.
33. Başvuru, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı kapsamında incelenmiştir.
34. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
35. Başvuruya konu olayda kolluk görevlilerinin başvurucular
Benzer Kararlar
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm — Sözlü Baskı İddiasında Kötü Muamelenin Asgari Ağırlık Eşiği
İlgili Sayfalar
Kolluk Müdahalesi ve Ceza Soruşturması
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
Başvuru No
2022/55709
Karar Tarihi
29 Ocak 2026
Oy Durumu
Oybirliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları