top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  EŞYA HUKUKU  ·  HAK İHLALİ

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Kamulaştırmadan Yıllar Sonra Açılan Tescil Davasında Aleyhe Vekâlet Ücreti

 

B. No: 2023/32831 · 13 Ocak 2026

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Taşınmazı 1995'te 4650 sayılı Kanun öncesi usule göre kamulaştırılan murisin açtığı bedel artırım davası 1999'da kesinleşti. İdare, yaklaşık 21 yıl sonra maliklerin tapuda ferağ vermediğini belirterek tescil davası açtı; bölge adliye mahkemesi davaya sebebiyet verdikleri gerekçesiyle mirasçılar aleyhine vekâlet ücretine hükmetti. Anayasa Mahkemesi, bedel ödenmeden ferağ beklenmesinin peşin ödeme güvencesine aykırı olduğunu, bildirimde bulunduğu anlaşılamayan ve uzun süre pasif kalan idare lehine vekâlet ücreti yükletilmesinin adil dengeyi bozduğunu belirterek mülkiyet hakkının ihlaline ve yeniden yargılamaya karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

4650 sayılı Kanun öncesindeki kamulaştırma usulünde maliklerden, kesinleşen bedel henüz ödenmeden tapuda ferağ vermelerinin beklenmesi Anayasa'nın 46. maddesindeki peşin ödeme güvencesiyle bağdaşmaz. Bu başvuruda, maliklere ferağ için bildirimde bulunduğu anlaşılamayan ve yaklaşık 21 yıl pasif kalan idare lehine, yalnız davanın açılmasına sebebiyet verildiği gerekçesiyle vekâlet ücretine hükmedilmesi ölçüsüz bulunmuştur.

 

Sonuç

 

Mülkiyet hakkına ilişkin iddia kabul edilebilir bulundu; Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılama için kararın İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 39. Hukuk Dairesine iletilmek üzere Gaziosmanpaşa 2. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine oybirliğiyle karar verildi. Tazminat talebi reddedildi; 41.480,40 TL yargılama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesine hükmedildi.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 35, 46
    Mülkiyet hakkı ve kamulaştırmada peşin ödeme güvencesi

  • 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu — m. 17
    4650 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılan, ferağ verilmeyen taşınmazın idare adına tesciline ilişkin hüküm

  • 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun — m. 50, 66
    İhlalin giderilmesi için yeniden yargılama

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


İKİNCİ BÖLÜM


KARAR


... VE ... BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2023/32831)


Karar Tarihi: 13/1/2026


İKİNCİ BÖLÜM


KARAR


Başkan


:


Basri BAĞCI


Üyeler


:


Engin YILDIRIM


Rıdvan GÜLEÇ


Kenan YAŞAR


Ömer ÇINAR


Raportör


:


Nur Hilal MERMER


Başvurucular


:


1. ...


2. ...


Vekili


:


Av. ...


I. BAŞVURUNUN KONUSU


1. Başvuru, kamulaştırılan taşınmazın 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun mülga 17. maddesi uyarınca tescili istemiyle açılan davada aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.


II. BAŞVURU SÜRECİ


2. Başvuru 14/4/2023 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.


3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucular, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.


III. OLAY VE OLGULAR


4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi aracılığıyla erişilen belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir:


5. Başvurucuların murisi L.Y. İstanbul'un Arnavutköy ilçesi, ... Mahallesi'nde bulunan ... parsel numaralı taşınmazın malikidir. Başvurucuların murisine ait taşınmaz Sazlıdere Barajı Projesi kapsamında Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca 1/5/1995 tarihinde Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (İdare) lehine kamulaştırılmıştır. Kamulaştırma bedeli hak sahibi adına bankaya yatırılmış, Çatalca 2. Noterliğinin 11/6/1995 tarihli ve 3883 yevmiye numaralı tebligatı başvurucuların murisine 10/7/1996 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucuların murisi 12/7/1996 tarihinde Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi (Asliye Hukuk Mahkemesi) nezdinde kamulaştırma bedelinin artırılması talebiyle dava açmış; Asliye Hukuk Mahkemesi 23/12/1998 tarihli kararla davanın kısmen kabulüne, kamulaştırma bedelinin 452.400.000 TL (eski Türk lirası) artırılarak 532.400.000 TL'ye yükseltilmesine karar vermiştir. Karar Yargıtay 5. Hukuk Dairesince (Yargıtay Dairesi) 19/10/1999 tarihinde onanarak kesinleşmiştir.


6. Daha sonraki süreçte İdare, başvuruya konu taşınmazın tapu kayıt maliklerinin tapuda ferağ işlemini yaptırmaması dolayısıyla kamulaştırılan taşınmazın İdareleri adına tescilinin mümkün olmadığını, bedeli yatırılan ve kamulaştırılması kesinleşen taşınmazın 2942 sayılı Kanun'un mülga 17. maddesi gereğince İdareleri adına tescili talebiyle 22/3/2021 tarihinde Gaziosmanpaşa 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmıştır.


7. Mahkeme 2942 sayılı Kanun'un mülga 17. maddesi kapsamındaki bütün şartların oluştuğunu kabul etmiş ve davanın kabulü ile taşınmazın İdare adına tesciline karar vermiştir. Kararda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Anayasa Mahkemesi kararları dikkate alınarak İdare adına vekâlet ücretine hükmedilmesine yer olmadığını ifade etmiş aynı zamanda davanın kabulle sonuçlanması dolayısıyla kendilerini vekille temsil eden başvurucular lehine de vekâlet ücretine hükmedilmesine yer olmadığını belirtmiştir.


8. Taraflarca vekâlet ücreti yönünden yapılan istinaf başvurusu neticesinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 39. Hukuk Dairesince (Bölge Adliye Mahkemesi) başvurucuların istinaf başvurusunun reddine, davacı İdarenin istinaf başvurusunun kabulüne karar verilmiş; karar kaldırılarak davanın kabulü ile taşınmazın başvurucular adına olan tapu kaydının iptaline, davacı İdare adına tesciline karar verilmiştir. Kararda başvuruculara usule uygun biçimde tebligat yapıldığı, başvurucuların davayı kabul ettiğine dair beyanda bulunmadıkları gibi tapuda ferağ da vermedikleri dikkate alınarak davacı İdare lehine 5.100 TL vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiği ifade edilmiştir.


9. Karara karşı başvurucuların yaptığı temyiz başvurusu Yargıtay Dairesince reddedilmiş ve karar düzeltilerek onanmak suretiyle kesinleşmiştir.


10. Nihai karar başvurucular tarafından 20/3/2023 tarihinde öğrenilmiştir.


IV. İLGİLİ HUKUK


A. Ulusal Hukuk


1. İlgili Mevzuat


11. 2942 sayılı Kanun'da 24/4/2001 tarihli ve 4650 sayılı Kanun kapsamında yapılan değişiklikler ile mülga olan 17. maddenin ilgili kısmı şöyledir:


"Tebliğ edilen kamulaştırma işlemine karşı idari ve adli yargıya başvurulmadığı veya bu konuda açılan davaların kesin olarak sonuçlandığı ancak taşınmaz mal sahibinin ferağ vermediği hallerde, takdir edilen ve artırılan bedelin tamamı milli bankalardan birine yatırılarak makbuzu ilgili belge örnekleriyle birlikte mahkemeye verilir. Mahkeme iki tarafı derhal davet ederek, gelmemeleri halinde gıyaplarında, belgeleri inceleyerek; kamulaştırma usulüne uygun şekilde tamamlanmış ise, taşınmaz malın kamulaştırma yapan idare adına tesciline karar verir ve tapu dairesine bildirir."


2. 4650 Sayılı Kanun Öncesinde Kamulaştırma Usulü


12. 4650 sayılı Kanun'la birlikte 2942 sayılı Kanun'da düzenlenen kamulaştırma usulü önemli şekilde değiştirilmiştir. Değişiklik öncesinde uygulanan kamulaştırma süreci idare tarafından kamu yararı kararı alınmasıyla başlar. Kamu yararı kararı alınmasından sonra idare tarafından kamulaştırılacak taşınmaz belirlenir. Ardından kamulaştırılacak taşınmazın maliklerinin ve taşınmazın tapu kaydının bulunmaması hâlinde zilyetlerinin kimliklerinin ve adreslerinin belgelere dayalı olarak tespit edilmesi gerekir. Kamulaştırılacak taşınmazın vergi durumu tespit edilerek idarenin talebi üzerine taşınmazın kayıtlı olduğu ilgili tapu müdürlüğünce taşınmazın tapu kaydına kamulaştırma şerhi işlenir. Sürecin devamında 2942 sayılı Kanun hükümlerine göre oluşturulan kıymet takdir komisyonları tarafından kamulaştırılacak taşınmazın değeri yine aynı Kanun'da öngörülen şekilde belirlenir.


13. Kıymet takdiri aşamasından sonra kamulaştırma kararı verilerek kamulaştırma bedeli veya kanunun taksitle ödemeyi öngördüğü hâllerde ilk taksit bedeli hak sahibi adına millî bankalardan birine yatırılır. Akabinde başta taşınmaz malikleri olmak üzere tüm ilgililere kamulaştırma işlemi tebliğ edilir. Kamulaştırılan taşınmazın maliki başta olmak üzere ilgililer kamulaştırma işleminin iptali talebiyle otuz günlük süre içinde idari yargıda dava açabileceği gibi aynı süre içinde malik tarafından kamulaştırma bedelinin artırılması veya maddi hataya dayalı dava açılması mümkündür. Söz konusu kamulaştırma usulünde kamulaştırılan taşınmazın mülkiyetinin ne zaman idareye geçeceğine ilişkin olarak açık bir düzenleme bulunmamaktadır. Ancak uygulamada kural olarak kamulaştırılan taşınmazın mülkiyetinin kamulaştırma işleminin idari yargı yönünden kesinleşmesiyle birlikte veya yine idari yargıda dava açılmaması hâlinde kamulaştırma işleminin malike tebliğinden itibaren otuz günlük sürenin sonunda idareye geçtiği kabul edilmiştir.


3. 4650 Sayılı Kanun Sonrasında Kamulaştırma Usulü


14. 4650 sayılı Kanun'un Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan genel gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:


"Halen yürürlükte bulunan 4.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun yürürlük tarihinden itibaren bu güne kadar uygulanması sırasında ortaya çıkan tüm sorunların sağlıklı bir biçimde çözümü amacıyla, bu Tasarı hazırlanmış ve bu tasarı ile;


- Anayasamızın 46 ncı maddesinde öngörülen ve asıl kural olan, kamu yararının gerektirdiği hallerde, karşılıklarının nakden ve peşin olarak ödenmesi koşuluyla, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların objektif esaslara göre hızlı, doğru ve sağlıklı bir şekilde kamulaştırılması esasının tam olarak uygulanmasının sağlanması;


- Bu amaçla, ancak kamu yararının gerektirdiği ve zorunlu hallerde, idarelerin yatırım programlarında yer alan yatırımları için, bütçelerinde var olan kamulaştırma ödenekleri kadar kamulaştırma yapmalarının temini ve böylelikle zorunlu olmayan hallerde gereksiz yere kamulaştırma yapılması önlenerek, kamu harcamalarının kontrol altına alınması ve disipline edilmesi;


- Keza idarelerin, bilgi ve tecrübe eksikliği sebebiyle, kamulaştırma sırasında yanlış ve eksik işlemler yaptığı, çoğunluğu idare elemanlarından oluşan kıymet takdir komisyonları tarafından, kamulaştırılmaya konu taşınmaz mal, kaynak ve irtifak hakkının değerinin objektif esaslardan uzaklaşılarak, idarelerin o iş için ayırdıkları ödeneğe göre değer takdir edildiği ve işlemlere karşı ilgililer tarafından kamulaştırmanın iptali davaları açıldığı, açılan bu davalar sonucunda kamulaştırmaların iptal edildiği ve bunun da kamu yatırımlarının aksamasına ve gecikmesine sebep olduğu ve ayrıca, komisyonlar tarafından belirlenen bedellere karşı, hemen hemen tüm kamulaştırmalarda bedel artırım davaları açıldığı ve açılan bu bedel artırım davaları sonucunda da, kamulaştırma bedelleri çok yüksek rakamlara ulaştığı, bu bedellerin ödenmesinde de zaman zaman çok sıkıntılar ve aksamalar olduğu, bu ödemelerin Devlete ek bir malî külfet getirdiği gibi, geç yapılan bu ödemeler sebebiyle de, çok sayıda ilgili tarafından Devletimiz aleyhine, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurulması sonucunda, bu Mahkemede Türkiye aleyhinde insan hakları ihlali kararları çıktığı ve ayrıca Devletimizin yüksek meblağlara ulaşan tazminatlar ödemeye mahkûm olduğu, bunun da, Devletimizin dış itibarını zedelediği ve bu durumun çeşitli platformlarda Devletimiz aleyhine kullanıldığı dikkate alınarak;


- Tüm bu aksaklıkların ve sıkıntıların giderilebilmesi veya en aza indirgenebilmesi amacıyla, kamulaştırılacak taşınmaz malların değer tespitlerinin, çoğunluğu idare elemanlarından oluşan kıymet takdir komisyonları yerine, uzman bilirkişilerden oluşan kurul marifetiyle ve tarafsız mahkemeler eliyle yapılması ve mahkemelerce tespit edilecek bedelin idarece yargılama sırasında hak sahibine ödenmek üzere bankaya yatırılmasından sonra kamulaştırmanın sonuçlandırılarak, taşınmaz malın idare adına tesciline ve tespit edilen kamulaştırma bedelinin hak sahibine ödenmesi;


- Bu şekilde, yatırım programında bulunmayan ve ödeneği olmayan yatırımlar için idarelerin kamulaştırma veya ödeneğinden fazla kamulaştırma yapmalarının önlenmesi, kamulaştırma işleminin tek dava ile çözümlenmesi, çok önemli bir sorun olan bedel artırım davalarının böylelikle ortadan kaldırılması;


...


2) Kamulaştırma Kanunundaki mevcut kamulaştırma sistemi değiştirilerek, kıymet takdir komisyonları eliyle yaptırılan kıymet takdiri usulü ve esaslarının ve buna bağlı diğer işlemlerin ve keza, bedel artırım davaları açılabileceği yönündeki hükümlerin kaldırılarak, yeniden düzenlenen 10 uncu maddeyle, kamulaştırma işleminin tek davayla ve hızlı bir şekilde çözümlenmesi amacıyla, kamulaştırmayı yapacak olan Devlet ve diğer kamu tüzelkişilerinin doğrudan mahkemeye başvurarak, kamulaştırılacak taşınmaz malın gerçek kamulaştırma bedelinin tespiti ile, bu bedel karşılığında ve bu bedelin ödenmesi kaydıyla kamulaştırma yapılmasına ve taşınmaz malın kamulaştırma yapan idare adına tesciline karar verilmesinin sağlanması, bu davaların seri olarak ve hızla sonuçlandırılması, mahkemece taşınmaz malın gerçek değerinin tespiti amacıyla yaptırılacak bilirkişi incelemelerinin, konunun uzmanı ve ehli, beş kişilik bir kurul marifetiyle yaptırılması, bilirkişi kurulunun raporlarına karşı taraflarca itiraz üzerine de, yeni bir bilirkişi kuruluna inceleme yaptırılmak yerine ve bir defaya mahsus olmak üzere, aynı bilirkişi kurulundan ek rapor alınması yoluna gidilmesi ve Kanunun diğer maddelerinin buna göre uyarlanması;


...


Öngörülmüştür."


15. 4650 sayılı Kanun ile oluşturulan yeni kamulaştırma usulüne göre kamulaştırma yapılabilmesi için öncelikle idarenin ödenek temin etmesi gerekir. İdare, yeterli ödeneği temin ettikten sonra kamu yararı kararı alır. Kamu yararı kararından sonra kamulaştırılacak taşınmaz belirlenir. Kamulaştırılacak taşınmazın belirlenmesinin akabinde kamulaştırma kararı alınır. Bununla birlikte onaylı imar planına veya ilgili bakanlıklarca onaylı özel plan ve projeye göre yapılacak hizmetler için ayrıca kamu yararı kararı alınmasına ve bu kararın onaylanmasına gerek yoktur. 2942 sayılı Kanun'un 8. maddesine göre idare, kamulaştırma kararı aldıktan sonra öncelikle satın alma usulünü uygulamalıdır. Satın alma usulünde idarenin teklif edeceği bedel, idare içinde oluşturulan bir kıymet takdir komisyonunca belirlenir. Tarafların satın alma usulüyle bir sonuca ulaşamamaları durumunda 4650 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikten önceki dönemden farklı olarak bedel tespiti ve tescil için malikin değil idarenin yetkili asliye hukuk mahkemesinde dava açması gerekir. Asliye hukuk mahkemesince 2942 sayılı Kanun'da belirtilen usul uyarınca tespit edilen bedelin tamamı veya taksitle ödeme şartlarının bulunması durumunda ilk taksitin nakden veya hesabına yatırılarak malike ödenmesinden sonra tescil kararı verilir. Kararın tescile ilişkin hüküm fıkrası kesin olup bedele ilişkin hüküm fıkrasına karşı kanun yoluna başvurulabilir. Mülkiyetin idareye geçmesi mahkemece tescil kararı verilmesi ile olur (... [GK], B. No: 2020/9066, 21/11/2024, § 33).


B. Uluslararası Hukuk


16. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (Sözleşme) ek 1 No.lu Protokol'ün "Mülkiyetin korunması" başlıklı 1. maddesi şöyledir:


"Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.


Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez."


17. AİHM kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davalarında mülk sahibi aleyhine vekâlet ücretine hükmedilmesi şikâyetini Musa Tarhan/Türkiye (B. No: 12055/17, 23/10/2018) kararında incelemiştir. AİHM'e göre ilk olarak uyuşmazlığın temeli mülkiyetten yoksun bırakmadır. Böyle durumlarda adil denge, mülkün değeriyle orantılı bir tazminatın ödenmesiyle sağlanmakta; aksi hâlde bireye aşırı bir külfet yüklenmektedir (Musa Tarhan/Türkiye, § 76). AİHM olayda başvurucu lehine 2.515 TL kamulaştırma bedeli ödenmesine karar verildiğini ancak yargılama süreci sonunda başvurucunun kamulaştırmayı yapan idareye 1.500 TL avukatlık ücreti ödemek zorunda kaldığını, aldığı tutarın ise kamulaştırma bedelinin %40'ına tekabül ettiğini vurgulamıştır (Musa Tarhan/Türkiye, § 77). AİHM kamulaştırma bedeline ilişkin davalar ile böyle bir yükümlülük içermeyen davalar arasındaki farka dikkati çekmiştir. AİHM başvurucuya ödenecek kamulaştırma bedelinin belirlendiği davalarda devletin bir elle verdiğini yargılama giderlerinin tahsili yoluyla diğer bir elle almasının aslında bir paradoks olarak göründüğünü vurgulamıştır (Musa Tarhan/Türkiye, § 78).


18. AİHM, Yel ve diğerleri/Türkiye (B. No: 28241/18, 13/7/2021) kararında ise bir kimsenin taşınmazı kamulaştırmaya konu olduğunda ilke olarak kamulaştırılan taşınmazın değeriyle orantılı tazminat ödenmesi, tazminat hakkına sahip maliklerin tespit edilmesi ve kamulaştırmayla ilgili diğer meseleler dâhil olmak üzere kamulaştırmanın tüm sonuçlarının değerlendirilmesini temin eden ve iddia sahibinin yeni bir dava açmasına gerek bırakmayacak bir yargısal sürecin bulunması gerektiğini ifade etmiştir (Yel ve diğerleri/Türkiye, § 72).


V. İNCELEME VE GEREKÇE


19. Anayasa Mahkemesinin 13/1/2026 tarihinde yaptığı toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:


A. Başvurucuların İddiaları ve Bakanlık Görüşü


20. Başvurucular, aleyhlerine vekâlet ücretine hükmedilmesinin mülkiyet hakkını ve adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür.


21. Bakanlık görüşünde; kamu makamlarından temin edilen bilgi ve belgelerin, Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri ile somut olayın kendine özgü koşullarının dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir.


B. Değerlendirme


22. Anayasa'nın "Mülkiyet hakkı" başlıklı 35. maddesi şöyledir:


"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.


Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.


Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz."


23. 3/10/2001 tarihli ve 4709 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonrası Anayasa'nın 46. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:


"Devlet ve kamu tüzel kişileri; kamu yararının gerektirdiği hallerde, gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartıyla, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya bir kısmını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir. ..."


24. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder. Başvurucular, aleyhlerine hükmedilen vekâlet ücretinden yakınmaktadır. ... ([2. B.], B. No: 2016/9364, 9/5/2019) kararında kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davasında aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesine ilişkin şikâyet mülkiyet hakkı kapsamında incelenmiştir. Somut olayda da vekâlet ücretine yönelik iddialar mülkiyet hakkını ilgilendirdiğinden başvurunun mülkiyet hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.


1. Kabul Edilebilirlik Yönünden


25. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


2. Esas Yönünden


a. Mülkün Varlığı ve Müdahalenin Varlığı ve Türü


26. Kamulaştırılan taşınmaz, başvurucuların mülkiyetinde bulunduğundan mülkün varlığı noktasında tartışma yoktur. Ayrıca başvurucuların taşınmazlarının kamulaştırılarak İdare adına tesciline karar verilmesinin mülkiyet haklarına müdahale teşkil ettiği kuşkusuzdur. Anayasa Mahkemesinin çok sayıda kararında da belirtildiği üzere taşınmazların kamulaştırılması mülkten yoksun bırakma niteliği taşımaktadır (... ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/817, 19/12/2013, § 32).


b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı


27. Anayasa'nın 13. maddesi şöyledir:


"Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."


28. Anayasa'nın 35. maddesinde mülkiyet hakkı sınırsız bir hak olarak düzenlenmemiş, bu hakkın kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlandırılabileceği öngörülmüştür. Mülkiyet hakkına müdahalede bulunulurken Anayasa'nın temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen 13. maddesi de gözönünde tutulmalıdır. Dolayısıyla mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için kanuna dayanması, kamu yararı amacı taşıması ve ayrıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yapılması gerekmektedir (... ve ... [1. B.], B. No: 2014/1546, 2/2/2017, § 62).


i. Genel İlkeler


29. Anayasa'nın 46. maddesinde öngörülen kamulaştırma, Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınmış olan mülkiyet hakkına getirilmiş anayasal bir sınırlamadır. Bu itibarla 46. maddede belirtilen kamulaştırmanın anayasal ögelerine uygun bir düzenleme 35. maddeye bir aykırılık oluşturmayacaktır. Kamulaştırma, Anayasa'da özel mülkiyetin kamuya geçirilmesi konusunda başvurulabilecek bir yöntem olarak düzenlenmiş olup bir taşınmaz üzerindeki özel mülkiyet hakkının malikin rızası olmaksızın kamu yararı için ve karşılığı ödenmek kaydıyla devlet tarafından sona erdirilmesidir (AYM, E.2017/110, K.2017/133, 26/7/2017, §§ 12, 15).


30. Anayasa'nın kamulaştırmayı düzenleyen 46. maddesine göre devlet ve kamu tüzel kişileri tarafından yapılabilmesi, kamu yararının bulunması, kamulaştırma kararının kanunda gösterilen esas ve usullerine uyulması, karşılığın peşin ödenmesi kamulaştırmanın anayasal ögeleridir (bkz. § 23).


31. Anayasa'nın 13. maddesinde temel hak ve hürriyetlere yönelik sınırlandırmaların Anayasa'nın sözüne aykırı olamayacağı hükme bağlanmıştır. Buna göre Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması ölçütlerinden biri de Anayasa'nın sözüne uygunluktur. Anayasa Mahkemesi, somut olaya uygun düştüğü takdirde kamu gücünü kullanan organların temel hak ya da özgürlüklere yaptıkları müdahalelerin Anayasa'nın sözüne uygun olup olmadığını da değerlendirir. Böyle bir değerlendirme yapılması, Anayasa'nın 13. maddesinin emredici hükmünün bir gereğidir (... (2) [GK], B. No: 2018/30030, 17/9/2020, § 68; ... (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, § 79).


32. Anayasa'nın 46. maddesinin birinci fıkrasında kamulaştırmanın taşınmazın karşılığının peşin ödenmesi şartıyla kullanılabilecek bir yetki olduğu hükme bağlanmıştır. Karşılığın peşin ödenmesi Anayasa'nın 46. maddesiyle maliklerin lehine olarak getirilen özel bir güvence mahiyetindedir. Dolayısıyla taşınmazın karşılığı ödenmeden yapılan kamulaştırma işlemleri Anayasa'nın 46. maddesinin birinci fıkrasındaki peşin ödeme güvencesine de aykırı olacaktır (bazı farklılıklarla birlikte bkz. ... ve diğerleri [GK], B. No: 2018/32734, 28/7/2022, § 61).


33. Kamulaştırılan malın karşılığının peşin ödenmesi aynı zamanda ölçülülük ilkesinin de bir gereğidir. Kamulaştırma suretiyle mülkiyet hakkına yapılan müdahalelerde, hedeflenen kamu yararı ile malikin bireysel yararı arasında gözetilmesi gereken adil denge ancak malike taşınmazın karşılığının peşin ödenmesi suretiyle sağlanabilir. Diğer bir ifadeyle kamulaştırma suretiyle mülkiyet hakkına müdahalede bulunulan durumlarda malike taşınmazın karşılığının peşin olarak ödenmesi, müdahaleyle malike yüklenen aşırı külfetin telafi edilmesini temin eden temel bir araçtır (bazı farklılıklarla birlikte bkz. ... ve diğerleri, § 62).


34. Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi; elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik amaç bakımından müdahalenin zorunlu olmasını yani aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılık ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; ... ve diğerleri, § 38).


35. Ölçülülük ilkesi gereği kişilerin mülkiyet hakkının sınırlandırılması hâlinde elde edilmek istenen kamu yararı ile bireyin hakları arasında adil bir dengenin kurulması gerekmektedir. Bu adil denge, başvurucunun şahsi olarak aşırı bir yüke katlandığının tespit edilmesi durumunda bozulmuş olacaktır. Müdahalenin ölçülülüğünü değerlendirirken Anayasa Mahkemesi bir taraftan ulaşılmak istenen meşru amacın önemini, diğer taraftan da müdahalenin niteliğini, başvurucunun ve kamu otoritelerinin davranışlarını gözönünde bulundurarak başvurucuya yüklenen külfeti dikkate alacaktır (... [2. B.], B. No: 2014/13966, 15/2/2017, §§ 58, 60).


36. Öte yandan Anayasa Mahkemesi 4650 sayılı Kanun ile 2942 sayılı Kanun'da yapılan değişiklik sonrası dönemde açılan kamulaştırma bedelinin tespit ve tescil davaları ile kamulaştırmasız el atmaya dayalı tazminat davalarında aleyhe yargılama gideri ile aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesine yönelik şikâyetleri ... ve diğerleri, ... ([1. B.], B. No: 2020/10899, 30/4/2024) ve ... ([1. B.], B. No: 2019/21192, 21/5/2024) kararları kapsamında incelemiştir. Bu kararlarda başvurucular aleyhine yargılama gideri ve vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin Anayasa'nın sözüne aykırı olduğu ve kanuni dayanağının bulunmadığı sonucuna ulaşmıştır.


ii. İlkelerin Olaya Uygulanması


37. Başvuruya konu olayda başvurucuların murisine ait taşınmazın 4650 sayılı Kanun değişikliği öncesindeki kamulaştırma usulüne göre 1995 yılında kamulaştırılması üzerine başvurucuların murisi tarafından kamulaştırma bedelinin artırılması talebiyle dava açılmıştır. Açılan dava kamulaştırma bedelinin artırılması suretiyle 1999 yılında kesinleşmiştir. Kamulaştırma bedelinin kesinleşmesinden yaklaşık 21 yıl sonra İdare, başvuruya konu taşınmazın tapu kayıt maliklerinin tapuda ferağ işlemini yaptırmadıklarını belirterek 2942 sayılı Kanun'un mülga 17. maddesi gereğince İdareleri adına tescili talebiyle başvuruya konu davayı açmıştır. Mahkeme davanın kabulüne ve taşınmazın İdare adına tesciline karar vermiş ve aynı zamanda İdare lehine vekâlet ücretine hükmedilmesine yer olmadığına hükmetmiştir. Buna karşılık Bölge Adliye Mahkemesince başvurucuların murisine usulüne uygun olarak tebliğ edilen ve kesinleşen kamulaştırma işlemi sonrasında başvurucuların tapuda ferağda bulunmamaları dolayısıyla davanın açılmasına sebebiyet verdikleri değerlendirilerek İdare lehine vekâlet ücretine hükmedilmesine karar verilmiştir.


38. Başvuruya konu uyuşmazlık 2942 sayılı Kanun'da, 4650 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik öncesi kamulaştırma işlemine ilişkindir. Dolayısıyla uyuşmazlıkta çözümlenmesi gereken temel mesele 2001 yılı öncesi mevzuat hükümleri çerçevesinde Anayasa'nın 13., 35. ve 46. maddelerine göre tescil davasında aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesinin mülkiyet hakkının gerekliliklerine ve kamulaştırma güvencelerine aykırı olup olmadığı hususudur.


39. 4650 sayılı Kanun değişikliği öncesindeki kamulaştırma usulünde İdarece kamulaştırma bedeli ödenmeden mülkiyetin İdare adına geçirilmesi söz konusudur (bkz. §§ 12, 13). Bir başka ifadeyle mülga mevzuat kapsamında taşınmaz maliklerinden bedelin kesinleşmesi üzerine henüz ödeme yapılmaksızın tapuda ferağda bulunmaları beklenmektedir. Bu durum tek başına Anayasa'nın 46. maddesi bağlamındaki peşin ödeme güvencesine ve dolayısıyla Anayasa'nın sözüne aykırı bir uygulama olarak değerlendirilmektedir. Başvurucular aleyhine vekâlet ücretine hükmedilmesinin ölçülülük bağlamında da ele alınması gerekmektedir.


40. Olayda kamulaştırma bedelinin artırılması davasının kesinleşmesi sonrasında İdare tarafından kamulaştırma bedelinin yatırılması dolayısıyla başvurucuların murisine tapuda ferağda bulunması bakımından bir bildirimde bulunulduğu dosya kapsamından anlaşılamamıştır. Aksine İdare tarafından kamulaştırma bedelinin kesinleşmesinden yaklaşık 21 yıl sonra kamulaştırılan taşınmazın tescili talebiyle dava açıldığı görülmüştür.


41. 4650 sayılı Kanun ile kamulaştırma usulünün değiştirilmesindeki temel amacın kamulaştırma işlemlerinin tek davada sonuçlanması olduğu görülmektedir (bkz. § 14). Nitekim AİHM de Yel ve diğerleri/Türkiye kararında kamulaştırmanın tüm sonuçlarının değerlendirilmesini temin eden ve iddia sahibinin yeni bir dava açmasına gerek bırakmayacak bir yargısal sürecin bulunması gerektiğini ifade etmiştir (bkz. § 18). Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi, 4650 sayılı Kanun ile değiştirilen kamulaştırma usulüne göre yapılan, bir başka anlatımla tek davada neticelendirilen kamulaştırma işlemlerine yönelik açılan davalarda aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesini kamulaştırmada gerçek karşılığın peşin ödenmesi güvencesine aykırı bulmuş ve mülkiyet hakkının ihlal edildiği yönünde kararlar vermiştir (bkz. § 36). Başvuruya konu olayda ise tek davada sonuçlandırılmayan, bedel kesinleştikten yaklaşık 21 yıl sonra İdare tarafından açılan bir tescil davası ve işbu dava neticesinde salt davanın açılmasına sebebiyet verdiklerinden hareketle başvurucular aleyhine vekâlet ücretine hükmedilmesi söz konusudur.


42. Tüm bu bilgiler ışığında değerlendirme yapıldığında mülga mevzuata göre kamulaştırılan taşınmazın tapu malikleri olan başvuruculardan, bedelin kesinleşmesi üzerine henüz ödeme yapılmaksızın tapuda ferağda bulunmalarının beklenmesinin Anayasa'nın sözüne aykırı olduğu, yine taşınmazın devri konusunda başvuruculara herhangi bir bildirimde bulunmayan, bir başka ifadeyle uzunca bir süre pasif davranan İdare lehine başvurucular aleyhine vekâlet ücretine hükmedilmesinin adil dengenin başvurucular aleyhine bozulmasına sebebiyet verdiği ve müdahalenin ölçüsüz olduğu sonucuna ulaşılmıştır.


43. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.


VI. GİDERİM


44. Başvurucular; ihlalin tespiti, yeniden yargılama yapılması ile 20.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.


45. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı mercilerinin yapması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda bkz. ... [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; ... ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; ... (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).


46. İhlalin niteliğine göre yeniden yargılama yapılmasının yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.


VII. HÜKÜM


Açıklanan gerekçelerle;


A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,


B. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,


C. Kararın bir örneğinin mülkiyet hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 39. Hukuk Dairesine (E.2021/1157, K.2022/972) iletilmek üzere Gaziosmanpaşa 2. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2021/215, K.2021/299) GÖNDERİLMESİNE,


D. Başvurucuların tazminat talebinin REDDİNE,


E. 1.480,40 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 41.480,40 TL yargılama giderinin başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,


F. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucuların Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,


G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 13/1/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

 

Benzer Kararlar

 

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Kamulaştırma Bedeli Tespitinde Parasal Temyiz Sınırının İptali

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu — Nafaka Davasında Ret ve Vekâlet Ücreti

Tüm Eşya Hukuku Kararları ›

 

İlgili Sayfalar

 

Kamulaştırma ve Tapu Tescil Uyuşmazlıkları

 

Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

 

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.

 

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

Başvuru No

2023/32831

 

Karar Tarihi

13 Ocak 2026

 

Oy Durumu

Oybirliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page