Bireysel Başvuru Kararları · CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU · BİREYSEL BAŞVURUNUN KABUL EDİLEMEZLİĞİ
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Basit Yargılamaya İtirazdan Sonra Duruşma Tebligatı
B. No: 2023/33504 · 24 Eylül 2026
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026
Kararın Özeti
Basit yargılama kararına itirazdan sonra belirlenen duruşmaya katılmayan sanık, yokluğunda mahkûm edilmesi nedeniyle savunma hakkının ihlal edildiğini ileri sürdü. Duruşma günü ve yokluğunda yargılamaya devam edilebileceği, daha önce bildirdiği kayıtlı adrese gönderilmişti. Anayasa Mahkemesi, bildirimin usulsüzlüğüne veya başka bir adreste yaşadığına dair ayrı bir şikâyet bulunmadığına dikkat çekti. Yargılamanın bütününde savunma için gerekli zaman ve imkânların sağlanmadığı iddiasını kabul edilemez buldu.
Hukuki İlke
Basit yargılamaya itiraz üzerine yapılan duruşmada savunma için yeterli imkân tanınıp tanınmadığı, bildirimin içeriği ve yargılama boyunca sağlanan katılım olanaklarıyla birlikte incelenir.
Sonuç
Savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkına ilişkin iddia ile diğer ihlal iddiaları oy birliğiyle kabul edilemez bulundu. Adli yardımdan yararlanan başvurucu yargılama giderlerinden muaf tutuldu.
İlgili Mevzuat
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 36
Kararda anılan7201 sayılı Tebligat Kanunu — m. 20
Kararda anılan6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m. 339/2
Kararda anılan
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
... BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2023/33504)
Karar Tarihi: 24/9/2026
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
Yıldız SEFERİNOĞLU
Ömer ÇINAR
Metin KIRATLI
Raportör
:
Hüseyin ERAL
Başvurucu
:
...
Vekili
:
Av. ...
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, ceza davasında sanığın (başvurucunun) yokluğunda yapılan duruşma sonrasında mahkûmiyet kararı verilmesi nedeniyle savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. Başvuruda ayrıca adil yargılanma hakkının farklı güvencelerinin ihlal edildiği iddiası da bulunmaktadır.
2. Müştekinin, mahkeme kaleminde başvurucunun kendisine hakaret ettiği gerekçesiyle yaptığı müracaat sonrasında Samsun Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) başvurucu hakkında hakaret ve tehdit suçlarını işlediği iddiasıyla soruşturma başlatmıştır.
3. Başvurucu; soruşturma aşamasındaki ifadesinde kardeşi olan müştekiyle aralarında birçok davanın olduğunu, mahkeme kaleminde müştekiyi gördüğünde konuştuklarını ancak müştekiye hakaret ve tehdit içeren söz söylemediğini beyan etmiştir. Müştekinin olay anında yanında bulunan avukat ... bilgi sahibi olarak verdiği ifadesinde, başvurucunun müştekinin yanına geldikten sonra "Ulan şerefsiz bu işi seninle tarlada bitireceğiz." şeklinde sözler söylediğini belirtmiştir. Başsavcılık, atılı suçun 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253. maddesi uyarınca uzlaşma kapsamında kaldığını belirterek uzlaşma hükümlerinin uygulanmasına karar vermiştir. Uzlaşma teklifi 27/5/2021 tarihinde başvurucunun aynı konutta bulunan yakınına tebliğ edilmiştir.
4. Uzlaşmanın sağlanamaması neticesinde Başsavcılıkça başvurucunun hakaret ve tehdit suçlarından cezalandırılması talebiyle 28/6/2021 tarihli iddianame düzenlenmiştir. İddianamede özetle müşteki ile avukatı olan ...nın mahkeme kaleminde bulundukları esnada yanlarına gelen başvurucunun müştekiye hakaret ve tehdit içeren sözler söylediği belirtilerek atılı suçları işlediği iddia edilmiştir.
5. İddianamenin kabulü ile açılan dava Samsun 6. Asliye Ceza Mahkemesince (Mahkeme) görülmeye başlanmıştır. Mahkeme tarafından 8/7/2021 tarihli tensip tutanağında basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verilmiştir. Basit yargılama usulü kapsamında gerekli ihtarı içeren tebligat başvurucuya 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu'nun 20. maddesi uyarınca 9/8/2021 tarihinde yapılmıştır. Tebligatta başvurucunun işte olduğunu beyan eden komşusunun tebligatı almaktan imtina ettiği ve haber kâğıdının kapıya yapıştırıldığı belirtilmiştir. Başvurucu, yapılan tebligat sonrasında üzerine atılı suçlama hakkında savunmada bulunmamıştır. Mahkeme duruşma yapmaksızın basit yargılama usulü çerçevesinde başvurucunun hakaret ve tehdit suçlarını işlediğini sabit kabul etmiş ve başvurucunun atılı suçlar yönünden ayrı ayrı adli para cezasıyla cezalandırılmasına karar vermiştir. Mahkeme mahkûmiyet gerekçesini müştekinin beyanlarını tanık ...nın doğrulamasına dayandırmıştır. Gerekçeli karara ilişkin başvurucuya gönderilen ilk tebligatın iade edilmesi üzerine ikinci tebligat -iade edilen tebligat adresiyle aynı olduğu gözetilerek- başvurucunun Merkezi Nüfus İdaresi Sistemi (MERNİS) adresine 7201 sayılı Kanun'un 21. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 15/10/2022 tarihinde yapılmıştır.
6. Yapılan tebligat sonrasında başvurucu, basit yargılama usulü uygulanmak suretiyle verilen mahkûmiyet kararına karşı sunduğu 19/10/2022 tarihli itiraz dilekçesinde; müşteki ile aralarında husumet bulunduğundan kendisine iftira atıldığını, tanık ...nın müştekinin avukatı olması nedeniyle müşteki lehine beyanda bulunduğunu ve iddianamede açıklanan sözlerin suçun unsurlarını oluşturmayacağını ileri sürmüştür.
7. Mahkemece anılan itiraz üzerine genel hükümlere göre yargılamaya devam olunmak üzere duruşma açılmasına karar verilmiştir. Tensip tutanağında ayrıca müşteki ve tanık ...nın beyanlarının alınması amacıyla işlem yapılmasına ve başvurucuya 5271 sayılı Kanun'un 252. maddesinin (2) numaralı fıkrasında belirtilen ihtarı içeren tebligat çıkarılmasına karar verilmiştir. Bu doğrultuda "5271 sayılı CMK'nın 252/2 maddesi uyarınca gelmeseniz bile duruşma yapılıp yokluğunuzda hüküm verilebilecektir." ihtarını içeren tebligat, başvurucunun soruşturma aşamasındaki ifadesinde beyan ettiği adresine 5/11/2022 tarihinde 7201 sayılı Kanun'un 20. maddesi uyarınca yapılmıştır. Tebligatta başvurucunun tevziat saatlerinde adreste bulunmadığını -dışarıda olduğunu- belirten komşusu ...nin beyanı doğrultusunda evrakın muhtara bırakıldığı ve komşusuna haber verildiği belirtilmiştir.
8. Başvurucunun katılmadığı 9/3/2023 tarihli duruşmada müşteki ve tanık ... hazır bulunmuştur. Duruşma tutanağında 5271 sayılı Kanun'un 252. maddesinin (2) numaralı fıkrasında belirtilen ihtarı içeren tebligatın başvurucuya usulüne uygun olarak yapıldığı ayrıca belirtilmiştir. Müşteki ve ... huzurdaki beyanlarında başvurucunun iddianamede belirtilen sözleri söylediğini ifade etmiştir. Mahkeme, duruşma sonunda başvurucunun hakaret ve tehdit suçlarını işlediğini sabit kabul etmiştir. Her iki suç yönünden hükmedilen adli para cezasının miktarları gözetilerek kararın kesin olduğu da açıklanmıştır. Mahkeme, gerekçesinde müşteki ve tanığın beyanlarının birbirini doğruladığını vurgulayarak mahkûmiyet sonucuna ulaştığını açıklamıştır.
9. Başvurucu, nihai kararı 25/3/2023 tarihinde öğrendikten sonra 24/4/2023 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
10. Komisyon adli yardım talebinin kabulüne, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.
II. DEĞERLENDİRME
A. Savunma İçin Gerekli Zaman ve Kolaylıklara Sahip Olma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
11. Başvurucu; mahkûmiyetine karar verilen yargılamanın yapıldığı duruşmada hazır bulunamadığını, duruşmada hazır bulunma hakkının savunma hakkıyla sıkı bir ilişki içinde olduğunu, yokluğunda yapılan duruşmada kamera görüntüleri araştırılmadan ve delillere karşı çıkma hakkı tanınmadan karar verildiğini, duruşmada hazır bulunamadığı için dezavantajlı konuma düşürüldüğünü, tanık dinletme ve sorgulama hakkı tanınmadığını ileri sürmüştür.
12. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde, başvurunun öncelikle kabul edilebilirlik kriterleri yönünden değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiş ayrıca somut olay ele alınırken mevzuat hükümleri ile konuya ilişkin yer verilen Anayasa Mahkemesi kararlarının dikkate alınması gerektiği vurgulanmıştır. Başvurucu, Bakanlık görüşüne ilişkin beyanında genel olarak bireysel başvuru formundaki iddialarını yinelemiştir.
13. Anayasa'nın 36. maddesi uyarınca herkes iddia, savunma ve adil yargılanma hakkına sahiptir. Anayasa'nın anılan maddesinde adil yargılanma hakkından ayrı olarak iddia ve savunma hakkına birlikte yer verilmesi, taraflara iddia ve savunmalarını mahkeme önünde dile getirme fırsatı tanınması gerektiği anlamını da içermektedir (Mehmet Fidan [1. B.], B. No: 2014/14673, 20/9/2017, § 37).
14. Ceza yargılamasında savunma hakkının güvence altına alınması demokratik toplumun temel ilkelerindendir (Erol Aydeğer [1. B.], B. No: 2013/4784, 7/3/2014, § 32). İddiaya karşı savunma imkânı tanınmadığı sürece adil muhakeme yapılması mümkün değildir. Suç isnadı altındaki kişiye savunma hakkının şeklen değil gerçek anlamda sağlanması gerekir. Bunun için suç isnadı altındaki kişi, savunma için yeterli imkâna yani gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olmalıdır. Bu itibarla anılan güvence adil yargılanma hakkının kapsam ve içeriğine dâhil ve bu hakkın doğal sonucudur. Diğer yandan Anayasa'nın 36. maddesine "adil yargılanma" ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, taraf olduğumuz uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılama hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Nitekim Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (b) bendinde, bir suç ile itham edilen herkesin savunmasını hazırlamak için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkı düzenlenmiştir (Ufuk Rifat Çobanoğlu [2. B.], B. No: 2014/6971, 1/2/2017, §§ 36, 37).
15. Gerekli zaman verilmeyen şüphelinin/sanığın hakkındaki isnatları değerlendirip bunlara karşı savunma ve delil araştırması yapması mümkün değildir. Dolayısıyla savunma için gerekli zamana sahip olma, kişiyi acele yapılan yargılamalara karşı korumaktadır. Savunma için gerekli süre somut olayın özelliklerine, davanın niteliğine, dava konusunun karmaşık olup olmadığına, sanığın içinde bulunduğu duruma ve yargılamanın aşamasına göre değişebilir. Sanığın öncesinde müdafi yardımından faydalanması da sürenin yeterliliği hususunda gözetilebilir. Savunma için "gerekli kolaylık" kavramı ise şüpheliye/sanığa savunma için yardımcı olacak veya olabilecek zorunlu imkânları ifade etmekte ve silahların eşitliğini sağlamayı amaçlamaktadır. Suç isnadı altındaki kişiye sağlanması zorunlu kolaylıklar, savunma için gerekli olanlardır. Bu kolaylıklardan biri, kişiye savunmasını planlayarak mahkeme önünde en uygun ve etkili şekilde yapılabilmesini mümkün kılacak bilgilere ulaşmasına ve böylece yargılamanın sonucunu etkileyebilmesine imkân verilmesidir. Bu hak yönünden de somut olayın özelliklerinin belirleyiciliği büyük öneme sahiptir. Değerlendirme, yargılamanın bütünlüğü gözetilerek yapılmalıdır (Ufuk Rifat Çobanoğlu, §§ 40-45).
16. Savunma için gerekli kolaylık kavramı şüpheliye/sanığa savunma için yardımcı olacak veya olabilecek zorunlu olan imkânları ifade etmekte ve silahların eşitliğini sağlamayı amaçlamaktadır. Suç isnadı altındaki kişiye sağlanması zorunlu kolaylıklar, savunma için gerekli olanlardır. Kişinin beraat etmesini veya cezasının azaltılmasını sağlayabilecek delil niteliğindeki belgelere erişimine ve müdafiyle görüşmesine izin verilmesi, gerekçeli kararın tebliğ edilmesi ve yargılama esnasında esaslı değişikliklerden haberdar edilmesi sağlanacak kolaylıklardır (Ufuk Rifat Çobanoğlu, § 45).
17. Ceza muhakemesi sistemimizde sanığın duruşmada hazır bulunması, sanık açısından bir hak olduğu kadar aynı zamanda yükümlülük olarak da kabul edilmiştir. Sözlü yargılama olan ceza yargılamasında duruşmayı takip etmeyen sanıkların kendi kusurlarından bir hak çıkarması mümkün görünmemektedir (Mehdi Başoğlu [1. B.], B. No: 2022/56621, 14/1/2026, § 28).
18. Diğer taraftan ilke olarak yargı mercileri önünde dava konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile yargı mercilerince uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun esas yönünden adil olup olmaması bireysel başvuru incelemesine konu olamaz. Bunun tek istisnası, yargı mercilerinin tespit ve sonuçlarının adaleti ve sağduyuyu hiçe sayan tarzda açık bir keyfîlik içermesi ve bu durumun kendiliğinden bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlükleri ihlal etmiş olmasıdır (Necati Gündüz ve Recep Gündüz [1. B.], B. No: 2012/1027, 12/2/2013, § 26).
19. Somut olayda başvurucu, hakkındaki suçlamayla ilgili soruşturma aşamasında ifadesini vermiş ve kendisine tebliğ edilen uzlaşma teklifini kabul etmemiştir (bkz. § 4). Kovuşturma aşamasında Mahkemece ilk olarak basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verilmiştir. İddianame ve basit yargılama usulünün uygulanmasıyla ilgili gerekli bildirimi içeren tebligat, başvurucuya yapılmıştır (bkz. § 5). Başvurucunun adli para cezasıyla cezalandırılmasına yönelik gerekçeli karar ise başvurucunun ifadesinde beyan etmiş olduğu yerle aynı olan MERNİS adresine tebliğ edilmiştir (bkz. § 5). Başvurucunun farklı bir adres beyan etmediği dilekçeyle anılan karara itirazı üzerine Mahkemece genel yargılama usulüne dönülmüştür. Bu doğrultuda belirlenen duruşma günü ile başvurucunun duruşmaya katılmaması hâlinde yargılamaya devam edileceği bildirimini içeren tebligat -başvurucunun beyan ettiği ve aynı zamanda MERNİS'te kayıtlı adresine- 7201 sayılı Kanun'un 20. maddesi uyarınca yapılmıştır (bkz. § 7).
20. Başvuru formu incelendiğinde başvurucunun genel olarak savunma ve duruşmada hazır bulunma hakkı bağlamında delil sunma ve dosyadaki delillere karşı çıkma hakkı tanınmamasıyla ilgili şikâyetler ileri sürdüğü görülmektedir (bkz. § 11). Bu noktada başvurucunun -ilk defa ileri sürebilme imkânı bulabildiği hâlde- duruşma günüyle ilgili yapılan tebligatın kanuna aykırı yapıldığına ve tebligattaki usulsüzlüğe yönelik ayrı ve açık bir itirazının bulunmadığının altı çizilmelidir.
21. Bireysel başvuru yolunun ikincillik niteliği gereği, ilgili mevzuatı yorumlamak yargı mercilerinin görevi olup Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuruda incelediği husus Anayasa'da güvence altına alınan temel hak ve özgürlüklerin ihlal edilip edilmediğidir. Bu kapsamda duruşma günüyle ilgili yapılan tebligatın usulüne uygun olup olmadığını belirlemek Anayasa Mahkemesinin görevi olmayıp Anayasa Mahkemesi, tebligatın usulüne uygun yapıldığının kabul edilmesiyle ilgili olarak yargılamayı yapan mahkemelerin yorumlarının Anayasa'da güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki savunma hakkını ihlal edip etmediğini incelemektedir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Hüseyin Volkan Kurt [GK], B. No: 2019/42687, 8/3/2023, § 50).
22. Mahkemece başvuru konusu kovuşturmayla ilgili duruşma gününe ilişkin tebligatın başvurucunun soruşturma aşamasında beyan etmiş olduğu aynı zamanda MERNİS'te kayıtlı adresine kanuna uygun şekilde yapıldığı kabul edilmiştir. Öte yandan başvurucunun yapılan tebligatın usulsüzlüğüne ya da o tarihte başka bir adreste ikamet ettiğine yönelik ayrı ve açık bir şikâyeti de bulunmamaktadır. Gelinen noktada Mahkeme tarafından başvurucunun duruşmayı takip yükümlülüğünü yerine getirmediği kabul edilerek yargılamaya devam edilmiştir. Buna göre başvurucunun bu durumdan bir hak çıkarması mümkün görülmeyecektir. Netice itibarıyla yargılamaya bir bütün olarak bakıldığında -somut olayın özel koşullarında- başvurucunun savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkına yönelik bir ihlalin bulunmadığı görülmektedir.
23. Açıklanan gerekçelerle savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Diğer İhlal İddiaları
24. Başvurucunun yargılamanın sonucunun adil olmaması nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiasının Ahmet Sağlam ([2. B.], B. No: 2013/3351, 18/9/2013, §§ 43-46) kararı, delillerin toplanmaması nedeniyle silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiğine ilişkin iddiasının Yüksel Hançer ([1. B.], B. No: 2013/2116, 23/1/2014, §§ 14-21) kararı, tanık dinletme ve sorgulama hakkının ihlal edildiği iddiasının Murat Canım ([2. B.], B. No: 2020/23731, 10/7/2024, § 33) ve Ahmet Zeki Üçok ([1. B.], B. No: 2013/1966, 25/3/2015, § 70) kararları doğrultusunda açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
III. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Diğer ihlal iddialarının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 24/9/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Benzer Kararlar
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Basit Yargılamaya İtirazda Gelmeyen Sanığın Yokluğunda Hüküm
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Sanığın Sorgusu Yapılmadan Yokluğunda Davanın Bitirilmesi
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu — Basit Yargılamada İtiraz Üzerine Aynı Mahkemede Yeniden Yargılama
Tüm Ceza Muhakemesi Hukuku Kararları ›
İlgili Sayfalar
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm
Karar Türü
Bireysel Başvuru
İlgili Hukuk Dalı
Ceza Muhakemesi Hukuku
Başvuru No
2023/33504
Karar Tarihi
24 Eylül 2026
Oy Durumu
Oy birliği
Resmî Kaynak
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları