top of page

Ana Sayfa › İçtihatlar

 

Bireysel Başvuru Kararları  ·  İCRA VE İFLAS HUKUKU  ·  HAK İHLALİ OLMADIĞI  ·  BİREYSEL BAŞVURUNUN KABUL EDİLEMEZLİĞİ

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Çok Taraflı Tazminat Davasında Uzun Süreli İhtiyati Haciz

 

B. No: 2023/98865 · 3 Eylül 2026

 

İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 20 Kasım 2026

 

Kararın Özeti

 

Bir kamu kurumu, darbe girişimi sırasında meydana gelen zarar için çok sayıda kişiye tazminat davası açtı. Alacağı güvenceye almak üzere başvurucuların mal varlığına dava değeriyle sınırlı ihtiyati haciz konuldu. İnceleme tarihinde tedbir yaklaşık sekiz yıl beş aydır sürüyordu. Anayasa Mahkemesi, davanın karmaşıklığını, bağlantılı ceza yargılamalarını, tedbire itiraz imkânını ve haczin kapsamını birlikte değerlendirdi. Başvuruculara şahsi olarak aşırı külfet yüklenmediğini belirleyerek mülkiyet hakkının ihlal edilmediğine karar verdi.

 

Hukuki İlke

 

Uzun süren ihtiyati haczin ölçülülüğü belirlenirken tedbirin süresi ve kapsamı, alacağın niteliği, bağlantılı davaların durumu ve itiraz olanağı birlikte incelendi. Süre tek başına sonuca esas alınmadı.

 

Sonuç

 

Birleştirilen başvurularda mülkiyet hakkının ihlal edilmediğine karar verildi. İki başvuruda makul süre şikâyeti, başvuru yolları tüketilmediğinden kabul edilemez bulundu.

 

İlgili Mevzuat

 

  • Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 5, 35
    Kararda anılan

  • 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu — m. 257, 258, 259, 265
    Kararda anılan

  • 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu — m. 20/A
    Kararda anılan

  • 6384 sayılı Kanun — m. 5/A ve geçici m. 3
    Kararda anılan

  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m. 339/2
    Kararda anılan

Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.

 

Kararın Tam Metni

 

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ


ANAYASA MAHKEMESİ


 


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


 


... VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU


(Başvuru Numarası: 2023/98865)


 


Karar Tarihi: 3/9/2026


 


 


İKİNCİ BÖLÜM


 


KARAR


​


Başkan


:


Basri BAĞCI


Üyeler


:


Yıldız SEFERİNOĞLU


Kenan YAŞAR


Ömer ÇINAR


Metin KIRATLI


Raportör


:


Ayça GANİDAĞLI


Başvurucular


:


1. ...


2. ...


3. ...


4. ...


5. ...


6. ...


7. ...


8. ...


9. ...


10. ...


11. ...


Vekili


:


Av. ...


​


I. BAŞVURUNUN KONUSU


1. Başvuru; haksız fiilden kaynaklanan tazminat davalarında ihtiyati haciz kararı verilmesi ve ihtiyati haczin uzun süredir devam etmesi nedeniyle mülkiyet hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.


II. BAŞVURU SÜRECİ


2. Başvuru 15/11/2023 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurucuların adli yardım talebinin kabulüne, 2023/103828 ve 2023/103858 numaralı başvurular haricindeki başvurularda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilemez olduğuna, mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir. Aralarında konu yönünden hukuki irtibat bulunması nedeniyle süresinde yapılan 2023/99098, 2023/99371, 2023/99390, 2023/99412, 2023/99422, 2023/103226, 2023/103828, 2023/103858, 2023/103608 ve 2023/104600 numaralı bireysel başvuruyla ilgili dosyaların 2023/98865 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine, 2023/99098, 2023/99371, 2023/99390, 2023/99412, 2023/99422, 2023/103226, 2023/103828, 2023/103858, 2023/103608 ve 2023/104600 numaralı bireysel başvuru dosyalarının kapatılmasına ve incelemenin 2023/98865 numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmesine karar verilmelidir.


3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucular, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.


III. OLAY VE OLGULAR


4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir:


A. FETÖ/PDY Yapılanmasına ve Darbe Girişimine İlişkin Genel Bilgiler


5. Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanmasına (FETÖ/PDY) ve darbe girişimine ilişkin genel bilgiler için bkz. Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-36; FETÖ/PDY'nin mali yapılanmasına ilişkin genel bilgiler için bkz. Hamdi Akın İpek [2. B.], B. No: 2015/17763, 24/5/2018, § 15.


B.   Bireysel Başvuruya Konu Süreç


6. Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM) başvurucuların da aralarında bulunduğu 406 kişiye karşı 15 Temmuz 2016 tarihinde gerçekleştirdikleri darbe girişimi sırasında neden oldukları Gölbaşı Özel Harekât Daire Başkanlığı, Polis Akademisi Başkanlığı ve Havacılık Dairesi Başkanlığı yerleşkeleri uhdesinde bulunan her türlü taşınır ve taşınmaz mallarda meydana gelen 46.920.467,12 TL maddi zararın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte müştereken ve müteselsilen tazmin edilmesi için Gölbaşı 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmıştır.


7. Dava dilekçesinde haksız eylem nedeniyle zarar oluştuğunu, tespit edilecek zarara yönelik fazlaya ilişkin hakların saklı tutulduğunu ifade etmiştir. EGM ayrıca başvurucuların ve dava dilekçesinde belirtilen diğer davalıların adına kayıtlı taşınır, taşınmaz mallar, kara, hava ve deniz taşıtları ile üçüncü kişilerdeki hak ve alacakları ile varsa emekli ikramiyeleri ve şirket hisseleri üzerine 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 257. ve devamı maddeleri ve 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun 20/A maddesi gereğince konulan tedbir kararının devamı niteliğinde teminatsız olarak ihtiyati haciz şerhi konulmasına karar verilmesini talep etmiştir.


8. Mahkeme 15/4/2018 tarihli tensip tutanağı ile ihtiyati haciz talebinin teminatsız olarak kabulü ile dava konusu alacak miktarı olan 46.920.467,12 TL'nin faiz ve ferileriyle sınırlı olmak kaydıyla davalıların menkul, gayrimenkul ve üçüncü kişilerdeki hak ve alacakları üzerine 2004 sayılı Kanun'un 257. ve devamı maddeleri uyarınca ihtiyati haciz şerhi konulmasına karar vermiştir. Ayrıca Mahkeme aynı ara kararıyla davalılar hakkında yürütülen soruşturma ve kovuşturma süresince 3713 sayılı Kanun'un 20/A maddesi uyarınca davalılara ait taşınmazlara, kara, deniz ya da hava ulaşım araçlarına, yardımlaşma kurum ve sandıklarından olan alacaklarına konulan tedbir kararının devamı niteliğinde teminatsız olarak ihtiyati haciz şerhi konulmasına karar vermiştir.


9. Mahkemece verilen ihtiyati haciz kararı doğrultusunda Gölbaşı İcra Dairesinin E.2018/601 sayılı dosyası ile icra takibi başlatılmış ve başvurucuların tüm mal varlığına, Ordu Yardımlaşma Kurumu (OYAK) birikimine, üçüncü kişilerdeki hak ve alacaklarına haciz konulmuştur.


10. Başvuruculardan bir kısmının içinde bulunduğu davalılar 15/4/2018 tarihli ara kararına itiraz etmiş; itirazlar reddedilmiştir.


11. Mahkemenin 27/1/2022 tarihli celse ara kararında tüm davalılar yönünden ihtiyati haciz kararına yapılan itirazların reddine karar verilmiştir. Başvuruculardan bir kısmının içinde bulunduğu davalılar, ara kararına itiraz etmiştir. Mahkeme 18/3/2022 tarihli ara kararı ile itirazların reddine karar vermiştir. Mahkemenin gerekçesi şöyledir:


"Somut uyuşmazlıkta çekişme konusu, 15/07/2016 tarihinde FETÖ/PDY terör örgütü tarafından gerçekleştirilen darbe girişiminde davalıların sorumluluğunun bulunup bulunmadığı noktasında toplanmaktadır. Bahse konu darbe girişimi hakkında Ankara 14. Ağır Ceza Mahkemesinin 2017/3 esas (bozma sonrası 2020/8 esas), Ankara 17. Ağır Ceza Mahkemesinin 2017/109 esas, 17. Ağır Ceza Mahkemesinin 2017/186 esas, 4. Ağır Ceza Mahkemesinin 2017/43 esas ve 19. Ağır Ceza Mahkemesinin 2017/160 esas sayılı dosyaları mevcuttur. Bu dosyalar Mahkemesinden istenmiş olup kesinleşen bir dosya olmadığı görülmüştür. Mevcut durumda ise davalılar hakkında kesinleşmiş bir beraat kararı bulunmaması, davanın niteliği ve talep konusu nazara alındığında savcılık dosyasındaki delil durumuna göre ihtiyati haczin orantısız olmaması ve talebin haksız fiil sorumluluğuna dayanması karşısında alacağın muaccel hale gelmiş olma ihtimali nedeniyle itirazların reddine karar verilmiştir."


12. Davalılardan bir kısmı itirazın reddi kararına karşı istinaf kanun yoluna başvurmuştur. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 25. Hukuk Dairesi (Daire) 13/9/2022 tarihli kararı ile istinaf kanun yoluna başvuran davalılardan bir kısmı hakkında açılan kamu davalarında anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs suçundan beraat kararı verildiği gerekçesiyle ceza dosyalarının kapsamı ve içeriği, kesinleşmemiş olsa da bu davalılar hakkındaki anayasal düzeni ihlal suçundan verilen beraat kararları dikkate alınarak Mahkemenin bu davalılar yönünden ihtiyati hacze yönelik itirazın reddine ilişkin kararının kaldırılmasına ve kararın düzeltilmesine karar vermiştir.


13. Mahkeme 11/2/2020 tarihli celsede verdiği ara kararı ile tarafların zarara ilişkin itirazlarını değerlendirmek için dosyanın bilirkişi heyetine tevdi edilerek rapor düzenlenmesinin istenmesine ve Ankara 17. Ağır Ceza Mahkemesinin E.2017/109, E.2017/186, Ankara 4. Ağır Ceza Mahkemesinin E.2017/43, Ankara 19. Ağır Ceza Mahkemesinin E.2017/160 sayılı dosyalarının varsa kesinleşme bilgileriyle birlikte mahkemelerinden istenmesine karar vermiştir.


14. Mahkeme 10/9/2020 tarihli celsede hazırlanan bilirkişi raporundaki eksiklikler sebebiyle üç kişilik hesap uzmanı bilirkişiler marifetiyle rapor alınmasına karar vermiş; 27/1/2022 tarihli celsede ise davanın niteliği gereği ceza mahkemesi kararlarının kesinleşmesinin beklenilmesi, bilirkişi raporuna karşı itirazların ceza dosyaları kesinleştikten sonra değerlendirilmesi yönünde karar alınmıştır.


C. Bireysel Başvurudan Sonraki Süreç


15. Mahkeme 28/2/2024 tarihli ara kararı ile başvuruculardan bir kısmı yönünden ceza mahkemesi kararlarının delil değerlendirmesi yönünden bozulmasına karar verilmişse de deliller toplandıktan sonra suçun sübutunun yeniden değerlendirilmesine karar verildiği, kararda açıkça beraat verilmesi yönünde bir değerlendirme olmadığı gibi ilk derece mahkemesi tarafından direnme kararı verilmesi ve delil değerlendirmesi yapılması aşaması devam ettiğinden tensiben oluşan durumun varlığını koruduğu ve yaklaşık ispat koşullarının bu aşamada mevcut olduğu gerekçesiyle ihtiyati haczin kaldırılmasına yönelik talebin reddine karar vermiştir.


16. Başvurucular vekili ortaya çıktığı iddia edilen maddi zararların hangi fiillerin sonucu olduğunun açıklanmadığını, ceza dosyalarının görülmeye devam ettiğini, ceza mahkemesince lehlerine karar verileceğini, somut herhangi bir delil ortaya konulamadığını, emsal dosyalarda ihtiyati hacizlerin kaldırılmasına ilişkin hükümler kurulduğunu ileri sürerek ara kararı istinaf etmiştir.


17. İstinaf talebini inceleyen Daire 9/10/2024 tarihli kararında Mahkemece verilen ihtiyati haciz kararının infaz edildiği ve icra aşamasına geçildiği, bu hâle göre ihtiyati haciz kararı infaz edilip icra takibi yapıldığına ve icra takibi aşamasına geçildiğine göre ihtiyati haciz kararına yönelik talep ve itirazları incelemeye görevli mahkemenin icra mahkemeleri olduğunu belirtmiştir. Daire, Mahkemece davalıların talep ve itirazlarının eldeki dosya kapsamında değerlendirilemeyeceği, bu talep ve itirazları inceleme görevinin icra mahkemelerinin görev alanında kaldığı gerekçesiyle Mahkemenin 25/12/2023, 9/2/2024, 14/2/2024, 19/2/2024 ve 28/2/2024 tarihli ara kararlarının kaldırılmasına karar vermiştir.


18. Bu arada Mahkeme 9/9/2024 tarihli ara kararı ile haklarında yakalama kararı bulunan ve kendilerine ilanen tebligat yapılan davalılar dışında haklarında ihtiyati haciz kararı verilen ve ihtiyati haciz kararı devam eden davalılar açısından ihtiyati haciz kararının dava miktarı olan 58.810.004,72 TL tutarla sınırlı olarak adlarına kayıtlı taşınır ve taşınmaz mal varlıkları ile banka hesapları açısından devamına karar vermiştir. Bu kapsamda davanın açılışından bu tarihe kadar geçen yargılama süreci, bir kısım ceza davalarının hâlen derdest olması dikkate alınarak davalıların OYAK birikimleri, emekli ikramiyeleri, maaş ve ücret alacakları ile 3. kişiler nezdindeki alacakları açısından ihtiyati haczin kaldırılmasına karar verilmiştir.


19. Mahkeme 31/12/2024 tarihli celsede bir kısım davalılar hakkında ceza mahkemelerinde verilen beraat kararlarının kesinleştiği, böylelikle söz konusu davalıların davacıya ait tesis ve eşyaların zarar görmesi olayına iştirak ettikleri ve davalıların eylemlerinden dolayı zararın oluştuğu vakıasının sübuta ermediği gerekçesiyle bu davalılar yönünden davanın reddine, diğer davalılar yönünden davanın tefrik edilmesine karar vermiştir. Anılan celse davanın reddine karar verilen davalıların ihtiyati haczin kaldırılmasına ilişkin taleplerinin Mahkemenin görev alanında bulunmadığından bu talepler ile ilgili karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.


20. Başvurucuların içinde bulunduğu davalılar yönünden verilen tefrik kararı ile yargılama Mahkemenin E.2025/39 sayılı dosyası ile devam etmiştir.


21. Tefrik kararı üzerine devam eden yargılamada Mahkeme 6/5/2025 tarihli ara kararı ile Dairenin 9/10/2024 tarihli kararından sonra yeniden ihtiyati haczin kaldırılması için bir kısım davalılar tarafından talepte bulunulduğu, Gölbaşı İcra Müdürlüğünden E.2018/601 sayılı takip dosyasında Mahkemenin ara kararı gereği ihtiyati haciz uygulanıp uygulanmadığı veya bu karar gereğince alacaklı vekili tarafından bir icra takibinde bulunulup bulunulmadığının sorulduğu, 25/3/2025 tarihli cevabi yazı ile dosyanın ihtiyati haciz aşamasında olduğu, bu nedenle ödeme emri gönderilmediği, ihtiyati hacizlerin uygulandığı şeklinde bilgi verildiği belirtilmiştir. Mahkemece verilen ara kararın gereği için açılan takip dosyasında davacı tarafından icra takibinin henüz başlatılmadığı, verilen ihtiyati tedbir mahiyetindeki ihtiyati haciz kararının infaz edildiği gerekçesiyle Mahkemenin ihtiyati hacze ilişkin itirazları değerlendirme hususunda görevli olduğu açıklanmıştır.


22. Mahkemenin 25/2/2026 tarihli celsesinde, davalılar hakkında verilen ceza mahkemeleri kararlarının kesinleşmesinin beklenmesine ve duruşmanın 16/9/2026 tarihine bırakılmasına karar verilmiştir.


D. İcra Hukuk Mahkemesi Süreci


23. UYAP üzerinde yapılan inceleme neticesinde başvurucular vekilinin Gölbaşı İcra Müdürlüğünden alacaklının yasal sürede esas takibe geçmemesi nedeniyle başvurucuların araçları, menkul ve gayrımenkulleri ile banka hesapları, üçüncü şahıslardaki hak ve alacakları, OYAK alacakları ve emekli ikramiyeleri üzerine konulan tüm hacizlerin kaldırılmasını talep ettiği anlaşılmıştır. İcra Müdürlüğünün bu talebi reddetmesi üzerine başvurucular vekili 8/4/2025 tarihli dava dilekçesi ile icra memuru işlemini şikâyetle Gölbaşı İcra Hukuk Mahkemesinden (İcra Mahkemesi) başvurucuların tüm mal varlığı üzerine konulmuş olan ihtiyati haczin kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.


24. İcra Mahkemesi 3/7/2025 tarihinde şikâyete konu edilen ihtiyati haciz kararının genel mahkemede görülen dava sırasında ara kararıyla verildiğini, gerçekte ihtiyati tedbir niteliğinde bir karar olduğunu, ayrıca icra müdürlüğünün E.2018/601 sayılı dosyası ile şikâyet tarihi itibarıyla icra takibinin henüz başlatılmadığını, sadece Mahkeme tarafından yargılama sırasında verilen ihtiyati tedbir mahiyetindeki ihtiyati haciz kararının infaz edildiğini belirterek ihtiyati haciz kararının infazına ilişkin şikâyetleri inceleme görevinin ihtiyati haciz kararını veren Mahkemeye ait olduğu gerekçesiyle şikâyetin reddine karar vermiştir.


IV. İLGİLİ HUKUK


A. Ulusal Hukuk


1. İlgili Mevzuat


25. 2004 sayılı Kanun'un "İhtiyati haciz şartları" başlıklı 257. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:


"Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun yedinde veya üçüncü şahısta olan taşınır ve taşınmaz mallarını ve alacaklariyle diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir."


26. 2004 sayılı Kanun'un "İhtiyati haciz kararı" başlıklı 258. maddesi şöyledir:


"İhtiyati hacze 50 nci maddeye göre yetkili mahkeme tarafından karar verilir. Alacaklı alacağı ve icabında haciz sebepleri hakkında mahkemeye kanaat getirecek deliller göstermeğe mecburdur.


Mahkeme iki tarafı dinleyip dinlememekte serbesttir.


(Ek fıkra:17/7/2003-4949/60 md.) (Değişik üçüncü fıkra:22/7/2020-7251/50 md.) İhtiyati haciz talebinin reddi kararı gerekçeli olarak verilir ve bu karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Yüzüne karşı aleyhinde ihtiyati haciz kararı verilen taraf da istinaf yoluna başvurabilir. Bölge adliye mahkemesi bu başvuruları öncelikle inceler ve verdiği karar kesindir."


27. 2004 sayılı Kanun'un "İhtiyati hacizde teminat" başlıklı 259. maddesi şöyledir:


"İhtiyati haciz istiyen alacaklı hacizde haksız çıktığı taktirde borçlunun ve üçüncü şahsın bu yüzden uğrayacakları bütün zararlardan mesul ve Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 96 ncı maddesinde yazılı teminatı vermeğe mecburdur.


Ancak alacak bir ilama müstenid ise teminat aranmaz.


Alacak ilam mahiyetinde bir vesikaya müstenid ise mahkeme teminata lüzum olup olmadığını takdir eder.


Tazminat davası ihtiyati haczi koyan mahkemede dahi görülür."


28. 2004 sayılı Kanun'un "İhtiyati haciz kararının icrası" başlıklı 261. maddesi şöyledir:


"Alacaklı, ihtiyati haciz kararının verildiği tarihten itibaren on gün içinde kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesinden kararın infazını istemeye mecburdur. Aksi halde ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar.


İhtiyati haciz kararları, 79 dan 99 uncuya kadar olan maddelerdeki haczin ne suretle yapılacağına dair hükümlere göre icra edilir.


(Ek son fıkra: 17/7/2003-4949/61 md.) İhtiyati haczin infazı ile ilgili şikayetler infazı yapan icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine yapılır."


29. 2004 sayılı Kanun'un "İhtiyati haczi tamamlıyan merasim" başlıklı 264. maddesi şöyledir:


"Dava açılmadan veya icra takibine başlanmadan evvel ihtiyati haciz yaptırmış olan alacaklı; haczin tatbikinden, haciz gıyabında yapılmışsa haciz tutanağının kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde ya takip talebinde (Haciz veya iflas) bulunmaya veya dava açmaya mecburdur.


İcra takibinde, borçlu ödeme emrine itiraz ederse bu itiraz hemen alacaklıya tebliğ olunur. Alacaklı, tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemeye veya mahkemede dava açmaya mecburdur. İcra mahkemesi, itirazın kaldırılması talebini reddederse alacaklının kararın tefhim veya tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde dava açması lazımdır.


(Değişik üçüncü fıkra: 17/7/2003-4949/62 md.) İhtiyatî haciz, alacak davasının mahkemede görüldüğü sırada konulmuş veya alacaklı birinci fıkraya göre mahkemede dava açmış ise, esas hakkında verilecek hükmün mahkemece tebliğinden itibaren bir ay içinde alacaklı takip talebinde bulunmaya mecburdur.


Alacaklı bu müddetleri geçirir veya davasından yahut takip talebinden vazgeçerse veya takip talebi kanuni müddetlerin geçmesiyle düşerse veya dava dosyası muameleden kaldırılıp da bir ay içinde dava yenilenmezse veya davasında haksız çıkarsa ihtiyati haciz hükümsüz kalır ve alakadarlar isterse lazım gelenlere bildirilir.


Borçlu müddeti içinde ödeme emrine itiraz etmez veya itirazı icra mahkemesince kesin olarak kaldırılır veya mahkemece iptal edilirse, ihtiyati haciz kendiliğinden icrai hacze inkılabeder."


30. 2004 sayılı Kanun'un "İhtiyati haciz kararına itiraz ve temyiz" başlıklı 265. maddesi şöyledir:


"(Değişik birinci fıkra: 17/7/2003-4949/63 md.) Borçlu kendisi dinlenmeden verilen ihtiyatî haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata karşı; huzuriyle yapılan hacizlerde haczin tatbiki, aksi hâlde haciz tutanağının kendisine tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde mahkemeye müracaatla itiraz edebilir.


(Ek ikinci fıkra: 17/7/2003-4949/63 md.) Menfaati ihlâl edilen üçüncü kişiler de ihtiyatî haczi öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde ihtiyatî haczin dayandığı sebeplere veya teminata itiraz edebilir.


Mahkeme, gösterilen sebeplere hasren tetkikat yaparak itirazı kabul veya reddeder.


İtiraz eden, dilekçesine istinat ettiği bütün belgeleri bağlamaya mecburdur. Mahkeme, itiraz üzerine iki tarafı davet edip gelenleri dinledikten sonra, itirazı varit görürse kararını değiştirebilir veya kaldırabilir. Şu kadar ki, iki taraf da gelmezse evrak üzerinde inceleme yapılarak karar verilir.


(Ek fıkra: 17/7/2003-4949/63 md.; Değişik:2/3/2005-5311/17 md.) İtiraz üzerine verilen karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye mahkemesi bu başvuruyu öncelikle inceler ve verdiği karar kesindir. İstinaf yoluna başvuru, ihtiyatî haciz kararının icrasını durdurmaz."


31. 2004 sayılı Kanun'un "İhtiyati haczin kaldırılması" başlıklı 266. maddesi şöyledir:


"Borçlu, para veya mahkemece kabul edilecek rehin veya esham yahut tahvilat depo etmek veya taşınmaz rehin yahut muteber bir banka kefaleti göstermek şartı ile ihtiyati haczin kaldırılmasını mahkemeden istiyebilir. Takibe başlandıktan sonra bu yetki, icra mahkemesine geçer."


32. 3713 sayılı Kanun'un "Zararların tazmini amacıyla tedbir konulması" başlıklı 20/A maddesi şöyledir:


"Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ve bu Kanun kapsamına giren suçlar nedeniyle gerçek veya tüzel kişiler ile kamu kurum ve kuruluşlarının uğradığı zararların tazmini amacıyla, soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısının talebi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturma aşamasında mahkeme tarafından, şüpheli veya sanıklara ait taşınmazların veya kara, deniz ya da hava ulaşım araçlarının devir ve temlikini veya bunlarla ilgili hak tesisini önlemek ya da tasarruf yetkisini kısıtlamak için şerh düşülmesine ve bu kişilerin yardımlaşma kurum ve sandıklarından olan alacaklarına tedbir konulmasına karar verilebilir. Taşınmazlarla ilgili karar tapu kütüğüne; kara, deniz ve hava ulaşım araçlarıyla ilgili karar ise bu araçların kayıtlı bulunduğu sicile şerh verilmek suretiyle icra olunur. Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kesinleşmesi halinde veya şerhin konulduğu tarihten itibaren iki yıl içinde, şerhin devamı yönünde hukuk mahkemesinden verilmiş ihtiyati haciz veya ihtiyati tedbir kararı ibraz edilmediği takdirde şerh kendiliğinden terkin edilir.


(Ek fıkra: 5/6/2017-KHK-691/7 md.; Aynen kabul: 31/1/2018-7069/7 md.) Birinci fıkra kapsamına giren suçlar nedeniyle gerçek veya tüzel kişiler ile kamu kurum ve kuruluşlarının uğradığı zararların tazmini amacıyla açılan davalarda; davalının adres kayıt sisteminde adresinin bulunmaması veya bulunup da tebligata elverişli olmaması halinde, mahkemece, dava dilekçesinin özeti tirajı ellibinin üzerinde olan ve yurt düzeyinde dağıtımı yapılan gazetelerden biri vasıtasıyla ilan edilir. Yapılacak ilanda davalının bir ay içinde yurtiçinde tebligata elverişli bir adres veya 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanununun 7/a maddesi uyarınca kayıtlı elektronik posta adresi bildirmemesi ya da davada kendisini avukatla temsil ettirmemesi halinde, yargılamaya yokluğunda devam olunacağı, yargılama aşamalarında başkaca tebligat yapılmayarak hüküm verileceği ve hükmün de aynı usulle tebliğ edileceği ihtar edilir. Adresi yabancı ülkede bulunan davalıya çıkarılacak tebligatta, bu fıkrada belirtilen ilanda yer alan hususlar ile yabancı ülke adresine bir daha tebligat yapılmayacağı ihtarına yer verilir.


(Ek fıkra: 5/6/2017-KHK-691/7 md.; Aynen kabul: 31/1/2018-7069/7 md.) Birinci fıkra kapsamında açılan davaların kısmen veya tamamen reddi halinde, davacı aleyhine maktu avukatlık ücretine hükmolunur. Ancak belirlenen ücret dava değerini geçemez."


2. Yargı Kararları


33. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 10/10/2024 tarihli ve E.2024/1943, K.2024/8441 sayılı kararının ilgili bölümü şöyledir:


"Şikayetçi borçluların icra mahkemesine yaptığı başvuru ile; Tarsus 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2016/174 esas sayılı dosyasından 21/07/2017 tarihinde 2.070.833,30 TL, 31/10/2017 tarihinde 509.166,66 TL ve 355.025,82 TL olmak üzere toplam 2.935.025,78 TL borç için ihtiyati haciz kararları verildiği, alacaklı tarafından ihtiyati haciz kararının Tarsus İcra Müdürlüğü'nün 2018/11127 esas sayılı sayılı takip dosyasından infaz edildiğini, taşınmazlardaki ihtiyati haciz şerhinin kaldırılması talebinin icra müdürlüğünün 31/07/2021 tarihli kararı ile reddedildiğini, müdürlük kararının aşkın hacze sebebiyet verdiğini belirterek icra müdürlüğünün 31/07/2021 tarihli kararının iptaline karar verilmesini istediği, İlk Derece Mahkemesince şikayetin esastan reddine karar verildiği, kararın şikayetçi borçlular tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine hükmedildiği, kararın şikayetçiler tarafından temyiz edildiği görülmüştür.


Somut olayda; şikayete konu edilen ihtiyati haciz kararı genel mahkemede görülen dava sırasında ara karar ile verilmiş olup, gerçekte ihtiyati tedbir niteliğinde bir karar olduğu, ayrıca Tarsus İcra Müdürlüğünün 2018/11127 esas sayılı dosyası ile şikayet tarihi itibariyle herhangi bir icra takibinin henüz başlatılmadığı, sadece genel mahkeme yargılaması sırasında verilen ihtiyati tedbir mahiyetindeki ihtiyati haciz kararının infaz edildiği görülmüştür.


Bu nedenle ihtiyati haciz kararının infazına ilişkin şikayetleri inceleme görevi, ihtiyati tedbir mahiyetinde ihtiyati haciz kararını veren Tarsus 4. Asliye Hukuk Mahkemesine aittir.


O halde; şikayet tarihi itibariyle ihtiyati haciz hakkında herhangi bir icra takibinin bulunmadığı, ihtiyati haczin ihtiyati tedbir niteliğinde olduğu değerlendirilerek ihtiyati tedbirin infazına ilişkin şikayetlerin de kararı veren mahkemece incelenmesi gerektiği gerekçesiyle şikayetin görevsizlik nedeniyle usulden reddine karar verilmesi gerekirken işin esasının incelenerek yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsizdir."


34. Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 28/5/2013 tarihli ve E.2013/17104, K.2013/9970 sayılı kararının ilgili bölümü şöyledir:


"... Davalı (Karşı Taraf) vekili, itiraz üzerine verilen ihtiyati haciz kararının kaldırılması talebinin reddine ilişkin kararı 6100 sayılı HMK'nun Geçici 3/1 maddesi uyarınca süresinde kanun yoluna getirmiş olup, Dairemizin Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 341, geçici 3 ve İcra İflas Kanunu’nun 265/son maddeleri uyarınca kanun yoluna tabi itirazen ihtiyati haciz kararının kaldırılması kararını denetleme görevi olduğu anlaşılmakla dosya incelendi, gereği görüşüldü... Dosya kapsamına göre mahkemenin 08/04/2013 tarih ve 2013/2 Değişik İş sayılı ihtiyati haciz kararının infaz edildiği, davalı (itiraz eden) borçlunun araçlarının trafik kayıtları ile banka hesaplarının ihtiyaten haczedildiği anlaşılmaktadır. Davacı (talep eden) alacaklı vekili de ihtiyati haciz kararının icraya konulduğunu, hatta takibin kesinleştiğini beyan etmiştir. Temyiz dilekçesi kapsamındaki itiraz ve anlatımlardan da ihtiyati haciz kararının infaz edildiği, icra aşamasına geçildiği, hatta davalı (itiraz eden) borçlunun teminat mukabili hacizleri kaldırdığı saptanmıştır. Bu hale göre ihtiyati haciz kararı infaz edilip icra takibi yapıldığına, icra takibi aşamasına geçildiğine göre ihtiyati haciz kararına yönelik itirazın İcra Mahkemesince incelenmek üzere görevsizlik kararı verilmesi gerekirken mahkemece işin esasına girilerek yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olup bozma nedenidir."


35. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 25. Hukuk Dairesinin 18/2/2020 tarihli ve E.2020/275, K.2020/327 sayılı kararının ilgili bölümü şöyledir:


"...


Talep, haksız fiilden kaynaklandığı ileri sürülen maddi zararın tahsili istemi ile açılan davada ihtiyati haciz ve tedbir kararlarının devamı niteliğinde ihtiyati haciz kararı verilmesi istemine ilişkindir.


Davacı vekili, davalıların da karıştığı darbe girişimi sırasında eylemleri nedeniyle davacı kuruma ait bina ve eşyalarda meydana gelen zarar nedeniyle şimdilik 3.729.548,33TL ve 211.020,26USD maddi tazminatın, zarara neden olan davalılardan müştereken ve müteselsilen ödetilmesini ve davalıların taşınır ve taşınmazları ile üçüncü kişilerdeki hak ve alacakları üzerine ihtiyati haciz konulmasını ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 20/A maddesi uyarınca soruşturma ve kovuşturma aşamasında davalıların taşınmazlarına, kara, deniz ya da hava ulaşım araçlarına, yardımlaşma kurum ve sandıklarından olan alacaklarına konulan tedbir kararlarının devamı niteliğinde teminatsız olarak ihtiyati haciz konulmasına karar verilmesini talep etmiştir. İlk derece mahkemesi tarafından tensip ara kararı ile, davalıların tespit edilecek taşınmaz ve taşınır mallarına, 3. şahıslarda bulunan hak ve alacaklarına ihtiyati haciz konulmasına ve ayrıca 3713 sayılı Kanun’un 20/A maddesi uyarınca tedbir kararının devamı niteliğinde ihtiyati haciz konulmasına karar verilmiş, bir kısım davalılar/vekilleri tarafından yukarıda yazılı ara kararına itiraz üzerine verilen 06/09/2019 tarihli ihtiyati hacze ve tedbire itirazın reddine dair ara kararına karşı bir kısım davalılar/vekilleri tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.


İstinaf kanun yoluna başvuran davalıların da dahil olduğu kişiler hakkında Ankara Ağır Ceza Mahkemelerinde 'Anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs, TBMM’ni ve Türkiye Cumhuriyeti Devletini ortadan kaldırmaya teşebbüs, silahlı terör örgütüne üye olmak vs.' suçlarından kamu davası açıldığı, bir kısım davalılar hakkında mahkûmiyet kararları verildiği ancak bu kararların henüz kanun yolu aşamasında bulunduğu ve kesinleşmediği anlaşılmıştır.


...


Vadesi gelmiş ve rehinle temin edilmemiş alacakların zamanında ödenmesinin sağlanması amacıyla borçlunun mallarına geçici olarak hukuken el konulması şeklinde ifade edilebilecek olan ihtiyati haczin, kanunda düzenlenen istisnai hallerde vadesi gelmemiş alacaklar için tatbiki de mümkündür. Bu istisnalardan biri de 2004 sayılı İİK'nun 257/2. maddesinde yer alan, borçlunun taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemesi, kaçırması veya kendisinin kaçmaya çalışmasıdır.


3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun “Zararların tazmini amacıyla tedbir konulması” kenar başlığını taşıyan 20/A/1. maddesi şu şekildedir:


'Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ve bu Kanun kapsamına giren suçlar nedeniyle gerçek veya tüzel kişiler ile kamu kurum ve kuruluşlarının uğradığı zararların tazmini amacıyla, soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısının talebi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturma aşamasında mahkeme tarafından, şüpheli veya sanıklara ait taşınmazların veya kara, deniz ya da hava ulaşım araçlarının devir ve temlikini veya bunlarla ilgili hak tesisini önlemek ya da tasarruf yetkisini kısıtlamak için şerh düşülmesine ve bu kişilerin yardımlaşma kurum ve sandıklarından olan alacaklarına tedbir konulmasına karar verilebilir. Taşınmazlarla ilgili karar tapu kütüğüne; kara, deniz ve hava ulaşım araçlarıyla ilgili karar ise bu araçların kayıtlı bulunduğu sicile şerh verilmek suretiyle icra olunur. Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kesinleşmesi halinde veya şerhin konulduğu tarihten itibaren iki yıl içinde, şerhin devamı yönünde hukuk mahkemesinden verilmiş ihtiyati haciz veya ihtiyati tedbir kararı ibraz edilmediği takdirde şerh kendiliğinden terkin edilir.' hükmü yer almaktadır.


Somut olayda, davalıların haksız fiil niteliğindeki eylemleri ile davacı kurumu zarara uğrattığı iddiasına dayalı olarak açılan tazminat davasında ihtiyati haciz talebinde bulunulmuştur. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin istikrar kazanmış içtihatlarına göre; zarar, haksız eylemden kaynaklandığında, tazminat da haksız eylemin gerçekleştiği tarihte muaccel hale gelmektedir. Buradaki 'muaccel alacak ' kavramı, alacaklı tarafından belli durumlarda bir ekonomik değer veya icrası mümkün bir alacak iddiasını elde etmeye yönelik, makul bir şekilde ortaya konulmuş icra edilebilir bir iddianın doğurduğu, ulusal mevzuatta bir kanun hükmüne veya yerleşik içtihatlara dayalı başarılı olma şansı yüksek, yeterli somutluğa sahip nitelikteki talep ve dava edilebilir hale gelmiş alacakları ifade etmektedir.


Bu açıklamalar ışığında somut olaya gelince, davalılar hakkındaki ceza dosyasının kapsamı ve içeriği, kesinleşmemiş olsa da davalıların üzerine atılı bir kısım eylemlerden mahkûmiyetine karar verilmiş olması ve dosyadaki diğer deliller nazara alındığında, ilk derece mahkemesince, bu aşamada davalıların menkul ve gayrimenkul malları ile 3. kişilerdeki hak ve alacakları üzerine ihtiyati haciz konulmasına karar verilmesinde bir isabetsizlik bulunmamaktadır. Ancak;


1)İlk derece mahkemesi tarafından, dava konusu edilen alacak tutarı ile sınırlı olarak ihtiyati haciz kararı verilmesi gerekirken, yazılı şekilde herhangi bir tutar gösterilmeksizin ihtiyati haciz kararı verilmesi doğru olmadığı gibi,


2)Davacı tarafından kurum zararının ödetilmesi istemiyle açılan davada ihtiyati haczin yanı sıra 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 20/A maddesi uyarınca da verilen tedbir kararının ihtiyati haciz olarak devamına karar verilmesinin talep edildiği anlaşılmış olup, öncelikle ilk derece mahkemesi tarafından tensiben verilen ihtiyati haciz kararına yapılan itiraz üzerine, 3713 sayılı Kanun’un 20/A maddesine dayalı talep yönünden de anılan madde koşullarının oluşup oluşmadığı, HMK'nın 389 ve devamı maddeleri de dikkate alınarak araştırılıp, koşulların oluştuğunun tespiti halinde ise dava dilekçesindeki talep tutarı ile sınırlı olarak geçici hukuki koruma tedbirleri uygulanmasına karar verilmesi gerekirken, ilk derece mahkemesi tarafından anılan düzenleme ile ilgili olarak araştırma ve değerlendirme yapılmadan yazılı şekilde hüküm tesis edilmesi doğru görülmemiştir."


36. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 25. Hukuk Dairesinin 25/9/2024 tarihli ve E.2024/1416, K.2024/1960 sayılı kararının ilgili bölümü şöyledir:


"...


Talep, ihtiyati haciz kararının kaldırılması istemine ilişkindir.


Yerel Mahkemece, davalı [..] eylemlerinin kül halinde Anayasayı ihlal suçunu

Karar Künyesi

 

Mahkeme

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm

 

Karar Türü

Bireysel Başvuru

 

İlgili Hukuk Dalı

İcra ve İflas Hukuku

 

Başvuru No

2023/98865

 

Karar Tarihi

3 Eylül 2026

 

Oy Durumu

Oy birliği

 

Resmî Kaynak

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası

 

Hukuki Destek

Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu

 

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.

Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara

 

0552 725 25 18

WhatsApp ile Yazın

İletişim ve Yol Tarifi

 

İlgili Hukuk Alanları

Tüm Çalışma Alanları ›

bottom of page