KİŞİLER HUKUKU · BOZMA
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Evli Kadının Yalnız Bekârlık Soyadı Talebinde Anayasa'nın 90. Maddesi
2011/7737 E., 2012/16695 K. · 18 Haziran 2012
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026
Kararın Özeti
Evlenince kocasının soyadını alan ve bunun önünde bekârlık soyadını da kullanan kadın, yalnız bekârlık soyadını kullanmak istedi. Ankara 11. Aile Mahkemesi kocanın soyadının iptaline ve bekârlık soyadının kullanılmasına izin verdi; kararı nüfus idaresi temyiz etti. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, evlilik sona ermedikçe kadının yalnız önceki soyadını kullanmasının Türk Medeni Kanununun 187. maddesine göre mümkün olmadığını belirtti. Anayasa Mahkemesinin bu maddeyi Anayasa'ya aykırı bulmadığını, Anayasa'nın 90. maddesinin olayda uygulanamayacağını vurgulayarak davanın reddi gerektiğinden hükmü bozdu.
Hukuki İlke
Bu kararda, Türk Medeni Kanununun 187. maddesi yürürlükte kaldıkça evlilik boşanma veya iptalle sona ermedikçe evli kadının yalnız evlenmeden önceki soyadını kullanmasına karar verilemeyeceği kabul edilmiştir. Daire, temel hak ve özgürlüklere ilişkin sözleşmelerde evli kadının önceki soyadını koruyacağına dair açık hüküm bulunmadığından Anayasa'nın 90. maddesinin son fıkrasının uygulanamayacağını; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin ihlal kararının kanun hükmünün kendisinden kaynaklandığını ve hüküm değiştirilmedikçe mahkemelerin kanuna uygun karar vermekle yükümlü olduğunu belirtmiştir.
Sonuç
Yasal olmayan gerekçelerle kabul kararı verilmesi doğru bulunmayarak hüküm, davanın reddi gerektiği gerekçesiyle oybirliğiyle bozuldu; karar düzeltme yolu açık tutuldu.
Kararın Kapsamı
Bu karar 18.06.2012 tarihlidir; sonraki mevzuat değişiklikleri ve yargı kararları nedeniyle güncel uygulama farklı olabilir. Aynı konuda Anayasa Mahkemesinin 2014 tarihli bireysel başvuru kararı ve Yargıtayın 2023 tarihli kararı farklı yöndedir.
İlgili Mevzuat
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 187
Evlenen kadının kocasının soyadını taşıması; yalnız önceki soyadını kullanma isteğinin reddi gerekçesiTürkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 10, 41, 90, 153
Eşitlik ve aile hükümleri, milletlerarası anlaşmaların önceliği ile Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığıAvrupa İnsan Hakları Sözleşmesi — m. 8
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin özel hayata müdahale nedeniyle verdiği ihlal kararı5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu — m. 37
Aile kütüklerinde değişiklik doğuran karara karşı nüfus idaresinin temyiz yetkisi
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
2. Hukuk Dairesi 2011/7737 E. , 2012/16695 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :Ankara 11. Aile Mahkemesi
TARİHİ :06.07.2010
NUMARASI :Esas no:2009/1528 Karar no:2010/918
Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen, yukarıda tarihi ve numarası gösterilen hüküm temyiz edilmekle, evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü:
Davacı, evlenmekle yasa gereği kocasının soyadını almıştır. Kocasının soyadı önünde evlenmeden önceki soyadını da kullanmaktadır. Mahkemece; davacının evlenmekle aldığı kocasının soyadının iptaline, kızlık soyadını kullanmasına izin verilmesine karar verilmiş, hükmü nüfus idaresi temyiz etmiştir.
Verilen karar, evlenen kadının soyadı ile ilgili olduğuna göre, işin aile mahkemelerinin görevine girdiği kabul edilmiş ve karar aile kütüklerinde değişiklik sonucunu hasıl edeceğinden nüfus idaresinin kararı temyiz yetkisinin bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır (5490 s. NHK. m. 37).
Mahkemece verilen karar, evli kadının soyadında değişikliğe ilişkindir. Evli kadının soyadı, kocasına bağlı olarak değişebilir. Kocasının soyadında bir değişiklik olmadıkça evlenen kadın kocasının soyadını taşımak zorundadır. Yasal düzenleme böyledir (TMK. m. 187). Evlilik boşanma veya iptal kararıyla sona ermedikçe evli kadının yalnızca evlenmeden önceki soyadını kullanması yasal olarak mümkün bulunmamaktadır. Anayasanın 10. maddesinde 5170 sayılı yasayla ve 41. maddesinde 4709 sayılı yasayla yapılan değişikliklere rağmen Anayasa Mahkemesi, Türk Medeni Kanununun 187. maddesinde yer alan düzenlemeyi Anayasa'ya aykırı görmemiş, bu hükmün iptali için yapılan itiraz başvurusunu 10.03.2011 tarihli 2009/85 esas, 2011/49 karar sayılı kararıyla reddetmiştir (21.10.2011 tarihli 28091 sayılı Resmi Gazete). Anayasa Mahkemesi kararları, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlar (Anayasa m. 153/son). Yasa hükmü yürürlükte bulundukça mahkemenin yasal düzenlemeye aykırı düşecek şekilde karar tesis etmesi olanağı yoktur. Anayasanın 90. maddesine 5170 sayılı yasayla ilave edilen, milletlerarası anlaşma hükümlerinin esas alınacağına ilişkin düzenleme "temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası anlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hüküm içermesi" hali için geçerlidir. Türkiye'nin taraf olduğu temel hak ve özgürlüklere ilişkin başta İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ile temel hak ve özgürlükleri düzenleyen diğer sözleşmelerde, evli kadının "evlenmeden önceki soyadını muhafaza edeceğine" ilişkin açık bir hüküm ve düzenleme bulunmamaktadır. Başka bir ifade ile "aynı konuda farklı hüküm" sözkonusu değildir. İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi "Tekeli-Türkiye" kararında kişinin soyadını, özel hayatın kapsamında kabul etmiş, Türk Medeni Kanununun 187. maddesindeki düzenlemenin "evli kadına kocasının soyadını taşımayı dayattığını, bunun da soyadını seçme ve evlenmeden önceki soyadını muhafaza etme hakkını ortadan kaldırdığını" belirterek, yasal düzenlemenin Sözleşmenin 8. maddesinde düzenlenen "özel hayata" müdahale oluşturduğunu kabul ederek ihlal kararı vermiştir. Burada ihlale yol açan, ulusal mahkemelerin uygulaması veya yasa hükmünü yorum tarzı değil, yasal düzenlemenin bizatihi kendisidir. Bu düzenleme değiştirilmedikçe mahkemeler yasaya uygun karar vermekle yükümlüdür. Bu bakımdan, yerel mahkemenin olayda uygulanma olanağı bulunmayan Anayasa'nın 90/son maddesinden hareketle ulaştığı sonuç, doğru olmadığı gibi, Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılık etkisini de bertaraf edici niteliktedir. Böyle bir yaklaşım "yürürlükte olan yasa hükmüne aykırı kararlar verilmesi" sonucunu hasıl eder. Bu ise Türk Medeni Kanununun benimsediği aile birliğinin ve bütünlüğünün kocanın soyadı üzerinden devamına ilişkin genel prensibi ve kamu düzenini bozar. Öyleyse davanın reddine karar verilmelidir. Açıklanan hususlar gözetilmeksizin yasal olmayan gerekçelerle yazılı şekilde karar verilmesi doğru bulunmamıştır.
SONUÇ: Temyiz edilen hükmün yukarıda gösterilen sebeple BOZULMASINA, işbu kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.18.06.2012 (Pzt.)
Benzer Kararlar
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm — Çocuğun Soyadında Annenin Dava Hakkı
Tüm Kişiler Hukuku Kararları ›
İlgili Sayfalar
Evli Kadının Soyadı ve Bekârlık Soyadı Davaları
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Esas No
2011/7737
Karar No
2012/16695
Karar Tarihi
18 Haziran 2012
Oy Durumu
Oybirliği
Resmî Kaynak
Adalet Bakanlığı Mevzuat ve İçtihat Programı
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları