CEZA HUKUKU · KISMEN BOZMA / ONAMA · DİRENME
Yargıtay Ceza Genel Kurulu — Cezaevi Nakil Aracı Yangınında Soruşturma İzni ve Öngörülebilirlik
2022/53 E., 2025/248 K. · 11 Haziran 2025
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 10 Kasım 2026
Kararın Özeti
Cezaevi nakil aracındaki yangında beş tutuklu ve hükümlü öldü; araç komutanı ve şoför sanıkların beraati bozulmuş, yerel mahkeme direnmişti. Ceza Genel Kurulu, sevk görevi mülki görev olduğundan jandarma personeli araç komutanı için soruşturma izni gerektiğini, infaz koruma memuru şoför için gerekmediğini kabul etti. Şoförün eylemiyle ölüm arasında doğal illiyet bağı bulunsa da aracın yüksek riskli olduğuna dair tespit bulunmaması, arıza belirtilerinin bakımdan sorumlu kişiye bildirilip talimatla devam edilmesi ve yangının ani, müdahaleye fırsat vermeyen niteliği nedeniyle ölümü objektif olarak öngörülemez buldu; şoför yönünden direnmeyi yerinde gördü, komutan yönünden bozdu.
Hukuki İlke
Ceza Genel Kurulu bu dosyada, taksirle birden fazla kişinin ölümüne neden olma suçunda fiil ile ölüm arasında doğal illiyet bağı bulunsa bile netice hayatın olağan akışı ve genel hayat tecrübeleri açısından beklenebilir tipik bir netice değilse ve objektif olarak öngörülemiyorsa sanığa isnat edilemeyeceğini kabul etti. Kurul ayrıca, jandarmanın tutuklu ve hükümlü sevkine ilişkin görevini mülki görev sayarak bu görevden doğan suçta 4483 sayılı Kanun uyarınca soruşturma izni alınmasını kovuşturma şartı kabul etti; 2802 sayılı Kanunun 116. maddesi kapsamındaki ceza infaz kurumu personeli hakkında ise görevin adli veya idari niteliğine bakılmaksızın genel hükümlere göre soruşturma yapılabileceğini belirtti.
Sonuç
Aracın şoförlüğünü yapan sanık hakkında 4483 sayılı Kanun uyarınca soruşturma izni alınmasında ve 2802 sayılı Kanunun 116. maddesinin Anayasaya aykırılığının defi yoluyla Anayasa Mahkemesine götürülmesinde zorunluluk bulunmadığına karar verildi. Kayseri 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 15.01.2020 tarihli ve 665-8 sayılı hükmü, taksirle birden fazla kişinin ölümüne neden olma suçundan kast veya taksirinin bulunmadığına ilişkin direnme gerekçesi yerinde olduğundan şoför sanık yönünden onandı; araç komutanı sanık yönünden ise hakkında 4483 sayılı Kanun uyarınca izin alınması gerektiği gözetilmediği için bozuldu. Dosyanın mahalline gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tevdiine karar verildi. Araç komutanı yönünden soruşturma izni ön sorunu bir üyenin, Anayasa Mahkemesine başvuru ön sorunu Ceza Genel Kurulu Başkanı ile bir üyenin, şoför sanık yönünden direnme gerekçesinin isabeti yedi üyenin karşı oyuyla, oy çokluğuyla karara bağlandı.
İlgili Mevzuat
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — m. 21/1, 22/1, 22/2
Suçun kural olarak kastla, kanunda açıkça gösterilen hâllerde taksirle işlenebilmesi ve taksirin tanımı5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — m. 161/5, 223/2-c, 307
Beraat hükmü, direnme incelemesi ve jandarmanın adli görevlerinden doğan suçlarda soruşturma usulü4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun — m. 1
Kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlarda soruşturma izni sistemi2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu — m. 7, 15
Jandarmanın mülki ve adli görevleri ile personeli hakkında uygulanacak soruşturma usulüJandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Yönetmeliği — m. 8, 11
Tutuklu ve hükümlülerin sevk ve nakillerinin jandarmanın mülki görevleri arasında sayılması2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu — m. 114, 116
Ceza infaz kurumları personelinin görevlerinden doğan suçlarda genel hükümlere göre doğrudan soruşturmaTürkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 10, 129, 152
Kanun önünde eşitlik, kamu görevlileri hakkında izin sistemi ve itiraz yoluyla norm denetimi
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
Ceza Genel Kurulu 2022/53 E. , 2025/248 K.
"İçtihat Metni"
KARARI VEREN
YARGITAY DAİRESİ : 12. Ceza Dairesi
MAHKEMESİ :Ağır Ceza
SAYISI : 665-8
I. HUKUKÎ SÜREÇ
Taksirle birden fazla kişinin ölümüne neden olma suçundan sanıkların 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 223/2-c maddesi uyarınca beraatlerine ilişkin Kayseri 1. Ağır Ceza Mahkemesince verilen 08.06.2015 tarihli ve 269-248 sayılı hükümlerin katılanlar vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 12. Ceza Dairesince 07.11.2018 tarih ve 16878-10466 sayı ile; "...İstanbul... Kapalı Cezaevine ait 34 ** 25** plakalı 190 H ... ... marka 2010 model cezaevi ring aracıyla, İstanbul İl Jandarma Komutanlığı ... Cezaevi Sevk Bölük Komutanlığında sevk takım komutan yardımcısı olarak görev yapan sanık ...’ın emir komutasında, İstanbul İl Jandarma Komutanlığı ... Cezaevi Bölük Komutanlığında 4. takım 3 manga komutanı olan sanık ... ..., ... Cezaevi İnfaz Koruma Memuru kadrosunda şoför olarak çalışan sanık ... ve ikinci şoför ... ile 10 jandarma er ve 5 hükümlünün Elazığ’dan İstanbul istikametine doğru seyir hâlinde olduğu, 15.09.2011 tarihinde yaklaşık saat 20.00 sıralarında Elazığ bölgesi civarındaki ...nden benzin aldıktan sonra şoför ...’ın istirahate geçtiği ve aracı sanık ...’nın kullanmaya başladığı, 16.09.2011 tarihinde saat 05.30 - 6.00 sıralarında aracın arka tarafında başlayan yangın sonucu araçta bulunan 5 hükümlünün yanarak ölmesi şeklinde gelişen olayda;
Ring aracının, benzin aldıktan sonra hızının düştüğü, rampa çıkarken zorlandığı, motordan ses geldiği ve silkelendiği, aracın arkasındaki otomatik kapının aniden açıldığı, araç içi irtibat telefonu ile Jandarma erleri tarafından durumun ön tarafta bulunan araç devriye komutanı sanık ...’a bildirilmesi üzerine aracın durdurulduğu, sanık ...’nın arka tarafta bulunan Jandarma erlerinin yanına gelerek otomatik kapının arızalı olduğunu söyleyerek kapının içeriden bağlanmasını söylediği, jandarma erleri tarafından kapının silah askı kayışı ile bağlanarak kapatıldığı ve bu şekilde yaklaşık saat 20.00 sıralarından yaklaşık saat 05.30 sıralarına kadar yola devam eden ve bahsedilen ciddi nitelikteki arızaları yetkili servis ustası olan ...’e bildirmekle yetinerek güzergah üzerinde veya yakınında yer alan ... yetkili servisine müracaat etmeyen, ... Cezaevi İnfaz Koruma Memuru kadrosunda şoför olarak çalışan ve davaya konu araç hakkında bilgisi bulunan ve daha önce kullanan sanık ...’nın, olayın meydana gelmesinde kusurunun bulunduğu,
Devriye komutanı olan sanık ...’ın, Cezaevi Jandarma Sevk Bölük Komutanlığı Koruma ve Sevk Devriyesi Özel Talimatı’nın 12/j maddesinde belirtilen, sevk süresince ring taşıtı şoförünün de amiri olduğu ve aynı talimatın 12/s-1-2 maddelerinde belirtilen sevk süresince ring aracının arızalanması durumunda 'Devriye komutanı durumu derhal 156 numaralı telefon sorumluluk sahasında bulunan İl Jandarma Komutanlığına, İstanbul İl Jandarma Komutanlığı Harekat Merkezine ve Sevk Bölük Komutanlığına bilgi verecektir',‘'Taşıt hareket ediyorsa mümkünse müdürlük teşkilatı bulunan cezaevine değilse en yakın Jandarma İç Güvenlik Birliğine çektirilerek ve Cumhuriyet savcısına bilgi verilerek talimatlarına göre hareket edecektir' maddelerinde belirtilen sorumluluklarını yerine getirmediği anlaşılmakla, sanık ...’ın olayın meydana gelmesinde kusurunun bulunduğu gözetilmeksizin yazılı şekilde beraatine hükmedilmesi," isabetsizliklerinden bozulmasına karar verilmiştir.
Kayseri 1. Ağır Ceza Mahkemesi ise 15.01.2020 tarih ve 665-8 sayı ile; "...Sanık ...'nın görevinin şoförlük olduğu, araçta arızalar meydana gelmeye başladığında araç servisi arayıp durumu bildirdiği, sonrasında ustabaşı ile yaptığı telefon görüşmesinde ustabaşının yola devam etmesini söylemesi üzerine devam ettiği, arızanın aracın kullanımından kaynaklanmadığı, teknik bir arıza olduğu, sanığın bu arızanın yangına sebep olacağını bilebilecek durumda olmadığı, bu hususun öngörülebilir olmadığı, sanıklar ... ve ...'ın görevlerinin aracın teknik sorunlarının çözümlenmesi olmayıp araçta bulunan mahkûmların sevk işleminin uygun şekilde yapılmasını sağlamak olduğu, yangının çıkmasında kusurlarının bulunmadığı, tanıklar anlatımına bakıldığında sanıkların kapıyı açmak için elinden geleni yaptıkları ancak yoğun duman ve alevlerden dolayı bunu başaramadıkları, araçta bulunan yangın tüpünü kullandıkları, mahkûmların tahliye edilememesindeki ana nedenin mahkumların kelepçeli olarak 3 ayrı kilit sistemi ile kilitlenmesi ile hücre dizaynında acil durumlarda acil çıkış olanağının bulunmaması olduğu, araç teknik şartnamesinde eksiklikler olduğu ve hüküm konulması gerektiği anlaşılmakla; yangın olayı ve mahkumların tahliye edilememesi sonucu can vermeleri ile ilgili sanıkların kast ve taksirlerinin bulunmadığına kanaat getirilerek CMK 223/2-c gereğince beraatlerine karar verilmiştir." şeklindeki gerekçeyle bozmaya direnerek önceki hükümler gibi sanıkların beraatlerine karar vermiştir.
Direnme kararına konu bu hükümlerin de katılanlar vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 16.06.2021 tarihli ve 58855 sayılı bozma istekli tebliğnamesi ile dosya CMK'nın 307. maddesi uyarınca kararına direnilen Daireye gönderilmiş, aynı madde uyarınca inceleme yapan Yargıtay 12. Ceza Dairesince 08.12.2021 tarih ve 3498-8682 sayı ile direnme kararının yerinde görülmemesi üzerine Yargıtay Birinci Başkanlığına iade edilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.
II. UYUŞMAZLIK KAPSAMI VE KONUSU
Direnmenin kapsamına göre inceleme sanıklar hakkında verilen beraat hükümleri ile sınırlı olarak yapılmıştır.
Özel Daire ile Yerel Mahkeme arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; taksirle birden fazla kişinin ölümüne neden olma suçundan sanıkların kusurunun bulunup bulunmadığının belirlenmesine ilişkin ise de Yargıtay İç Yönetmeliği’nin 27. maddesi uyarınca öncelikle; bir cezaevinden diğerine sevk edilmek üzere cezaevi nakil aracında bulunan bir kısım tutuklu ve hükümlünün, aracın yanması sebebiyle hayatlarını kaybettikleri olayda; araç komutanı olan sanık ... ile infaz koruma kadrosunda bulunmakla birlikte aracın şoförlüğünü yapan sanık ... hakkında 4483 sayılı Kanun hükümleri uyarınca soruşturma izni alınmasında zorunluluk bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi gerekmiş olup müzakere sırasında Ceza Genel Kurulu ... tarafından sanık ... yönünden 2802 sayılı Kanun’un 116. maddesinin Anayasa’ya aykırılığının defi suretiyle Anayasa Mahkemesine gidilmesi gerektiğinin ileri sürülmesi üzerine bu husus da ayrıca ele alınmıştır.
III. OLAY VE OLGULAR
İncelenen dosya kapsamından;
İstanbul... Kapalı Cezaevine ait cezaevi ring aracıyla, İstanbul İl Jandarma Komutanlığı ... Cezaevi Sevk Bölük Komutanlığında sevk takım komutan yardımcısı olarak görev yapan sanık ...’in emir ve komutasında, ... Cezaevi Bölük Komutanlığında 4. Takım 3. Manga komutanı olan ve hakkında verilen beraat kararı onanan inceleme dışı sanık ... ..., ... Cezaevi İnfaz Koruma Memuru kadrosunda şoför olarak çalışan sanık ... ve ikinci şoför tanık ... ile on jandarma er ve beş hükümlünün Elazığ’dan İstanbul istikametine seyir hâlinde oldukları, 15.09.2011 tarihinde saat 20.00 sıralarında Elazığ bölgesi civarındaki ...nden benzin aldıktan sonra aracı sanık ...’in kullanmaya başladığı, 16.09.2011 tarihinde saat 05.30 - 6.00 sıralarında aracın arka tarafında başlayan yangın sonucu araçta bulunan beş hükümlünün yanarak hayatlarını kaybettikleri,
Ölenler arasında yer alan ve uyuşturucu ticareti yapmak suçundan tutuklu bulunan ...’in İstanbul’dan Van Ağır Ceza Mahkemesine duruşmaya götürülüp, duruşması tamamlandıktan sonra Van’dan tekrar İstanbul Kasımpaşa Askerî Cezaevine naklinin planlandığı, hırsızlık suçundan hükümlü ...’nın Van M tipi Cezaevinden İstanbul... Cezaevine; kasten öldürme suçundan tutuklu ...’nın Muş Cezaevinden alınıp İstanbul... Cezaevine; uyuşturucu ticareti yapma suçundan hükümlü ...’in Van Cezaevinden alınarak İstanbul... Cezaevine ve uyuşturucu ticareti yapma suçundan tutuklu ...’in Van M tipi Cezaevinden alınarak İstanbul... Cezaevine sevk edilecekleri,
Ankara Kriminal Polis Laboratuvarı Müdürlüğünce düzenlenen 07.10.2011 tarihli uzmanlık raporuna göre; yapılan incelemelerde tetkik konusu materyalin tamamıyla yanmak suretiyle fiziksel bütünlüğünü yitirdiği, olay anına ilişkin herhangi bir ses veya görüntü elde edilemediği, ölenlerin alev yanığı, dumandan boğulma ve karbon monoksit zehirlenmesi sonucu hayatlarını kaybettikleri,
Kayseri Kriminal Polis Laboratuarı Müdürlüğünce düzenlenen 27.09.2011 tarihli ekspertiz raporuna göre; aracın arkasında başlayan yangının rüzgar nedeniyle ön bölüme doğru hızlı bir şekilde sıçradığı ve kısa bir sürede bütün aracı sardığı,
29.09.2011 tarihli TÜBİTAK raporuna göre; cezaevi ring aracının yakıt aldığı ... ndeki yakıtlardan alınan numunelerde ulusal marker seviyesinin geçerli olduğu, EPDK tarafından yayımlanan teknik düzenlemelere ve TS EN 590 (Otomotiv yakıtları dizel özellikleri) standartlarına uygunluk gösterdiği,
04.11.2011 tarihli ODTÜ Petrol Araştırma Merkezinin yanan aracın mazot deposundan incelenmek üzere numune olarak alınan sıvı üzerinde yapmış olduğu inceleme neticesinde düzenlediği bilirkişi raporuna göre; yangına akü bölgesi ile motor bölgesini birbirinden ayıran sac bölgesindeki kontak/kısa devrenin sebep olduğu; aküden çıkan kabloların artı (+) hattının sacın delik geçiş kısmına daha önce temas ederek kısa devre ile saca kaynadığı, temas ettiği yerleri ısıttığı, alevlendiği, yangın başlangıcının bundan kaynaklandığı,
İstanbul Teknik Üniversitesi Makine Fakültesi öğretim üyeleri tarafından düzenlenen 21.12.2011 tarihli bilirkişi heyeti raporuna göre; yangının araçların serviste teknik açıdan yeterli ve ihtimamlı bir alt bakım görmemesi sonucu çıkma ihtimalinin çok yüksek olduğu,
Gazi Üniversitesi Teknoloji Fakültesi Otomotiv Mühendisliği Bölümü öğretim üyeleri tarafından düzenlenen 01.02.2013 tarihli bilirkişi heyeti raporuna göre; olayın standart dışı yakıt ve motordaki soğutma sistemi arızası nedeniyle meydana geldiği, yangında araca standart dışı yakıt ikmali yapan akaryakıt satış istasyonları yetkililerinin yangın dolayısıyla kusurlu olduğu, araç alım şartnamesini hazırlayan yetkililerin, araç bakım ve onarımından sorumlu servis yetkililerinin, araç komutanın, komutan yardımcısının ve sürücülerin, kasıt olmadan ihmali davranış içerisinde hareket ettikleri,
Aynı heyet tarafından düzenlenen 20.05.2013 tarihli ek rapora göre; meydana gelen yangında araca standart dışı yakıt ikmali yapan akaryakıt satış istasyonları yetkililerinin %50 oranında asli kusurlu; araç alım şartnamesini hazırlayan yetkililerin %10 oranında tali kusurlu; araç bakım ve onarımından sorumlu servis yetkililerinin %10 oranında tali kusurlu; araç sürücüsü olan sanık ...’in ise kasıt olmadan ihmali davranış içerisinde hareket etmesinden dolayı %5 oranında tali kusurlu oldukları,
Karayolları Genel Müdürlüğü bilirkişi heyeti tarafından düzenlenen 03.01.2014 tarihli rapora göre; aracın çekme gücünün düşmesine rağmen ısrarla yola devam edilmesi ve durdurularak tedbir alınmaması nedenleriyle sürücü sanık ...'in alt derecede tali; standart dışı akaryakıt ikmali yapan istasyon ilgililerinin asli; araç bakımından sorumlu servis yetkililerinin ise tali kusurlu oldukları,
İstanbul Teknik Üniversitesi Öğretim Üyeleri tarafından düzenlenen 09.02.2014 tarihli bilirkişi heyeti raporuna göre; yangının önceden tahmin edilemeyen teknik bir arıza sonucu çıktığı, standart dışı yakıt kaynaklandığı yönünde bir tespitin bulunmadığı ve bakım eksikliğinin yangına yol açtığı varsayımını destekleyen yeterli somut delil bulunmadığı, bu hususlara dayanılarak ilgili kişilere kusur izafesinin yerinde olmadığı, sürücüler ve araç komutanlarının yangının çıkmasına sebebiyet verebilecek kusurlu davranışlarda bulunmadıkları gibi araçta yangın çıkabileceğini öngörüp tedbir almalarının kendilerinden beklenemeyeceği, yangının çıkış nedeninin teknik arıza olarak değerlendirilmesi karşısında, ölenlerin yangın nedeniyle hayatlarını kaybetmelerinin kapıları kilitli olan hücreler içinde yolculuk yapmak zorunda kalmalarından ileri geldiği,
Erciyes Üniversitesi Mühendislik Fakültesi öğretim üyeleri tarafından düzenlenen 26.09.2011 tarihli bilirkişi raporuna göre; aracın yakıt ikmali ve dinlenme için ... istasyonunda durduğu, araca mazot alındıktan sonra yolda tekleme ve araç çekiş gücünde düşme olduğu, bu bulgulara göre aracın yangın öncesi arızaya/probleme ilişkin uyarılar vermeye başladığı, aracın tüm elektrik tesisatı üzerinde yapılan incelemelerden, yangına akü bölgesi ile motor bölgesini birbirinden ayıran sac bölgesindeki kontak/kısa devrenin sebep olduğu; aküden çıkan kabloların artı (+) hattının sacın delik geçiş kısmına önce temas ederek kısa devre ile saca kaynadığı, temas ettiği yerleri ısıttığı ve alevlendiği, yangın başlangıcının bundan kaynaklandığı,
Anlaşılmaktadır.
Tanık ...; cezaevi aracının şoförü olan sanık ...’in gece saat 22.00 sıralarında telefonla arayarak Elazığ'daki bir benzinlikten mazot aldığını, Malatya'ya doğru ilerlediğini, rampa çıktığını ve aracın eksozundan patırtı geldiğini söylemesi üzerine bu aracın bakım ve tamirini yaptığı için ona aracın elektronik arıza ışıklarının yanıp yanmadığını, hareket göstergesinin yükselip yükselmediğini sorduğunu, sanık ...’in bunların hepsinin normal olduğunu ilettiğini, bunun üzerine ona sorunun yakıttan kaynaklanabileceğini, bu nedenle yakıta katkı maddesi koymasının fayda sağlamayacağını, eğer sorun yakıtta ise deponun boşalması hâlinde bu sorunun ortadan kalkacağını ve en yakın ... yetkili servisine gidebileceğini ifade ettiğini,
Sanık ...; yakıt aldıktan yaklaşık bir saat sonra aracın teklemeye ve gaz yememeye başladığını, herhangi bir arıza göstergesinin uyarı vermediğini, saat 10.00 sıralarında tanık ...’u arayarak araçtaki sıkıntıyı ilettiğini, tanık ...’un aracın sıkıntısının debriyajdan ya da yakıttan kaynaklanabileceğini ifade ederek, "Depodaki mazotu bitirmen gerek, devam et, yeni mazot aldığında düzelir. atar onu!" şeklinde bilgi verdiğini, düz yolda ve yokuş yukarı çıkarken aracın çekiş gücünün tamamen düştüğünü, bu şekilde yavaş yavaş ilerleyerek olayın olduğu yere kadar gelebildiklerini, saat 05.30-05.40 sıralarında dikiz aynasına baktığında aracın arkasında motor kısmından alevler yükseldiğini gördüğünü, aracı hemen sağa çektiğini, kapıların düğmesine bastığını ancak kapıların açılmadığını, şoför mahallinin camından çıkarak kapılara dışarıdan müdahale ettiğini, arka kapıyı kırıp askerleri araçtan çıkardıklarını, diğer şoför arkadaşının da araçta bulunan yangın tüpü ile aracı söndürmeye çalıştığını, ancak alevlerin birden yükseldiğini, sanık ...’in mahkûmları kurtarmak için kapıların kilitlerini açmaya çalıştığını, ancak aracın içini duman sarması nedeniyle kendisini dışarı attığını, aracın içinin tamamen dumanla kaplandığını, mahkûmları kurtarmak için hep beraber ellerinden geleni yaptıklarını, gerek aracın güvenlik donanımından kaynaklı sıkı kilitlenme koşulları gerekse araçtaki yangının vahametinin mahkûmları kurtarmalarını engellediğini,
Sanık ...; yolda hareket hâlindeyken sanık ...’in araçta bir sıkıntı olduğunu ancak ikaz lambalarının yanmadığını söyleyerek aracın servis ustasını aradığını, servis ustasının yeni yakıt alıp almadıklarını sorduktan sonra "Yakıt bitmeden tekleme bitmez devam edin, pislik vardır, atar onu yolda!" dediğini, bunun üzerine yola devam ettiklerini, sanık ...’in sabah 05.30-06.00 sıralarında aracın yandığını aynadan gördüğünü söyleyerek durdurduğunu, ön kapıyı açamadıklarını, aracın içinin birden dumanlarla kaplandığını, çekiçle camı kıramayınca tekme ile kapıyı kırdığını, askerlerin bulunduğu kapıyı zorla açtıklarını, askerleri tahliye ettikten sonra yangın tüpü ile müdahale etmeye başladıklarını, aracın içine girerek kilitleri açmaya çalıştığını ancak açamadığını, dumandan dolayı geri çıktığını, akabinde tekrar girip kapıları tekme ile açmaya çalıştığını, sıkı kilitlenme sistemi ve yangının kısa sürede alev alması nedeniyle kurtarma işinde başarısız olduklarını,
Savunmuşlardır.
IV. GEREKÇE
A. Araç komutanı olan sanık ... hakkında 4483 sayılı Kanun hükümleri uyarınca soruşturma izni alınmasında zorunluluk bulunup bulunmadığı yönünden;
1. İlgili Mevzuat ve Uyuşmazlık Konusuna İlişkin Açıklamalar
10.03.1983 tarihli ve 17985 sayılı Resmî Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu’nun "Jandarmanın genel olarak görevleri" başlıklı 7. maddesi; "Jandarmanın sorumluluk alanlarında genel olarak görevleri şunlardır.
a) Mülki görevleri; Emniyet ve asayiş ile kamu düzenini sağlamak, korumak ve kollamak, kaçakçılığı men, takip ve tahkik etmek, suç işlenmesini önlemek için gerekli tedbirleri almak ve uygulamak, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinin dış korunmalarını yapmak, (b) ve (c) bentlerinde belirtilen görevler dışında kalan ve diğer kanun ve nizam hükümlerinin icrası ile bunlara dayalı emir ve kararlarla Jandarmaya verilen görevleri yapmak.
b) Adli görevleri; İşlenmiş suçlarla ilgili olarak kanunlarda belirtilen işlemleri yapmak ve bunlara ilişkin adli hizmetleri yerine getirmek.",
"Disiplin ve soruşturma usulleri" başlıklı 15. maddesi; "Jandarma personeli hakkında disiplin ve soruşturma işlemleri aşağıdaki usullere göre yapılır.
a) Disiplin işleri özel kanun hükümlerine göre yürütülür.
b) Jandarma personelinin mülki görevlerinden doğan suçlarında; özel kanunların hükümleri saklı kalmak şartıyla 2/12/1999 tarihli ve 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümlerine göre işlem yapılır.
c) Adli görevlerinden doğan suçlarda; 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 161 inci maddesinin beşinci fıkrası hükmü uygulanır.",
2803 sayılı Kanun’a dayanılarak çıkarılan 21.01.2017 tarihli ve 29995 sayılı Resmî Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Yönetmeliği'nin "Görev sınırı" başlıklı 8. maddesi; "(1) Jandarmanın görevleri şunlardır:
a) Mülki görevler: Emniyet ve asayiş ile kamu düzenini sağlamak, korumak ve kollamak, kaçakçılığı men, takip ve tahkik etmek, suç işlenmesini önlemek için gerekli tedbirleri almak ve uygulamak, ceza infaz kurumlarının dış korumalarını sağlamak, trafik hizmetlerini yürütmek, arama kurtarma görevlerini yapmak, hassas ve kritik öneme sahip tesislerin korunmasına ilişkin önlemleri ilgili kuruluşlarla işbirliği içinde sağlamak, bu fıkranın (b) ve (c) bentlerinde belirtilen görevler dışında kalan ve mevzuat hükümlerinin icrası ile bunlara dayalı emir ve kararlarla jandarmaya verilen görevleri yapmak.
b) Adli görevler: İşlenmiş suçlarla ilgili olarak kanunlarda belirtilen işlemleri yapmak ve bunlara ilişkin adli hizmetleri yerine getirmek.",
"Mülki görevlerin esasları" başlıklı 11. maddesi ise;
"(1) Jandarma;
…
g) Ceza infaz kurumlarının dış korumalarını sağlayıcı önlemleri alır, tutuklu ve hükümlülerin sevk ve nakilleriyle muhafazalarını sağlar." şeklinde düzenlenmiştir.
Ceza muhakemesi hukukunda, görev suçu isnat edilen belli vasıflara sahip kişiler hakkındaki soruşturmaların genel kurallardan ayrılarak özel hükümlere tabi tutulmasına "kişi bakımından yetki kuralları" denilmektedir.
Kişi bakımından yetki kurallarına bağlı olarak, kamu görevlileri hakkında yürütülecek soruşturmalarda izin, tahkik ve muhakeme olmak üzere üç sistemden bahsetmek mümkündür. İzin sisteminde soruşturmanın başlaması için belirli mercilerden izin alınması gerekirken; tahkik sisteminde, idari merciler duruşmaya takaddüm eden bütün işlemleri yapıp son soruşturmanın açılıp açılmayacağına karar vermekte, muhakeme sisteminde ise bütün muhakeme işlemleri idari merci tarafından gerçekleştirilmektedir (Selahattin Keyman, Memurin Muhakematı Kanunu, AÜHFM, C: 19, S: 1-4, 1962, s. 173-174; Çetin Özek, Türk Hukukunda Memurların Muhakemesi, İÜHFM, C: 26, S: 1-4, 1960, s. 36).
1982 Anayasası'nın 129/6. maddesinde yer alan; "memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında işledikleri iddia edilen suçlardan ötürü ceza kovuşturması açılması, kanunla belirlenen istisnalar dışında, kanunun gösterdiği idarî merciin iznine bağlıdır" hükmü ile memurlar ve diğer kamu görevlileri bakımından benimsenen izin sistemi çerçevesinde yargılamaya ilişkin usuller, 04.12.1999 günlü Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve 18. maddesi ile tahkik sistemini benimseyen 24.02.1913 tarihli Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkatı yürürlükten kaldıran 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun ile düzenlenmiştir.
4483 sayılı Kanun'un 1. maddesinde, bu Kanun'un amacının; "memurlar ve diğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlardan dolayı yargılanabilmeleri için izin vermeye yetkili mercileri belirtmek ve izlenecek usulü düzenlemek" olduğu açıklanmış, genel gerekçesinde ise, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle hizmet gören kamu yönetiminin etkili, verimli, süratli ve saygın olmasının zaruri olduğu, kamu hizmetini ifa eden memurlar ve diğer kamu görevlilerinin bu görevleri sebebiyle işledikleri suçlar nedeniyle doğrudan doğruya ceza kovuşturmasına tâbi tutulmalarının kamu hizmetinin işleyişinde aksamalara ve kamu otoritesinin saygınlığının zedelenmesine yol açabileceği vurgulanarak kamu yönetimini zaafa uğratmadan memurlar ve diğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri iddia olunan suçlarda yargılama aşamasına geçilmeden yapılacak soruşturmanın basit, etkili ve süratli bir biçimde işlemesini sağlamak ve suçların cezasız kalmasını engellemek olduğu belirtilmiştir.
Şu hâle göre jandarmanın görevleri, mülki ve adli olmak üzere iki sınıfa ayrılmış; mülki görevleriyle ilgili suçların ceza soruşturması izne bağlı kılınmışken (2803 sayılı Kanun'un 15/1-b maddesi), adli görevleriyle ilgili suçların ceza soruşturma ve kovuşturması ise genel hükümlere tabi tutulmuştur (2803 sayılı Kanun'un 15/1-c maddesi delaletiyle CMK'nın 161/5. maddesi).
2803 sayılı Kanun'un 7/1-b maddesi ile Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Yönetmeliği'nin "Görev sınırı" başlıklı 8. maddesinin 1- b bendine göre adli görevler; işlenmiş suçlarla ilgili olarak kanunlarda belirtilen işlemleri yapmak ve bunlara ilişkin adli hizmetleri yerine getirmektir.
Jandarmanın, tutuklu ve hükümlülerin sevk ve nakilleriyle muhafazalarını sağlaması ise anılan Yönetmelik'in 11/1-g bendinde mülki görevleri arasında sayılmıştır. Bu durumda tutuklu ve hükümlülerin sevk ve nakilleriyle ilgili mülki görevin ifası ile ilgili bir suç soruşturmasının izne tabi olduğunda şüphe bulunmamaktadır.
2. Somut Olayda Hukuki Nitelendirme
Suç tarihinde İstanbul İl Jandarma Komutanlığı ... Cezaevi Sevk Bölük Komutanlığında sevk takım komutan yardımcısı olan sanık ...’in, diğer sanık ... ile birlikte cezaevi aracı içerisinde yanarak hayatlarını kaybeden tutuklu ve hükümlülerin bir cezaevinden diğerine sevk etmek üzere görevlendirilmeleri, yapılacak işin mahiyeti gereği 2803 sayılı Kanun’un 7. maddesi ile Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Yönetmeliği'nin 8 ve 11. maddelerinde değinilen mülki görevler arasında yer alması, yargılama konusu eylemin bu görevin yerine getirilmemesinden kaynaklanması ve anılan Kanun’un 15/1-c maddesinde yer alan CMK’nın doğrudan soruşturmaya ilişkin 161/5. maddesine yapılan atfın adli görevlerle sınırlı olması hususları birlikte değerlendirildiğinde; sanık ... hakkında 4483 sayılı Kanun hükümleri uyarınca yetkili merciden soruşturma izni alındıktan sonra dava açılması gerektiği ve bu hususun kovuşturma şartı olduğu gözetilmeden yargılamaya devamla yazılı şekilde hüküm kurulması hukuka aykırıdır.
Çoğunluk görüşüne katılmayan bir Ceza Genel Kurulu Üyesi; sanık ... yönünden soruşturma izni alınmasına gerek olmadığı düşüncesiyle karşı oy kullanmıştır.
B. Aracın şoförlüğünü yapan sanık ... hakkında 4483 sayılı Kanun hükümleri uyarınca soruşturma izni alınmasında ve 2802 sayılı Kanun’un 116. maddesinin Anayasa’ya aykırılığının defi suretiyle Anayasa Mahkemesine başvurulmasında zorunluluk bulunup bulunmadığı;
1. İlgili Mevzuat ve Uyuşmazlık Konusuna İlişkin Açıklamalar
2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu’nun "Soruşturma ve kovuşturma usulü" başlıklı 116. maddesi; "Bu kısımda yazılı memurların görevlerinden doğan suçlarından dolayı bulundukları yer Cumhuriyet savcılığınca doğrudan doğruya genel hükümler dairesinde soruşturma ve kovuşturma yapılır.",
Aynı Kanun’un adalet komisyonunun görevlerini düzenleyen 114. maddesi ise;
"Adalet komisyonlarının görevleri şunlardır:
a) Atamaları doğrudan Bakanlıkça yapılanlar dışındaki adlî ve idarî yargı ile ceza infaz kurumları ve tutukevleri personelinin;
1) İlk defa Devlet memurluğuna atanacaklardan merkezî sınavda başarılı olanların ilgili yönetmelik hükümlerine göre düzenlenecek sözlü ve gerektiğinde uygulamalı sınavlarını yapmak, hukuk fakültesi, adalet meslek yüksek okulu veya meslek yüksekokullarının adalet veya ceza infaz ve güvenlik hizmetleri programı, lise veya meslek liselerinin adalet alanı ve ilgili mevzuat uyarınca bunlara denkliği kabul edilen program veya alan mezunlarına öncelik tanımak kaydıyla başarılı olanların atanmalarını teklif etmek.
2) Aslî Devlet memurluğuna atanmaları, sicil ve disiplin işlemleri, görevden uzaklaştırılmaları, aylık ve ödenekleri ile diğer özlük işlemlerini bu Kanun ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile ilgili mevzuat hükümlerine göre yerine getirmek.
3) Naklen veya hizmet gereği atamasını, ilgili mahkeme başkanı, hâkim veya Cumhuriyet savcısının görüşünü alarak, yetki alanı içerisinde yapmak.
4) Geçici olarak görevlendirmesini, yetki alanı içerisinde altı ayı geçmemek üzere yapmak.
b) Kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirmek.
(Ek ikinci fıkra:14/4/2020-7242/64 md.) Bakanlıkça, birinci fıkranın (a) bendinin (1) numaralı alt bendindeki görevlerin bir kısmı veya tamamının Bakanlık bünyesinde oluşturulacak sınav kurullarınca yerine getirilmesine de karar verilebilir.
İlk defa Devlet memurluğuna atanması teklif edilen personelin atanmaları Bakanlık onayı ile tamamlanır. Bu personelin atanması, eğitilmesi ile ilgili usûl ve esaslar ile sınav kurullarının oluşumu yönetmelikte gösterilir.
Bu madde kapsamındaki personeli, ilgili adalet komisyonunun muvafakati, teklifi veya hizmetin gereği olarak başka bir adalet komisyonunun yetki alanına naklen atama veya geçici olarak görevlendirme yetkisi Adalet Bakanlığına aittir." şeklindedir.
Anılan yasal düzenlemelere göre atamaları doğrudan Bakanlıkça yapılanlar dışındaki adlî ve idarî yargı ile ceza infaz kurumları ve tutukevleri personelinin görevlerinden doğan suçlarından dolayı bulundukları yer Cumhuriyet savcılığınca doğrudan doğruya genel hükümler dairesinde soruşturma ve kovuşturma yapılması mümkündür. Söz konusu düzenlemeler karşısında doğrudan genel hükümler çerçevesinde soruşturma yapılabilmesi bakımından görevin adli veya idari nitelikte olması herhangi bir önem taşımamaktadır.
2. Somut Olayda Hukuki Nitelendirme
Olay tarihinde cezaevi aracında bulunan ve başka cezaevlerine nakledilen tutuklu ve hükümlülerin çıkan yangın sonucu hayatlarını kaybetmeleri olayı ile ilgili olarak, ... Cezaevi İnfaz Koruma Memuru kadrosunda şoför olarak çalıştırılan sanık ...’in, 2802 sayılı Kanun’un 116. maddesinde işaret edilen ve aynı Kanun’un 114. maddesinde sayılan görevliler arasında bulunması, hakkında genel hükümler çerçevesinde doğrudan soruşturma yapılabilmesi için yerine getirdiği görevin adli veya idari nitelikte olması arasında herhangi bir ayrım gözetilmemesi ve kanun koyucunun bu husustaki iradesinin Anayasa’nın 10. maddesinde düzenlenen kanun önünde eşitlik ilkesine aykırı olduğundan söz edilemeyecek olması karşısında; sanık ... hakkında genel hükümlere göre doğrudan soruşturma ve kovuşturma yürütülmesinde herhangi bir isabetsizlik bulunmamaktadır.
2802 sayılı Kanunun 116. maddesinin, Anayasa’nın 10. Maddesine aykırılığının, def'i yoluyla Anayasa Mahkemesine götürülmesi gerektiği ön sorunu yönünden çoğunluk görüşüne katılmayan Ceza Genel Kurulu Başkanı; "2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu’nun ‘Soruşturma ve kovuşturma usulü’ başlıklı 116. maddesinde yer alan ‘Bu kısımda yazılı memurların görevlerinden doğan suçlarından dolayı bulundukları yer Cumhuriyet savcılığınca doğrudan doğruya genel hükümler dairesinde soruşturma ve kovuşturma yapılır.’ şeklindeki düzenlemenin, aynı Kanun’un 114. maddesinde sayılan ve sanık ...’i de kapsamına alan görevliler ile kamu görevlisi niteliğini haiz olup çeşitli kanunlarla haklarında kovuşturma ve soruşturma yapılması izne tabi tutulan görevliler arasında eşitsizliğe yol açtığı, Anayasa’nın 10 ve 129/5. maddelerine açıkça aykırı olan bu düzenleme ile ilgili olarak Anayasa’nın 152. maddesi uyarınca defi suretiyle Anayasa Mahkemesine başvurulmasında zorunluluk bulunduğu," düşüncesiyle,
Çoğunluk görüşüne katılmayan bir Ceza Genel Kurulu Üyesi de; benzer gerekçelerle,
Karşı oy kullanmışlardır.
C. Sanık ...’in taksirle birden fazla kişinin ölümüne neden olma suçundan kusurunun bulunup bulunmadığı;
1. İlgili Mevzuat ve Uyuşmazlık Konusuna İlişkin Açıklamalar
A. İlgili Mevzuat ve Konuya İlişkin Görüşler
Ayrıntıları Ceza Genel Kurulunun müstakar içtihadlarında (16.10.2007 tarihli ve 192-211, 08.07.2008 tarihli ve 99-185, 20.05.2008 tarihli ve 51-117) açıklandığı üzere;
Kural olarak suç kastla işlenebilir. Suçun oluşması kastın varlığına bağlıdır (TCK madde21/1). Ancak kanunda açıkça gösterilen hâllerde taksirle de işlenebileceği (TCK madde22/1) kabul edilmiştir. Böylece failin cezalandırılabilmesi için kanunda açık bir düzenleme bulunmasının zorunlu olduğu taksir, TCK'nın 22/2. maddesinde; "dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla bir davranışın, suçun yasal tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesi" olarak açıklanmıştır.
Doktrin ve yargısal kararlarda da taksir; "Failin suç tipindeki neticeye yönelik kast içerisinde olmadan, fakat zorunlu olduğu özeni gösterdiği takdirde neticenin meydana gelmesi mümkün bulunmayan hallerde, tespit edilmiş suç tipini hukuka aykırı olarak ihlal etmesi; bir kimsenin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranmak suretiyle, istemediği ve fakat öngörülebilir bir neticeyi gerçekleştirmesi" şeklinde tanımlanmıştır. (Ayhan Önder, Ceza Hukuku Genel Hükümler, Beta Yayınevi, İstanbul 1992, c. 2, s. 336; Turan Tufan Yüce, Türk Ceza Hukuku Temel Kavramları, Turhan Kitapevi, Ankara 1984, s. 59; Faruk Erem, Türk Ceza Kanunu Şerhi, Seçkin Yayınevi, Ankara 1993, c. 1, s. 508; Mahmut Koca-İlhan Üzülmez, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, Seçkin Yayınevi, Ankara 2014, 7. Baskı, s. 172; Hamide Zafer, Ceza Hukuku Genel Hükümler, Beta Yayınevi, İstanbul 2015, 4. Baskı, s. 254; Hakan Hakeri, Ceza Hukuku Genel Hükümler, Adalet Yayınevi, Ankara 2014, 17. Baskı, s. 232).
Ceza Genel Kurulunun birçok kararında açıkça vurgulandığı, doktrin ve uygulamada da kabul edilegeldiği üzere taksirli suçun unsurları şunlardır;
1- Fiilin Kanunda taksirle işlenebilen bir suç olarak düzenlenmiş bulunması,
2- Hareketin iradi olması,
3- Neticenin iradi olmaması,
4- Hareketle netice arasında nedensellik bağının bulunması,
5- Neticenin öngörülebilir olmasına rağmen öngörülmemiş olması,
6-Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılması
TCK'nın 22/2. maddesinde yer verilen; "dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla bir davranışın, suçun yasal tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesi" düzenlemesine bakıldığında taksirli suçlarda haksızlığın, "dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık" olduğu anlaşılmaktadır. Bu değersizliğin hem hareket hem de netice bakımından geçerli olduğu da açıktır.
Madde gerekçesinde de vurgulandığı üzere, bu dikkat ve özen yükümlülüğünün belirlenmesinde, failin kişisel yetenekleri göz önünde bulundurulmaksızın objektif esastan hareket edilecek, failin bulunduğu/yaşadığı çevredeki ortalama, makul ve sorumlu/basiretli bir insanın davranışları esas alınacaktır. Bu standardın, çağdaş dünyanın bir parçası olan toplumun güven ve huzurunun tesis ve devamı ile kamu düzeni için
Benzer Kararlar
Yargıtay Ceza Genel Kurulu — Hırsızlık Ortağı ve Öngörülebilir Yağma
Yargıtay Ceza Genel Kurulu — Basit Taksir ile Bilinçli Taksir Ayrımı
Yargıtay 12. Ceza Dairesi — Enfarktüs Tanısındaki Gecikme, Tıbbi Kusur ve Mevcut Soruşturma İzni
İlgili Sayfalar
Taksirle Ölüme Neden Olma Suçunda Sorumluluk ve Savunma
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Yargıtay Ceza Genel Kurulu
Esas No
2022/53
Karar No
2025/248
Karar Tarihi
11 Haziran 2025
Oy Durumu
Oy çokluğu
Resmî Kaynak
Adalet Bakanlığı Mevzuat ve İçtihat Programı
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları