CEZA HUKUKU · BOZMA
Yargıtay Ceza Genel Kurulu — Siyasi Konuşmada Münafık Nitelemesinin Ağır Eleştiri Sayılması
2025/171 E., 2026/459 K. · 9 Eylül 2026
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026
Kararın Özeti
Siyasetçi olan sanık, bir siyasi partinin il kongresindeki konuşmasında, verdiği sözleri yerine getirmediğini düşündüğü üst düzey siyasetçi katılan için “münafık” sözcüğünü kullandı. Yargıtay 4. Ceza Dairesi sözleri eleştiri sayarak mahkûmiyeti bozdu; asliye ceza mahkemesi direndi. Ceza Genel Kurulu, hatip ile muhatabın siyasi kimliklerini, konuşmanın bütünlüğünü, sebebini ve amacını değerlendirdi. Kaba ve rahatsız edici olsa da “verdiği sözü yerine getirmeyen” anlamında kullanılan nitelemenin ağır eleştiri olduğunu, kamu görevlisine görevinden dolayı hakaretin oluşmadığını kabul ederek mahkûmiyeti bozdu.
Hukuki İlke
Siyasetçiler arasındaki siyasi bir konuşmada, muhatabın verdiği sözleri yerine getirmediği iddiasına dayanan kaba ve nezaket dışı bir niteleme, konuşmanın bütünlüğü, sebebi ve amacı itibarıyla şeref ve saygınlığa doğrudan saldırı kastı taşımıyorsa ağır eleştiri sayılabilir. Kurul çoğunluğu bu dosyada siyasetçilerden beklenen hoşgörü sınırını gözeterek kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret suçunun unsurlarının oluşmadığını kabul etti.
Sonuç
Asliye ceza mahkemesinin direnme gerekçesi isabetli bulunmadı; kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret suçundan kurulan mahkûmiyet hükmü, suçun unsurları oluşmadığından beraat yerine mahkûmiyet kurulması isabetsizliğinden oy çokluğuyla bozuldu. Dosya, mahalline gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tevdi edildi.
İlgili Mevzuat
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — m. 125/1, 125/3-a, 125/4, 26/1
Kamu görevlisine görevinden dolayı ve alenen hakaret; hakkın kullanılması hukuka uygunluk sebebiTürkiye Cumhuriyeti Anayasası — m. 13, 25, 26
Düşünce ve kanaat hürriyeti, ifade özgürlüğü ve sınırlanmasıİnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi — m. 10
İfade özgürlüğü ve sınırlama ölçütleri
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Kişileri belirleyebilen bilgiler “...” ile gizlenmiştir.
Ceza Genel Kurulu 2025/171 E. , 2026/459 K.
"İçtihat Metni"
KARARI VEREN
YARGITAY DAİRESİ : 4. Ceza Dairesi
MAHKEMESİ :Asliye Ceza
SAYISI : 176-269
I. HUKUKÎ SÜREÇ
Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı hakaret suçundan sanığın, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 125/1-3.a-4, 62... /2-4. maddeleri uyarınca 7.000 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231/5. maddesi uyarınca hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin Ardahan (Kapatılan) Sulh Ceza Mahkemesince verilen 18.10.2012 tarihli ve 218-546 sayılı kararın kesinleşmesinden sonra sanığın denetim süresi içerisinde kasten yeni bir suç işlemesi nedeniyle dosyayı ele alan Ardahan Asliye Ceza Mahkemesince 07.02.2019 tarih ve 222-105 sayı ile hükmün açıklanmasına; sanığın, TCK’nın 125/1-3.a-4, 62... /2-4. maddeleri uyarınca 7.080 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına, ancak sanığın kazanılmış hakkı gözetilerek neticeten 7.000 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına ve taksitlendirmeye karar verilmiştir.
Bu hükmün, sanık tarafından istinaf edilmesi üzerine Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesince 25.11.2019 tarih ve 2170-2967 sayı ile istinaf başvurusunun esastan reddine; bu kararın da sanık müdafii tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 4. Ceza Dairesince 20.09.2022 tarih ve 5798-17444 sayı ile; "…Sanık tarafından katılana yönelik kullanılan ifadelerin değer yargısı niteliğine sahip olması, somut bir fiil veya olgu isnadı içermemesi, açıklamaların yapıldığı yer, zaman ve bütünlüğü ile tarafların siyasetçi olması gözetildiğinde katılanın onur, şeref ve saygınlığını rencide edici boyutta olmayıp, eleştiri niteliğindedir. Aksi düşünülecek olursa, suçla korunmak istenen değer ölçüsüz bir şekilde genişleyecek ve ifade özgürlüğünü ön plana çıkaran evrensel hukuk düşüncesiyle bağdaşmayan bir yorum anlamına gelebilecektir. Bu itibarla, hakaret suçunun unsurlarının somut olayda oluşmadığı gözetilmeden, sanığın beraati yerine mahkûmiyetine kararı verilmesi…" isabetsizliğinden bozulmasına, oy çokluğuyla karar verilmiştir.
Daire Üyesi ...; "...Hakaret fiillerinin cezalandırılmasıyla korunan hukuki değer kişilerin onur, şeref ve saygınlığı olup bu suçun oluşabilmesi için söz veya davranışın kişiyi küçük düşürmeye matuf olarak gerçekleşmesi gerekmektedir.
Bir fiilin tahkir edici olup olmadığı bazı durumlarda nispi olup zamana, yere ve duruma göre değişebilmektedir.
İncelenen somut olayda sanık tarafından bir siyasi parti toplantısında katılana yönelik 'Allah’ın ayetlerine karşı gelen Müslüman değil münafıktır, ... münafıktır.' sözleri bir bütün olarak değerlendirildiğinde hiçbir veriye dayanmayıp ve herhangi bir alt yapısı da bulunmadığından değer yargısı olarak kabul edilemeyecektir.
Münafık kelimesinin Türk Dil Kurumunun web sitesinde 'arabozan, hilekar, dini kurallara inanmadığı halde inanmış gibi görünen' olarak tanımlandığı, İslami kaynaklarda ise 'Müslüman olmadığı halde Müslümanları aldatmak için Müslüman görünen iki yüzlü' kişi olarak tanımlandığı, yine bu sözün toplumun büyük bir kesimi tarafından kabul gören örf ve adet kuralları gereği de olumsuz tutum, davranış ve karaktere sahip kişiler için kullanılageldiği bu nedenle onur, şeref ve saygınlığı rencide edici, kişiyi küçük düşürücü bir anlam ifade ettiği bilinmektedir.
Bir söz veya kanaatin ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilebilmesi için maksadın muhatabın onur, şeref, saygınlık ve itibarına zarar vermek değil muhatabı toplum yararına yönelik tavır ve davranışlara sevk etme olmalıdır.
Elbette siyasetçilere yönelik söz ve kanaatler nedeniyle izin verilen eleştiri sınırlarının özel kişilere nazaran daha geniş olduğu, bu kişilerin kanunlar nezdinde korunmalarının daha sınırlı olduğu, genel olarak kabul görmüş bir ilke ise de, güvenilir hiçbir veriye dayanmayan, herhangi bir altyapısı da bulunmayan, bu nedenle değer yargısı niteliğinde de görülmesi mümkün olmayan söz ve davranışların ifade özgürlüğü güvencesinden yararlanamayacağı değerlendirildiğinden, bu nitelikteki söz ve davranışlara siyasetçi dahi olsa katlanma yükümlülüğünden bahsedilemeyecektir.
Tüm bu açıklamalar doğrultusunda somut olayda sanığın sarf ettiği sözlerin kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret suçunu oluşturduğu.." düşüncesiyle karşı oy kullanmıştır.
Ardahan 2. Asliye Ceza Mahkemesi ise 30.04.2024 tarih ve 176-269 sayı ile bozmaya direnerek önceki hüküm gibi sanığın mahkûmiyetine karar vermiştir.
Bu hükmün de, sanık müdafii tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 14.06.2024 tarihli ve 65031 sayılı tebliğnamesi bozma istekli olup dosya CMK'nın 307. maddesi uyarınca Yargıtay 4. Ceza Dairesine gönderilmiş, aynı madde uyarınca inceleme yapan Özel Dairece 27.02.2025 tarih ve 6021-3869 sayı ile direnme kararının yerinde görülmemesi üzerine Yargıtay Birinci Başkanlığına gelen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.
II. UYUŞMAZLIK KONUSU
Özel Daire ile İlk Derece Mahkemesi arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; sanığa isnat olunan kamu görevlisine karşı görevinden dolayı hakaret suçunun unsurları itibarıyla oluşup oluşmadığının belirlenmesine ilişkindir.
III. OLAY VE OLGULAR
İncelenen dosya kapsamından;
Sanığın, ... 23. dönem milletvekili iken 09.10.2010 tarihinde Ardahan... İl Kongresinin yapıldığı Ardahan Kültür ve Turizm Müdürlüğü Toplantı Salonunda misafir konuşmacı olarak yaptığı konuşma sırasında; katılana yönelik olarak "Allah’ın ayetlerine karşı gelen müslüman değil, münafıktır, ... münafıktır." sözlerini kullanarak hakaret ettiğinin, ... Gazetesi web sitesinde yayımlanan... İl Teşkilatının yapmış olduğu kongre görüntüsünün çözümüne ilişkin 17.01.2011 tarihli tutanak ile tespit edildiği,
Ardahan Cumhuriyet Başsavcılığınca sanık yönünden soruşturma yapmak amacıyla milletvekili dokunulmazlığının kaldırılması isteminde bulunulduğu, ancak henüz isteme cevap verilmeden 12.06.2011 tarihinde yapılan seçimde, sanığın milletvekili seçilememesi nedeniyle dokunulmazlığının kalktığı,
Anlaşılmaktadır.
Sanık aşamalarda; Partilerinin il kongresine bir siyasi parti yöneticisi ve milletvekili olarak katıldığını, güncel politik konularla ilgili bir konuşma yaptığını, muhalefet partisi milletvekili olduğu için de doğal olarak iktidarın politikalarına yönelik eleştride bulunduğunu, katılanın, seçim meydanlarında Kürt sorununu, Kıbrıs sorununu, Ermeni sorununu çözeceğini, Anayasa’yı tümden değiştireceğini vaat etmesine rağmen sözlerini yerine getirmediğini gördüğü için yaptıkları ile söyledikleri arasında uyum olmayan insanların bu şekilde tanımlandığı düşüncesiyle katılana yönelik "münafık" sözcüğünü kullandığını, böyle bir uyumsuzluğun "münafık" sözcüğüyle tanımlanması dışında başka bir sözcük bulamadığını, amacının hakaret etmek olmadığını, en ağır poltik eleştrileri yapma özgürlük ve anlayışına sahip olduğunu, suç işleme kastı bulunmadığından beraatini istediğini savunmuştur.
IV. GEREKÇE
A. Uyuşmazlık Konusuna İlişkin Açıklamalar
TCK’nın "Hakaret" başlıklı 125. maddesi şöyledir;
"(1) Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir.
(2) Fiilin, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi hâlinde, yukarıdaki fıkrada belirtilen cezaya hükmolunur.
(3) Hakaret suçunun;
a) Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı,
b) Dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı,
c) Kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle,
İşlenmesi halinde, cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz
(4) Hakaretin alenen işlenmesi halinde ceza altıda biri oranında artırılır.
(5) Kurul hâlinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilmesi hâlinde suç, kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır. Ancak, bu durumda zincirleme suça ilişkin madde hükümleri uygulanır."
Madde gerekçesi ise "Madde metninde hakaret suçu tanımlanmıştır. Hakaret fiillerinin cezalandırılmasıyla korunan hukukî değer, kişilerin şeref, haysiyet ve namusu, toplum içindeki itibarı, diğer fertler nezdindeki saygınlığıdır.
Bu düzenlemede 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nda benimsenen hakaret ve sövme suçu ayırımı kaldırılmıştır.
Hakaret suçunun oluşabilmesi için, kişiye somut bir fiil veya olgu isnat edilmelidir. Örneğin, kamu görevlisinin bir kişiden bir iş karşılığında belli bir miktar rüşvet aldığı yönünde isnatta bulunulması durumunda hakaret söz konusudur. Kişiye isnad olunan somut fiilin gerçek olup olmamasının, hakaret suçunun oluşması bakımından bir önemi yoktur. Ancak, iddia olunan hususun gerçek olduğunun ispat edildiği durumlarda, fail cezalandırılmayacaktır.
Keza, kişiye herhangi bir olayla irtibatlandırmadan, soyut olarak yakıştırmalarda bulunulması hâlinde de, hakaret suçu oluşur. Kötü bir niteliği veya huyu ifade eden sözler, somut bir fiil veya olguyla irtibatlandırılmadıkları hâlde, yine de hakaret suçunu oluştururlar. Örneğin, bir kimseye 'serseri', 'alçak', 'hayvan' denmesi hâlinde, somut fiil isnadı söz konusu değildir. Aynı şekilde kişiye soyut olarak 'hırsız', 'rüşvetçi', 'sahtekâr', 'fahişe' gibi yakıştırmalarda bulunulması hâlinde de hakaret suçu oluşmaktadır. Kişinin bedenî arızasını ifade etmekle veya kişiye bir hastalık izafe etmekle de hakaret suçu işlenmiş olur. Örneğin, kişiye 'kör', 'şaşı', 'topal', 'kambur', 'kel' vs. demekle; kişiye 'psikopat', 'frengili' veya 'aidsli' demekle, hakaret suçu işlenmiş olur.
Dikkat edilmelidir ki; davranışın kişiyi küçük düşürmeye matuf olarak gerçekleştirilmesi gerekir. Kişiye onu toplum nazarında küçük düşürmek amacına yönelik olarak belli bir siyasî kanaatin isnad edilmesi hâlinde de hakaret suçu oluşur. Örneğin, bir kişiye 'faşist', 'komünist' veya 'mürteci' demekle, hakaret suçu işlenmiş olur. Bir kişiye izafeten söylenen sözün veya bulunulan davranışın o kişiyi küçük düşürücü nitelikte olup olmadığını tayin ederken, toplumda hâkim olan telâkkileri, örf ve âdetleri göz önünde bulundurmak gerekir.
Hakaret suçu, kişi muhatap alınarak işlenebilir. Bu durumda huzurda hakaret söz konusudur.
Hakaret suçu, kişinin gıyabında da işlenebilir. Kişiye hazır bulunmadığı bir ortamda veya doğrudan muttali olamayacağı bir surette hakaret edilmesi durumunda, gıyapta hakaret söz konusudur. Ancak, gıyapta hakaretin cezalandırılabilmesi için, fiilin mağdurun gıyabında ve fakat en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir. Bu kişilerin toplu veya dağınık olmalarının suçun oluşumu üzerinde bir etkisi yoktur. Bir veya iki kişiyle ihtilat ederek de mağdura hakaret edilebilir. Bu gibi durumlarda da esasında bir haksızlık gerçekleşmektedir. Ancak, izlenen suç siyaseti gereğince, gıyapta hakaretin cezalandırılabilmesi için, mağdurun gıyabında en az üç kişiyle ihtilat edilerek, yani en az üç kişi muhatap alınarak hakaretin yapılması şart olarak aranmıştır.
Maddenin ikinci fıkrasında, hakaretin mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir mesajla yapılması hâlinde, birinci fıkra hükmüne istinaden cezaya hükmedileceği kabul edilmiştir. Buna göre, kişiyi muhatap alan mektup, telgraf, telefon ve benzerî araçlarla yapılan hakaret de, huzurda hakaret olarak cezalandırılmalıdır.
Maddenin üçüncü fıkrasında, hakaret suçunun kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenmesi, bu suçun bir nitelikli hâli olarak kabul edilmiştir. Keza, hakaret suçunun dinî, siyasî, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı ya da kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle işlenmesi hâlinde, verilecek cezanın bir yıldan az olamayacağı hüküm altına alınmıştır.
Maddenin dördüncü fıkrası hakaret suçunun alenen işlenmesi, bu suçun bir nitelikli şekli olarak kabul edilmiştir. Aleniyet için aranan temel ölçüt, fiilin, gerçekleştiği koşullar itibarıyla belirli olmayan ve birden fazla kişiler tarafından algılanabilir olmasıdır.
Keza, aleniyetin basın ve yayın yoluyla gerçekleşmesi durumunda artırma oranı ayrıca düzenlenmektedir.
Maddenin son fıkrasında, kurul hâlinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilmesi hâlinde, suçun kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılacağı hüküm altına alınmıştır." şeklindedir.
Suçun faili herkes olabilir. Hakaret suçunun kamu görevlisine karşı işlendiğinin kabulü için bir kamu görevlisinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edecek nitelikteki fiilin, kişinin görevinden dolayı işlenmesi gerekmektedir. Fiilin, görevle illiyet bağı taşıması şarttır.
Suç, serbest hareketli suçtur. Suçun fiil unsuru, hakaret teşkil edecek söz, yazı, resim, işaret veya benzeri vasıtalarla gerçekleştirebilecek hareketlerdir. Hakaret, bir kişiye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek şekilde bir fiil veya olgu isnat etmek veya sövmek suretiyle onur, şeref ve saygınlığa saldırmasıdır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir.
Hakaret suçunun oluşabilmesi için hakaret niteliği taşıyan sözlerde mağdurun isminin açıkça kullanılması şart olmayıp, hakaret teşkil eden söz veya cümle içerisinde herhangi bir mağdur ismi yer almamasına rağmen, somut olayda kullanılan ifadenin bütünlüğü değerlendirildiğinde yöneltildiği kişi ile ilgili olarak duraksamaya yer olmayacak şekilde bir kesinlik varsa mağdurun belirli olduğu sonucuna varılacaktır.
Kamu görevlisine görevi nedeniyle hakaret ve sövme suçunun oluşması için; onun sosyal değeri konusunda kendisinin veya toplumun sahip olduğu düşünce ve duyguları sarsıcı fiil veya sıfatlar isnat veya izafe edilmelidir.
Madde gerekçesinde de ifade edildiği üzere, bir kişiye izafeten söylenen sözün veya bulunulan davranışın o kişiyi küçük düşürücü nitelikte olup olmadığını tayin ederken, toplumda hâkim olan telâkkileri, örf ve âdetleri göz önünde bulundurmak gerekir.
Ne tür hareketlerin şeref ve itibarı ihlal edici olduğu, toplumda hâkim olan ortalama düşünüş ve anlayışa göre belirlenmelidir, bunu tayinde ölçü bireyin özel duyarlılığı değildir, bu itibarla basit bir saygısızlık hakaret ve sövme olarak nitelendirilemez (Sahir Erman, Hakaret ve Sövme Suçları, s. 80 vd.).
Manevi unsur genel kasttır. Mağdurun sıfatı bilinerek hareket edilmelidir. Saikin siyasi olması şart değildir.
Bir hukuka uygunluk sebebi varsa, tipik eylemin suç teşkil etmeyeceğinde şüphe yoktur. Hukuka uygunluk sebepleri TCK'nın 24... . maddelerinde düzenlenmiştir. Hakkın kullanılması da 26. maddede bir hukuka uygunluk sebebi olarak kabul edilmiş ve hakkını kullanan kimseye ceza verilemeyeceği açıkça vurgulanmıştır (TCK madde 26/1).
Düşünceyi açıklama özgürlüğü temel insan haklarından biri olarak; Anayasa'nın 26, İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin 19 ve İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi'nin 10/1. maddelerinde en üst düzeyde güvence altına alınmıştır.
Hakaret suçlarının yapısı ve niteliği itibarıyla, hukuka uygunluk sebebi olarak düşünce ve düşünceyi açıklama hakkı gündeme gelecektir. Bu bağlamda fiil tipe uysa ve kasten işlense de düşünceyi açıklama özgürlüğü kapsamında kalmakta ise hukuka uygun olması nedeniyle suç teşkil etmeyecektir.
Doğal haklardan kabul edilen ifade hürriyeti, çoğulcu demokrasilerde, vazgeçilemez ve devredilemez bir niteliğe sahiptir. Doktrinde değişik tanımlara rastlanmakla birlikte, genel bir kabulle ifade/düşünce hürriyeti, insanın özgürce fikirler edinebilme, edindiği fikir ve kanaatlerinden dolayı kınanmama, bunları meşru yöntemlerle dışa vurabilme imkân ve özgürlüğüdür. Demokrasinin olmazsa olmaz şartlarından olan ifade hürriyeti, birçok hak ve özgürlüğün temeli, kişisel ve toplumsal gelişmenin de kaynağıdır.
İşte bu özelliğinden dolayı ifade hürriyeti, temel hak ve hürriyetler kapsamında değerlendirilerek, birçok uluslararası belgeye konu olmuş, T.C. Anayasası’nda da ayrıntılı düzenlemelere tabi tutulmuştur.
Anılan düzenlemeler şöyledir:
İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin
19. maddesinde; "Herkesin görüş ve anlatım özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak, karışmasız görüş edinme ve herhangi bir yoldan ve hangi ülkede olursa olsun bilgi ve düşünceleri arama, alma ve yayma özgürlüğünü içerir.",
İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi'nin;
10. maddesinin 1. fıkrasında; "Herkes görüşlerini açıklama ve anlatım özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, kanaat özgürlüğü ile kamu otoritelerinin müdahalesi ve ülke sınırları söz konusu olmaksızın haber veya fikir alma ve verme özgürlüğünü de içerir. Bu madde, devletlerin radyo, televizyon ve sinema işletmelerini bir izin rejimine bağlı tutmalarına engel değildir."
Hükümlerine yer verilmiş,
Anayasa’nın;
25. maddesinde "Düşünce ve kanaat hürriyeti" başlığı altında; "Herkes, düşünce ve kanaat hürriyetine sahiptir. Her ne amaçla olursa olsun kimse düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz. Düşünce ve kanaatleri sebebiyle kınanamaz ve suçlanamaz.",
26. maddesinde ise İHAS’ın 10. maddesinin 1. fıkrasındaki düzenlemeye benzer şekilde; "Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmi makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar. Bu fıkra hükmü, radyo, televizyon, sinema veya benzeri yollarla yapılan yayımların izin sistemine bağlanmasına engel değildir.",
Bu hükümlerin yanı sıra mutlak haklardan olmayan ifade hürriyetinin sınırsız bir koruma sağlamadığı görülmektedir. Uluslararası ve ulusal hukukta bu hakkın sınırlandırılabilme ilkeleri de;
İHAS’ın;
10. maddesinin 2. fıkrası; "Kullanılması görev ve sorumluluk yükleyen bu özgürlükler, demokratik bir toplumda, gerekli tedbirler niteliğinde olarak, ulusal güvenliğin, toprak bütünlüğünün veya kamu emniyetinin korunması, nizamın sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlâkın, başkalarının şöhret ve haklarının korunması, gizli bilgilerin açığa vurulmasının önlenmesi veya yargı gücünün otorite ve tarafsızlığının sağlanması için yasayla öngörülen bazı merasime, koşullara, sınırlamalara veya yaptırımlara bağlanabilir.",
17. maddesi; "Bu sözleşme hükümlerinden hiçbiri, bir devlete, topluluğa veya kişiye, Sözleşme’de tanınan hak ve özgürlüklerin yok edilmesine veya burada öngörüldüğünden daha geniş ölçüde sınırlamalara uğratılmasına yönelik bir etkinliğe girişme ya da eylemde bulunma hakkını sağlar biçimde yorumlanamaz."
Anayasa’nın 2. maddesi; "Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.",
13. maddesi; "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.",
14. maddesi;
"Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve lâik Cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan faaliyetler biçiminde kullanılamaz.
Anayasa hükümlerinden hiçbiri, Devlete veya kişilere, Anayasayla tanınan temel hak ve hürriyetlerin yok edilmesini veya Anayasada belirtilenden daha geniş şekilde sınırlandırılmasını amaçlayan bir faaliyette bulunmayı mümkün kılacak şekilde yorumlanamaz.
Bu hükümlere aykırı faaliyette bulunanlar hakkında uygulanacak müeyyideler, kanunla düzenlenir",
26. maddesinin 2. ve devamı fıkraları ise;
"Bu hürriyetlerin kullanılması, millî güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği, Cumhuriyetin temel nitelikleri ve Devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğünün korunması, suçların önlenmesi, suçluların cezalandırılması, Devlet sırrı olarak usulünce belirtilmiş bilgilerin açıklanmaması, başkalarının şöhret veya haklarının, özel ve aile hayatlarının yahut kanunun öngördüğü meslek sırlarının korunması veya yargılama görevinin gereğine uygun olarak yerine getirilmesi amaçlarıyla sınırlanabilir.
Haber ve düşünceleri yayma araçlarının kullanılmasına ilişkin düzenleyici hükümler, bunların yayımını engellememek kaydıyla, düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin sınırlanması sayılmaz.
Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin kullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunla düzenlenir."
Şeklinde belirlenmiştir:
Şu hâle göre; düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti, temel ve doğal insan hakları arasında yer alır. Esas itibarıyla ifade özgürlüğü, demokrasinin, çoğulculuk ve açık fikirlilik temelli demokratik toplumun mayasıdır. Bu nedenledir ki, "İfade özgürlüğü, toplumun ilerlemesi ve her insanın gelişmesi için esaslı koşullardan biri olan demokratik toplumun ana temellerinden birini oluşturur. İfade özgürlüğü, 10. maddenin sınırları içinde, sadece lehte olduğu kabul edilen veya zararsız veya ilgilenmeye değmez görülen 'haber' ve 'düşünceler' için değil, ama ayrıca Devletin veya nüfusun bir bölümünün aleyhinde olan, onlara çarpıcı gelen, onları rahatsız eden haber ve düşünceler için de uygulanır. Bunlar, çoğulculuğun, hoşgörünün ve açık fikirliliğin gerekleridir; bunlar olmaksızın demokratik toplum olmaz. Bu demektir ki, başka şeyler bir yana, bu alanda getirilen her 'formalite', 'koşul', 'yasak' ve 'ceza', izlenen meşru amaçla orantılı olmalıdır." (AİHM’nin 07/12/19 76... /12 başvuru nolu Handyside-Birleşik Krallık kararı).
Bununla birlikte, kullanılması görev ve sorumluluk yükleyen bu özgürlükler, demokratik bir toplumda, gerekli tedbirler niteliğinde olarak, hakkın özüne dokunmayan, tahdidi olarak belirlenmiş anayasal ve yasal sebeplerle sınırlanabilir. Hiç şüphesiz aslolan özgürlüktür. Sınırlama ise istisna.
Zikredilen bağlayıcı temel metinler ile AYM ve İHAM'ın istikrar kazanmış içtihadları ışığında konu değerlendirildiğinde mes'elenin özünün, birbiriyle çatışan iki hak arasında adil bir denge kurmaktan ibaret olduğunu söylemek mümkündür.
Toplumun ilerlemesi ve her insanın gelişmesinin esaslı koşullardan biri demokratik toplumun inşasıdır. Demokratik toplum, çoğulculuk ve açık fikirlilik sütunları üzerine kurulur. Bu hedefe ulaşmanın en temel unsurunun da ifade özgürlüğü olduğunda şüphe yoktur. Açıklanan düşüncenin hukuk düzeninin koruduğu bir başka değere/hakka müdahale oluşturmadığı sürece bir müdahaleyle karşılaşmayacağı bellidir. Sorun, bir başka hakla çatıştığında, kişilerin huzur ve sükunu, toplum barışı ve kamu düzeni gibi himayesi gereken umdelere bir tehdit/saldırı oluşturduğunda ortaya çıkan gerilimdedir.
Bu durumda korumaya değer ifadenin öncelikle, demokratik toplumdan beklenen hoşgörü ve toleransı hak eder bir amaca hizmet etmesi, aktüel bir toplumsal tartışmaya ya da kişinin kendisini gerçekleştirmesine katkı sunması beklenir. İşte hukukun himayesinde olan; "sadece lehte olduğu kabul edilen veya zararsız ya da ilgilenmeye değmez görülenler için değil, ayrıca Devletin veya nüfusun bir bölümünün aleyhinde olan, onlara çarpıcı gelen, onları rahatsız eden haber ve düşüncelerin" bu nev'iden olması gerekir. Yoksa kişisel ya da sosyolojik olarak demokratik topluma hiç bir katkısı olmayan, iftira, küfür, onur, şeref ve saygınlığı zedeleyici söz ve beyanlar, müstehcen içerikli söz, yazı, resim ve açıklamalar, savaş kışkırtıcılığı, hukuk düzenini cebir yoluyla değiştirmeye yönelen, nefret, ayrımcılık, düşmanlık ve şiddet oluşturmaya yönelik özellikleriyle aslında demokratik toplum için de tehdit oluşturan ifadelerin hukuki koruma göremeyeceği söylenmelidir.
Müdahalenin demokratik toplum için zorunlu bir ihtiyacı karşılayıp karşılamadığı tartışmaları bağlamında;
a. İfadeleri söyleyenin kim olduğu,
b. Kime karşı söylendiği,
c. Söylenen sözlerin değer yargısı mı yoksa olgu isnadı mı olduğu,
d. Muhatabın etkili yolla cevap verme imkanı olup olmadığı,
e. Kamuoyunu bilgilendirme değeri taşıyıp taşımadığı
f. Müdahalenin ifade özgürlüğü üzerinde caydırıcı etki oluşturup oluşturmadığı gibi kriterler yanında,
g. İfadenin, güncel bir toplumsal tartışmaya katkı sağlayıp sağlamadığı,
h. Kişinin kendini gerçekleştirmesine faydasının bulunup bulunmadığının da olaysal bir değerlendirmeye tabi tutulması gerekir (AYM. ... b.GK 2017/29735 17.3.2021, ... b.28.5. ... no.2023/64287).
Yüksek Ceza Genel Kurulu, failin basın mensubu veya siyasetçi olması durumunda tolerans marjının daha geniş olduğunun (İHAM Oberschlick/Avusturya, 20834/92, 01/07/1997), siyasetçilerin eleştirilere özel kişilerden daha fazla hoşgörü göstermesi gerektiğinin (İHAM Lingens/Avusturya, 9815/82, 08/07/1986), hükümet politikaları için yapılan eleştiriler ve yorumların daha geniş bir korumayı hakettiğinin (İHAM Castells/İspanya), romantik ve kalıplaşmış, korunan değerler bakımından ciddi tehlike/saldırı riski taşımadığı test edilmiş sloganların (İHAM.Karataş/Türkiye, no.23168/94, Sürek ve Özdemir/Türkiye no.23927/94) demokratik toplumdan beklenen hoşgörü şemsiyesi altında kalması lazım geldiğinin bilincindedir.
Maamafih, bu ilkeler ışığında çatışan haklar arasında adil denge kurulurken, sosyolojik gerçekleri bağlamında olgusal temellere dayalı yeterli gerekçelerle değerlendirme yapma hususunda her ülkenin geniş bir takdir hakkı bulunduğunun, AYM ve İHAM'nin yetkisinin ikincil olduğunun da farkındadır.
Kültürel ve geleneksel değerlerine bağlı kalmaya çalışan Türk toplumu açısından hakaret suçları, sosyolojik değerler hiyerarşisinin üstlerinde yer verdiği onur ve saygınlığına saldırı teşkil etmesi nedeniyle ciddi sorunlar oluşturabilmektedir. Hatta bu saldırı muhatabın sadece onurunu kırıp iç huzurunu bozmakla da kalmamakta ne yazık ki onu suç işlemeye de sevk edebilmektedir. Nitekim hakaret etmek, Türk ceza hukuku uygulamasında öldürme ve yaralama suçları başta olmak üzere kasten işlenen suçlar yönünden haksız tahrik oluşturduğu için TCK'nın 29. maddesi kapsamında cezada indirim sebebi kabul edilegelmiştir. Hakaret edenin öldürülme, yaralanma gibi suçlara maruz kalabilmesi sosyolojik bir olgudur. Böyle olduğu içindir ki kanun vazıı, TCK'nın 125. maddesinde hakareti bir suç olarak düzenleyip hürriyeti bağlayıcı ceza ile yaptırıma bağlarken, suçu önlemek ve toplum düzenini korumayı da amaçlamaktadır.
B. Hukuki Değerlendirme
Sanığın, ... 23. dönem milletvekili iken 09.10.2010 tarihinde Ardahan... İl Kongresinin yapıldığı Ardahan Kültür ve Turizm Müdürlüğü Toplantı Salonunda misafir konuşmacı olarak yaptığı konuşma sırasında katılana yönelik olarak "Allah’ın ayetlerine karşı gelen müslüman değil, münafıktır, ... münafıktır." sözlerini kullandığı olayda;
Hatip ve muhatabın siyasi kişilikleri, konuşmanın bütünlüğü ile sebep ve amacı bağlamında yapılan değerlendirmede, katılanın çözüm sürecinde verdiği sözleri yerine getirmediği iddiasına işareten duyulan hoşnutsuzluk nedeniyle tehevvüren söylendiği anlaşılan nezaket dışı, kaba, rahatsız edici ve "verdiği sözü yerine getirmeyen" anlamında da kullanılan kavramın, ağır eleştiri niteliğinde olduğunun, Başbakanın doğrudan/açıkça şeref ve saygınlığına saldırı kastı da taşımadığından demokratik toplum düzeninde siyasetçi liderlerden beklenen hoşgörü çerçevesinde tolere edilmesi gerektiğinin, bu nedenle de kamu görevlisine karşı görevinden dolayı hakaret suçunun kanuni unsurları itibarıyla oluşmadığının kabulü gerekir.
Bu itibarla, Ardahan 2. Asliye Ceza Mahkemesinin direnme kararına konu mahkûmiyet hükmünün, sanığa isnat edilen suçun unsurları itibarıyla oluşmadığının gözetilmemesi isabetsizliğinden bozulmasına karar verilmelidir.
Çoğunluk görüşüne katılmayan Ceza Genel Kurulu Üyesi ...; "Sanık ...'in ... 23. Dönem ... Millet vekili iken 09.10.2010 tarihinde Ardahan ... il Konresinin yapıldığı Ardahan Kültür ve Turizm Müdürlüğü Toplantı Salonunda misafir konuşmacı olarak yaptığı konuşmada; Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı ...'a 'Allah'ın ayetlerine karşı gelen müslüman değil münafıktır, ... münafıktır' cümlelerini kullanarak hakaret ettiğinden bahisle açılan kamu davası üzerine yapılan yargılama sonunda yerel mahkemenin sanığın eyleminin sabit olduğu kanaatiyle verdiği mahkumiyet kararının yerinde olduğu, münafık kelimesinin Türk Dil Kurumu sözlüğünde '1. Sıfat- arabozan, 2. Sıfat-Dinî kurallara inanmadığı halde inanmış gibi görünen' olarak tanımlandığı, islami kaynaklarda ise 'Müslüman olmadığı halde Müslümanları aldatmak için Müslüman görünen iki yüzlü kişi-araya nifak sokan, fitnekar, yalan söyleyen, hıyanet eden, görünüşte Müslüman olup, hakikatte kafir ve düşman olan kimse' olarak tanımlandığı, İslam inancında münafıkların cehenneme gidecekleri ve en ağır şekilde cezalandırılacakları inancının hakim olduğu ('Şüphe yok ki münafıklar cehennemin en alt katındadırlar. Artık onlara asla bir yardımcı bulamazsın' Kuran-ı Kerim, Nisa Suresi 145. Ayet, Türkiye Diyanet Vakfı Meali), siyasetçilere yönelik söz ve kanaatler nedeniyle izin verilen eleştiri sınırlarının özel kişilere nazaran daha geniş olduğu ve bu kişilerin kanunlar nezdinde korunmalarının daha sınırlı olduğu genel olarak kabul görmüş bir ilke ise de, güvenilir hiçbir veriye dayanmayan, herhangi bir altyapısı da bulunmayan, bu nedenle değer yargısı niteliğinde de görülmesi mümkün olmayan söz ve davranışların ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilemeyeceği, kaldı ki sanığın savunmasında eylem tarihinde başbakanlık görevini ifa eden mağdurun bir kısım vaatlerini yerine getirmediği için ağır politik eleştiri kapsamında söz konusu konuşmayı yaptığını beyan etse de dilimizde politik eleştiri kapsamında bu yöndeki düşüncelerini ifade edebileceği başka kavramlar bulunduğu, konuşmanın tamamı irdelendiğinde sanığın islami kavramlara vakıf olup 'münafık' kelimesini bilinçli şekilde kullandığı, bu nedenle yerel mahkemenin direnme kararının yerinde olduğu" düşüncesiyle,
Çoğunluk görüşüne katılmayan iki Ceza Genel Kurulu Üyesi de; benzer gerekçelerle karşı oy kullanmışlardır.
V. KARAR
Açıklanan nedenlerle,
1- Ardahan 2. Asliye Ceza Mahkemesinin 30.04.2024 tarihli ve 176-269 sayılı direnme kararına konu hükmüne ilişkin gerekçenin İSABETLİ OLMADIĞINA, söz konusu hükmün sanığa isnat edilen kamu görevlisine karşı görevinden dolayı hakaret suçunun unsurları itibarıyla oluşmaması nedeniyle sanık hakkında beraat hükmü kurulması gerekirken mahkûmiyet hükmü kurulması isabetsizliğinden BOZULMASINA,
2- Dosyanın, mahalline gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 09.09.2026 tarihli müzakerede oy çokluğuyla karar verildi.
Benzer Kararlar
Yargıtay Ceza Genel Kurulu — Sloganla Hakaret ve İfade Özgürlüğü
Yargıtay Ceza Genel Kurulu — Polise Yöneltilen Kaba Söz ve Hakaret
Yargıtay 4. Ceza Dairesi — Ağır Siyasi Eleştiri ve Hakaret
İlgili Sayfalar
Hakaret Suçu ve İfade Özgürlüğünün Sınırları
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Yargıtay Ceza Genel Kurulu
Esas No
2025/171
Karar No
2026/459
Karar Tarihi
9 Eylül 2026
Oy Durumu
Oyçokluğu
Resmî Kaynak
Adalet Bakanlığı Mevzuat ve İçtihat Programı
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları
Hesaplama Araçları