Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Harç ve Gider Avansında Kesin Süre

Kararın Tam Metni

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.

MAHKEMESİ : Yargıtay 11. Hukuk Dairesi (İlk Derece Mahkemesi Sıfatıyla)

SAYISI : 2022/6 E., 2024/19 K.

1. Taraflar arasındaki tazminat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, ilk derece mahkemesi sıfatıyla Yargıtay 11. Hukuk Dairesince davanın reddine karar verilmiştir.

2. Karar davacı şirket temsilcisi tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği düşünüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi

4. Davacı şirket temsilcisi dava dilekçesinde; 2015/087 19... /16793 sayılı patent belgelerine karşı tecavüz iddiasıyla Bakırköy 1. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesinin 2019/218 Esas sayılı dosyası nezdinde açılan ve 2021/67 Esas numarasıyla yargılaması devam eden davada mahkemece verilen kararlar ve yapılan işlemler sebebiyle zarara uğradığını, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 46. maddesi kapsamında hâkimin sorumluluk koşullarının gerçekleştiğini ileri sürerek fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak üzere 1,00 TL maddi, 1,00 TL manevi tazminatın ticari faiziyle davacıya ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir

Özel Daire Kararı

5. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 23.12.2024 tarihli ve 2022/6 Esas, 2024/19 Karar sayılı kararı ile; “…Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda; Davacı Dairemize göndermiş olduğu dava dilekçesinde; davayı açarken peşin harç ve gider avansını ikmal etmediği görülmüş ve davacının dava açarken adli yardım müessesesinden de yararlanmadığı, dosyada masraf bulunmadığından davacıya muhtıra yazılarak gider avansının ve harçların ikmal edilmesi için muhtıra çıkarılamadığı, yine başka iletişim araçları ile de kendisine ulaşılamadığı dosya kapsamından anlaşılmıştır.

Öncelikle harç ve gider avansı ile ilgili mevzuat hükümlerine değinmekte fayda vardır.

Harçlar, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 1. maddesinde düzenlenmiş olup alınacak harçlar arasında, diğer harçlar yanında yargı harçlarına da yer verilmiştir. Kanun'un 2. maddesinde ise, yargı işlemlerinden bu Kanun’a bağlı (1) sayılı Tarifede yazılı olanların yargı harçlarına tabi olduğu belirtilmiştir. Yargı harçları; mahkeme harçları, icra ve iflas harçları, ticaret sicili harçları ve diğer harçlar olarak dört başlık altında toplanmıştır. Harçlar Kanunu'na ekli (1) sayılı Tarife uyarınca mahkeme harçları hukuk davalarında mahkemesine göre başvurma harcı ile konusu belli bir değerle ilgili bulunan davalarda davanın değerine göre hesaplanan nispi harçlar; konusu belli bir değerle ilgili olmayan davalarda ise maktu harçlar olarak gösterilmiştir. Harçlar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca yargı işlemlerinden alınacak harçlar ödenmedikçe takip eden işlemler yapılamaz. Bu durumda dava açılırken alınması gereken harcın noksan olması hâlinde tamamlanması mümkün ise de, hiç harç alınmaması durumunda açılmış bir davadan da söz edilemez.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 114. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde gider avansı dava şartı olarak düzenlenmiş olup Kanun'un 115/2. maddesine göre de dava şartı noksanlığının giderilmesi için mahkemece verilen kesin süre içerisinde bu şart yerine getirilmezse dava usulden reddedilir. Öte yandan, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “Harç ve gider avansının ödenmesi” başlıklı 120. maddesinde ise; “(1) Davacı, yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenecek olan tutarı, dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. (2) Avansın yeterli olmadığının dava sırasında anlaşılması hâlinde, mahkemece, bu eksikliğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verilir. (3) (Ek:22/7/2020-7251/9 md.) Taraflardan her birinin ikamesini talep ettiği delil için mahkemece belirlenen delil avansına ilişkin 324 üncü madde hükümleri saklıdır.” hükmü bulunmaktadır.

Son olarak 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 325. maddesinin “(1) Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işlerde, hâkim tarafından resen başvurulan deliller için gereken giderlerin, bir haftalık süre içinde taraflardan birisi veya belirtilecek oranda her ikisi tarafından ödenmesine karar verilir. Belirlenen süre içinde bu işlemlere ait giderleri karşılayacak miktarda avans yatırılmazsa, ileride bu gideri ödemesi gereken taraftan alınmak üzere Hazineden ödenmesine hükmedilir.” hükmü bulunmaktadır.

06.08.2015 tarihli ve 29437 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Bölge Adliye ve Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin 197. maddesinde, dava dilekçesinin, dava harca tabi ise harç ve gider avansı, harca tabi değilse gider avansı tahsil edildikten sonra tevzi edileceği ve tevzi formunun bir örneğinin başvuru sahibine verileceği hükme bağlanmıştır. Yönetmeliğin “Harç, gider avansı ve delil avansının ödenmesi” başlıklı 205. maddesinde de; “(1) Davacı, yargılama harçları ile her yıl Bakanlıkça çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenecek olan tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. Gider avansı, her türlü tebligat ve posta ücretleri, keşif giderleri, bilirkişi ve tanık ücretleri gibi giderler için davacıdan alınan meblağı ifade eder.(2) Adlî yardım talebiyle açılan dava ve işlerde adlî yardım konusunda bir karar verilinceye kadar harç, gider ve delil avansı alınmaz. Kanunlardaki özel hükümler saklıdır. (3) Gider avansının yeterli olmadığının dava sırasında anlaşılması hâlinde, mahkemece bu eksikliğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verilir. Dava şartı olan gider avansının yatırılmaması veya tamamlanmaması hâlinde, dava, dava şartı yokluğundan reddedilir...” düzenlemesi bulunmaktadır.

Somut olayda; davacı tarafından dava dilekçesi ve ekleri 04/11/2021 tarihinde Dairemize sunulmuştur. Dilekçenin kabulü aşamasında Yönetmeliğin 197. maddesine uygun olarak peşin harç ve gider avansı alınmamıştır.

Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda davacının gerekli harçları ve gider avansını yatırmadığı anlaşılmakla dosya resen ele alınarak incelenmiş ve Dairemizce 20/12/2024 tarihli tutanak tutulmuştur.

Neticeten; davacının davayı açarken peşin harcı ve gider avansını yatırmadığı, dosyada masraf olmadığından davacıya muhtıra yazılamadığı, davacıya iletişim araçları ile de ulaşılamadığı ve dava konusu olayda ...325. madde şartlarının uygulanabilirliği bulunmadığı anlaşıldığından açılan davanın dava şartı yokluğundan reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;

1- Davanın dava şartı yokluğundan REDDİNE,

2- Alınması gereken 427,60 TL peşin harcın davacıdan alınarak hazineye gelir kaydedilmesine,

3- Yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,

4- Davalı Adalet Bakanlığı tarafından dosyada herhangi bir yargılama gideri yapılmadığı anlaşıldığından bu konuda karar verilmesine yer olmadığına,…” karar verilmiştir.

Kararın Temyizi

6. Özel Daire kararı davacı şirket temsilcisi tarafından temyiz edilmiştir.

II. GEREKÇE

7. Öncelikle harç ve gider avansı ile ilgili mevzuat hükümlerine değinmekte fayda vardır.

8. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 114. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde gider avansı dava şartı olarak düzenlenmiş olup Kanun'un 115/2. maddesine göre de dava şartı noksanlığının giderilmesi için mahkemece verilen kesin süre içerisinde bu şart yerine getirilmezse dava usulden reddedilir.

9. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “Harç ve avans ödenmesi” başlıklı 120. maddesinde ise;

“(1) Davacı, yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenecek olan tutarı, dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır.

(2) Avansın yeterli olmadığının dava sırasında anlaşılması hâlinde, mahkemece, bu eksikliğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verilir.

(3) (Ek:22/7/2020-7251/9 md.) Taraflardan her birinin ikamesini talep ettiği delil için mahkemece belirlenen delil avansına ilişkin 324 üncü madde hükümleri saklıdır.” hükmü bulunmaktadır.

10. Öte yandan 06.08.2015 tarihli ve 29437 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Bölge Adliye ve Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin (Yönetmelik) 197. maddesinde, dava dilekçesinin, dava harca tabi ise harç ve gider avansı, harca tabi değilse gider avansı tahsil edildikten sonra tevzi edileceği ve tevzi formunun bir örneğinin başvuru sahibine verileceği hükme bağlanmıştır.

11. Yönetmeliğin “Harç, gider avansı ve delil avansının ödenmesi” başlıklı 205. maddesinde de;

“(1) Davacı, yargılama harçları ile her yıl Bakanlıkça çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenecek olan tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. Gider avansı, her türlü tebligat ve posta ücretleri, keşif giderleri, bilirkişi ve tanık ücretleri gibi giderler için davacıdan alınan meblağı ifade eder.

(2) Adlî yardım talebiyle açılan dava ve işlerde adlî yardım konusunda bir karar verilinceye kadar harç, gider ve delil avansı alınmaz. Kanunlardaki özel hükümler saklıdır.

(3) Gider avansının yeterli olmadığının dava sırasında anlaşılması hâlinde, mahkemece bu eksikliğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verilir. Dava şartı olan gider avansının yatırılmaması veya tamamlanmaması hâlinde, dava, dava şartı yokluğundan reddedilir...” düzenlemesi bulunmaktadır.

12. Somut olayda davacı tarafından, dava dilekçesinin Silivri 3. Asliye Hukuk Mahkemesine sunulduğu sırada Yönetmeliğin 197. maddesine uygun olarak davacıdan harç ve gider avansı alınmadığı, Silivri 3. Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından gönderilen 09.05.2022 tarihli yazıda ise; dava harçlarının anılan UYAP ekranından alınamaması sebebiyle harç alınması gerektiği takdirde davacıdan istenilmesi hususunun Özel Daireye bildirildiği anlaşılmaktadır.

13. Özel Dairece, davacıların dava dilekçesi esasa kaydedildikten sonra dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda; davacının harç ve gider avansını yatırmadığı gerekçesiyle dava şartı yokluğu nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmiştir.

14. Harç ve gider avansının yatırılmamasının tamamlanabilir dava şartı olduğu dikkate alınarak, davacıya muhtıra çıkartılmak suretiyle dilekçelerin kabulü aşamasında alınmayan yargılama harçları ve gider avansının yatırılması için kesin süre verildikten sonra sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, davacıya kesin süre verilmeden harç ve gider avansının yatırılmaması nedeniyle davanın usulden reddinde karar verilmesi yerinde değildir.

15. Hâl böyle olunca, usul ve yasaya aykırı olduğu tespit edilen Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla verdiği kararın bozulması gerekir.

III. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Davacının temyiz itirazlarının kabulü ile Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla verdiği kararın BOZULMASINA,

İstek hâlinde temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine,

25.12.2025 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.