EŞYA HUKUKU · BOZMA
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu — Aldatmayla Devredilen Taşınmazda Sonraki Alıcıların İyiniyet İddiası
2025/307 E., 2026/462 K. · 9 Eylül 2026
İçerik Sorumlusu: Av. Mete ŞAHİN · Son Güncelleme: 12 Kasım 2026
Kararın Özeti
Eşinin ölümünden sonra evi üvey çocuklarıyla paylaşan davacı, güvenini kazanan ve evin tamamına sahip olmasına yardım edeceğini söyleyen davalıya önce kendi payını, ardından diğer mirasçılarla birlikte miras payını devretti; taşınmaz önce davalının oğluna, sonra üçüncü kişiye satıldı. Yerel mahkeme aldatmanın ispatlanamadığı görüşüyle Özel Daire bozmasına direndi. Hukuk Genel Kurulu, banka kayıtları ve kredi tarihleri dâhil delillerle aldatmanın kanıtlandığını, satıştan önce davacı tarafından uyarılan son alıcı ile davalının oğlunun gerekli özeni gösterseler durumu bilebilecekleri için tapuya güvenden yararlanamayacaklarını belirterek direnme kararını oy çokluğuyla bozdu.
Hukuki İlke
Bu dosyada Kurul çoğunluğu, aldatma sonucu yapılan temlikler üzerine oluşan tescili yolsuz saymıştır. Tapu siciline güvenen kişinin iyiniyeti karine olarak kabul edilse de, satın almadan önce taşınmazın aldatmayla elden çıkarıldığı konusunda uyarılan ve bir süre sonra yine de satın alan kişinin tutumu hayatın olağan akışına uygun görülmemiş; hileye katıldıklarına dair delil bulunmasa da gerekli özeni gösterselerdi yolsuzluğu bilebilecek konumdaki sonraki maliklerin Türk Medeni Kanunu'nun 1023. maddesindeki korumadan yararlanamayacağı kabul edilmiştir.
Sonuç
Davacı vekilinin temyiz itirazları kabul edildi. Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulması gerekirken direnilmesi usul ve yasaya aykırı bulunarak direnme kararı, Özel Daire bozma kararında açıklanan nedenlerle 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 429. maddesi uyarınca oy çokluğuyla bozuldu. Miktar itibarıyla karar düzeltme sınırının altında kaldığından karar kesin olarak verildi.
İlgili Mevzuat
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 3, 1023, 1024
İyiniyet karinesi; tapu siciline iyiniyetle dayanan üçüncü kişinin korunması ve yolsuz tescili bilen veya bilmesi gereken kişinin bu korumadan yararlanamaması6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m. 1, 30, 36
Sözleşmenin kurulması; irade bozukluğu ve aldatma nedeniyle sözleşmeyle bağlı olmama6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m. geçici 3, 308/2, 309/2, 311
Direnme kararının temyizinde mülga usul kanununun uygulanması; önceki aşamada tartışılan davayı kabul beyanının hükmü1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu — m. 429, 438/2, 440/III-1
Direnme kararının bozulması; direnme temyizinde duruşma talebinin reddi; karar düzeltme sınırı
Bu bölümde karar metninde atıf yapılan hükümler gösterilmiştir. Kararda anılan hüküm, bugün yürürlükte olan metinle aynı olmayabilir.
Kararın Tam Metni
Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir.
Hukuk Genel Kurulu 2025/307 E. , 2026/462 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2023/530 E., 2024/375 K.
ÖZEL DAİRE KARARI : Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 19.09.2023 tarihli ve
2023/3628 Esas, 2023/4617 Karar sayılı BOZMA kararı
1. Taraflar arasındaki tapu iptali ve tescil, mümkün olmadığı takdirde tazminat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, Lapseki 1. Asliye Hukuk Mahkemesince verilen davanın reddine ilişkin karar davacı tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 1. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı direnme kararı verilmiştir.
2. Direnme kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
3. Hukuk Genel Kurulunca direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve direnme kararının verildiği tarih itibarıyla 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK)’nın Geçici 3. maddesine göre uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu (HUMK)'nın 26.09.2004 tarihli ve 5236 sayılı Kanun ile değişiklikten önceki hâliyle 438. maddesinin 2. fıkrası gereğince direnme kararının temyiz incelemesinde duruşma yapılmayacağından davalı ... vekilinin temyize cevap dilekçesindeki duruşma talebinin reddine karar verilip dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği düşünüldü:
I. YARGILAMA SÜRECİ
Davacı İstemi
4. Davacı dava dilekçesinde; eşinin vefatı üzerine geride kendisi ile eşinin ilk evliliğinden olan ... ve ...’in mirasçı olarak kaldığını, dava konusu 1 18... parsel sayılı taşınmazın 1/2 payının kendi adına kayıtlı olduğunu, 1/2 payın ise tüm mirasçılara eşinden intikal ettiğini, ancak diğer mirasçılar ile anlaşamadığını, bu arada ... isimli kişi ile tanıştığını, bekar olduğunu söyleyen bu kişiyle evlenmek amacıyla arkadaş olduğunu ve oturduğu evle ilgili olarak sorun yaşadığını, diğer mirasçıların kendisini evden çıkarmak istediklerini ona anlattığını, ...'ın da evlenmek istediğini, kendisini hiç yalnız bırakmayacağını, ev meselesinde de diğer mirasçıların paylarını satın alması için yardım edeceğini söyleyerek güven ortamı yarattığını, bankadan kredi çekmesini istemesi nedeniyle Lapseki ... Bankası Şubesinden kredi çekip ...’a verdiğini, mirasçıların evi kendisine devretmeye yanaşmadıklarını, ...’ın da “Evin tamamını ben alayım. Sen de hisselerini bana devret. Sonrasında sana geri devredeyim” dediğini, mirasçılar ..., ... ve kendisinin hisselerini ...’a satış suretiyle devrettiklerini, ...’ın aldığı para ile ... ve ...’e paylarının karşılığını ödemesine rağmen evi kendisine devretmediğini ve satışa çıkardığını, davalı ...’un evi görmek için geldiğini, bu sırada evin gerçek sahibi olduğunu ve ...’ın kendisini kandırdığını ona anlattığını, ...’un isteği üzerine kendisinin de tapu devri için gittiğini, evi satın alan davalının İstanbul ilinde yaşadığını ve kendisinin bu evde oturmasına müsaade ettiğini, ancak sonradan öğrendiği üzere ...’ın taşınmazı önce oğlu ...’a, ondan aldığı vekâletname ile de ...’a satış yoluyla temlik ettiğini, okuma-yazma bilmemesinden faydalanan ...’ın kendisini dolandırdığını, evini kaybettiği gibi kredi borcu ile de karşı karşıya kaldığını ileri sürerek tapu kaydının iptali ile adına tesciline, olmadığı takdirde ise taşınmaz bedelinin davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı Cevabı
5. Davalı ... cevap dilekçesinde; iddiaların tümüyle gerçek dışı olduğunu, taşınmazın satışı için internet ilanını gördüğünde davacı ile tanıştığını, uzun yıllar tır şoförlüğü yaptığını ve yatırım amacıyla evi satın almak istediğini, davacının kendisine tek malik olmadığını, başka mirasçıların da olduğunu söylediğini, kendisinin öncelikle davacıya ait yarı hisseyi 50.000,00 TL karşılığında satın aldığını, bu paranın yaklaşık 17.000,00-18.000,00 TL’lik kısmını banka kanalı ile ödediğini, ilgili dekontun Lapseki ... Bankası Şubesinden temin edilebileceğini, daha sonra diğer mirasçılarla görüştüğünü, evi toplamda 95.000,00 TL bedelle satın aldığını, tapu müdürlüğünde davacı da dahil olmak üzere tüm mirasçılara 15.000,00’er TL ödediğini, ancak mevcut parasının yeterli olmadığını ve evi almak için oğlu ...'tan kredi çekmesini istediğini, ...'ın Soma ... Bankası Şubesinden 30.000,00 TL kredi çekip verdiğini, kredinin ödenmesi hususunda tereddüt yaşanınca taşınmazı diğer oğlu ...’a devrettiğini, davacının da evde kiracı olarak kalmak istemesi nedeniyle aralarında kira sözleşmesi yaptıklarını, evin üst katının boş olduğunu ve farklı tarihlerde bu evde üç dört gün kadar kaldığını, bunun dışında davacı ile bir gönül ilişkisinin bulunmadığını, bedelini ödediği evi satmak için internete ilan verdiğini ve taşınmazı oğlundan aldığı vekâletname ile ...’a sattığını belirterek davanın reddini savunmuştur.
6. Davalı ... cevap dilekçesinde; ...’ın oğlu olduğunu, ancak ayrı evlerde yaşadıklarını ve özel hayatlarını birbirleriyle paylaşmadıklarını, bu nedenle davacıyı tanımadığını, tır şoförü olan ve 2000 yılından beri ailesi ile samimi bir ilişkisi bulunmayan babası ...’ın kendisi ve kardeşi ...’ın yanına gelerek annesiyle barışmak ve yeniden nikah kıymak istediğini, bu nedenle yeni bir iş bulması gerektiğini söyleyerek maddi yardım istediğini, bunun üzerine ağabeyi ...'ın bankadan 30.000,00 TL kredi çekerek babasına verdiğini, ne zaman iş kuracağını sorduklarında ise yatırım amaçlı ev aldığını söylediğini, buna inanmamaları üzerine evin tapusunu krediye teminat olması amacıyla kendisine verdiğini, yaklaşık dört beş ay sonra eve müşteri bulduğunu söyleyerek aldığı vekâletname ile evin satışını yaptığını, evin kendi adına devri sırasında davacıya ait olduğunu bilmediğini, tapuda babası adına kayıtlı olduğundan kayıtlara güvendiğini, herhangi bir kötüniyeti ve dava konusu olaylarla ilgisinin bulunmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.
7. Davalı ... cevap dilekçesinde; taşınmazın satılık olduğunu internette yapılan ilanda gördüğünü ve ilanı yapan ...’ı telefonla arayarak görüştüğünü, evin kendisine ait olduğunu ve satmak istediğini beyan etmesi nedeniyle Lapseki ilçesine eşiyle birlikte giderek satışa konu evi gezip gördüğünü, ancak davacının kendisini arayarak evin sahibi olduğunu, ... tarafından evlenmek vaadi ile kandırıldığını söylemesi üzerine geri döndüklerini, daha sonra ...’ın arayarak evin satışını yapmak için çağırdığını, kendisinin de davacıyı arayarak tapuya gelmesini istediğini ve tapu işlemlerinin birlikte yapıldığını, satış bedelini bankadan çekerek ...’a verdiğini, satıştan sonra hep birlikte gittikleri bir lokantada yemek yediklerini, yemekten sonra ...’ın evlenmek amacıyla davacıya alyans taktığını, birlikte evlerine giderek akşam yemeği de yediklerini, bu sırada taşınmazın ... adına kayıtlı olduğunu ve ... tarafından vekâletname ile kendisine temlik edildiğini anladığını, tapudaki devir işlemlerinden sonra davacıdan taşınmazın aslında ona ait olduğunu ve ... tarafından dolandırıldığını öğrendiğini savunmuş, 04.11.2015 tarihli ön inceleme duruşmasında ise; “Şu an yazılı olarak mahkemenize cevap dilekçesi sunuyorum, içeriğini tekrar ederim, ben açılan davayı kabul ediyorum ben dava konusu taşınmazı ...'tan aldım taşınmazın davacı adına tescilini kabul ediyorum ancak kendi üzerime düşen payın tarafıma verilmesini talep ederim” şeklinde beyanda bulunmuştur.
Mahkemenin Birinci Kararı
8. Lapseki Asliye Hukuk Mahkemesinin 24.03.2016 tarihli ve 2015/125 Esas, 2016/139 Karar sayılı kararı ile; davacının kendisine ait olan 1/2 payı diğer mirasçılardan kaçırmak amacıyla davalı ...’a devrettiği, taşınmazın daha sonra davacıya devredileceği yönünde tarafların muvazaa yaptıkları iddiasının ancak yazılı delille ispat edilebileceği, ne var ki muvazaaya dair yazılı bir belgenin sunulmadığı, davacının hile ile iradesinin sakatlandığı iddiası yönünden ise; davalı ...’ın taşınmazın kendisine devredildiği tarihden bir gün önce davacının hesabına 23.600,00 TL gönderdiği, bu hususun banka dekontu ile sabit olduğu, eksik kalan bedel yönünden satıcının yasal yollara müracaat ederek tahsili sağlayabileceği, ödeme yapılmamasının tapu iptal ve tescilin hukuki nedenini teşkil etmeyeceği, davacının taşınmazın davalı ...’a satılmasına kadar davalı ... ile birlikte hareket ettiği, satış sırasında hazır bulunarak satış bedelinin davalı ...’a verilmesine rıza gösterdiği, tüm bu nedenlerle iddianın ispat edilemediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Özel Dairenin Birinci Bozma Kararı
9. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.
10. Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 19.06.2019 tarihli ve 2016/10770 Esas, 2019/3915 Karar sayılı kararı ile; “…davalı ...’nin de öninceleme duruşmasında davayı kabul ettiği anlaşılmaktadır.
Öte yandan tapu iptali tescil istekli davalıların kayıt malikleri aleyhine açılması gerektiği kuşkusuzdur.
Bilindiği üzere kabul, davaya son veren taraf işlemlerinden olup, 6100 sayılı HMK.nun 308/2. maddesinde, "Kabul, ancak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri davalarda hüküm doğurur."; 309/2. maddesinde, "Feragat ve kabulün hüküm ifade etmesi, karşı tarafın ve mahkemenin muvafakatine bağlı değildir." ve 311. maddesinde; "Feragat ve kabul, kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur." düzenlemelerine yer verilmiştir.
Eldeki dava, niteliği itibariyle kamu düzeni ile ilgili bulunmadığına ve davada taraf olmayan kişilerin haklarını etkilemeye yönelik bir istek de içermediğine göre, yukarıdaki düzenlemeler gözetilmek suretiyle davalı ...’nin kabul beyanına değer verilmesi gerektiği kuşkusuzdur.
Hal böyle olunca, kayıt maliki davalı ...'nin kabul beyanı gözetilerek davanın kabul edilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde karar verilmesi doğru değildir…” gerekçesiyle karar bozulmuştur.
Mahkemenin İkinci (Birinci Direnme) Kararı
11. Lapseki Asliye Hukuk Mahkemesinin 06.11.2019 tarihli ve 2019/180 Esas, 2019/387 Karar sayılı kararı ile; önceki gerekçeye ek olarak, davalı ...’un şarta bağlı olarak yaptığı açık olan kabul beyanının kesin hükmün hukuki neticelerini doğuracak şekilde yorumlanmasının hatalı olduğu, bu hâlde kabul beyanının sıhhatinden söz etmenin de imkânsız olduğu, sonuç olarak davalı tarafından taşınmaz için ödediği bedelin kendisine ödenmesi şartına bağlı olarak yapılan kabul beyanına kayıtsız şartsız bir kabul beyanı olarak değer verilemeyeceği gibi sulh teklifi olarak nitelendirilmesi gereken beyanın davacı tarafından kabul edildiğine ilişkin bir beyanın da dosyaya yansımadığı gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.
Hukuk Genel Kurulu Kararı
12. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.
13. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 04.10.2022 tarihli ve 2020/1-464 Esas, 2022/1234 Karar sayılı kararı ile; ‘’…25. Tüm bu açıklamalar kapsamında somut olay incelendiğinde; davalı ... 04.11.2015 tarihli ön inceleme duruşmasına bizzat katılarak; “Şu an yazılı olarak mahkemenize cevap dilekçesi sunuyorum, içeriğini tekrar ederim, ben açılan davayı kabul ediyorum ben dava konusu taşınmazı ...’tan aldım taşınmazın davacı adına tescilini kabul ediyorum ancak kendi üzerime düşen payın tarafıma verilmesini talep ederim” şeklinde beyanda bulunmuş ve bu beyanının altını imzalamıştır. Görüleceği üzere davalı beyanının son kısmında “ancak” diyerek, kendi üzerine düşen payın tarafına verilmesi koşulu ile davayı kabul etmiştir. Kendi üzerine düşen pay ifadesiyle neyi kastettiği açık olmadığı gibi bu husus mahkemece davalıya sorularak açıklatma yoluna gidilmemiştir. Kabul beyanının kesin hüküm gibi sonuç doğurması için açık ve koşulsuz yapılması gereği karşısında, davalının bu ifadeyle kastettiği şeyin mahkemece yorumlanarak sonuca gidilmesi mümkün değildir. Tutanağa geçirilen bu beyandan davalının gerçek amacının kayıtsız ve şartsız olarak davayı kabul etmek olduğu açıkça anlaşılamadığı gibi aynı gün mahkemeye sunduğu cevap dilekçesi içeriğinde de davayı kabul ettiğine ilişkin herhangi bir açıklama bulunmamaktadır. Bu durumda koşula bağlanmış kabul ile davanın kabul nedeniyle sona erdiğini söylemek mümkün değildir.
26. Hukuk Genel Kurulundaki görüşmeler sırasında; davalı ...’un 04.11.2015 tarihli beyanı incelendiğinde taşınmazda davacıdan değil de diğer mirasçılardan satış yoluyla gelen payları kastederek gerçekte isteme hakkı bulunmayan payların kendisinde kalması koşuluyla kabul beyanında bulunduğu, böyle olunca tapuda öncesinde davacı ...’e ait olup da sonrasında kendisine satılan paylar bakımından davayı kabul ettiğinin açık olduğu, kısmi kabul niteliğindeki bu beyan esas alınarak sadece davacıya aitken satışa konu edilip davalı ...’a devredilen paylar bakımından kabule göre hüküm kurulması gerektiği belirtilerek, direnme kararının bu değişik gerekçe ile bozulması gerektiği görüşü ileri sürülmüş ise de; bu görüş Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir.
27. Bu durumda, yerel mahkemece kayıtsız ve şartsız yapılmadığından davalının kabul beyanına hukuken değer verilemeyeceği gerekçesiyle verilen direnme kararı usul ve yasaya uygun olup, yerindedir.
28. Ne var ki, davacının diğer temyiz itirazları Özel Dairece incelenmediğinden, davanın reddine ilişkin temyiz itirazlarının incelenmesi için dosyanın Özel Daireye gönderilmesi gerekmektedir’’ gerekçesiyle davacının diğer temyiz itirazlarının incelenmesi için dosyanın Özel Dairesine gönderilmesine oy çokluğuyla karar verilmiştir.
Özel Dairenin İkinci Bozma Kararı
14. Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 19.09.2023 tarihli ve 2023/3628 Esas, 2023/4617 Karar sayılı kararı ile; “…Somut olayda, davacı dava konusu taşınmazda eşi ... ile birlikte ikamet etmekte iken eşi ...'in ölümü üzerine üvey çocuklarıyla taşınmazda paydaş hale geldiği, üvey çocukları ile anlaşamamaları nedeniyle onların kendisini evden çıkartmak istemelerinden tedirgin olduğu, davalı ...'nin kendisinden sekiz yaş büyük olan davacının bu durumundan ve duygusal boşluğundan yararlanıp onunla yakın ilişki içerisine girdiği, davacının taşınmazını satmasını gerektirir bir nedenin bulunmadığı, davalı ...'nin önce taşınmazın yarı payını davacıdan, daha sonra taşınmazın geriye kalan payını davacı ve üvey çocuklarından temlik aldığı, taşınmazı alım gücünün olmadığı gibi satış bedelini ödediğini de ispatlayamadığı, ayrıca bedeller arasında da açık fark bulunduğu, davalı ... tarafından davacının banka hesabına 19.09.2013 tarihinde gönderilen 23.600,00 TL paranın hileli işlemi gizlemek amacını taşıdığı, davacının hem taşınmazdaki payını satıp hem de satıştan iki gün önce 24.12.2013 tarihinde bankadan 19.000,00 TL kredi temin etmesinin hayatın olağan akışına aykırı olduğu gibi bu durumun, davalı ...'nin taşınmazdaki diğer paydaşlara verdiği satış parasının bir kısmının davacının satıştan önce temin ettiği kredi ile karşılandığını gösterdiği, davalı ...'nin taşınmazın tamamını temlik aldıktan sonra davacıya kiraladığını savunmasına rağmen kendisinin de kabulünde olduğu üzere farklı tarihlerde gelip taşınmazda kaldığı, ilçede emlakçılık yapmakta olan davacı tanığının davalı ...'nin taşınmazı satmak istediğini, taşınmaz bedelinde davacıyla anlaşacaklarını beyan ettiği anlaşılmaktadır.
Saptanan maddi olgular ve toplanan tüm deliller yukarıda değinilen ilkelerle birlikte incelenip, değerlendirildiğinde, davalı ...'nin davacının taşınmazdaki paylarını hileli davranışlarla edindiği sonucuna varılmaktadır.
Öte yandan, davalı ...'un davalı ...'nin oğlu olması, son kayıt maliki olan davalı ...'nin ise eşi ile birlikte taşınmazı satın almadan önce görmeye gittiklerinde davacı tarafından uyarıldığını, davacının evlenme vaadiyle dolandırıldığını satış yapıldıktan sonra öğrendiğini, taşınmazın davacı adına tescilini kabul ettiğini beyan etmesi karşısında, davalılar ... ve ...'nin temlikin hileli olduğunu bilen veya bilmesi gereken kişi konumunda olduklarını, böylelikle TMK'nın 1023 üncü maddesinin korumasından yararlanamayacaklarını göstermektedir.
Hal böyle olunca, davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması doğru değildir…” gerekçesiyle karar bozulmuştur.
Mahkemenin Üçüncü (İkinci Direnme) Kararı
15. Lapseki 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 19.09.2024 tarihli ve 2023/530 Esas, 2024/375 Karar sayılı kararı ile; önceki gerekçeyle direnme kararı verilmiştir.
Direnme Kararının Temyizi
16. Direnme kararı süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
II. UYUŞMAZLIK
17. Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; somut olayda, davacının yaptığı temlikler sırasında iradesinin aldatılmak suretiyle sakatlandığı iddiasının ispat edilip edilemediği, ispat edildiğinin kabulü hâlinde ikinci el konumundaki davalıların 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 1023. maddesi koruyuculuğundan yararlanıp yararlanamayacakları, buradan varılacak sonuca göre davanın kabulüne karar verilmesinin gerekip gerekmediği noktalarında toplanmaktadır.
III. GEREKÇE
18. Dava, aldatma (hile) hukuksal nedenine dayalı tapu iptali ve tescil, olmadığı takdirde tazminat istemine ilişkin olup, konu ile ilgili yasal düzenleme ve kavramların kısaca açıklanmasında yarar vardır.
19. Sözleşme; hukuki bir sonuç doğurmak üzere, iki veya daha ziyade kişinin karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanları ile uyuşmasını ifade eder (Kocayusufpaşaoğlu, N.: Borçlar Hukukuna Giriş, 7. b., İstanbul 2017, s. 95).
20. Mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu'nda (BK) olduğu gibi 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nda da (TBK) sözleşme; borç ilişkisinin kaynakları arasında sayılmış ve sözleşmenin, tarafların iradelerini karşılıklı ve birbirine uygun olarak açıklamalarıyla kurulacağı (TBK. md.1) hüküm altına alınmıştır.
21. İrade beyanı, irade ve beyan unsurlarından oluşur. Bir sözleşme yapılırken taraflardan birinin işlem iradesinin oluşum veya beyanı aşamasında ortaya çıkan sakatlıklara irade bozukluğu denir (Eren, F.: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 22. b., Ankara 2017, s. 392).
22. Belirtmek gerekir ki; bir hukuki işlemin geçerli ve amacına uygun hukuki sonuçlar doğurabilmesi için o hukuki işlemi yapan kişi veya kişilerin sağlıklı bir şekilde oluşmuş iradelerinin bulunması ve yine bu iradelerinin istenilen hukuki sonuca uygun şekilde açıklanması gerekmektedir.
23. İrade bozukluğu kavramının iki farklı yönü bulunmakta olup, bunlardan ilki iradenin henüz oluşum evresindeki sakatlık, diğeri ise iradenin açığa vurulması (beyanı-bildirimi) evresinde meydana gelen sakatlıktır.
24. İrade bozukluğu hâlleri mülga 818 sayılı BK’da “Rızadaki fesat” başlığı altında “Hata”, “Hile” ve “İkrah” olarak 23 ilâ 31. maddeler arasında hükme bağlanmış iken, 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6098 sayılı TBK’da ise 30 ilâ 39. maddeleri arasında “Yanılma”, “Aldatma” ve “Korkutma” başlıkları altında düzenlenmiştir.
25. Görüleceği üzere Türk Borçlar Hukuku sisteminde iradeyi bozan sebepler üç durum olarak hüküm altına alınmış olup, yanılma (hata), aldatma (hile) ve korkutma (ikrah) gerçekleşme biçimleri bakımından birbirinden farklıdırlar.
26. Aldatma TBK'nın 36. maddesinde; " Taraflardan biri, diğerinin aldatması sonucu bir sözleşme yapmışsa, yanılması esaslı olmasa bile, sözleşmeyle bağlı değildir.
Üçüncü bir kişinin aldatması sonucu bir sözleşme yapan taraf, sözleşmenin yapıldığı sırada karşı tarafın aldatmayı bilmesi veya bilecek durumda olması hâlinde, sözleşmeyle bağlı değildir" şeklinde düzenlenmiştir.
27. Kanunda hilenin tanımına doğrudan yer verilmemiş ise de aldatma (hile); genel olarak bir kimseyi irade beyanında bulunmaya, özellikle sözleşme yapmaya sevk etmek için onda kasten hatalı bir kanı uyandırmak veya esasen var olan hatalı bir kanıyı korumak yahut devamını sağlamak şeklinde tanımlanır. Yanılma (hata) ise; irade ile beyan arasında istemeyerek meydana gelen bir uyumsuzluk hâlidir. Hatada yanılma, hilede ise kasıtlı olarak yanıltma söz konusudur.
28. Aldatmanın (hilenin) varlığının kabulü için bazı şartların gerçekleşmesine ihtiyaç vardır: Birinci şart “aldatma fiili”dir. Aldatan şahıs diğerini yanıltmış (hataya düşürmüş) olmalıdır. Fakat karşı tarafın düştüğü bu yanılmanın esaslı olması gerekmez (TBK. md.36/1). Çünkü aldatan hiçbir surette korunmaya layık değildir. Aldatan, sözleşmenin yapılması ve özellikle görüşmeler sırasında, belirli konu ve hususlarda doğru olmayan bilgiler vermekte veya bazı hususları dürüstlük kuralına göre açıklaması gerekirken kasten gizlemektedir. İkinci şart; “aldatma kastı”dır. Aldatan, karşı tarafı sözleşme yapmaya ikna etmek için ona bilerek ve isteyerek (kasten) gerçek dışı beyanda bulunmuş olmalıdır. Başka bir deyişle, yalan söyleyende karşı tarafı aldatmak ve onun gerçeği bilmesi hâlinde yapmayacak olduğu bir sözleşmeyi yapmağa sevk etmek niyeti bulunmalıdır. Eğer bir kimse, bilmemesi ağır bir kusur teşkil etmesine rağmen, durumu bilmeden bir beyanda bulunmuş ise aldatma kastı yoktur. Üçüncü şart ise “illiyet bağı”dır. Sözleşme aldatma sonucu, onun etkisi ile yapılmalıdır. Aldatılan yapmış olduğu sözleşmeyi, aldatma olmasıydı ya hiç yapmayacak ya da daha iyi şartlarda yapacak idiyse, illiyet bağı gerçekleşmiş olur. Aldatma fiili, sözleşmenin kurulmasının asli şartı olmalı, aldatma ile sözleşmenin kurulması arasında tâbi bir illiyet bağı bulunmalıdır (Eren, F.: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, s. 414 vd., HGK'nın 20.10.2010 tarih ve 2010/1-502 Esas, 2010/536 Karar; 08.07.2020 tarih ve 2017/1-1831 Esas, 2020/549 Karar sayılı kararları).
29. Türk hukukunda irade bozukluğuna bağlanan yaptırım ise bir kesin hükümsüzlük (butlan) hâli değildir. Mülga BK'nın 23 ve devamı maddelerinde "...ilzam olunamaz" (BK.23), "...o akit ile ilzam olunmaz" (BK.28), "...kendi hakkında lüzum ifade etmez" (BK.29/I), TBK'da ise "... bağlı olmaz" (TBK. md.30), "...sözleşmeyle bağlı değildir" (TBK. md. 36... /1) ibareleri kullanılmak suretiyle irade bozukluğuyla yapılan sözleşmelerin, iradesi hata, hile veya ikrahla sakatlanan kimseyi bağlamayacağı öngörülerek, bu kişiye belli bir süre içerisinde kullanabileceği iptal hakkı tanımıştır.
30. Taraflardan biri diğer tarafı hileyle sözleşme yapmaya yöneltmişse hata esaslı olmasa bile aldatılan taraf için sözleşme bağlayıcı sayılamaz. Değinilen koşulların varlığı hâlinde aldatılan taraf, hakkını kullanmak suretiyle hukuki ilişkiyi geçmişe etkili (makable şamil) olarak ortadan kaldırabilir ve verdiği şeyi geri isteyebilir. Ancak, hile üçüncü bir kişi tarafından da yapılabilir. Böyle bir durumda kural olarak aldatılan taraf sözleşme ile bağlı ise de üçüncü kişinin hilesini karşı taraf sözleşmenin yapıldığı sırada biliyor ya da bilmesi gerekiyor ise aldatılan taraf sözleşmenin iptalini isteyebilir.
31. Tüm bu açıklamalardan sonra öncelikle kayda dayalı olarak gerçekleşen vakıalar ortaya konulmalıdır. 1959 doğumlu davacı ...’in muris ...’in ikinci eşi olduğu, ...’in 17.09.2011 tarihinde ölümü üzerine geriye mirasçı olarak ikinci eşi ... ile ilk eşi ...’dan olma çocukları ... ve ...’in kaldıkları anlaşılmıştır. Dava konusu Çanakkale ili Lapseki ilçesi ... Köyünde kâin arsa niteliğinde ancak üzerinde bodrum+iki katlı 15-20 yıllık ev bulunan 2 95... ’lik 1 18... parsel sayılı taşınmazdır. Taşınmazın 1/2 payının davacı ..., 1/2 payının da muris ... tarafından 16.03.2009 tarihinde satın alma ile edinildiği, muris ...’in ölümü üzerine adına kayıtlı 1/2 payın 26.12.2013 tarihinde miras payları oranında mirasçılarına intikal ettiği, davacı ...’in maliki olduğu 1/2 payı 20.09.2013 tarihinde 25.000,00 TL bedel üzerinden davalı ...’a satış suretiyle temlik ettiği, muris ... mirasçıları davacı ... ile dava dışı ... ve ...’in elbirliği mülkiyet üzerine maliki oldukları 1/2 payı 26.12.2013 tarihinde toplam 25.000,00 TL bedel üzerinden davalı ...’a satış yoluyla devrettikleri, tam mülkiyete sahip davalı ...’ın çekişmeli taşınmazı 14.04.2014 tarihinde 53.000,00 TL bedel üzerinden diğer davalı ...’a sattığı, ...’a vekâleten ...’ın taşınmazın tamamını 23.09.2014 tarihinde 54.000,00 TL bedel üzerinden son kayıt maliki davalı ...’a sattığı kayda dayalı tespit edilmiştir.
32. Eldeki davada öncelikle davacı tarafından yapılan temlikler sırasında iradesinin aldatılmak suretiyle sakatlandığı iddiasının ispat edilip edilemediği açıklığa kavuşturulmalıdır.
33. Dosya kapsamı ve toplanan deliller bir bütün hâlinde değerlendirildiğinde; davacı ...’in eşi ...’in 17.09.2011 tarihinde ölümü üzerine dava konusu taşınmazda yalnız ikamet etmeye devam ettiği, bu dönemde içinde bulunduğu manevi zorluk sırasında davalı ... ile tanıştığı, davacının ikamet ettiği evin bir kısım payının ölen eşi ...’in ilk eşinden olma çocuklarına intikal etmesi nedeniyle barınma ihtiyacını geleceğe yönelik güvence altına almak maksadıyla taşınmazın tam mülkiyetine sahip olmaya çalıştığı, bu durumu fırsat bilen davalı ...’ın oluşturduğu güven duygusundan istifade ederek davacıya bu konuda yardım edeceğini söylediği, davacının ikamet ettiği evi satma iradesi bulunmamasına rağmen davalı ...’ın taahhütlerinden etkilenerek öncelikle maliki olduğu 1/2 payı, akabinde eşi ...’den intikalen gelen miras payını davalı ...’a devrettiği anlaşılmaktadır.
34. Yukarıda varılan netice sırasında dosyada mevcut kayda dayalı deliller de irdelenmiştir. ... Bankası’nın 19.09.2013 tarihli dekontu incelendiğinde; davalı ... tarafından davacı ...’in hesabına açıklamasız 23.600,00 TL yatırıldığı anlaşılmış ise de, ... adına kayıtlı 1/2 payın temlikinden bir gün önce yatırılan bu bedelin davacının iradesini fesada uğratmak için yapılan hileli hareketler silsilesinde durumun açığa çıkmasını önlemek maksadıyla yapıldığı, bir başka ifadeyle örtüleme amacı taşıdığı, davalı ...’ın cevap dilekçesinde davacıya ait yarı hisseyi 50.000,00 TL’ye aldığını, yaklaşık 17.000,00-18.000,00 TL’lik kısmını banka kanalıyla, kalan kısmı ise elden ödediğini savunduğu, kayda dayalı yapılan ödeme ile savunmanın bu yönüyle çeliştiği, öte yandan cevap dilekçesinde davacıya toplam 65.000,00 TL (1/2 pay+intikalen gelen pay yönünden) ödeme yapıldığının savunulduğu, bu hususun da usule uygun bir biçimde kanıtlanamadığı anlaşılmaktadır.
35. Davacı ...’in kullandığı kredi incelendiğinde; davacının ... Bankası’ndan 24.12.2013 tarihinde 19.000,00 TL tüketici kredisi kullandığı, muris ...’e ait 1/2 payın mirasçılarına intikali sonrası 26.12.2013 tarihinde davalı ... tarafından temlik alındığı, kredi kullanım tarihi ve temlik tarihi arasındaki takip gözetildiğinde mirasçılardan ... ve ...’e ödenen satış bedelinin davacının kullandığı krediden karşılanmış olmasının olay akışına uygun olduğu, davalı ...’ın hileli hareketlerine ilk temlikten sonra da bu şekilde devam ettiği tespit edilmiştir.
36. Gelinen aşamada, davacı tarafından yapılan temlikler sırasında iradesinin aldatılmak suretiyle sakatlandığı ve bunun neticesi olarak davalı ... adına yapılan tescilin yolsuz olduğu ortadadır. Bu saptamadan sonra ikinci el konumundaki davalılar ... ve ...’un TMK’nın 1023. maddesi koruyuculuğundan yararlanıp yararlanamayacakları meselesine gelince;
37. Bilindiği üzere, yolsuz tescilin üçüncü kişiler bakımından doğuracağı sonuçlar iyiniyetli olup olmadıkları esas alınarak düzenlenmiş ve TMK’nın “İyiniyetli üçüncü kişilere karşı” kenar başlıklı 1023. maddesinde; “Tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya bir başka aynî hak kazanan üçüncü kişinin bu kazanımı korunur” hükmü öngörülmüştür. Anılan bu maddeye göre, tapu sicilinde ismi geçen kişinin gerçek hak sahibi olduğuna inanan veya kendisinden beklenen tüm özeni göstermesine rağmen gerçek malik olmadığını, tapu sicilinde yolsuzluk bulunduğunu bilmesi mümkün olmayan kişinin iktisabı korunur.
38. Öte yandan aynı Kanun’un “İyiniyetli olmayan üçüncü kişilere karşı” kenar başlıklı 1024. maddesi ise; “Bir aynî hak yolsuz olarak tescil edilmiş ise, bunu bilen veya bilmesi gereken üçüncü kişi bu tescile dayanamaz.
Bağlayıcı olmayan bir hukukî işleme dayanan veya hukukî sebepten yoksun bulunan tescil yolsuzdur.
Böyle bir tescil yüzünden aynî hakkı zedelenen kimse, tescilin yolsuz olduğunu iyiniyetli olmayan üçüncü kişilere karşı doğrudan doğruya ileri sürebilir” hükmünü içermekte olup, bu madde ile de iyiniyetli olmayan kimsenin iktisabının korunmayacağına vurgu yapılmıştır. TMK’nın 1023. maddesi iyiniyetle mülkiyet veya bir başka aynî hak kazanan üçüncü kişinin bu kazanımını korurken; tamamlayıcı madde niteliğinde bulunan 1024. madde ile de iyiniyetli olmayan üçüncü şahısların kazanımı hükümsüz sayılmıştır.
39. İyiniyet hakkın doğumunda temel unsurlardan biri olduğundan tapu siciline inanarak iktisapta bulunduğunu ileri süren kişi aleyhine açılan davalarda iyiniyet veya kötüniyet olgusunun ispatı büyük bir önem taşımaktadır. Genel hüküm niteliğindeki TMK’nın 3. maddesi uyarınca kanunun iyiniyete hukuki bir sonuç bağladığı durumlarda, asıl olan iyiniyetin varlığıdır. Uyuşmazlığın dayanağını oluşturan TMK’nın 1023. maddesi de bu genel hükümde bahsi geçen; kanunun, iyiniyete hukuki sonuç bağladığı durumlardan biridir. Dolaysıyla iyiniyetin varlığı kanun tarafından öngörülen bir karine olduğundan, tapu siciline güvenerek iyiniyetle hak kazandığını savunan kişi aleyhine açılan bu tür davalarda, davalının iyiniyetli olmadığını iddia eden davacının bunu ispat etmesi gerekmektedir. İspat yükü, üçüncü kişinin kötüniyetli olduğunu ileri süren tarafa ait olmakla birlikte kötüniyet iddiasının hukuki niteliği uyarınca ispat edilmesi çoğu zaman zordur. Bu nedenle uygulamada üçüncü kişinin kötüniyetli olduğunu ileri süren davacının bazı fiili karinelerden yararlanabileceği kabul edilmiştir. Yargıtay kararlarında taşınmazın çok sık aralıklarla el değiştirmesi ya da rayiç değerinin çok altındaki bir fiyatla satın alınması gibi durumlar, fiili birer karine olarak kabul edilmektedir.
40. Ayrıca bu konu hakkında, 14.02.1951 tarihli ve 1949/17 Esas, 1951/1 Karar sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararında; “…Vakıa ve karinelerden olayda kanunen iyi niyet iddiasında bulunmayacak durumu belirmiş olan kimsenin kötü niyetinin diğer tarafa ispat ettirilmesine sebep ve vecih kalmayacağından dava hakkının doğumunu sağlayan ve bertaraf eden iyi veya kötü niyetin bu durumda mahkemece re'sen nazara alınabileceğine…”, 08.11.1991 tarihli ve 1990/4 Esas, 1991/3 Karar sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararında ise; “…Tapuda kayıtlı bulunan bir taşınmaz malı iktisap eden kimseye karşı TMK.nun 931. maddesinde öngörülen iyi niyet kurallarına aykırılık nedeniyle açılan tapu iptali davalarında, dava açma iradesinin iktisabın kötü niyete dayalı olduğu iddiasını da taşıdığına, kaldı ki öyle olmasa bile buradaki kötü niyet iddiasının hukukî mahiyeti itibariyle itiraz niteliğinde bulunduğu ve bu nedenle de yargılama sona erinceye kadar iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağına tabi olmadan her zaman ileri sürülebileceğine…” karar verilmiştir.
41. Tüm bu açıklamalara göre somut olay değerlendirildiğinde; davalı ...’ın davalı ...’ın oğlu olduğu, diğer davalı ...’un ise dava konusu taşınmazı satın almak için Lapseki ilçesine geldiğinde davacı tarafından telefon ile arandığı, davacının taşınmazın kendisine ait olduğunu ve ... tarafından dolandırıldığını söylediği, bu vakıanın davalı ...’un kabulünde olduğu, satışın gerçekleşmemesi üzerine ...’un geri döndüğü, ancak bir müddet sonra yeniden gelerek taşınmazı temlik aldığı, olayların gelişimi dikkate alındığında davalı ...’un sergilediği tutumun hayatın olağan akışına uygun olduğunu söyleme imkânı bulunmadığı, durumun gereklerine göre kendinden beklenen özeni göstermeyen kimsenin iyiniyet iddiasında bulunamayacağı, davalılar ... ve ...’un hileli hareketlerin içerisinde yer aldığına dair dosya kapsamında bir delil bulunmasa da kendilerinden beklenen özeni göstermeleri hâlinde durumu bilebilecek konumda bulundukları ve TMK’nın 1023. maddesinin koruyuculuğundan yararlanamayacakları sonucuna varılmıştır.
42. Hukuk Genel Kurulundaki görüşmeler sırasında; toplanan deliller değerlendirildiğinde ispat külfeti kendisinde olan davacı tarafın aldatma iddiasını kanıtlayamadığı, bu nedenle direnme kararının onanması gerektiği görüşü ile davalı ...’un kendisinden beklenen özeni gösterdiği, taşınmazı temlik almaya geldiğinde uyarılması üzerine satın almaktan vazgeçtiği, daha sonra davacının da tapu müdürlüğüne gelerek devir sırasında onay vermesi üzerin
Benzer Kararlar
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu — Terditli Davada Ödenen Kredi Taksitleri
İlgili Sayfalar
Tapu İptali ve Tescil Davaları
Benzer bir uyuşmazlıkla ilgili görüşmek isterseniz iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özet ve açıklamalar site tarafından hazırlanmıştır; karar metni resmî kaynaktan alınmıştır.
Karar Künyesi
Mahkeme
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Esas No
2025/307
Karar No
2026/462
Karar Tarihi
9 Eylül 2026
Oy Durumu
Oyçokluğu
Resmî Kaynak
Adalet Bakanlığı Mevzuat ve İçtihat Programı
Hukuki Destek
Av. Mete ŞAHİN Hukuk Bürosu
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi dosyanızın değerlendirilmesi için büroyla iletişime geçebilirsiniz.
Işınlar Mah. İvedik Cad. No: 116/1, Yenimahalle/Ankara
İlgili Hukuk Alanları