Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu — Haksız İşgalde Ecrimisil ve Zarar

Kararın Tam Metni

Aşağıdaki metin, kararın resmî kaynaktaki metnidir. Resmî metinde açık kalan olay kişilerine ait adlar mahremiyet amacıyla “...” ile gizlenmiştir. Kararın gerekçesi ve hüküm sonucu korunmuş; eski baskıdaki ifadeler değiştirilmemiştir.

Yargıtay Tevhidi İçtihat Kararı

Yargıtay Tevhidi İçtihat Genel Kurulundan çıkan 8/3/1950 tarih ve E. 22/K. 4 sayılı kararı

ÖZETİ: Gayrimenkulünü haksız olarak zaptedip kullanmış olan kötü niyetli kimsenin o gayrimenkulü elinde tutmuş olmasından doğan zararları ve elde ettiği veya elde etmeği ihmal eylediği semereleri tazmin ile mükellef olup bir zarara uğramamış olan malik veya zilyede ecri misil adı veya başka bir ad altında her hangi bir tazminat vermekle mükellef olmadığı H.

Elindeki gayrimenkulü istihkak dâvacısına geri vermeğe mecbur tutulan kötü niyetli zilyedin bu zilyedlikten hiç bir zarara uğramamış olan dâvacıya ecri misil adı altında bir para vermesi gerekip gerekmiyeceği hususunda Yargıtay Birinci Hukuk Dairesinin 18/6/1945 tarihli ve 1416/3079 sayılı karariyle Dördüncü Hukuk Dairesinin 2/2/1945 tarihli ve 1958/340 sayılı kararı arasında içtihat uyuşmazlığının mevcudiyeti Adalet Bakanlığının 8/8/1945 tarih ve 44 sayılı yazısiyle bildirilmesine mebni toplanan Tevhidi İçtihat Genel Kurulunda keyfiyet incelenerek: Sonuçta;

İstanbul Belediyesinin mezarlık olarak kullanılmak üzere mülkiyetini iktisap etmiş olduğu bir gayrimenkulün bir parçasına ... bir parçasına da ... adındaki şahıslar gasıp suretiyle elkoymuşlardır. Belediye bunlardan her birine karşı ayrı, ayrı istihkak dâvası açmış, bunların tahliyelerine ve onar senelik ecri mislin kendilerinden tahsiline karar verilmesini istemiştir.

Belediye bu toprak parçalarını her hangi bir şekilde kullanmak istediği halde zilyedliğinin gasbedilmiş olması yüzünden kullanamadığını ve zarara uğradığını iddia etmemiştir.

Belediyenin iddiası kendisi zarar görmüş olsun, olmasın dâva edilenlerin, arsaları kullanmaları ve ondan istifade etmiş bulunmaları dolayısiyle bir ücret vermekle mükellef oldukları düşüncesine dayanmaktadır.

Mahkeme taraflar arasında bir bağıt münasebeti bulunmadığını ve Belediyenin bu kullanma dolayısiyle bir zarara uğramadığını gözönüne alarak dâvayı reddetmiştir.

Yargıtay Birinci Hukuk Dairesi ... hakkındaki kararı onamış, Dördüncü Hukuk Dairesi ise, ... hakkındaki kararı «başkasının mülkünü haksız olarak zaptedenlerin ve kullananların ecri misil ile mükellef olacakları» gerekçesiyle bozmuştur.

Dördüncü Hukuk Dairesinin kararından mülk sahibinin, zarara uğramış olduğunu ve zararın miktarını isbata muhtaç olmaksızın gayrimenkulün mislinin getirilebileceği bir kira karşılığı istemeğe hakkı olduğu neticesi çıkmaktadır.

Taraflar arasında bir bağıt bulunmadığı için Belediyenin kira karşılığı istiyebileceği tasavvur olunamaz.

Borçlar Kanununda gâsıbın kiracı sayılarak kira karşılığı ile mükellef tutulacağına dair bir hüküm mevcut olmadığı gibi âdi ve hasılat icarına dair maddelerden ve borçlara ait bütün kaidelerden böyle bir hüküm çıkarmak da mümkün değildir.

Zira, başkasının malını haksız olarak kullanmak bağıt hükümlerine tabi bir hukuki muamele olmayıp Borçlar Kanununun haksız fiillerden doğan borçlara mütaallik hükümlerine tabi haksız bir fiildir.

Haksız fiillerin borç doğurması ise haksızlığa uğrayan kimsenin bu yüzden zarar görmüş zarara uğramış olması şartına bağlıdır.

Zarar mamelekte bir eksilme husule gelmesiyle vücut bulacağı gibi zararın tazmini borcu da ancak kanunda yazılı olan hallerde doğup tazmin borcunu doğuracağı kanunda yazılı olmıyan fiillerin sebebiyet verdiği zararlar bir tazmin dâvasına konu olamazlar. Böyle bir zarara uğrayanlar ona katlanmaya mecburdurlar.

Kanun koyan haksız fiil ile sebepsiz iktisabı birbirinden ayırmış olduğu için başkasının malını haksız olarak kullanmanın bir sebepsiz iktisap teşkil edeceği, bundan sebepsiz iktisap borcu doğacağı da düşünülemez. Çünki, burada bir iktisap yoktur. İktisap ancak hukuki bir muamele ile olur. Gasıbda ise, ne bir taraflı, ne de iki taraflı bir hukuki muamele vardır.

Gasıp onu işliyenin haksız bir fiilidir ki, bununla gasbeden hem kanunun yasağına karşı hareket etmiş hem de malını gasbettiği kimsenin kanunun koruduğu zilyedlik hakkını ihlâl eylemiş olur.

Başkasının elinde bulunan şeyi gasbeden veya ona tecavüz eyleyen kimse gasıp ve tecavüzden ileri gelen zararı tazmin edeceği Medeni Kanunun 895, 896 ncı maddelerinde yazılı olduğu gibi bunun şümulü de 908 inci maddede açıkca gösterilmiştir.

Belediyenin «ecri misil» adı altındaki isteğini toplanmış ve toplanması ihmal edilmiş semerelerin tazmini isteği şeklinde anlamak, iddiayı bu şekilde yorumlamak da mümkün değildir.

Belediyenin böyle bir istekte bulunabilmesi semere toplamak ve şeyi semerelendirmek niyetinde bulunmuş olmasına bağlıdır. Belediye böyle bir iddiada bulunmamıştır.

Semere toplamayı ve şeyi semerelendirmeyi kurmamış ve böyle bir niyette bulunmamış olan kimsenin ne toplanan semerelerin ne de toplanması ihmal edilen semerelerin tazminini istemeye hakkı vardır. Çünki, bu halde semerenin toplanması veya toplanmasının ihmal edilmesiyle şeyin malikinin mamelekinden bir eksilme vukua gelmemektedir. Malik bir zarar uğramamaktadır.

Malikin bu yerdeki durumu mülkiyet hakkını terkeden kimsenin durumu gibidir. Terkolunan şeye elkoyan kimse iade ile mükellef olmıyacağı gibi «meselâ buhran sebebiyle toplama masrafını korutmıyacağı dolayısiyle malikin tarlada veya ağaçların başında bıraktığı mahsulü ve semereleri toplayanlar da iade ile ve tazmin ile mükellef tutulamazlar».

Yukarda yazılı düşünce ve sebeplerden dolayı başkasının gayrimenkulünü haksız olarak zabtedip kullanmış olan kötü niyetli kimsenin o gayrimenkulü haksız olarak elinde tutmuş olmasından doğan zararları ve elde ettiği veya elde etmeği ihmal eylediği semereleri tazmin ile mükellef olup bir zarara uğramamış olan malik veya zilyede ecri misil adı veya başka bir ad altında herhangi bir tazminat vermekle mükellef olmadığına 8/3/1950 tarihinde çoklukla karar verildi.